Kriminal toplum/Engin Güner*

Sene 2018...Bilim ve teknoloji hızla insânların hayâtını kolaylaştırıyor,bilgiye ulaşmak artık çok kolay.Yirmi yıl önce saatler,günler,haftalarca sağa-sola koşturup halledemediğimiz işleri,internet ve akıllı telefonlar sayesinde,oturduğumuz yerden ve saniyeler içinde halledebiliyoruz.Daha önce hayâlini bile kurmakta zorlandığımız mâl ve hizmetler,artık her yerde ve birçoğu ulaşılabilir makûl fiyâtlarla...

Diğer taraftan da târihimiz,kültürümüz ve inançlarımızla övünen bir ülkenin evlâtları olduğumuzu her fırsatta vurguluyoruz.Bayram,kandil ve Cuma günleri milyonlarca tebrik mesajı atıyor,özel günlerde telefonla ya da yüz yüze birbirimizi tebrik ediyoruz.Millî günlerde kutsal vatanımızı,şânlı bayrağımızı,Millî Mücâdele'mizi,Büyük Önder'imizi kutsuyoruz.Vakit,Cuma,bayram namâzları kılınıyor,Ramazan'da oruçlar tutuluyor,cenâzelerde ölenin arkasından hüsn-ü şehâdetlerde bulunuyor ve helâllikler veriyoruz.

Sadece yukarıdaki imkânların varlığı ve bir önceki cümlede kısmen dahi anlatmaya çalıştığımız millî ve manevî yapımızdan dolayı;olumlu,pozitif davranışlar içinde olmamız,sakin ve kaliteli bir hayât sürmemiz beklenir.Ama durum böyle mi?

Farkındaysanız,haber mecrâlarında gitgide daha çok dolandırıcılık,kavga,darp,yaralama,cinâyet haberleri görmeye başladık.Üstelik bunların büyük bir kısmı milyonların yaşadığı büyük şehirlerde ve kitlelerin gözleri önünde yaşanıyor.Şiddet azalması gerekirken,gitgide artıyor.Kânûn var,mahkeme var,polis var...Millî ve manevî değerlere sahip,necip bir milletin-memleketin evlâtlarıyız.Peki bu suçları kimler işliyor ve nasıl işleyebiliyor.Burada bir yanlışlık var,ama nerede?

İstediğiniz kadar kânûnunuz,mahkemeniz,polisiniz olsun.İnsânlara eğitim verirken sadece kitâptan ders okutuyor ve hayâtı anlatamıyor,manevî değerleri içselleştirip vicdânları geliştiremiyor,yaşam alanlarındaki altyapı ve mimârîleri insân onuruna yakışır bir şekilde tasarlayıp uygulayamıyor,ihtiyâçlara uygun meslek mensûbu ara eleman ve yöneticileri yetiştiremiyor,görevlendirmelerde liyâkatli olanı seçemiyor,başarıyı ödüllendirip kötülüğü cezâlandıramıyorsanız;

*Liyâkatli meslek mensûbu yetiştiremezsiniz,
*Liyâkatsiz işçi,memûr,polis zamanında görev yapmaz,
*Polisiniz suçlunun peşinden koşmaz,
*Mahkemeye çıksa da,cezâevleri dolu olduğu için bugünkü gibi serbest kalır,
*Adâlet gecikir,toplum rencide olur,
*Adâletin olmadığı bir toplumda vicdân-erdem gelişmez,
*Vicdân ve erdemin olmadığı bir toplumda kimse suç işlemekten çekinmez,
*Suçun yoğun olduğu toplumda hayât kalitesi sürekli düşer.

Şahsî kanâatim;toplumun hâlâ daha büyük kısmı vicdân sahibi ve erdemli insânlardan oluşuyor.Onlar toplumun düzenini bozmayıp,sessizliklerini muhâfaza ettiklerinden dolayı mevcûdiyetlerinin çok fazla farkına varılamıyor.Ancak toplumun huzûru ve kamunun düzenini sağlamakla görevli olanların,ihtiyâç duyulan yerde ve ihtiyâç duyulan dakikada,yeterli sayı ve nitelikle bulunamamaları/bulundurulmamaları sebebiyle suçlu ve suçun önüne geçilmiyor/geçilemiyor.

Sadece bir örnek;İstanbul'da trafik sabah bazı bölgelerde saat 06:30'da başlar.Akşamları da özellikle kötü havalarda saat 21:00'e kadar yoğun olur.Bu saatlerde trafik çok yavaş ilerler,bazen kavga çıkar,çoğunlukla da kavga çıkmasın diye trafiğin altını üstüne getiren (genellikle de adı esnâf diye geçen ve bu işi profesyonelce yapıp,çeşitli ebâtlarda ticârî araçlar kullanan) ite-kopuğa ses çıkartılmaz.

Sorun belli,çözümü belli... *Engin Güner,Kriminal toplum,Tüketici Postası,28 Kasım 2018. https://www.tuketicipostasi.com/yazarlar/engin-guner/kriminal-toplum/96/

ABD'nde bir şeyler oluyor:Nick Fuentes/Prof. Dr. Taner Akçam*

Nick Fuentes adını artık ezberlememiz gerekiyor!Şu ânda Amerikan sağı içinde en güçlü genç ses gibi!Henüz 27 yaşında olan Fuentes'in kurduğu hareket Groypers veya Groyper Army (Groyper Ordusu) olarak adlandırılıyor.Groyper,internette yaygın olarak kullanılan tombul,ellerini birleştirip sinsi bir şekilde bakan yeşil bir kurbağaya verilen isim.Fuentes'in kurduğu hareket özellikle Amerikan gençleri arasında çok yaygın ve giderek de tabanını genişletiyor.

Benim dikkatimi ise Tucker Carlson ile yaptığı söyleşi ile çekti.Gâlibâ bu görüşme ile birlikte Fuentes,artık yalnızca internet alt-kültürlerinde değil,daha geniş bir muhâfazakâr kamuoyunda da gözle görünür hâle geldi.Kısa sürede 7 milyon izleyici sınırına dayanan bu görüşme,eğer alıntılarla yapılan diğer yayınlar da sayılırsa rahatlıkla 20 milyonu aşan bir dinleyici çevresine ulaşmıştır,desem abartmış olmam.

Fuentes,"Beyaz ve Hristiyan" olduğunu açıkça söylüyor ve bazı konuşmalarında Hitler'i beğendiği yönünde ifâdeleri de var.Bu nedenle faşist ve anti-Semit olmakla suçlanıyor.Daha sonra bu suçlamalara "Ben böyle saçma bir şey görmedim" tarzında bazı cevâplar verdi ve bazı açıklamalarda bulundu ama bu yazı için bu suçlama ve cevâplar önemli değil.Çünkü,Fuentes ve ona yakın çevreler bu tür suçlamaları son derece komik buluyorlar.Ayrıca,yapılan tartışmalar açısından bu suçlamaların bir etkisi ve anlamı da pek yok gibi...Fuentes'in bir başka özelliği de Stalin hayrânı olması.Tucker Carlson ile görüşmesinde bunu da dile getirdi. Fuentes ve Groypers'lar,Trump'ı işbaşına getiren "MAGA (Make America Great Again -Amerika'yı Tekrâr Büyük Yap)" hareketi içinde çok önemli bir yere sahiptiler...Ama Fuentes,özellikle ABD'nin Ortadoğu [İsrail-İran] politikaları ve Epstein dosyası nedeniyle Trump ile bağlarını kopardı.Ona göre,"MAGA (Make America Great Again)" bitti.Çünkü Trump,"America First-Önce Amerika" idealine ihânet etti ve "İsrael First-Önce İsrail" siyâseti izliyor.Seçimlerde Ortadoğu ve Ukrayna başta anlamsız ve saçma savaşları bitireceği sözünü vermişti ama şimdi savaşları finanse ediyor.Fuentes,bu nedenle "MAGA bitti",diyor.

Şu ânda MAGA veya Amerikan sağı içinde yaşanan gelişmeler "İç savaş" olarak tanımlanıyor.Bu iç savaşın merkezinde ise İsrail ve Gazze Soykırımı var.Fuentes başta olmak üzere,çok geniş bir sağ muhâfazakâr çevre,özellikle gençler İsrail'in yaptıklarını soykırım olarak tanımlıyorlar ve ABD'nin İsrail'e koşulsuz yardım etmesine büyük öfke duyuyorlar.Kendilerine yöneltilen "Neo-Nazi" suçlaması da esâs olarak bu çevrelerden geliyor.Ve bu suçlamanın etkisiz kalmasının bir nedeni de bu.

Tartışma Amerikan dış politikası eksenli görünüyor ama aslında öyle değil.İç politika ile doğrudan bağlantısı var.Fuentes ve çevresinin söylediklerini şöyle özetlemek mümkün: "İş bulamıyoruz,sağlık sigortamız yok,evlenemiyor,istesek bile mâlî zorluklar nedeniyle çocuk sahibi olamıyor ve ev alamıyoruz,eğitim kredileri borçları altında eziliyoruz.Ve Amerikan hükûmeti,bu konularda çözüm bulması gerekirken,bizlerin vergi paraları İsrail'e veriliyor ve bu yardım Filistinli çocukların öldürülmesinde kullanılıyor."

Bilmeyenler için bir rakam vermek gerekiyor:ABD her yıl,İsrail'e 4 milyar dolar civârında karşılıksız bağış yapıyor.Bu konuda yapılmış olan anlaşma 2028 yılında bitiyor.İsrail şimdi bu anlaşmayı yirmi yıla çıkartmak istiyor.Senato ve Meclis üyelerinin büyük bir kısmı başta "AIPAC (American Israel Public Affairs Committee-Amerikan İsrail Halkla İlişkiler Komitesi)" olmak üzere,İsrail'e yakın lobi kuruluşları tarafından mâlî olarak desteklendikleri için böyle bir tasarının geçmesi mümkün görülüyor.Gençleri öfkelendiren de bu;ülkenin kaynakları,sosyal ve ekonomik zorlukları çözmek için harcanacağına savaş ve soykırımları desteklemeye gönderiliyor.

Jeffrey Epstein skandalı da bu çerçevede çok önemli.18 yaş altındaki kızları zengin ve nüfûzlu kişilere yönlendiren bir s.ks trafiği ağı kurmakla suçlanan Epstein,2019'da tutuklanmış ve kısa bir süre sonra da hapishânede şüpheli bir biçimde "intihâr" etmişti.Davâ dosyalarındaki belgelerin açıklanması şu ânda ABD'ndeki en büyük tartışma konusu.Trump ve egemenler bu belgelerin yayınlanmaması için ellerinden gelen her şeyi yaptılar ama başarılı olamadılar.

Belgelerin açıklanmasına bu denli direnilmesinin en önemli nedeni,iddiâ edildiği gibi Trump'ın çocuk istismârına karışmış olma ihtimâli değil.Ama ABD siyâsetini kontrol eden,siyâsetçilerin ve onları paraya boğan büyük servet sahiplerinin çocuk istismârına bulaşmış olmaları mümkün gözüküyor.Konuyu magazin meselesi ötesine götüren şey ise Epstein'ın bir İsrail ajanı,daha doğrusu tüm imkânlarını İsrail Devleti için kullanan birisi olduğunun açığa çıkmış olması.Yâni,İsrail Epstein ağı üzerinden Amerikan çevrelerini s.ks şantajı ile kontrol altına almış! İsrail'in,lobi örgütleri ve Epstein gibi ortakları ile ABD iç politikasını da kontrol altına alma çabası iç savaşı sadece sağ çevrelerin sorunu olmaktan çıkarmış durumda.Ortada hem sağ hem sol,yâni Demokrat ve Cumhuriyetçilerin yönetici elitlerinin oluşturduğu bir blok var.Bu blok sadece İsrail yanlısı bir tutum takınmakla ve soykırımı desteklemekle kalmıyor,ayrıca ABD'nde İsrail'e karşı çıkan çevrelere karşı ciddî bir politik kampanya yürütüyorlar.Filistin yanlısı tutum takınan öğrenci ve öğretim görevlilerinin üniversitelerden atılması,üniversitelere verilen federal fonların kesilmesi bu baskı politikalarından sadece bazılar.Örneğin,Gazze Soykırımı'na ağzını açmayan ve eleştirisiz İsrail'in arkasında duran Demokrat Parti yöneticileri geçen ABD Senatosu'na, Nick Fuentes'i ve onun ideolojisini kınayan bir tasarı önerdiler.

Bu yönetici bloğun karşısında ise her iki partinin tabanı var.Sağ veya sol farketmiyor,özellikle gençler İsrail'in Amerikan iç ve dış siyâsetini bir ahtapot gibi sarmış olmasından son derece râhatsızlar.Mamdani'nin New York seçimlerini kazanmasında bu konu çok önemli bir rol oynadı.Sonuçta,Demokratlar içinde Mamdani'nin,Cumhuriyetçiler içinde Fuentes'in öne çıkması bu nedenle tesâdüf değil.

Nick Fuentes,son yaptığı konuşmalardan birisinde,"Zohran Mandani ile bir saniye tereddüt etmeden birlikte çalışabilirim,birlikte çalışmalıyız" açıklamasını yaptı.Berâber çalışabileceğini söylediği bir başka isim Cenk Uygur.Uygur,Türkiye'de doğmuş,ABD'nde büyümüş bir gazeteci."Young Turks-Jön Türk" diye bir kanalı var,sonuçta solcular açısından "sen-ben-bizim oğlan" gibi düşünen birisi,diyebilirim.Bir ara Jön Türk ismini kullandığı ve Ermeni Soykırımı'nı kabul etmediği için epey saldırıya uğramıştı...Şimdi köprünün altından çok sular aktı!Programını,bir Ermeni gazeteci [Ani Kasparian] ile birlikte yürütüyor ve konuşmalarında "Ben bir zamanlar Ermeni Soykırımı konusunda çok zorlanıyordum",diye hâtırlatma yapmaktan da çekinmiyor.

Nick Fuentes,bir tek İsrail konusunda değil,diğer konularda da Mamdani gibi sol popülist çevrelerle ortak faaliyet gösterilmesini savunuyor."Birbirimizle konuşmalıyız ve buluşabileceğimiz çok orta nokta var",diyor.Fuentes'in ittifâk çağrılarına sol popülist çevrelerin nasıl tepki vereceği merâk konusu...Ama benim tahminim ve hislerim bir yakınlaşmanın fazla uzakta olmadığı.Fuentes'in,ittifâk çağrısını yaptığı bir konuşmasına bir solcunun yazdığı,"Global elitistlere karşı yoksulların başkaldırışı" ifâdesi bu yakınlaşmanın bir ifâdesi sayılmalı.

Özetle,Fuentes önderliğinde,sağ muhâfazakâr çevrelerdeki bu dalga giderek büyüyecek gibi gözüküyor."İç savaş" sadece sağın içinde değil,tüm Amerika'da yaşanacak.

Ama gâlibâ en önemlisi şu:İkinci Dünyâ Savaşı sonrası oluşmuş düşünce dünyâmız veya klâsik sağ-sol ayırımı ile açıklayamayacağımız yeni bir döneme giriyoruz.İzlemekte fâyda var... *Prof. Dr. Taner Akçam,ABD'nde bir şeyler oluyor:Nick Fuentes,Medyascope,23 Kasım 2025. https://medyascope.tv/2025/11/23/taner-akcam-yazdi-abdde-bir-seyler-oluyor-nick-fuentes/

"Ermenilerin 1915'te ne olduğunu anlamak için KGB'nin yönlendirmesine ihtiyâcı yoktu"/Prof. Vahram Ter-Matevosyan*

Ermenistan Başbakanı Pashinyan'ın Türk-Ermeni-Azeri düşmânlığını SSCB ve KGB'nin şekillendirdiğine dâir açıklaması bazı çevrelerce eleştirilirken,bazılarınca takdir edildi.Türkiye ve Sovyetler ilişkileri uzmanı,"Türkiye'nin Dönüşümüne Sovyet Yaklaşımı" isimli kitâbın yazarı ve Ermenistan Amerikan Üniversitesi öğretim üyesi Vahram Ter-Matevosyan,"Osmanlı İmparatorluğu'nun gerçekleştirdiği soykırımdan ve Kemâlist güçlerin katliâmlarından sağ kurtulan Ermenilerin ailelerine,köylerine,şehirlerine,kiliselerine ne olduğunu anlamak için,1954'te kurulan KGB'nin,yönlendirmesine ihtiyâçları yoktu" dedi.

Ermenistan Başbakanı Nikol Pashinyan,31 Ekim [2025]'de gazetecilere yaptığı bir konuşmada "Ermeniler,Azerbaycanlılar ve Türkler arasındaki düşmânlığın Sovyet dönemi propagandası ve KGB tarafından beslendiğini" ileri sürdü.Pashinyan,"Biz 'Türk değişmez' dediğimizde,onlar da aynısını Ermeniler için söylüyor.Biz 'Azerbaycan'a nasıl güvenelim?' dediğimizde,onlar da Ermeniler için aynısını söylüyor.KGB ajanlarının şekillendirdiği dünyâ görüşünden kurtulmamız gerekiyor" ifâdelerini kullandı.Pashinyan'ın açıklamasından sonra ise Rusya Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Zakharova ise KGB'nin "1915 Ermeni Soykırımı'ndan neredeyse kırk yıl sonra,1954'te kurulduğunu" belirterek,Başbakan'ın sözlerini "târihsel olarak câhilce" diyerek niteledi.

Pashinyan'ın sözlerini ve Zakharova'nın cevâbını uzun yıllardır Rusya-Türkiye ilişkileri çalışan Ermenistan Amerikan Üniversitesi Beşerî ve Sosyal Bilimler Fakültesi Profesörü Vahram Ter-Matevosyan,Agos için yorumladı."Komünizm Gözünden Kemâlizm:Türkiye'nin Dönüşümüne Sovyet Yaklaşımları" ismiyle Türkçeye çevrilen kitâbı da bulunan Ter-Matevosyan,Ermenistan Millî Bilimler Akademisi Doğu Bilimleri Enstitüsü'nün Türkiye Araştırmaları Bölümü'nün başkanlığını yaptı ve Güney Kafkasya çatışmalarının yanı sıra modern Türkiye târihi ve dış ilişkileri ve güvenlik politikaları üzerine uzmanlaştı. -Pashinyan'ın KGB ve Sovyetler ile ilgili açıklamaları gerçeği yansıtıyor mu?

Ermenistan ve komşuları hakkındaki derinlere işlemiş toplumsal algıları değiştirme yönündeki ısrârlı çabalarında Ermenistan Başbakanı toptancı genellemelere,çarpıtmalara ve ayân beyân yanlış bilgilere dayanan politik açıklamalar yapmaya devâm ediyor.Bu yeni bir şey değil.Pashinyan'ın,Ermenistan'ın son iki yüzyıllık siyâsî ve toplumsal târihine ilişkin anlayışının yanlışlıklar,tutarsızlıklar ve çelişkilerle insânı rahatsız eden bir karışımdan oluştuğunu çok gördük.Her hatâlı iddiâsını didik didik edip bulmak,uzun târihsel tahlil gerektirir ama tartışmaya açılmayacak tek bir konu var:Pashinyan'ın târihle ilgili açıklamalarının büyük çoğunluğunun târihsellikle ilgisi yok.Pashinyan,yaklaşık yetmiş yıl ayakta kalmış Sovyetler Birliği'nden bahsederken,insân Pashinyan'ın aklında Sovyetler Birliği'nin hangi dönemi olduğunu merâk ediyor.Sovyet târihinin her on yılı,Türkiye'ye yönelik kendine özgü yaklaşımı getirdi.Her iki devleti de şekillendiren 1920'lere ve 1930'lara baktığımızda ilişkilerin hamâsetten uzak olduğunu görürüz.Bir çalışmamda bunu ele almıştım:Erken dönem Sovyetler Birliği'nin Ermenilerde Türk karşıtlığını köpürtmelerini gerektirecek bir jeopolitik,ideolojik ve politik nedeni yoktu. -Yâni yaşanan korkunç deneyimden gelen bir bilinç vardı?

Sovyet propagandasının Ermenilerin Türkiye'ye dâir tutumlarını şekillendirdiğine yönelik genelleyici iddiâ,olayları yalnızca basite indirgemekle kalmıyor;târihsel hâfızaya da bir hakâret teşkil ediyor.Osmanlı İmparatorluğu'nun gerçekleştirdiği soykırımdan ve Kemâlist güçlerin katliâmlarından sağ kurtulan Ermenilerin ailelerine,köylerine,şehirlerine,kiliselerine ve kutsal mekânlarına ne olduğunu anlamak için,1954'te kurulan KGB'nin,yönlendirmesine ihtiyâçları yoktu.
Hayâtta kalan Ermenilerin Türkiye'ye yönelik algısı,Marxist-Leninist-Stalinist doktrinlerin ürünü değil,bizzât yaşamış oldukları dehşetin ve mirâs aldıkları travmanın ürünüydü.Sovyet Ermenistanı'nın en büyük ikinci şehri Aleksandrapol/Leninakan,"Vorbaqakhak" yâni "Yetimler Şehri" olarak bilinirdi.Ebeveynleri Osmanlı İmparatorluğu'nda yok olup giden 30 bini aşkın çocuk bu şehirde büyümüş ve yetişkinlikleri boyunca sözcüklerle ifâde edilemeyecek boyutlarda bir acıyı taşımışlardı.Bunlar propaganda ürünü değildi;o yetim çocuklar katliâmların yaşayan tanıklarıydı.Ebeveynlerinin sevgisinden,bakımından mahrûm büyüyen bu insânlar,yok oluşun hâtırasını ömür boyu kalplerinde taşıdılar.Onların Türkiye'ye dâir görüşlerinin Sovyet KGB'si tarafından şekillendirildiğini iddiâ etmek,târihsel bir çarpıtma ve ahlâkî açıdan saygısızlıktır.

1930'ların sonlarında ve 1950'lerin ilk dönemlerinde SSCB-Türkiye ilişkileri belirgin bir gerginlik dönemine girdi.Türkiye'nin kademeli biçimde Fransa ve İngiltere'nin saflarına yanaşması,savaş döneminde Nazi Almanya'sıyla yakın işbirliği yapması ve sonunda NATO'ya katılması,derin bir jeopolitik çatlak yarattı.Doğal olarak,bu dönemde Sovyet otoriteleri Türkiye'ye yönelik artan bir kuşkuyla hareket etti,Ermeni ve Gürcü nüfûslarını toprak taleplerini ilerletme yönünde seferber etme fikrini zaman zaman yokladı.Fakat bu plânların çoğu iyi tasarlanmış olmaktan uzak olduğu için asla diplomatik açıklamaların ve muğlâk tartışmaların ötesine geçemedi.Soykırım'dan sağ kalan ve Avrupa,Ortadoğu ve ABD'nde yaşayan 90 bin Ermeni'nin 1946-1949 yılları arasında Sovyet Ermenistanı'na iâde edilmesi de bu jeopolitik bağlamda düşünülmelidir.Ama bugün bazı siyâsetçiler daha büyük resmi göremiyorlar.Geçen yetmiş yıl içinde Sovyet Ermenistanı'na yerleşen yaklaşık 170 bin Ermeni özgürlük,kurtuluş ve adâlet gibi güçlü fikirleri de beraberinde getirdi ve "kaybedilen vatan" hakkındaki kamusal tartışmaları yeniden alevlendirdi.Burada da Türk karşıtlığını besleyecek bir Sovyet propagandasına veyâ KGB'ye ihtiyâç yoktu:Yaşayanların hâfızası ve mirâs alınan travma,propagandadan çok daha güçlüydü. -"Sovyetlerin Ermenistan-Türkiye ilişkilerinde hiç etkisi olmadı" diyemeyiz ama değil mi?Sovyetler bu konuda ne tür politikalar izledi?

De-Stalinizasyon döneminin başlaması,Khrushchev dönemindeki "yumuşama" süreci ve Brezhnev döneminde muhâlif hareketlerin yayılmasıyla Sovyetler Birliği'ndeki Ermeniler târihsel acılarını ve millî taleplerini daha açık bir biçimde ve kendi sözcükleriyle ifâde etmeye başladı.Başka bir yerde de yazdığım üzere,1960'larda Ermeni milliyetçiğinin yeniden cânlandığı bir dönemdi ve bu cânlanma devletin yönlendirmesiyle değil,târihsel hakikat ve onur arayışına dayanan bir toplumsal dürtüyle beslenmişti.
Başbakan Pashinyan,yaşamın her yerine sirâyet eden Sovyet sansürünün bazı "aşırılıkları" sınırlamayı amaçladığını söylerken muhakkak bir ölçüde haklı.Ancak 1960'lara ve 1980'lere gelindiğinde Moskova önceliklerini tam tersi istikâmete çevirmiş ve millî söylemi kışkırtmak yerine bastırmayı tercih etmişti.Cin artık şişeden çıkmış,Sovyet aygıtı Türkiye ve Azerbaycan'a yöneltilen târihsel ve toprak taleplerinin kamusal bir hareketlenmeye ya da entelektüel bir başkaldırıya evrilmemesi için tüm enerjisini kullanmıştı.

Bu târihsel incelemeye uzun uzun devâm edebilirim ama sadece basit bir gerçeğin altını çizmek yeterli olacaktır:Sovyet Ermenistanı'ndaki millî bilincin şekillendirilmesinde Sovyet propagandasının ve KGB'nin rolünü aşırı abartmak,târihi çarpıtmak,Ermeni halkının kolektif belleğini hiçe saymak ve öznelliğini itibârsızlaştırmak demektir.Pashinyan,Ermeni Soykırımı'nın araçsallaştırılmasında Sovyet propagandasının rolü hakkında daha önce de benzer iddiâlarda bulunmuştu.Kolektif belleğe kazınmış kayıp,adâlet ve kimlik anlatıları Moskova'da tasarlanmadı.Bizzât yaşanan deneyimlerin sonucu olarak ortaya çıktı,nesilden nesile aktarıldı ve hayâtta kalanların hâfızasında yaşamaya devâm etti.Ermenistan'ın siyâsî liderliği şunu unutmamalı:Millî hâfızayı yeniden şekillendirmek,entelektüel bir dürüstlük gerektirir,yolundan sapmış bir revizyonizm değil.Târih tek taraflı bir uzlaşının ve barış inşâsının kısa vadeli politik gündemine uydurulacak şekilde yeniden yazılamaz;travmalar ise fırsatçı söylemlerle silinemez... *Prof. Vahram Ter-Matevosyan,"Ermenilerin 1915'te ne olduğunu anlamak için KGB'nin yönlendirmesine ihtiyâcı yoktu",Röportaj:Yetvart Danzikyan,(İngilizceden çeviren) Bade Başer,Agos,13 Kasım 2025. https://www.agos.com.tr/tr/yazi/36277/ter-matevosyan-ermenilerin-1915-te-ne-oldugunu-anlamak-icin-kgb-nin-yonlendirmesine-ihtiyaci-yoktu

Cumhûriyet üzerine yeniden düşünmek/Prof. Dr. Taner Akçam*

"Cumhûriyet Bayramı tüm yurtta ve dış temsilciliklerimizde büyük bir coşkuyla kutlandı."

Bu cümleyi gençliğimden hâtırlarım.Haber hep böyle verilirdi.Hâlâ böyle mi veriliyor bilmiyorum.Ama bildiğim bir şey varsa,bizim artık Cumhûriyet konusunda yeni bir târihyazımına ihtiyâç duyduğumuzdur.

Târih üzerine konuşma tarzımızın bugünümüzü ve geleceğimizi belirlediğini ve daha da önemlisi geleceğe ilişkin hayâl dünyâmızı doğrudan etkilediğini kaç kişi bilir? Oysa,tanınmış Alman târihçi Reinhart Koselleck,bir toplumun "geçmiş"i kavrayış biçiminin onun geleceğe dâir tahayyüllerinin sınırlarını belirlediğini defalarca hâtırlatmıştı bize.Geçmişi nasıl kavrarsak,geleceğe dâir öngörülerde bulunabilme olasılıkları o ölçüde daralır ya da genişler;bugünkü siyâsî,toplumsal ve ekonomik eylem alanlarımızın,"gerçekçi" kabul edilen sınırları da tam olarak bu kavrayış tarafından şekillendirilir.

Acaba hiç düşündük mü?Kürt meselesinin çözülmüyor olmasında acaba bu husûs bir rol oynamıyor mu?"Cumhûriyet hakkında konuşma tarzımız nedeniyle Kürt meselesini çözmemiz mümkün değildir.Kürt meselesini çözmek istiyorsak,Cumhûriyet'in kuruluşu hakkında başka türlü konuşmamız gerekir." Böyle iki cümle kurmak hiç aklınıza gelir mi?

Zannetmiyorum.

İnsân olarak,belli değerleri ve kuralları olan bir târihsel gerçeklik içine doğarız ve bu gerçekliğin parçası olarak anlattığımız bir hikâyemiz vardır.Bu hikâyenin doğal,sabit ve değişmez olduğunu düşünür ve onu durmadan tekrâr ederiz.Oysa içinde yaşadığımız dünyâ bir dizi rastlantılar sonucu gelişen olaylar dizisinin ürünü olarak ortaya çıkmıştır.

Târih,sadece teknoloji,siyâset ve toplumla değil,aynı zamanda düşüncelerimizle,korkularımızla ve hayâllerimizle şekillenmiştir.Oysa biz bu basit gerçeği unuturuz.

Cumhûriyetimizin kuruluş hikâyesi de farklı değildir.Cumhûriyet de kurucularının düşünceleri,korkuları ve hayâlleri ile şekillendi.Ve bugünkü sorunların tıkanıklığı bizlerin o düşünceler,korkular ve hayâller üzerine açık yüreklilikle konuşamıyor olmamızdır. Bizler,kuruluşa ilişkin bilgi olarak aktardığımız ve aktarmaya devâm edeceğimiz olguları,sâbit ve değişmez bir gerçekliğin hikâyesi olduğunu zannederiz ve tekrâr eder dururuz.Oysa,neredeyse ezbere bildiğimiz bu târih anlatısının bir özeti şudur:Geçmişin -atalarımızın- soğuk eli,atalarımızın mezârından çıkıp boğazımıza sıkıca sarılarak bakışımızı tek bir geleceğe,tek bir yöne yönlendirmektedir.Ve bu soğuk elin sıkıca tuttuğu boynumuzu kurtaramadıkça başka gelecek tahayyül etmemiz zordur.Oysa bizler,doğduğumuz ândan itibâren boğazımızda hissettiğimiz o soğuk el yüzünden,anlatılan hikâyeyi varoluşumuzun doğal ve kaçınılmaz bir parçası sayıyoruz ve saymaya da devâm edeceğiz.

Önerim,kendimizi sarsıp bu soğuk elden özgür kılarak başka gelecekler tasavvur etmemizdir.Cumhûriyet târihi üzerine yeni bir anlatı inşâ etmeyi öneriyorum.

Geçmişin boğazımızı sımsıkı sıkmakta olan o soğuk elini gevşetmeyi öneriyorum. Târihimiz üzerine konuşmayı değiştirmeyi,başlarımızı atalarımızın hayâl edemediği düşünemediği bir yöne çevirmeyi öneriyorum.

Eğer bunu başarırsak,aslında geleceğimizin,onların hayâl etmemizi istemediği ihtimâller üzerine yükseleceğini farkedeceğiz.

Târih üzerine farklı tarzda konuşmaya başlamak,rastlantı sonucu ortaya çıkmış bir dizi olayı yeniden farklı tarzda gözlemleme imkânını bize sunar.Bu gözlemler,düşünce ve hayâllerimizi değişik bir tarzda şekillendirmeye başlar.Geleceğe ilişkin farklı hayâller üretebilmenin başlangıç noktasıdır bu... Cumhuriyet üzerine yeniden düşünmek:Başka bir geleceğe yönelmenin imkânları

Târih okumak bize ne yapacağımızı söylemese de daha fazla seçenek sunar.

Burada kastettiğim,klişe hâline gelmiş "târihten dersler çıkarmak" önerisi değildir.Aksine bir anlamda bugüne kadarki târih anlatımının yarattığı engellerden kurtularak özgürleşmektir.Başka bir geleceğe yönelmenin düşünsel imkânlarını zorlamaktır.

Geleceğe âit farklı seçeneklere ancak târih üzerine konuşma tarzımızı değiştirirsek sahip olabiliriz.

Gerçek şudur:Dünyâyı değiştirmeye çalışan akımlar genellikle târihin yeniden yazılmasıyla ortaya çıkarlar ve insânların geleceği yeni baştan tasavvur etmelerinin önü böylelikle açılır.

Yazdıklarım çok soyut oldu,biliyorum.Ama bir yere yazın:Cumhûriyet'e ilişkin konuşma tarzını değiştiremezsek,onu hâlâ "yurdun her yerinde ve dış temsilciliklerde coşkuyla kutlandı" düzeyinde ele almaya devâm edersek,Kürt meselesini çözemeyiz.Unutmayın,geçmişi kavrayış biçimi geleceğe dâir tahayyüllerimizin sınırıdır.

Kürt meselesini çözmek istiyorsanız,bu sınırları zorlamaya çalışalım...

*Prof. Dr. Taner Akçam,Cumhûriyet üzerine yeniden düşünmek,Medyascope,3 Kasım 2025.

https://medyascope.tv/2025/11/03/taner-akcam-yazdi-cumhuriyet-uzerine-yeniden-dusunmek/