Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Viktorovich Lavrov,Sputnik'e açıklamasında,ABD'ndeki iç siyâsî mücadelenin özelliklerini,ABD ve Avrupa Birliği'nin (AB) son zamanlar sıkça başvurduğu yaptırımları,Rusya'nın Aleksey Navalny olayındaki duruşunu ve Belarus'ta yaşananları değerlendirdi.Lavrov ayrıca Batılı ülkelerin İkinci Dünya Savaşı tarihini ve Sovyetler Birliği'nin bu savaştaki rolünü yeniden yazma girişimlerine değindi.
-Sohbetimize Rus-Amerikan ilişkileriyle başlamak isterdik.Eğer bir sakıncası yoksa,ABD'nde iki ay gibi kısa bir süre sonra yapılacak seçimlerle ilgili bir soru.ABD eliti,hangi partiye üye olduğundan bağımsız olarak,sıklıkla ülkelerinin mutlak bir küresel lider olarak özel rolünden bahsetmektedir.Bu iç gündemin ABD'nin dış politikası,müttefikleri ve ortaklarıyla ilişkileri ve Rusya ile ilişkileri üzerindeki etkisi ne kadar güçlü?Sizce,ABD'nin seçkin olduğu ilkesi uluslararası süreçleri nasıl etkiliyor?
Bu konuda muhtemelen herkes artık kendisi için bir sonuç çıkarmıştır.ABD'ndeki iç siyâsî mücadeleyi yakından ve profesyonel olarak takip edenleri kastediyorum.İç siyâsî mücadele her zaman Cumhuriyetçiler ve Demokratlar için sergiledikleri duruşun sebebi olmuştur.Şimdi gözlemlediklerimiz de istisna değil.Önemli olan enformasyon,söylem,polemik alanında rakiplerinizi alt etmeye yarayacak olabildiğince çok argüman toplamak.Çok yakında Demokrat ve Cumhuriyetçi partilerin başkan adayları arasında tartışma programları düzenlenecek.Rusya konusu,artık klişe hâline gelen Rusya'nın ABD'nin iç meselelerine müdahalesi iddiaları artık hâkim yerlerden birini işgâl ediyor.Gerçi son haftalarda,hattâ birkaç aydır,yerimizi Çin almış durumda.ABD'nde bazı felâket süreçlerinin meydana gelmesi için her şeyi yapmaya çalışan düşmânlar sıralandığında Çin onurlu ilk sırada yer alıyor.Biz büyük ölçüde son yıllarda buna artık alıştık.Bu,mevcut idâre döneminde değil,Obama idâresi döneminde başladı.Rusya yönetiminin bilinçli olarak Moskova-Washington ilişkilerini bozmaya yönelik politika uyguladığını ileri süren Obama'ydı.Obama ayrıca Rusya'nın 2016 seçimlerine müdahale ettiğini dile getirmiş,bu bahaneyle emsali görülmemiş yaptırımlar getirmişti.Buna,ABD'ndeki Rusya mâl varlığının gasbedilmesi,onlarca diplomatımızın aileleriyle birlikte sınır-dışı edilmesi ve birçok başka eylem de dâhil.ABD'nin seçkin olması,Demokratlar ve Cumhuriyetçilerin,ABD'ndeki tüm politik akımların aynı derecede katıldığı bir tez.Bir ülkenin kendini tüm insanlığın geleceğini belirleme hakkına sahip,kesinlikle hiçbir günâhı olmayan ve tarihi herkesten daha iyi bilen ve anlayan ülke olarak konumlandırmasının iyi sonuçlanmayacağını defalarca dile getirdik.Bu nedenle,her bir ülke ve her bir iç siyâsî sürece yönelik olan yaklaşımımızda olduğu gibi bunun ABD'nin iç meselesi olduğunu tekrar teyit ediyoruz.
"ABD'ne ters düşen bir şeyler söyleyenlere karşı hiçbir utanç duymadan yasa-dışı yaptırımlar uygulanması üzücü"
Kendi iç meselelerine,aslında uluslararası arenadaki gerçek durumu yansıtmayan çok fazla söylem karıştırmaları üzücü.Bu seçim yarışında olabildiğince çok puan alabilmek amacıyla,uluslararası arenada ABD'ne ters düşen bir şeyler söyleyenlere karşı hiçbir şüphe veya utanç duymadan,haklı ve haksız yere yasa-dışı yaptırımlar uygulanması da üzücü.Ve mevcut yönetimde gelişen bu yaptırım içgüdüsü,ama tekrar ediyorum Obama da bunu aktif olarak kullanırdı,maalesef Avrupa kıtasına da bulaşmış durumda.Avrupa Birliği de giderek daha fazla yaptırım sopasına başvuruyor.Bu nedenle vardığım sonuç çok basit,her bir ülkede seçimle yönetime gelen her bir hükûmetle çalışmaya hazırız,bu ABD için de geçerli.Ama ABD ile,onları ilgilendiren konuları,sadece ve sadece eşit haklar,karşılıklı çıkarlar,çıkar dengesi arayışı temelinde konuşacağız.Bizimle ültimatom diliyle konuşmak anlamsız ve faydasız.Bunu anlamayan varsa hiçbir işe yaramayan politikacılardır.
-Yaptırım baskısından bahsettiniz,çoğu durumda bu baskı siyâsî çevrelerin değil medyanın girişimi üzerine başlıyor.ABD,İngiltere ve Avrupa'da bu oldukça sıkça görülen bir durum.Amerikan basını Rusya'yı Afganistan'daki ABD askerlerine karşı Taliban ile anlaşma yapmakla suçladı.İngiltere Dışişleri,Rusya'nın büyük ihtimâlle 2019 parlamento seçimlerine müdahale ettiğini ileri sürdü.Avrupa Birliği ülkeleri bu hafta,insan haklarının ihlâl edildiği iddiasıyla Rusya'ya yeni yaptırım paketini görüşüyor.Bu yaklaşımın,Moskova'yı şeytanlaştırma politikasının bir şekilde değişme ya da tam tersine güçlenme ihtimâli var mı?
Henüz bu politikanın değişeceğine dair hiçbir işaret görmüyoruz.Maalesef bu yaptırım kaşıntısı giderek artıyor.Son örneklerden,Belarus'ta yaşananlardan dolayı bizi cezâlandırmak istiyorlar.Ayrıca Navalny olayından dolayı da bizi cezâlandırmak istiyorlar,oysa Avrupa Adlî Yardım Konvansiyonu kapsamındaki yükümlülükleri yerine getirerek Rusya Başsavcılığı'nın resmî başvurusuna karşılık vermeyi kesinlikle reddediyorlar.Bahaneler de tamamen uyduruk.Almanya,"Size hiçbir şey söyleyemeyiz,Kimyasal Silâhların Yasaklanması Örgütü'ne (OPCW) gidin" diyor.Oraya birkaç kez gittik,onlar da "Berlin'e gidin" diyorlar.Şöyle bir atasözü vardır,"Ivan Pyotr'ı işaret ediyor,Pyotr Ivan'ı".Batılı partnerler de hukûkî yaklaşımlarımıza bu tarzda karşılık veriyor ve yüksek sesle,"zehirlenme tespit edildi,Rusya dışında bunu kimse yapamazdı,itiraf edin" diyor.Aynısını daha önce Skripaller olayında yaşadık.Ve şundan eminim ki,Navalny olayı olmasaydı,başka bir şey uydururlardı.
"Bizi Taliban'a destek vermekle suçlamak tamamen haydutça"
Şu aşamada her şey,Rusya-Avrupa Birliği ilişkilerini mümkün olduğunca zayıflatma amacı etrafında dönüyor.Avrupa Birliği'nde,bunu anlayan ülkeler var,ama konsensüs,sözde dayanışma ilkesi uygulanmaya devam ediyor.Rus-karşıtı agresif azınlığı temsil eden ülkeler bu ilkeyi kaba bir şekilde istismâr ediyor.Hâlihazırda,Avrupa Birliği Komisyonu Başkanı'nın raporundan anladığım kadarıyla,Avrupa Birliği bazı kararları konsensüs değil,oylama temelinde alma olasılığını görüşüyor.Bu ilginç olacak,çünkü hangi ülkelerin uluslararası hukûku kötüye kullandığını,hangi ülkelerin de pragmatizm ve gerçekçiliğe dayalı düşünceli,ölçülü,dengeli politika uyguladığını göreceğiz.Taliban'a,ABD askerlerine saldırmaları için para teklif ettiğimiz iddialarına gelince,Taliban kesinlikle sadece kendi çıkarları ve kendi inançlarına göre hareket ediyor ve bizi,bu tür şeyler yapmakla suçlamak tamamen haydutça.Bunun ABD'li yetkililer için bile yakışıksız olduğunu düşünüyorum.Bu arada,Pentagon bu uydurmaları doğrulayacak hiçbir delil bulmadığından bu iddiayı reddetti.Taliban da bunun kesinlikle yalan olduğunu açıkladı.Biz,Amerikalılara ve İngilizlere defalarca şunu söyledik:"Eğer bir şikâyetiniz varsa lütfen gelin gerçeklere dayanan profesyonel diplomatik diyalog gerçekleştirelim."
"Bir gün gelecek,Navalny ile ilgili delil sunmak zorunda kalacaklar"
Rex Tillerson,ABD Dışişleri Bakanı iken,ellerinde Rusya'nın Amerikan seçimlerine karıştığına dair reddedilemez delillerin olduğunu açıklamıştı.Ben üşenmedim ve ona şunu sordum:"Eğer reddedilemez delilleriniz varsa bizimle paylaşır mısınız?Biz kendimiz de bunu çözmekle ilgileniyoruz,zirâ bize iftira atılması kesinlikle çıkarımıza değil".Bana ne dedi,biliyor musunuz?Bana,"Sergey,sana hiçbir şey vermem.Tüm bunları organize eden gizli servisleriniz her şeyi çok iyi biliyor.Onlara sorun,onlar sana her şeyi anlatır".İşte ülkelerimiz arasındaki ilişkilerde neredeyse ana konu hâline gelen bir konuda yapılan sohbet.Bir gün gelecek bu konuda,Navalny ile ilgili durumda,Salisbury'deki zehirlenme olayında,somut soruları cevaplamak,delilleri sunmak zorunda olacaklar.Salisbury'ye gelince,bu olayın başladığı ve bize Novichok maddesinin tek üreticisi yaftasının yapıştırıldığı iki yıl önce,açık erişimde olan gerekçeli deliller sunduk.Bu deliller,birkaç Batı ülkesinin Novichok grubundan maddeler geliştirdiğini gösteriyor.ABD'nde de bu maddelerin patenti alınmıştı,bu gruptan askerî amaçlı maddeler için onlarca patent verilmişti.Bu türden çalışmaların yapıldığı ülkeler arasında İsveç'i de andık.İki yıl önce bize şunu söylediler:"Bu ne cüret,bizi bu ülkeler arasında anamazsınız,biz hiçbir zaman Novichok ile ilgili çalışmalarda bulunmadık."
Oysa şimdi bildiğiniz gibi Almanlar,vardıkları sonuçları doğrulamaları için Fransa'nın yanında İsveç'e başvurdu.İsveç de Almanya Savunma Bakanlığı laboratuvarının bu maddenin Novichok olduğu yönündeki sonucu doğruladığını açıkladı.İki yıl önce İsveç'in,bunun Novichok olup olmadığını belirleme yetkinliği yokken,iki yıl sonra bu yetkinlik ortaya çıktıysa demek ki bir şeyler oldu.Ve İsveç'e Novichok'tan anlama imkânı sunan bir şeyler olduysa buna,potansiyel olarak Kimyasal Silâhların Yasaklanması Antlaşması'nın kaba bir şekilde ihlâl edilmesi gözüyle bakılmalı.Bu cevabının sonunda şunu söylemek istiyorum,biz herkesle konuşmaya hazırız,ama hiçbir delil sunmadan bizi kendimizi savunmaya zorlamasınlar.Somut,net bir şekilde ifade edilen tedirginlikler temelinde biz her zaman profesyonel sohbete hazırız.
-Batılı ortaklarımızla gündemdeki haberlerle ilgili yaşadığımız görüş ayrılıklarına ek olarak,tarihin yorumlanması ile ilgili onlara katılmadığımız şeyler ortaya çıkıyor.Şu ânda ABD'nde meydana gelen kitlesel protesto ve gösteriler daha radikal olaylara yol açmış durumda.ABD ve dünyâ tarih ve kültürünün küçük olmayan bir kısmı gözden geçiriliyor,anıtlar yıkılıyor,bazı olaylar yeniden yazılıyor.Bunun içinde,İkinci Dünya Savaşı ve Sovyetler Birliği'nin bu savaştaki rolüne yönelik girişimler devam ediyor.Sizce tarihi gözden geçirme çabaları ABD ve genel olarak tüm dünya için ne gibi sonuçlar doğurabilir?
Kesinlikle haklısınız.Şu ânda bu alanda,dünyâ tarihi ve Avrupa tarihi alanında yaşananlar bizi çok endişelendiriyor.İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra Birleşmiş Milletler şeklinde oluşan uluslararası hukûkun modern temellerini gözden geçirme amacını taşıyan tarihî bir saldırganlık gözlemleniyor.Bu temelleri yıkmaya çalışıyorlar.Her şeyden önce Sovyetler Birliği ile Nazi Almanya'sını,saldırganları ve saldırganları yenenleri,Avrupa'yı köleleştirmeye ve kıtamızın çoğu halklarını köle yapmaya çalışanları yenenleri aynı seviyeye getirme girişimi olan argümanlara başvuruyorlar.İkinci Dünya Savaşı'nın başlamasından Hitler Almanya'sından çok Sovyetler Birliği'nin sorumlu olduğunu açık bir şekilde ifade ederek bize hakaret ediyorlar.Bununla birlikte konunun asıl tarafı sessizce halının altına süpürülüyor:1938'de her şeyin nasıl başladığı,başta Fransa ve İngiltere olmak üzere Batılı ülkelerin nasıl Hitler'i yatıştırma politikası uyguladığı.Bunu uzun konuşmaya gerek yok,her şey artık söylendi,Rusya Devlet Başkanı Vladimir Vladimirovich Putin'in özet yazısında da belge ve evrâka dayanan tüm anahtar argümanlarımız yer alıyor,İkinci Dünya Savaşı'nın sonuçlarını baltalamaya yönelik girişimlerin yararsızlığını,verimsizliğini ve yıkıcı doğasını ikna edici bir şekilde gösteriyor.Bu arada,dünyâ topluluğunun ezici bir bölümü bizi destekliyor.
"Nazizm'e ilişkin her yıl sunduğumuz tasarıya yalnızca ABD ile Ukrayna karşı çıkıyor"
Her yıl Birleşmiş Milletler Genel Kurulu toplantısında,Nazizm'in kahramanlaştırılmasının kabul edilemez olduğu yönünde tasarı sunuyoruz.Bu tasarıya sadece iki ülke,ABD ve Ukrayna karşı çıkıyor,Avrupa Birliği ise maalesef çekinser oy kullanıyor.Avrupa ülkelerinin bize anlattığına göre,öncelikle Baltık ülkeleri bu tasarıya destek verilmemesini talep ettiği için çekinser oy kullanılıyor.Ama suçlu,davranışlarıyla kendini açığa çıkarır.Bu tasarıda hiçbir ülkenin,hiçbir hükûmetin adı geçmiyor,sadece tüm dünyâ topluluğuna Nazizm'i kahramanlaştırma çabalarına,anıtlarla mücadeleye izin verilmemesi çağrısı yapılıyor.Ama demek ki,Avrupa Birliği'nden bu ikinci dibi olmayan,tamamen açık ve net tasarıya destek vermemesini talep eden ülkeler bu ilkelere katılamayacaklarını hissediyor.Gerçekten de öyle,bu ülkelerde Nazi yürüyüşleri görüyoruz,anıtları yıktıklarını görüyoruz,bunda öncelikle Polonyalı komşularımız çok aktif.Bir de Çekya'da benzer süreçler yaşandı.Bu kabul edilemez.Tüm bunlar Birleşmiş Milletler Antlaşması'nda belirtilen İkinci Dünya Savaşı sonuçlarını bozmanın yanı sıra,asker mezârlarının ve anıtların korunması ve bakımıyla ilgili bu ve diğer ülkelerle olan ikili anlaşmaları da kaba bir şekilde ihlâl ediyor.Bu anıtlar,İkinci Dünya Savaşı kurbânlarının ve bu ülkeleri kurtaran kahramanların anısına yapıldı.Bu yüzden çalışmalarımızı sürdüreceğiz.Şu noktaya dikkat çekmenin önemli olduğunu düşünüyorum,Nazizm'i kahramanlaştırmanın önlenmesine yönelik politikamıza karşı çıkanlar insan haklarını bahane ediyor.Fikir ve ifade özgürlüğüymüş.ABD ve Avrupa'da var olan bu özgürlükler sansüre marûz kalamazmış.Eğer bu fikir ve ifade özgürlüğü Nazizm'i kahramanlaştırmanın önlenmesiyle kısıtlanacaksa mevcut yasaları ihlâl edilecekmiş.Ama gelin dürüst olalım,şu ânda ABD'nde gözlemlediklerimizin,muhtemelen İkinci Dünya Savaşı'nın sonuçlarını gözden geçirmenin kabul edilemezliği ile ilgili söylediklerimizle bir ilgisi var.ABD'nde ırkçılık zirve yapmış durumda ve bu ırkçılık eğilimlerini körükleyerek çıkarları doğrultusunda kullanmaya çalışan politik güçler var.Bunu neredeyse her gün görüyoruz.
-ABD'deki,Avrupa'daki durum hakkında konuştuk ve ayrıca Arap dünyâsı ile ilgili konulara da değinmek isteriz.Suriye konusu ile başlamak durumundayım.Yalnızca Suriye'yi değil,Şam'ın en yakın ortaklarını da vuran Amerika'nın "Caesar Plânı"nı nasıl değerlendiriyorsunuz?Ağır ekonomik koşullar nedeniyle ülkedeki insanî durumun iyileştirilmesi için yeni çözüm yolları olarak hangi adımlar atılabilir?
Bu plâna,sizin de söylediğiniz gibi,"Caesar Yasası" diyorlar.Plân,genel olarak Suriye Arap Cumhuriyeti'nin yönetimine karşı boğucu bir araç olarak görmek istedikleri yaptırımların uygulanmasını öngörüyor.Aslında bu yaptırımlar,hem ABD'nin,hem de Avrupa Birliği'nin ve Washington'un diğer bazı müttefiklerinin çok sayıda uyguladığı önceki yaptırım paketlerinde de olduğu gibi,elbette her şeyden önce sıradan insanlara,Suriye Arap Cumhuriyeti'nin vatandaşlarına zarar veriyor.Daha dün New York'ta Güvenlik Konseyi,Suriye'deki insanî durumun nasıl geliştiği konusunu ele aldı ve Batılı meslektaşlarımız,yaptırımların yalnızca bürokratların ve onların ifadesiyle "rejim temsilcilerinin" eylemlerini ve yeteneklerini kısıtlamayı amaçladığını ve sıradan insanların zarar görmediğini,çünkü yaptırım kararlarının ilaç,yiyecek ve diğer temel malzemelerin tedâriki için insanî istisnalar sağladığını söyleyerek,çok gayretli ve havalı bir şekilde haklılıklarını savundular.Tüm bunlar doğru değil,zirâ Suriye'ye,belki de bazı çok küçük teslimâtların dışında,sözde istisnalı olarak yaptırım ilân eden ülkelerden bu tür ürünler hiçbir şekilde teslim edilmiyor.Suriye genelde Rusya,İran,Çin ve bazı Arap ülkeleriyle ticâret yapıyor,bu arada Suriye Arap Cumhuriyeti ile mevcut anormal durumun üstesinden gelme ve ilişkileri yeniden kurma ihtiyâcını anlayan ülkelerin sayısı giderek artıyor.Körfez ülkeleri de dâhil olmak üzere gittikçe daha fazla ülke,Suriye Arap Cumhuriyeti'ndeki büyükelçiliklerinin faaliyetlerini yeniden başlatma kararı alıyor ve giderek daha fazla ülke,bu boğucu yaptırımları sürdürmenin insan hakları açısından kesinlikle kabul edilemez bir hâl aldığını farkediyor.Yaptırımlar tek taraflı ilân edilmiş olup,meşrû değildir.Ve daha dün ya da önceki gün,Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri Antonio Guterres,gelişmekte olan şu ya da bu ülkeye karşı tek taraflı yaptırım ilân eden ülkelere,en azından pandemiyle mücadele dönemi için bu yaptırımların askıya alınması için daha altı ay önce yaptığı çağrısını yineledi.Birleşmiş Milletler üyesi olan devletlerin ezici çoğunluğu bu çağrıları desteklemiş olmasına rağmen Batı,bu çağrılara kulak vermemeye devam ediyor.Bu tür uygulamaların ileride de kınanmasını sağlamaya çalışacağız.Birleşmiş Milletler bünyesinde,tek taraflı yaptırımları gayri-meşrû ve yasa-dışı ilân eden özel kararlar alınıyor ve yalnızca Güvenlik Konseyi kanalı ile kararlaştırılan yaptırımlara uyulması gerektiği teyit ediliyor.Bu,uluslararası hukûka dayanan tek yasal araçtır.
"Amerikalı askerler Kürtlerin ayrılıkçı eğilimlerini açıkça teşvik ediyor"
Genel olarak Suriye çözümü konusunda,elbette Astana formatı çerçevesinde Türk ve İranlı ortaklarımızla yoğun bir şekilde çalışıyoruz.Bu yakınlarda Rusya Başbakan Yardımcısı Yury Ivanovich Borisov ile Şam'ı ziyaret ettik.Orada Devlet Başkanı Bashar Assad ve bakanları,Astana üçlüsü huzurunda hükûmet ile muhalefet arasında varılan anlaşmaların uygulanmasına olan bağlılıklarını teyit ettiler.Cenevre'de Anayasa Komitesi çalışmalarına yeniden başladı,yazı işleri komisyonu toplandı.Taraflar,Suriye'nin geleceğine yönelik yaklaşımlar üzerinde mutabakata başlıyor ve bu da anayasal reform üzerinde çalışmaya başlamalarına zemin oluşturacak.Sahada da,özellikle de İdlib'deki gerilimi azaltma bölgesinde teröristlerin kontrol ettiği alan giderek daralıyor.Hükûmetle diyaloğa açık normal muhalifleri Güvenlik Konseyi tarafından tanınan teröristlerden ayırma gerekliliğini de içeren Rusya-Türkiye anlaşmaları,istediğimiz kadar hızlı olmasa da aşamalı olarak yerine getiriliyor.Fakat Türk meslektaşlarımız bu anlaşmalara bağlı ve onlarla yoğun işbirliği yapıyoruz.Fırat'ın doğusundaki durum endişe verici,orada yasa-dışı olarak konuşlanmış Amerikalı askerler maalesef,aslında Kürtleri hükûmete karşı kışkırtarak,Kürtlerin hükûmetle diyalog başlatma konusundaki doğal arzularını bastırarak Kürtlerin ayrılıkçı eğilimlerini açıkça teşvik ediyor.Ve elbette,hem Suriye'nin toprak bütünlüğü açısından hem de ABD'nin bu tür eylemlerinin Kürt sorunu konusunda yol açtığı patlama riski açısından endişelere yol açıyor.Bildiğiniz gibi bu sorun sadece Suriye değil,Irak,İran ve Türkiye için de güncelliğini koruyor.Elbette,bu bölgede böyle oyunlar çok tehlikeli.Amerikalılar artık alışkanlıktan,yönetilebilir olacağı umuduyla,kaosu yaratmaya yönelik bu tür eylemleri gerçekleştiriyor.Onlar uzaktalar,bu onları pek kaygılandırmıyor,ama bu ayrılıkçılık eğilimleri ilerletmeye devam ederlerse bölge için sonuçlar felâket olabilir.
"Kürt yöneticilerle imzalanan petrol anlaşması uluslararası hukûk ilkelerinin ağır ihlâli"
Ayrıca son zamanlarda,Suriye'nin doğusundaki bu yasa-dışı ABD grubunun Kürt yöneticileriyle imzaladığı ve Amerikan petrol şirketine bağımsız Suriye topraklarında petrol üretme izni veren anlaşma,akla gelebilecek tüm uluslararası hukûk ilkelerinin ağır ihlâli.Dolayısıyla Suriye'de pek çok sorun var,yeterince var.Bununla birlikte,durum birkaç yıl öncesine kıyasla önemli ölçüde istikrar kazandı ve Astana formatının faaliyeti,hayata geçirilen girişimlerimiz elbette bu süreçte belirleyici rol oynadı.Şimdi gündemde,acil insanî sorunların çözümü ve savaşın yıktığı ekonominin onarımı konuları yer alıyor.Bu yönde başta Çin,İran,Hindistan,Arap ülkeleri olmak üzere diğer ülkelerle aktif olarak diyalog içindeyiz.Öncelikli adım olarak,Suriye'ye insanî yardımı seferber etmeyi amaçlayan faaliyetlere Birleşmiş Milletler kuruluşlarını ve sistemlerini dâhil etmenin önemli olduğunu düşünüyoruz.Bir sonraki aşamada da,savaşın tahrip ettiği ekonomi ve altyapıyı yeniden inşâ etmek için uluslararası yardımı seferber etmek.Çok iş var ama en azından hangi yönde hareket etmemiz gerektiği açık.
-Rusya'nın Trablus Büyükelçiliği henüz birkaç hafta önce yeniden faaliyete geçti.Libya Ulusal Ordusu ile Ulusal Mutabakat Hükûmeti arasında bir diyalog platformu hâline gelebilecek mi?
Büyükelçiliğimiz hâlen Tunus'tan çalışıyor.Umarım yakında Trablus'a döner,orada temel güvenlik sağlanır sağlanmaz.Orada birkaç ülkenin büyükelçilikleri var ve çalışmalarına devam ediyorlar,ama güvenlik son derece kırılgan,bu yüzden şimdilik diplomatlarımızın Tunus'tan çalışmasına karar verildi.Libya Ulusal Ordusu ve Ulusal Mutabakat Hükûmeti arasında arabuluculuğa gelince,elbette Büyükelçiliğimiz Libya'da tüm taraflarla iletişim içinde,ama sorun çok daha geniş,bu yüzden çatışan taraflar arasında köprü kurma çabalarının içinde direkt Moskova da yer alıyor.Bakanlığımız,Savunma Bakanlığı,Libya krizini çözecek uzlaşmacı bir çözüm üzerinde anlaşmaya varmak için pratik adımları kolaylaştırmaya çalışıyoruz.İş kolay değil.Libya'nın şu ânda yaşadığı tüm sorunların,NATO'nun Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'ne rağmen,kararlarını açıkça ihlâl ederek Muammar Gaddafi rejimini devirmek için Libya'ya doğrudan askerî saldırıda bulunduğu 2011'de başladığını hatırlatmama izin verin.Muammar Gaddafi,dönemin ABD Dışişleri Bakanı Hillary Clinton'ın alkışları eşliğinde vahşice öldürülmüştü ve bu bir gurur kaynağıymış gibi canlı yayında gösterilmişti.Ürkütücüydü.O günden beri biz ve Libya'nın komşuları,NATO tarafından yıkılan Libya'yı bir devlet olarak onarmak isteyen herkes,bir tür uluslararası süreç başlatmaya çalışıyoruz.Birçok deneme oldu,Paris,Palermo ve Abu Dabi'de konferanslar yapıldı.2015'te Süheyrat Antlaşması yapıldı.Birçok şey oldu.Uzun bir süre boyunca,çoğu dış aktör,seçtikleri tek bir siyâsî güçle işbirliği yapmaya çalıştı.Biz en baştan bu yaklaşımı reddettik ve mevcut bağlantılarımızı ve geçmiş bağlarımızı dikkate alarak,Devlet Başkanlığı Konseyi ve Ulusal Mutabakat Hükûmeti'nin bulunduğu Trablus olsun,Temsilciler Meclisi'nin bulunduğu Tobruk olsun,Libya'da istisnasız tüm siyâsî güçlerle çalışmaya başladık.Çeşitli grupların tüm liderleri defalarca Rusya'ya geldi.
Libya Ulusal Ordusu komutanı Hafter ve Ulusal Mutabakat Hükûmeti Başkanı Serrac arasında ikili görüşme organize etmeye çalıştık,onlar bu yılın başında Berlin Konferansı öncesinde Moskova'ya geldi.Büyük ölçüde Türk mevkidaşlarımızla,Mısır ve BAE'li meslektaşlarımızla yaptığımız bu çabalar sayesinde,Berlin Konferansı'nın başarısını büyük ölçüde sağlayan teklifler hazırladık.Alman meslektaşlarımız da bu konferans için birkaç ay hazırlık yaptı.Konferansta önemli bir beyânnâme kabul edildi,bu beyânnâme daha sonra Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi tarafından onaylandı.Ne yazık ki,o aşamada,uluslararası toplum tarafından geliştirilen fikirlerin Libyalı gruplar tarafından onaylanması konusuna çok az önem verildi.Bazı partnerlerimiz,Berlin Konferansı ve Güvenlik Konseyi tarafından temsil edilen uluslararası topluluk bir karar alır almaz sadece Libyalı taraflara bunu kabul ettirme işi kalacağını düşündü,buna göre hareket etti.Şimdiki durum,böyle bir yaklaşımın yanlış olduğu konusundaki uyarılarımızda haklı olduğumuzu kanıtlıyor,çünkü her şey,Berlin'de kabul edilen bu anlaşmaların Libyalı gruplar tarafından sonuna kadar işletilmediği gerçeğine takıldı.Nitekim Berlin iyi bir temel oluşturdu,ancak detayları yeni yeni tamamlama durumu sözkonusu.Bu noktada oldukça olumlu ilerlemeler görüyoruz.Tobruk merkezli parlamentonun başkanı Saleh,Ulusal Mutabakat Hükûmeti Başkanı Serrac ile birlikte kalıcı ateşkes ve bu bağlamda,askerî sorunların çözümüne yönelik 5+5 formatındaki çalışmaları ve öncelikle Libya'nın doğal kaynaklarının adil bir şekilde kullanılması olmak üzere ekonomik meselelerle ilgili görüşmeleri yeniden başlatma çağrısı yaptı.Saleh,bu bağlamda sadece Trablus ve Sirenayka değil,önceki görüşmelerde neredeyse hiç anılmayan ülkenin güneyindeki Fizan'ın da çıkarlarının dikkate alınması gerektiği yönünde çok önemli girişimde bulundu.
"Libya'da çok umut verici bir sona yaklaştığımızı düşünüyorum"
Tüm bu fikirler şimdiden masada,taraflar arasındaki görüşmelerde gündeme geldi ve değerlendirildi.Fas'ta düzenlenen toplantı da iyi bir rol oynadı.Şimdi meslektaşlarımızla birlikte bu ortak çabaya katkıda bulunmaya devam ediyoruz.Geçen günlerde,Ankara'da Türk meslektaşlarımızla görüşmelerimiz oldu.Mısır ve Fas'taki meslektaşlarımızla da görüşüyoruz.Fas ve Mısır dışişleri bakanları ile telefonda görüştüm.Bu yakınlarda İtalya Dışişleri Bakanı ile konuştum.O da bilinen sebeplerden dolayı Libya çözümüne katkıda bulunmakla oldukça ilgileniyor.Şimdi çok umut verici bir sona yaklaştığımızı düşünüyorum,bu süreci aktif olarak desteklemeye ve çözüme katkıda bulunmaya çalışacağız.Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri'nin Libya Özel Temsilcisi'nin atanmasıyla ilgili altı aydan fazla süredir devam eden molanın bir ân önce bitmesinin kesinlikle önemli olduğunu düşünüyoruz.Önceki temsilci Şubat'ta istifa etti ve Antonio Guterres nedense yeni temsilci atama sorununu çözüme kavuşturamıyor.Bazı Batılı ülkelerin kendi adaylarını ilerletmeye çalıştığı yönünde şüpheler var,ama bu konudaki tutumumuz net,Birleşmiş Milletler'in Libya Özel Temsilcisi'nin ismi Afrika Birliği'nin de onayını almalı.Bu çok açık,Libya Afrika Birliği'nin aktif bir üyesi ve bu sorunun çözülmesine yardımcı olma konusunda Afrika Birliği'nin çıkarı var.Size şu ânki durumu oldukça detaylı anlattım.Tedbirli iyimserlik için bir neden var...
*Sergey Viktorovich Lavrov,"ABD Ortadoğu'da tehlikeli bir oyun oynuyor",Röportaj:Sputnik,18 Eylül 2020.
https://sputniknews.com/interviews/202009181080493098-sputniks-exclusive-sergei-lavrov-talks-about-wests-historical-revisionism-belarus--navalny-case/
https://tr.sputniknews.com/rusya/202009181042871350-lavrov-abdnin-kendini-insanligin-gelecegini-belirleyen-ulke-olarak-konumlandirma-cabalari-iyi/
