Direniş

Kimileri Ermeni halkını direniş göstermeksizin kendini teslim etmekle suçluyor.Bir açıdan onlara hak verilebilir,ama genel durumu çok iyi çözümleyerek (Ermeni yöneticilerimizin bir gevşeklik içinde olmasına karşın) yüzbinlerce yoksul ve suçsuz kurbanı bununla suçalamamak için üç iyi nedenimiz var:

A-Ermenilerin yok edilmesi projesi,çok uzun zamandan beri Osmanlı İmparatorluğu'nun politik saplantılarının merkezi olmuştur.Bu proje İttihatçıların iktidara gelişiyle birlikte titizlikle değerlendirilen bir konuydu.Bu konudaki ilk nabız yoklaması,1909'da Adana bölgesindeki kitle katliamının örgütlenmesi olmuştur.Bu,başka şeylerin yanısıra yok etme projesinin "bir daha gözden geçirilmesi ve iyileştirilmesi"ni sağladı.

B-Uygulandığı haliyle insanlık tarihinde eşi benzeri bulunmayan jenosid,kim olursa olsun (bunu yapanlar dışında) düşünülemezdir.Kitle katliamlarının önceden kestirilebileceği doğrudur,ama Ermeniler 1894-1896'daki gibi yerel katliamlar bekliyorlardı.Tüm savunma öngörüleri buna göreydi.Büyük sürgün tuzağı herkesi hazırlıksız yakaladı.

C-Aynı şekilde,eşi benzeri olmayan Birinci Dünya Savaşı,İttihat ve Terakki Partisi hükümeti yöneticileri açısından Ermenileri toptan yok etme projelerini uygulamaya koymak için ideal koşulları yaratmıştır.

Böylesi koşullarda dünyanın en savaşçı halkının bile başka türlü bir yazgısı olamazdı.Ermeniler kompleksli değillerdir,çünkü onlar fırsatını buldukları her zaman dövüşmek ve direnmek yeteneğine sahip olduklarını birçok kez kanıtlamışlardır.

Öteki eyaletlerde (Urfa,Van,Çatak,Musa Dağı vb.) olduğu gibi,Sivas'ın köylerinde ve kentlerinde (özellikle Andranik'in yurdu Şebinkarahisar'da) oturanlardan da sürgünü reddedip bir anda savaşmaya karar verekek (ve savaşarak) orduya ve vahşi katil sürülerine karşı haftalar boyunca direnenler de vardı.Ne yazık ki,tüm savaşçıların (Rus ordusunun öncüleri tarafından tam zamanında kurtarılan Van ve Çatak'ta oturanlarla kırk günlük kuşatmadan sonra bir Fransız savaş gemisi tarafından kurtarılan Musa Dağı'ndakiler dışında) kurtuluşları hemen hemen her zaman ölüm oldu.

Birkaç yüz savaşçı tüm savaş süresince eyaletin dağlarında direndi.Onların yaşam koşulları özellikle kış döneminde çok zordu.Beslenme,bakım ve malzeme yetersizliği onları düşman karşısında güçsüz bırakıyordu.Aralarında,dağda hastalıktan ölen babamın amcası Serop Gureghian da bulunuyordu.Kimileri Karadeniz'i bir gemiyle geçen Murad Kırımyan ve onüç yoldaşının yaptığı gibi Rus ön saflarında bulunan Andranik'in Ermeni gönüllülerine ulaşmayı başardı.

Sağ kalan genç Sivaslılar Kilikya'daki Fransız ordusuyla birleştiler.Bunlar özellikle 1920'de Antep kentinin savunmasına katıldılar.

*Jean-Varoujean Gureghian,"Babamın Yazgısı":Küçük Asya'nın Golgotha'sı,Belge Yayınları,İstanbul,2004,Tarihi İnceleme,s.144-145.