Silahsızlandırılarak "çalışma taburları"nda toplanan Osmanlı İmparatorluğu'ndaki Ermeni askerlerin çok azı,arasıra,önce küçük gruplar halinde gizlice kaçmayı başarmış,sonra silah bulmayı ve kendilerini savunmayı amaçlayarak dağda saklanmışlardı.Onlara hala eyalette yaşayan çok az Ermeni (Tavra'nın değirmencileri gibi) yardım ediyor ve onlar da arasıra Ermenilerin kitlesel kıyımının örgütleyicilerine karşı cesur misilleme eylemleri örgütlüyorlardı.
Bunlar arasında Krikor Minasyan'ın emri altında bulunan 35 savaşçı da vardı.Daha sonra o Bulgaristan'a göç etmiş ve orada çalışma taburları (onları ortadan kaldırmak üzere) Kayadibi'ne gönderildiği sırada mucize kabilinden nasıl ölümden kurtulduğunu,savaşın sonuna dek kendi savaşçıları ile dağlarda nasıl direndiğini anlattığı "Sivas Dağlarında Üç Yıl" adını verdiği bir anı kitabı (Ermenice olarak) yazmıştır.
"Çalışma taburları"nda bir buçuk yıldan fazla hizmet ettikten sonra,onca yoksunluğun ardından güçsüz düşmüşlerdi.19 Haziran 1916'da Minasyan ve 480 arkadaşı (4. ve 6. taburlar) hapishaneden çıkarılmışlardı.Vali Muammer onların,sözümona,çalışmak için Pozantı'ya gideceklerini belirttiği bir tören örgütlemişti.Muammer,tören sırasında bunu bahane ederek Amerikalı misyonerlerden "yer değiştirme sırasında onları korumak için" 144 altın parayı zorla toplamıştır!Gerçekte onların sürgün yeri daha önce 7.500'e yakın Ermeni askerinin kurşuna dizildiği Kayadibi'ydi.Ama Ermenileri kuşkulandırmamak için yetkililer tarafından her türlü hile düşünülmüştür.
Jandarmaların çok kullandıkları bir hile de şuydu:Yol boyunca,her şeyin yolunda olduğu şeklinde küçük yazılar yazdırmak.Bu belgeler sağ kalan gruplarda dostları ve yakınları bulunanlara yol gösterecektir.Bu notu alanların içi rahatlayacaktır.Kuşkusuz amaç,kaygıların ve olası ayaklanmaların önüne geçmektir.Yolculukları sırasında Minasyan'ı tanıyan Halil Çavuş adında bir jandarma ona,sağ kalanlar arasında bulunan genç erkek kardeşi için birkaç sözcük yazmasını söyler.Minasyan pek güvenmemekle birlikte,jandarmadan aldığı bir kağıda kardeşinin içini rahatlatacak birkaç satır yazar.
Sürgün yerine ulaştıklarında jandarmaların sesi birdenbire saldırgan ve hakaret dolu olmuştur.Minasyan'ın grubunu büyük gözetim altında bir ot ambarına kapatırlar.Çok sıkışık durumda olmaları ve bunaltıcı sıcak yüzünden hepsi aç,susuz ve güçsüzdür.Minasyan hastadır ve yatmaktadır,arkadaşlarından olası yazıları aramalarını ister.Bir duvarın köşesinde bir yazı bulmakta gecikmezler:"Soldaki pencerenin tahtasının altında bir bıçak bulacaksınız."Sözkonusu olan ve buldukları şey bir mektuptur.
"Sevgili hemşerilerim,
Bir yıldan beri Yatsıbeli civarında çalışıyorduk.15 Haziran 1916'da bizzat kendi yaptığımız ot ambarına 600 Ermeni askeri ile birlikte kapatıldık.Bizi bağlamak istediler ama biz karşı koyduk.Bu yüzden bizi aç bıraktılar.Burada bizi toplu olarak öldürecekler.Kapı ve pencerelerden üzerimize ateş ediyorlar.İçeri girdiler ve bizi bıçakları ve baltaları ile öldürecekler.Biz intikam alamayacağız,bizden sonra gelenler intikamımızı alın!
Arakel Mancılıklı"
Minasyan mektubu okuyunca aniden iyileştiğini hisseder ve doğrulup oturur.Ama şimdi jandarmalar,sözümona farklı işler yapmaları için onları küçük gruplar halinde ayırmaktadır.Önce oniki kişiden oluşan bir grup bilinmeyen bir yere götürülür.Daha sonra Minasyan'ın grubunu (toplam 60 Ermeni) götürürler ve karanlıkta,Halil Çavuş'un yönetimi altında başka bir ot ambarına kapatırlar.Birkaç dakika sonra elinde bir meşale ile Çerkez komutan Mirza Çavuş gelerek,"yüzbaşının odasını temizlemek" için iki kişi ister.Ancak,üç ya da dört dakika sonra aynı iş için iki kişi daha istenir.Kapıyı üçüncü kez açarlar ve "yüzbaşının odasını temizlemek" üzere iki kişi daha seçerler.Fakat bu kadarı da fazladır,artık ötekilerin öldürüldüğünden kuşkusu kalmamıştır.İki Ermeni asker diğerleri gelmedikçe gitmeyi reddederler.Jandarmalar bağırmaya başlar.Krikor ile beş arkadaşının,önceden gözlerine kestirdikleri duvarın üzerinden atlamayı ve kaçmayı başarmaları için birkaç dakikalık karışıklık yeter.Jandarmaların son haykırışlarını ve ateş edildiğini işitirler.Bununla birlikte kurtulmayı ve gece boyunca bir müslüman mezarlığında gizlenmeyi başarırlar.Birkaç gün boyunca gündüz saklanıp gece yürüyen Krikor Minasyan,arkadaşlarıyla birlikte sağ kalan tek Ermeni'nin kendilerini beslediği ve barındırdığı köyüne,Kamış'a geri döner.Güçlerini topladıktan hemen sonra erzakları ve günden güne büyüyen grupları ile dağa çıkarlar.Yavaş yavaş silah da bulur ve gerçek bir savaşçı grubu haline gelirler.
Minasyan'ın savaşçı grubunda,aynı "çalışma taburu"ndan ölümden mucize kabilinden kurtulan Mağara'dan Garabet diye biri de vardır.O Minasyan'ın altmış kişilik grubunun ayrıldığı ve daha uzakta hapsedildiği sırada,geride kalan tutsaklarla birlikte büyük ot ambarı içinde kalmıştır.Garabet ve diğerleri,Minasyan ve arkadaşları kaçtığı sırada jandarmaların haykırışlarını ve silah seslerini duymuş ve hemen çok önemli şeylerin olup bittiğini anlamışlardır.Gece uyumamışlar ve tekmelerle kapıyı kırmayı denemişler ama her denemede jandarmalar kapıya ateş etmişlerdir.
Sabah jandarmalar onları susuzluktan bitkin ve güçsüz bir halde çıkarmışlar ve sekiz kişilik gruplar halinde birbirlerine bağlamışlar.Çok sıkı güvenlik önlemleriyle,öldürülecekleri yer olan dört ya da beş kilometre uzaklıktaki bir tepeye götürmüşler.Aralarında Garabet'in de bulunduğu sekiz kişiyi bağladıkları ip çok kısaymış,bu yüzden iki ellerini bağlamaya yetmemiş,ki bu da onun serbest kalan eli ile yol boyunca ipi çözmesine yaramış.Bitişiğindeki arkadaşının ipini de çözmüş,ama üçüncü arkadaşını serbest bırakacak zamanı bulamamış.Ceset dolu vadinin dönemecinde ardarda dizili yaklaşık 400 Ermeni varmış.Karşılarında tüfeklerinin namluları onlara çevrili bir dizi jandarma ve jandarmaların arkasında,biraz uzakta ellerinde baltalar,bıçaklar ve sopalarla bir köylü kalabalığı durmaktaymış.
Jandarmaların başı (Ömer),Sultan'ın onları ölüme mahkum ettiğini ve hepsinin "Çok yaşasın Sultan!" diye bağırmak zorunda olduklarını açıklamış.Fakat yanıt olarak Ermeniler hep birlikte Sultan'a ve jandarmalara karşı slogan atmışlar.Jandarmaların yaylım ateşinden yalnızca birkaç saniye önce Garabet ve arkadaşı aşağıda bulunan cesetlerin üzerine atlamışlar.Fakat iki jandarma kaçakları görmüş ve biri onların üzerine yoğun ateş açmış,sonra ikinci jandarma da Garabet'in arkadaşı ölünceye dek ateşe devam etmiş.
Aynı anda Garabet de yere uzandığı için jandarmalar onun da öldüğünü zannetmişlerdir.Garabet birkaç dakika sonra yavaş yavaş sürünüp tüm arkdaşlarının korkunç bir katliama uğratıldığını görebildiği dalların arasına gizlenir.Mahkumların üzerine açılan ilk tüfek ateşinden sonra,şehitlerin acı çığlıkları dağda yankılanır ve jandarmalar işi,Ermenileri kesici silahlarla öldürecek olan vahşi sürüye bırakır.İstemeyerek ve çaresizlik içinde tanık olduğu bu sonu gelmez kasaplık manzarası Garabet'i korkutur ve kendi kendine insanların nasıl böylesine kıyıcılık yapabildiğini sorar.
Garabet daha sonra Sivas dağlarında Krikor Minasyan'ın savaşçı grubuna katılır.
Bir gün,Kaytarmış köyü yakınlarında Minasyan ve beş savaşçısı yiyecek gereksinimlerini karşılamak için bir değirmene gelirler.Burada jandarma Halil Çavuş'la karşılaşmaları onlar için çok büyük bir sürpriz olur.Onları ortadan kaldırmadan önce küçük ot ambarına götüren ve Minasyan'a kardeşinin içinin rahat olması için küçük bir not yazdıran adamın ta kendisidir bu.Halil Çavuş,Minasyan'a gülümser ve selam verip çıkmaya davranır.Minasyan gülümseyerek onu durdurur ve şöyle der:"Bekle seni geciktirmem,birlikte çıkarız!" Minasyan hemen değirmenin girişini denetim altına alır,Türk değirmenci de içeride başka kimse olmadığı güvencesini verir.Halil Çavuş'u ırmağın yanına götürürler ve cezalandırırlar.
*Jean-Varoujean Gureghian,"Babamın Yazgısı":Küçük Asya'nın Golgotha'sı,Belge Yayınları,İstanbul,2004,Tarihi İnceleme,s.147-151.
Kaydol:
Kayıt Yorumları (Atom)
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder