MHP raporu ve Cumhûriyet'in kurucu kodları/Prof. Dr. Taner Akçam*

Parlamento Komisyonu ortak raporunun ayrıntıları yavaş yavaş ortaya çıkarken [Özgecan Özgenç,Çözüm komisyonu ortak raporunda ne var,ne yok?,Medyascope,17 Şubat 2026. https://medyascope.tv/2026/02/17/cozum-komisyonu-ortak-raporunda-ne-var-ne-yok/],MHP'nin ön hazırlık raporu üzerinde özel olarak durmak gerekiyor.Rapor,hem hazırlanan raporlar içinde en uzunu (benim elimdeki Word belgesi tam 144 sayfa) hem de sürece öncülük eden bir parti tarafından yazıldığı için çok önemli.

Sürecin rûhuna ilişkin bilgileri doğrudan rapordan öğrenmek mümkün. Rapor ve kurucu kodlar

Raporun en kilit tartışma noktalarından birisi "Cumhûriyet'in kurucu kodları" konusu.MHP bu kodlarla oynanmasına asla sessiz kalmayacağını söylüyor.Tartışmayı "ihânet" sayıyor ve ısrârcılarını "hâin" ilân ediyor.

MHP'nin "Cumhûriyet'in kurucu kodları" tartışması yeni değil.2020 yılından bu yana,"kurucu kodlar" konusu çeşitli vesilelerle gündeme getirildi ve daha o yıllarda 2023 seçimlerine bu misyonla hazırlandıklarını söylediler.

2023 ve sonrası tartışmalara "kurucu kodlar ve kurucu misyon" konusunun damgasını vuracağını ben de birçok yazımda dile getirdim.Eğer gerekli fikrî hazırlığı yapmazsa,muhâlefetin seçimleri ve sonrası süreci kaybedeceğini iddiâ ettim.(Sadece bir örnek olarak 24 Haziran 2020'de yazdığım yazıya [Prof. Dr. Taner Akçam,Bahçeli ve Erdoğan'ın 2023 hazırlığı ya da kurucu misyon meselesi,Gazete Duvar,24 Haziran 2020. https://www.gazeteduvar.com.tr/konuk-yazar/2020/06/24/bahceli-ve-erdoganin-2023-hazirligi-ya-da-kurucu-misyon-meselesi] bakılabilir.)

Bu nedenle,MHP raporunda Cumhûriyet'in kurucu kodları sorununun ağırlıklı yer alması tesâdüf olmadı.Sadece "İçindekiler" bölümüne bakmak bile konuya verilen önemi bize gösterir:"3.5. Kurucu kodlar sorun mu? 3.5.1. Kurucu kodlarımız demokrasi ve hukûk devleti önünde engel mi? 3.5.2. Kurucu kodlarımız inkâr ve asimilasyon politikası üzerine mi kuruludur? 3.5.3. Kurucu kodlarımız Kürtleri ve diğer etnik kimlikleri ve gerçeklikleri inkâr mı ediyor? 2.1. Kurucu kodlarımızda bir sorun yoktur."

Ve raporun dili çok açıktır;"Türkiye'nin kurucu kodlarında... sorun bulunmamaktadır";Türkiye Cumhûriyeti'nin birikimleri,Cumhûriyetimizin esâsları tartışma konusu yapılamaz." Rapor ve Tanzimât

Raporda yer tutan bir diğer ağırlıklı konu Tanzimât'tır.MHP raporuna göre,Kürt açılımını Tanzimât ile ilişkilendirmek,konuyu doğrudan kurucu kodlar konusuyla bağlamak anlamına gelmektedir ve bu kötü niyetli bir adımdır.

Raporun,"Sorunun geçmişi" adlı bölümünde şunlar yazılı:"Meseleyi tartışırken bazıları... Tanzimât'tan başlatıp buna asırlık sorun demeyi tercih etmektedir.Sadece akademik bir tartışma olsa üzerinde durulmayacak bir karmaşa der geçeriz.Sorun asırlık bir sorun olarak kabul edildiği takdirde;meseleyi Cumhûriyet'in kuruluşuna ve dolayısıyla kurucu değerlerimize veya Tanzimât sonrasında başlayan millî devlet inşâ sürecine dayanması gerekir."

Rapora göre,işte bunlar kabul edilebilecek şeyler değildir ve MHP,"bu iddiâlar(ı) sorunun çözümünden ziyâde millî devleti ve Cumhûriyet'in kurucu kodlarını tartışmaya açmaya dönük olarak devletin temellerini sarsmak isteyen kötü niyetli hâin bir arayışın ve siyâsî tuzağın tezâhürü olarak" görmektedir.

Ve MHP,"Lozan Antlaşması ve 1924 Anayasası öncesini tartışarak süreci sabote etmeye çalışanlara müsâmaha" göstermeyecektir.Çünkü,"böyle bir tartışmaya hiç kimsenin hakkı yoktur." Rapor ve Apartheid

Bildiğim kadarıyla,açılım sürecini "kuruluş kodları" ve Tanzimât ile ilişkilendirerek tartışan benden başka kimse olmadı ama konu bu kadarla da sınırlı değildi.Raporun,"2.1. Sorun bir terör ve tedhiş sorunudur" bölümü aynen şu cümle ile başlar,"Türkiye'de yaşanan sorun ırkçı ayırımcı Apartheid bir devlet ve onun karşısında yer alan mazlûm,mağdûr ve sivil halklar sorunu değildir."

1918-1938 döneminde inşâ edilen rejimin,bir Apartheid rejimi olduğunu en açık ifâdelerle yazan ben oldum.Apartheid,ilgili kitâbımın da başlığı idi.Açık ki rapor doğrudan benim görüşlerimi hedef alarak eleştirmekteydi.

Görüşlerimizi elbette eleştirilmesi için kaleme alıyoruz.

Benim Kürt açılımını,Tanzimât'a bağlamam;Kürt meselesinin Cumhûriyet'in kurucu kodlarıyla doğrudan bağlantılı olduğunu ve bu kodların tartışmaya açılması gerektiğini savunmam ve bu kodlara dayanarak,1918-1938 arasında bir Apartheid rejimi kurulduğunu ileri sürmem şüphesiz mutlak hakikatler değil tartışmaya açık tespitlerdir.

İddiâm,AKP ve MHP'nin de aksi yöndeki tüm iddiâlarına rağmen,Cumhûriyet'in temel kodlarını benim gibi tartışmaya açtıkları ve kuruluş kodlarını yeniden tanımlamanın gerektiğine inanmakta olduklarıdır. Bahçeli'nin Türk-Kürt kardeşliği yeni koddur

Kürt meselesinin esâsı, Kürtler ve Türkler arasında hukûkî eşitliğin sağlanmamış olmasıdır.Kürt açılımını yapan iki ana aktör AKP ve MHP her ne kadar tüm sorunu "terör sorunu" olarak koysa da onlar da biliyorlar ki,Kürtler ve Türkler arasında hukûkî eşitlik yoktur ve bu doğrultuda adımlar atılması şarttır.

Nitekim MHP raporu bunu açıkça itirâf etmektedir.Raporun,"3.2. Osmanlı kimliği" bölümünde,Cumhûriyet'in kuruluşu ve takip eden yıllarda eşit vatandaşlığın tesis edilemediği kabul ediliyor ve bu "demokrasinin işleyişinin sağlıklı bir şekilde gerçekleşmesi için elzem olan yurttaşlık bilincinin ve demokrasiyi tam manâsıyla içselleştirmiş bir siyâsî kültürün noksanlığı" ile açıklanıyor.Rapor bu nedenle,vatandaşların "siyâsî karar alma süreçlerine katılım mekanizmaları(nın) geçici bir süre için âtıl kalmış" olduğunu kabul ediyor.

Rapora göre eksiklik,"Yurttaşlık kültürü,demokrasi bilgisine ve tecrübesine sahip ... bu bilgi ve tecrübeden uzak kitlelerin" varlığıdır.Ve "sorunların kökeninde kurucu kodlar değil uygulama yanlışlıkları" yatmaktadır.

Oysa meselenin sadece "yurttaşlık kültürü eksikliği" veyâ "uygulama yanlışlıkları" ile ilgili olmadığı ve yapısal olduğu bizzat Bahçeli tarafından çeşitli konuşma ve yazılarda açık olarak ilân edilmişti.

Örneğin onun 31 Mart 2025'te Türkgün gazetesinde,"Yeni bir Türkiye için çağrı" başlığı ile yayımladığı yazı ve bu yazıdaki "geleceği birlikte inşâ edelim" çağrısı çok açık yeni bir Kürt Türk birlikteliğine işâret etmekteydi.

Bahçeli bu yazıda "Türk vatandaşı" ifâdesine hiç yer vermiyor aksine -"herkes eşittir Türkiye" sloganı ile tüm kesimleri "Türkiye'nin kutlu geleceğini hep birlikte inşâ etmeye" çağırıyordu.

Nitekim AKP de bu yapısal değişim zorunluluğunu anlamış ve kendi raporunda tek bir kere bile Anayasa'nın temel kuruluş kodu olan "Türk vatandaşlığı" ifâdesine yer vermemiş aksine beş defa "Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlığı" ifâdesi kullanmıştır. Kurucu kodlar tartışmaya açılmalıdır

MHP çevreleri,elbette başlattıkları açılım sürecinin Cumhûriyet'in kurucu kodlarını tartışmaya açmak anlamına gelmediğini söyleme özgürlüğüne sahiptirler.Ama bizlerin de "hayır","sizler de sorunu kurucu kodlarda görüyorsunuz ama utangaçsınız",deme özgürlüğümüz olmalı.

Nitekim rapor da "Nasıl ki tüm toplumu hiçbir parti ve düşünce tek başına temsil etme hakkına sahip değilse,nasıl ki her toplumda farklı yapı ve düşüncelerin varolma ve kendini ifâde etme hakkı varsa" denerek Cumhûriyet'in kuruluş kodları konusunda farklı fikirlerin ileri sürülebileceği kabul edilmektedir.

Ama gerek rapor ve gerekse Bahçeli çeşitli demeçlerinde kurucu kodları tartışmaya açmayı "ihânet" saymakta ve açanları da "hâin" olarak tanımlamaktadır.

O hâlde "terör bitebilir" ama "söze ciddî yasaklar getirilecektir",diyebiliriz.

Bu nedenle,geçen yazımda sözünü ettiğim ve dikkatten kaçan,Arat Dink ve Sarkis Seropyan hakkında verilen cezânın gerekçeli kararından bazı cümleleri mutlakâ orijinalinden aktarmam gerekir. Hangi "söz" koruma altına alınamaz

Konu Soykırım kavramının koruma altına "düşünce özgürlüğü" kapsamında ele alınıp alınmayacağıdır.Mahkeme çok açık "hayır" demektedir.

Soykırım kavramı ile ilgili söylenen bu satırları ilerleyen yıllarda Cumhûriyet'in kuruluş kodları ile ilgili olarak okursak çok üzüleceğim ama şaşırmayacağım:

"Kuşkusuz... soykırım iddiâsı simgesel basit bir kavram olarak ele alınamaz.Soykırım söylem ve kararlarının siyâsal ve târihî amacı vardır... muhâtap hedef Türkiye Cumhûriyeti'dir.Türkler hakkındaki soykırım söylemi... ifâde özgürlüğünün yasaklanması kavramıyla ilgili değildir.[Soykırım iddiâsı] Türkiye Cumhûriyeti ile bir hesaplaşma faaliyeti ... Türkiye'yi sonu gelmez kavgaların,terörün içerisine çekmek,fizikî ve hukûkî alt yapısına karşı her türlü yıpratma,kaçınılmaz olarak sonuçta yıkıcılığa,coğrafî sınır değişikliklerine yönelen özel ayrıntılı tasarımların bir parçası ve aracı olmuştur...

Türkiye Cumhûriyeti hasmane girişimlerle âdetâ diplomatik soykırım kararları kuşatma çemberine alınmaktadır.Bu hasmane girişimlerin yurtiçinde tekrârı faaliyetleri Türk kamu düzenini ağır şekilde zedelediğinden ifâde özgürlüğü kapsamında değerlendirilemez.Bu iddiânın kabulü gelecek yüzyıllarda Türkiye Cumhûriyeti'nin olayın yaşandığı iddiâ edilen topraklar üzerinde egemenlik haklarının tartışılmasına neden olabilecektir...Yurtiçinde ve yurtdışında gerçekleşen soykırım söylemleri ulusal güvenliğimizi ve menfaatlerimizi olumsuz yönde etkilemektedir." Bu nedenle,Arat Dink ve Sarkis Seropyan cezâ aldılar. Oysa 23,5'ta uzlaşmak mümkündür

Soykırım iddiâları ve Cumhûriyet'in kurucu kodlarının tartışmaya açılması bize sembolik olarak iki önemli ayrı târihi hatırlatır.23 ve 24 Nisan.23 Nisan,Cumhûriyet'in kuruluşunu sembolize eder,çok anlamlı bir biçimde çocuklara emânet edilmiştir.24 Nisan Soykırım'ın sembolik başlangıç târihi sayılır.Soykırım ve Cumhûriyet'in kuruluş kodları etrâfında yapılan tartışma bir nevi 23 ve 24 nisanların "kavgası","tartışması" olarak okunabilir.

Hrant Dink,daha 23 Nisan 1996'da Agos gazetesinde yazdığı "23,5 Nisan" başlıklı bir yazıda bize bu tartışmada uzlaşmanın mümkün olduğunu hâtırlatıyordu.Gâlibâ yapılması gereken 23,5'un anlamı üzerine tartışmaktır.O yazıda,MHP ve AKP başta olmak üzere tüm Türkiye siyâsî elitlerinin ve tüm toplumun üzerinde anlaşabileceği yeni kuruluş kodlarının ipuçları vardır... *Prof. Dr. Taner Akçam,MHP raporu ve Cumhûriyet'in kurucu kodları,Medyascope,17 Şubat 2026. https://medyascope.tv/2026/02/17/mhp-raporu-ve-cumhuriyetin-kurucu-kodlari/

Kürt açılımında gelinen nokta/Prof. Dr. Taner Akçam*

"Kürt açılımı",Suriye'deki gelişmeler nedeniyle tıkanma noktasına gelmişti.Ama,tarafların anlaşması ile birlikte sorunlar şimdilik çözülmüş görülüyor ve önümüzdeki dönemde büyük değişiklikler olmazsa "açılım sürecinde" bir hızlanma beklenebilir.

Dışarıdan gözleyebildiğim kadarıyla,"açılım" herhangi büyük bir kırılma veyâ sapma ile karşılaşmadı ve her şey tüm iniş-çıkışlara rağmen başından plânlanan çerçeveye uygun gelişiyor.Süreci plânlayanların,Türkiye'de de Suriye'dekine benzer bir "açılıma" gideceklerini de tahmin etmek zor değil. İki ayrı tasarı-temel fikir

Süreci dışarıdan izleyen bizlerde ise büyük bir kafa karışıklığı var gâlibâ.Birçok kişi ve çevre, "açılımın" Kürtlere va'dettiklerini yetersiz ve az buluyor ve meseleye "teslimiyet" penceresinden yaklaşıyorlar.Genelde gözleneni,"bunca yıl boşuna mı savaşıldı" ve "niçin hiçbir kazanım elde edilmeden örgüt dağıtılıyor" ifâdeleri ile özetlemek mümkün.Bu kafa karışıklığının nedeni ise ortada "terörsüz Türkiye" ve "Kürt meselesinin demokratik katılım yoluyla çözümü" gibi iki ayrı konseptin varlığı.Kafası karışık olan çevrelerin ana iddiâsı,demokratik bazı kazanımlar olmadan "Kürt meselesinin çözümünün" mümkün olamayacağı.Teorik olarak doğru bir iddiâ olsa bile bu iddiânın yaşananlar karşısındaki konumu oldukça zayıf.

Çözüm konusunda anlaşan tarafların (güvenlik bürokrasisi ve Öcalan'ın) konuya bakışları çok net gibi duruyor.Adı konmuş özel bir "demokratikleşme" programına sahip değiller.Ana problem "terörsüz Türkiye" olarak formüle edilmiş.Yâni,PKK silâhı bırakacak,o kadar gibi gözüküyor.Belki Kürtçe'nin seçmeli dil olarak okutulması,yerel yönetimlerin yetkilerinin artırılması ve vatandaşlığı tanımlayan Anayasa'nın maddelerinin değişmesi gibi husûslarda anlaşılmış olabilir ama bu konular henüz dillendirilmedi.

Vatandaşlık hukûku yönünde bazı adımların atılacağını AKP'nin komisyon raporuna dayanarak iddiâ edebiliriz.Raporda bir tek sefer bile "Türk vatandaşı" ifâdesi geçmiyor.Türklük ifâdesi ise bir tek Türk Cezâ Kânûnu bağlamında kullanılıyor.Vatandaşlığa ilişkin kullanılan kavram ise,"Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlığı" ifâdesi.Raporda bu ifâde,beş defa tekrâr ediliyor ve çok açık olarak etnik kimlikten bağı koparılmış bir vatandaşlık tanımı yapılıyor.

Öcalan,belki Suriye'de Kürtler için bir statü beklentisi içinde idi ve ama bu özellikle Türkiye'nin sert direnişi nedeniyle gerçekleşmedi."Statü" konusunun Türkiye'de yapılacak "açılımın" hiçbir biçimde gündeminde olmadığını ise Öcalan'ın açıklamalarından biliyoruz.Suriye'de beklentisi gerçekleşmediği için Öcalan bir başka tercihe yönelir mi?Bu zayıf bir ihtimâl olarak duruyor. "Terörsüz Türkiye" yetersiz olabilir ama

O hâlde şimdilik büyük ölçüde "terörün sonlandırılması" ile sınırlı bir "açılım" ile karşı karşıya olduğumuz çok açık."Açılım" sürecinin en önemli ayaklarından birisi olan PKK üyelerine af konusunun bile Şeyh Said Ayaklanması sonrası gündeme getirilen 1928 affı çerçevesinde ele alınıyor olması bunun en büyük kanıtı.

"Terörü sonlandırma" çerçevesini elbette yetersiz bulma ve eleştirme hakkına sahibiz.Kürt meselesinin demokratik bir programa bağlanmadan çözülemeyeceğini rahatlıkla iddiâ edebiliriz.Hattâ,meseleye 1928 affı çerçevesinde yaklaşıyorsanız,demek ki 1930 Ağrı isyânı benzeri bir isyân ile de karşılaşma ihtimâlini hesap ediyorsunuzdur gibi kuvvetli bir polemik de geliştirebiliriz.Ama konunun muhâtapları bu çerçeve üzerinde anlaşmışlarsa,bizlerin söyleyecek çok sözünün olmayacağını düşünüyorum.

Sonuçta aralarında anlaşanlar elli yıldır savaşan taraflar.Ve taraflardan birisi olarak PKK tüm yetkiyi Öcalan'a bırakmış durumda.Öcalan süreçten çekilmediği müddetçe ne DEM ne de PKK süreci etkileyecek bir güce sahip değiller gibi duruyor.PKK'nin,Öcalan'a rağmen bir siyâsî irâde geliştirme alanı ise artık iyice daralmış vaziyette.Bölgesel ve uluslararası güç dengeleri,PKK'nin,Öcalan çizgisi dışında bir çizgi geliştirebilme imkânını neredeyse ortadan kaldırmıştır diyebiliriz.

Bu noktada, "açılım" sürecine yöneltilecek eleştirilerin haklı mı haksız mı olduğu çok önemli değil.Hele hele Öcalan'a ve PKK çevrelerine "niye hiçbir karşılık almadan silâh bırakıyorsunuz" eleştirisinin de çok fazla bir anlamı yok.Bu eleştirilerin ama daha önce PKK'ye hiçbir eleştiri yöneltmeyen ve hattâ onun sunduğu alanlarda varolma imkânı bulan çevrelerden geliyor olması da ayrı bir ironi... "Söz" geri geldi

Oysa açılımı,"hiçbir kazanç elde etmeden teslim olma" olarak görenlerin,göremedikleri büyük bir kazanç var!Onlar da bu sayede PKK'yi ve Öcalan'ı eleştirme "kazancını" ve "imkânını" elde ettiler.Yıllardır,PKK'yi eleştiren çevrelere yönelik baskıları "ıslık çalarak" izleyen bu çevrelerin,"açılım" sayesinde PKK karşısındaki "suskunluklarını" bozmuş olmaları oldukça olumlu bir gelişme sayılmalı.Çünkü "söz" geri geldi.İddiâm odur ki PKK'nin "açılımdan ne kazandığından" bağımsız,"açılım" Türkiye insânına "sözü" geri getirerek büyük bir hizmet sunmuştur.

Savaşın-terörün yarattığı korku ortamı yavaş da olsa dağılmaya başlamış ve özellikle Kürt sivil siyâsetinin önü açılmaya başlamıştır.Bugüne kadar,savaşın gerilimi nedeniyle konuşamayan ve suskunluğa mahkûm olan Kürt sivil toplumu yeni bir çoğulculuğa doğru evrilecektir.Geçmişte Devlet-PKK eksenine sıkışmış ve taraflardan birisinin yanında olmayanlara "yaşam hakkı" tanımayan politik atmosfer yavaş yavaş dağılmaktadır ve daha da dağılacaktır.

"Sözün",silâhın yerini almasından daha büyük bir kazanç düşünülemez."Hiçbir şey elde edilmeden teslim olundu" diye düşünen PKK veyâ ona yakın çevrelerin,Türk ve Kürt insânına sundukları bu büyük hediyeden mutluluk duymaları gerekir.Söz giderek silâhın yerini alacaktır.En büyük kazanç budur.Ve bize düşen "sözün" alanını açan her adıma destek olmaktır. "Söze" sınır konacak mı?

Peki "sözün" sınırı ne olacaktır?Bu söz ne kadar "koruma altına alınacak",hangi söz "koruma-dışı" sayılarak cezâî kovuşturma konusu olacaktır?Ana sorun budur.

2007 yılında Arat Dink ve Sarkis Seropyan'ı,soykırım kelimesini kullandıkları için cezâlandıran Şişli İkinci Asliye Cezâ Mahkemesi,soykırım kelimesini kullanmanın "koruma altına alınacak konuşma" kapsamına alınamayacağına hükmetmişti.Çünkü mahkemeye göre,bu kelimeyi kullananlar,Türkiye'nin mevcût sınırlarını kabul etmiyorlar ve bu sınırlar üzerinde başka devletlerin kurulması gerektiğini ileri sürüyorlardı.Soykırım kelimesi,ulusal güvenliği tehdit ediyordu ve bu nedenle fikir özgürlüğünün yâni "sözün" dışında tutulmalı idi.

Şimdi,Kürt açılımı konusunda da "söze" bazı sınırlar konulacağını anlıyorum.MHP'nin Komisyon Raporu'nda bu konuda çok açık ifâdeler yer aldı.Bu ifâdelere göre,"Cumhûriyet'in kurucu kodlarını tartışmaya açmaya dönük" girişimler,"devletin temellerini sarsmak isteyen kötü niyetli hâin" bir arayışın üründür.MHP lideri Bahçeli de geçenlerde yaptığı bir konuşmada,Kürt açılımı sürecinde,"Cumhûriyet'in kuruluş ilkelerini ve yapısını tartışmaya açmak... devletin varlığına kastetmekle eşdeğerdir.Bunun adı da ihânettir",ifâdelerine yer verdi.Elbette,"ihânet" içinde olan "hâinlerin" söyleyecekleri sözler koruma altına alınamazdı.

O hâlde soru şu:Kürt açılımında,"Cumhûriyet'in kurucu kodları" ve "kuruluş ilkeleri" üzerine konuşabilecek miyiz?Bunun konuşulmasının şart olduğunu ileri sürenlerin başında geliyorum.Bu nedenle MHP raporunda benim yazdıklarımı doğrudan hedef alan ifâdelere bolca yer verilmişti.Konu,üzerinde yazmayı ve düşünmeyi hak ediyor.Çünkü sonuçta,ben ve benim durumumda olanlar "sözlerinin sınırlarını" bilmek zorundalar... *Prof. Dr. Taner Akçam,Kürt açılımında gelinen nokta,Medyascope,11 Şubat 2026. https://medyascope.tv/2026/02/11/taner-akcam-yazdi-kurt-aciliminda-gelinen-nokta/