Ermeni kıyımı dolayısıyla Türkiye'de yapılan yargılama,işgal altındaki İstanbul'da gerçekleşti.Bu koşullarda olan bir yargılamayı insanlar ciddiye almıyor ya da buna tepki duyuyorlarsa,bu anlaşılır bir şeydir.
Bu ülkenin çeşitli sıkıyönetim mahkemelerinin nasıl çalıştığını bazı yakın gözlemlerle bilen bir kişi olarak,1919'daki 'Nemrud Mustafa Divanı'nın adalet aşkıyla ve gerçeği ortaya çıkarma tutkusuyla yanıp tutuştuğuna inanmam için hiçbir sebep yok.Nitekim bu Mirliva Mustafa hakkında söylenmiş olumlu bir söze de hiç rastlamadım.Ancak bu yargılama yapıldı ve mahkemede sorulan sorulara cevap veren İttihat ve Terakki erkânı,bu konuda bazılarının tutturduğu üslubu hiç kullanmadılar.Şimdikiler 'Kıyım mı?Kim söylemiş?Tamamen iftira!Böyle bir şey olmadı!' türünden bir tarz tutturmuş gidiyorlar.Ama İttihat ve Terakki erkânından sorgulananlar böyle bir şeyin olmadığını değil,olanlarla kendilerinin ilgisi olmadığını söylüyorlar.O tarihte Sadrazam olan Said Halim Paşa,"Fakat 'nakl ediniz' demekle 'öldürünüz' manası çıkmaz ki...Bunun tatbikatı fena olmuş" diyor."Her şeyde olduğu gibi,bu fecayii de olup bittikten sonra işittim," diye de ekliyor.Birkaç kere 'Ermeni kıt'ali'nden söz ediyor.Talat Paşa ve Dahiliye Nezareti'nin işi örtbas ettiğini de açıkça söylüyor.İbrahim Bey,"Evet biz de birtakım fecayie muttali olduk ve bendeniz ondan sonra pek müteessir oldum.Çünkü bu hakikaten kabul edilir bir mesele değildir" diyor.
Şeyhülislam Hayri Efendi şunları anlatır:
"... Meclis-i Mebusan Reisi olan Halil Beyefendi Bab-ı Meşihate geldi;Ermeniler hakkında taşrada birçok fecayi ika edilmekte olduğunu bazı zevattan işittiğini müteessir bir lisan ile anlattıktan sonra..o gün Bab-ı Âli'ye gittim...Bununla beraber bazı rüfeka ile aramızda esasen hasıl olan ihtilaf-ı fikir ve nazar hasebi ile birkaç defa istifa teşebbüsünde bulundum..."
Mahkemenin kararında ise şöyle sözler geçmektedir:
"Dahiliye Nezareti Kalem-i Mahsus Müdürü İhsan Bey,Kilis Kaymakamı iken Dersaadet'ten Haleb'e gönderilen Abdulahad Nuri Bey'in,tehcirin imha maksadına müstenid bulunduğunu ve 'Ben Talat Bey'le temas ettim imha emirlerini bizzat aldım.Memleketin selameti bundadır' diyerek,kendisini de iknaya çalıştığını bildirmektedir." (Evrak-ı İstintakiye, sahife 15)
"Teşkilat-ı Mahsusa ve ona mülhak jandarmaların Erzurum vilayeti mülhakatında Ermenilere olan tecavüz ve tecavüzleri tavzih eden vali Tahsin Bey'in 15 Temmuz 1331 (1915) tarihli şifreli telgrafı:Faik adındaki bir mülazımın Arabyan'ın dört kızını aldığını ve mülazım Kemal efendinin de 1863 lira ve 35 yük eşya ve pek çok mücevherat çaldığını,para ve kadın rezaletinin pek utanılacak şey olup mertliğe yakışmadığını ve bu vaziyetlerin nihayete erdirilmesini..Mamuretü'l-Aziz (Elazığ) valisinin,'Bütün yollar kadın ve çocuk cenazesiyle doludur,defnetmeye yetişemiyoruz...' cümlelerini muhtevidir." (Tertib 8, Vesika 4)
"Erzurum Teşkilat-ı Mahsusa reisi Bahaeddin Şakir Bey imzasıyla Mamuretü'l-Aziz Valisi Sabit Bey'e ait olmak üzere keşide kılınan fotokopisi [Fotoğrafi] Tertibat 9'da bulunan şifreli telgrafın münderecatı:'Oradan sevk edilen Ermeniler tasfiye olunuyor mu?','Sürüp yağmalandığını bildirdiğiniz muzır kişiler imha ediliyor mu?','Yoksa yalnız sevk ve izam mı olunuyor,açıkça bildiriniz kardeşim' suretindedir ki,mümaileyh Resneli Nazım Bey'in o sırada Mamuretü'l-Aziz İttihat ve Terakki müfettişliğinde ve halen de firarda olması,Teşkilat-ı Mahsusa'nın imha vazifesiyle meşgul olarak cemiyetle irtibatını kuvvetlendiren vesaikdendir." (Alıntılar Osman Selim Kocahanoğlu'nun İttihat-Terakki'nin Sorgulanması ve Yargılanması (1918-1919) adlı kitabından, İstanbul 1998).Bu karar Nemrud Mustafa Divanı'nın değil,ondan önceki Ferik Nazım Paşa Divan-ı Harb'inin.Belgesi,ifadesi,gerekli ayrıntılarıyla mahkemenin tutanakları bunlar.Sanıklar arasından kimse bu söylenenler karşısında şaşkınlık nöbetleri filan geçirmiyor.Yukarıda dediğim gibi,kimse bunların olmadığını söylemiyor,bunları yapanların cezalandırılması gerektiğini,ama kendilerinin bu işlerle ilgileri olmadığını belirtiyorlar.
Dün,1919'da,İttihat ve Terakki ileri gelenlerinin İstanbul'da yargılanmalarını bir miktar anlatmış,duruşma tutanaklarından bazı örnekler vermiştim.Ermeni kıyımı,bu suçlamalar arasında önemli bir yer tutar,çünkü suçlananların 'suçlu' olduğunu en ciddi biçimde somutlaştıracak konu budur.Mahkeme kararına yansıyan,çeşitli tanık ya da sanık ifadelerine dayalı 'olay anlatımları',bugün bu konuda yazan ve konuşan kişinin lafını ağzına tıkamaya yeterlidir.Bunlardan bazılarını dünkü yazıda tekrarlamıştım.Daha birkaç tane sunayım:
"... 21 Temmuz 1331 [1915] tarihli Diyarbakır ve Mamuretü'l-Aziz,Urfa,Zor vali ve mutasarrıflarına,yollarda kalan ölüler defnettirilerek cesetlerin dere,göl ve nehirlere attırılması ve yollarda terkettikleri eşyaların yakılması hakkındaki Talat Bey'in şifreli telgrafı ve 4. Ordu Kumandanı Cemal Bey'e,Diyarbakır valisine (kaçarken yakalanınca intihar eden Çerkes Reşit Bey) 'müstacel ve zata mahsus' kaydıyla ve 1 Temmuz 1331 tarihli telgrafında 'Fırat Nehri'nin güneye doğru sürüklediği cesetlerin isyan hareketinde maktul düşen Ermenilerin cesetleri olması muhtemel bulunduğundan bahisle,bunların mahallerinde defnettirilmesi,açıkta ceset bırakılmaması' lüzumu beyan olunmaktadır.(Tertib II,Vesika 3)
"Buna cevaben mümaileyh Cemal Bey'e çekilen 3 Temmuz 1331 tarihli ve 'zat'a mahsustur' işaretli şifreli telgrafta:'Fırat,vilayetimizle pek az münasebattardır.Sürüklenen cesetlerin Erzurum,Mamuretü'l-Aziz cihetlerinden gelmeleri,burada isyan hareketinden maktul düşenlerin ya metruk derin mağaralara atılmaları yahut da ekseriyetle yapıldığı vechile yakılmaları suretiyle muamele yapılmakta ve definleri bile pek müstesnadır' denilmektedir."
"...Tasvir-i Efkar muharrirliğinde bulunmuş olup Halep'te ajans telgrafları tab eden Agah Bey'in Zor mutasarrıfı Salih Zeki Bey'e 'Senin için 10.000 Ermeni imha etti diyorlar' demesine karşılık Zeki Bey'in,'Benim namusum var,onbine tenezzül etmem,daha çık bakalım' cevabını vermiş olduğunu..."(Tertib 6 ve Tertib 14,Vesika 4 ve Tertib II,Vesika I)
"Trabzon Mebusu Sabıkı Hafız Mehmet Bey'in Karadeniz sahillerinde Ermenilerin kayıklara ne suretle bindirildikleri ve gark edildiklerini mübeyyin ve facayii Talat Bey'e bildirmiş ise de,Vali Cemal Azmi hakkında bir şey yapılmadığına mutazammın ifadesi (Tertib 15)..."
"Erzurum Valisi Münir Bey'in 14 Kanunuevvel 1334 (14 Aralık 1918) tarihli şifreli telgrafı (Tertib 16),Erzurum-Kiğı yoluyla gönderilen zenginler kafilesinin sabık Vali Tahsin Bey'in rızası hilafına olarak Merkez-i Umumi azasından Bahaeddin Şakir Bey'in tertib ettiği çete efradı ve Dersimliler tarafından katl ve yağmaya maruz kaldıklarını ortaya koymakta ve binaenaleyh elde mevcut cürüm delilleri bunu teyit etmektedir."
'Etmektedir'de,bu ancak 1919 mahkemesinde ortaya çıkmaktadır.Olay olurken,sağdan soldan gelen bu çeşit bütün bilgilerin,haberlerin üzerine Talat Paşa oturmuştur.Burada aktardığım belgelerden bazıları,kaçtıktan sonra,evinde,sandığında vb. bulunmuştur.Şöyle:
"Tahkikat neticesine nazaran,mezkur faciaları şiddetle reddedip herhangi sebeple iştirak etme yoluna gitmeyenler vatan haini sayılıyorken,Bahaeddin Bey gibi faal unsurlara pek ziyade mazhar-ı hamiyet ve muhabbet duymuşlardır.Hatta sabık Dahiliye Vekili Talat Bey,mümaileyh Bahaeddin Bey'i Şark Orduları Grup Kumandanı Vehib Paşa'ya hususi şekilde tavsiye ederek istihdam edilmesi için göndermiş,bir müddet Samsun Divan-ı Harbi refakatinde ifayı hizmet eyledikten sonra,bir semti meçhule savuştuğu anlaşılmaktadır.(Vehib Paşa'nın zatına mahsus dosyadaki mazbut ifadesi).
Buralardaki dağınık sözlerden ve anlatımdan,kendi hesabıma,sistemli bir 'genosid' manzarası çıkaramıyorum.Ama bir grup adamın sistemli ve soğukkanlı bir cinayet işlediğine hiçbir şüphe yok.
*Radikal,8-9 Nisan 2005
http://www.radikal.com.tr/haber.php?haberno=148951&tarih=08%2F04%2F2005
http://www.radikal.com.tr/haber.php?haberno=149081
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder