Sivas'tan Kimi Tanıklıklar

-Tokat'tan bayan Luiza Jamgoçyan:

"5 Haziran 1915'te piskopos Ohan,Nerses ve onbeş din görevlisi korkunç işkencelere uğratıldıkları kaleye kapatıldılar.Gazla ıslatılıp diri diri yakılmadan önce onların gözlerini oymuşlar,kulaklarını ve burunlarını kesmişlerdi.

12 Haziran'da sürgün yolunda,Kırkgöz yakınındaki Çukurbahçe'de 25 Türk atlısı tüm giysilerimizi topladı ve hemen bizim gözümüzün önünde onları Kürtlere verdi.Bundan sonra çıplak yürütüldük.

13 Haziran'da,Fırıncılar'a dört saatlik mesafede,Kanlıdere Zravihan Kürt aşiretinin ağası olan Hadi Bedri adamlarının başında kervanımızı durdurdu.Erkeklerin tümünü ayırdılar ve bizim gözümüzün önünde öldürdüler.Aynı anda kadınları ve çocukları bir ağızdan 'Padişahım çok yaşa!' diye bağırmaya zorluyorlardı.

15 Haziran'da Recep tepesi üzerinde Samsunlu bir genç kıza herkesin gözü önünde 25-30 kişi tarafından tecavüz edildi.Sonra onu her bir ayağından tepelerini birleştirdikleri iki ağaca ayrı ayrı bağladılar.Daha sonra cellatlar ağaçları birbirine bağlayan ipi kesti.Zavallı kızın vücudu parçalandı ve ikiye ayrıldı.Bunu ben kendi gözlerimle gördüm.

6 Ağustos'ta Urfa'ya on saatlik mesafede jandarmalar konvoyumuzdan 800 kadını (artık erkekler yoktu) bütünüyle soyunmaya ve kızgın güneşin altında yürümeye zorladılar.Pek çok kadın kendini kuyulara atarak intihar etti."

-Amasya'dan bayan Heğine Inknadyosyan:

"21 Temmuz 1915'te,Şarkışla'da,kent sorumlusu konvoyumuzdan 1500 genç kızı seçti ve onları köylülere sattı.Bunlardan yaklaşık 600'ü benim eski öğrencimdi.Amasya'dan 18000'in üzerinde kişi sürüldü,hareketimizden üç ay sonra Halep'e sekiz erkek 90 kadın ulaşmıştık.

2 Ağustos'ta Kırkgöz'e geldiğimizde oniki saattir tek damla su yüzü görmemiştik,buna karşın su içmemiz yasaklanmıştı.Su için yalvaran 25 kadını dereye götürdüler ve derede boğdular.O gece susuzluktan 200 kişi öldü.

10 Ağustos'ta Fırıncılar'da küçük çocukların ve bebeklerin tümünü bırakıp gitmeye zorlandık.Yarım saatlik bir yürüyüşten sonra bile hala çocukların çığlıkları işitiliyordu.Annelerin ağlamaları tüm ovayı kaplamıştı.

30 Ağustos'ta Suruç ile Urfa arasında ölmüş annesinin göğsünde meme emen sağ bir çocuk gördüm."

-Sivas'tan bayan Veronika Köçeyan:

"4 Temmuz 1915'te Kırkgöz'e geldik,burada 25 kadın ve genç kızı suda boğarak öldürdüler.

14 Temmuz'da Kanlıdere'de bir Kürt'ten iki altın karşılığında dört yaşındaki oğlum Barkev'i geri aldım.Onu birkaç gün önce yitirmiştim.

25 Temmuz'da susuzluğa dayanamadık,kızım Viktorya'nın s.diğini içtik.

27 Temmuz'da,onbeş saat boyunca rastladığımız ilk kuyuya atlamaya karar verdik.On yaşında çok becerikli olan ve söylediklerimizden etkilenen kızım Viktorya önden koştu ve kendini kuyuya attı.Kuyu insanlarla doluydu,sonradan atlayanlar suya batmamıştı.Kızımı kuyudan çıkarmak gerekiyordu,ne yazık ki ip olmaksızın bu olanaksızdı.

Aramızda Urfa'dan beri bizi izleyen bir Türk soyguncu bulunuyordu,onda bir ip vardı.O denli ağlamama ve para vermeyi önermeme karşın ipi ödünç vermeyi reddetti.Yırttığım giysi parçalarından çabucak bir ip hazırladım ve onu kızıma attım.Fakat bir kadın ipe saldırarak beline doladı.Ne yazık ki ip koptu.Benim küçük Viktorya'mın kollarını bana doğru uzattığı ve 'Mayrik,beni buradan çıkar!' diye haykırdığı ve bir yandan jandarmalar beni tüfeklerinin namlu darbeleriyle iterek götürürken başka bir jandarmanın kuyuyu büyük bir taşla kapattığı o acı dolu an benim için unutulmaz kaldı.

30 Temmuz'da biz tümüyle çırılçıplaktık..."

*Jean-Varoujean Gureghian,"Babamın Yazgısı":Küçük Asya'nın Golgotha'sı,Belge Yayınları,İstanbul,2004,Tarihi İnceleme,s.139-141.