Taner Akçam'la "Soykırım" Üzerine*

Taner Akçam'la yaptığımız söyleşide sorularımızı şöyle yanıtladı:

-Konferanslar verirken,akademik tarihçi kimliğiniz dışında,herhangi bir vakıf,parti veya derneğin sözcülüğünü üstleniyor musunuz?

Ben aktif siyaseti 1986 yılında bıraktım.1980'li yıllarda,PKK ile çok maceralı bir dönemim oldu.Solun içinde demokratik bir yapının oluşması için çalışıyor,sorunların şiddet temelinde çözülmesine ve siyasette şiddete karşı çıkıyordum.PKK'nin hedefi oldum.Siyasal hareketim içerisinde,çok sevdiğim birkaç arkadaşım PKK tarafından öldürüldü.Ve ben doğrudan siyasetle ilişkimi bıraktım.Şüphesiz,siyasi konularda da bir şeyler yazdım ve hâlâ da yazıyorum,ama doğrudan siyasetle ilgim yok.1988'den beri akademik olarak çalışmalarımı sürdürüyorum.

-Seminerlere genellikle sizi Ermeni kökenli kurumlar çağırıyorlar,öyle mi?

Amerika'da öyle.

-Avrupa'da?

Öyle değil.

-Türk tarihçilerinden ya da derneklerinden bu tür talepler geliyor mu?

Almanya'da Türk derneklerinden geliyordu.Bunun dışında üniversitelerden seminer talepleri sürekli geliyor.

-Toplantılarınızda Türkiye'ye de bir mesaj vermeye çalışıyor musunuz?

Hayır,hayır.Herhangi bir mesajım yok.Yani öyle çok amaçlanmış bir hedefe yönelik yaptığım bir şey yok.Son dönemde toplantı serilerinin yapılmasının nedeni,yeni çıkan kitabım içindi.İngilizce ilk kitabım yayınlandı.Kitabımın basılmasında Zoryan Enstitüsü'nün önemli katkıları oldu.Onların yardımı olmasaydı,ben bu kitabı yayımlayamazdım.Sonra da kitabın tanıtımı için toplantılar düzenlendi,adet böyle.Yayınevi kitabını tanıtmak için yazarını gezdirerek,kitabını tanıtıyor.Ben de kitabı tanıtma toplantıları yaptım,hepsi bu kadar.

-Kanada'daki toplantılarınızın,21 Nisan'da Kanada Parlamentosu'nda tanınan "Ermeni Soykırımı Yasa"sından bir ay sonrasına denk gelmesi tesadüf mü?

Şüphesiz ki,tesadüf.Haberim bile yok.Yani o tür politik olaylardan dolaylı olarak haber alıyorum.İşin o yönüyle ilgilenmiyorum.Ayrıca şöyle bir şeye de dikkat ediyorum;Ermeni örgütlerinin muhtemel kendi programları ve politik takvimleri var.Bu tür toplantılara davet edildiğim zaman,konuya,içeriğe ve gündeme bakarım.Ancak kesinlikle ve kesinlikle,bazı Ermeni örgütlerinin politik takvimlerinin içinde veya bir kenarında değilim.Olmak da istemem.Davet aldığım zamanlar,öncelikle bu konuyu hatırlatırım kendilerine.

-Siz tarih bilimiyle ilkin ilgilendiğinizde,doğrudan Ermeni tarihini mi araştırdınız,yoksa karşınıza Ermeni konusu çıktığı için mi ayrıntıya döktünüz?

Öncelikle benim ilk çalışmam 1988 yılında,Osmanlılarda ve Türkiye'de işkence tarihi idi.Bu çalışmanın bir ürünü olarak,"Siyasi Kültürümüzde Zulüm ve İşkence" diye kitabım çıktı.Bu çalışma kapsamında ondokuzuncu yüzyılda Osmanlı toplumunda işkence ve şiddet konusunu araştırırken Abdülhamid dönemi üzerinde durdum.O dönemi okurken 1894-1896 yıllarındaki katliamlarla karşılaştım.Bu iki yıl içerisinde,12-13 vilayette,Abdülhamid'in organize etmesiyle 100 binin üzerinde Ermeni öldürülmüş.Ondan sonra da ilgim arttı tabi ki.Zaten her Türk'ün,entelektüelin bu konuda merakı var...Herkes bu konuya "karışık ve karanlık konular" olarak bakıyor."Galiba bir şeyler olmuş","Bir şeyler olmuş ama her iki tarafın da suçu var galiba","Ermeniler de az yapmamış" falan gibi,ortalama kanaat sahiplerinden birisi de bendim.Konuya ilgimin artması,başkaca tesadüf şeylerle de birleşince 1991'den beri çalışıyorum.

-Etnik kökeninizi tanımlar mısınız?Etnik kökeninizin çalışmalarınızda yanlı davranmasına ne derece izin veriyorsunuz?

Bu da çok ilginç,yeni moda oldu zaten.Eskiden yoktu böyle şeyler.Son on-onbeş yıldır,Sovyetlerin çökmesinden sonra etnik köken modası oldu.(Gülerek) Herkes etnik kökenine bakıyor.Vallahi ben çok safkan bir Türküm.Ahıska Türkleri derler bize Kars'ta.Ve,bizim sülalemizden birilerinin Ermeni çeteleri tarafından öldürülmüş olabileceği ihtimali de oldukça kuvvetli.Ama bu tür şeyler benim için hiç önemli değil.Ben sonuçta bir akademisyenim ve bilim adamı olarak konuyu araştırıyorum.

-"Anadolu'da Ermeni Soykırımı olmuştur" diyen ilk Türk tarihçisi siz misiniz?

Bildiğim kadarıyla benim.Ama dikkatli olmak lazım;birisi çıkar "falan yerde,feşmekan kişi,daha önce akademik bir çalışma yapmıştır" diyebilir.Ama şu kesin ki,bu konuda ilk Türkçe kitabı yayınlayan benim.Bu konuda,ilk Türkçe konuşan da benim.

-Tarihle siyaset birbirine bağlı konular,pek ayrılmıyor,Türkiye'nin "soykırım"ı kabul etmesi durumunda,ne gibi kazançları ve kayıpları olur sizce?

Herhangi bir kaybı olabileceğini zannetmiyorum.Kazancı olur.Yani uluslararası platformda prestiji artar.Örneğin,Almanya kendi tarihi üzerine konuşuyor diye,kimse Almanya'yı suçlamıyor.Aksine Almanya örnek olarak gösteriliyor.Almanya örneğinin diğer ülkeler tarafından devam ettirilmesi isteniyor.Türkiye'nin "soykırım"ı kabul etmesi,Türkiye'nin demokratikleşmesi açısından çok çok önemli.Çünkü,demokratik bir kimlik;hoşgörüye,kardeşliğe,eşitliğe dayanan bir kültürdür.Bu da ancak tarihteki bu tür haksızlıkların üzerini açıp konuşmayla başarılır.Sen yediğin h.ltların üstünü örterek,iyi bir insan olmayı beceremezsin.Ancak ve ancak yediğin h.ltları toplum olarak konuşmayı başarırsan,bir daha aynı h.ltları yemezsin.Toplumlar,tarihte işlemiş oldukları kötü davranışları konuşmadıkları ve bunu dillendirmedikleri sürece,aynı şeylerin yeniden ortaya çıkma şansları artar...Türkiye'de yeniden bir "Susurluk Olayı" zor olur.Çünkü,"Susurluk" üzerine Türkiye çok konuştu.Eğer Ermeni ve Kürt meselesi üzerine vaktiyle Türkiye'de daha rahat konuşulabilseydi;bir Susurluk olmazdı,Kürt meselesi bu boyutlara gelmezdi.Yani toplumların sorunlarını demokratik kanallarla çözebilmesi,tarihte yaşanmış olayların açıkça konuşabilmesiyle doğru orantılıdır.Demokratikleşme sürecinde Türkiye'nin birinci kazancı bu olacaktır.İkinci kazancı ise,Türkiye bu konuda çok para kazanır.Anadolu'da bugün hâlâ Ermeni kültürünün izleri var,Ani şehri var örneğin.Kars'ta çok büyük ve muhteşem bir abide.Giderseniz oraya girmek yasak.Jandarmadan özel izin alıyorsunuz,gidip gezdiğiniz zaman,bu antik şehrin içerisinde tek bir Ermeni kelimesi göremiyorsunuz.Yani en basiti,bırak Ermeni "Soykırım"ını kabul etmeyi,aradaki ilişkilerin düzelmesi açısından,Ani şehrini restore edip,turizme açtığı zaman yılda milyonlarca dolar gelir elde eder.Ermenistan'la ilişkilerin geliştirilmesinde olumlu adımlar atılır.Uluslararası planda,özellikle Amerika'da son derece güçlü bir Ermeni lobisine sahip olursunuz,bunların büyük kısmı orijin olarak zaten Türkiye'den gelen insanlar.Örnekleri çoğaltmak mümkün,sonuçta kazancınız olur,başka bir kaybınız olmaz.

[Kars'ın 44 kilometre doğusundaki Ani Harabeleri'nin çevresindeki yasak bölge,Bakanlar Kurulu kararı ve Genelkurmay Başkanlığı'nın onayı ile kaldırıldı.Harabeleri görmek isteyen yerli ve yabancı turistler artık izin almadan ve kimlik bildirimi yapmadan tarihi eserleri gezebilecek.Şimdiye kadar yasak olan fotoğraf ve kamera çekimi de yapılabilecek.Beş kilometrelik bir alanı kapsayan Ani kentinde on kilise,bir saray,iki camii,bir köprü ve bir de kervansaray bulunuyor.Kuruluşu milattan önce 130'lu yıllara dayanan Ani kenti,uzun yıllar Ermenilere başkentlik yapmış.Kaynak:31 Nisan 2004 tarihli http://www.ntvmsnbc.com -Ertan Gün]

-Peki Ermeni toplumu açısından ele alalım;bilinçli veya bilinçsiz "Ermeni Soykırımı olmuştur" diyen Ermeniler ne kazanıyorlar?

Herhangi bir şey kazanmak için söylemiyorlar ki...Çok basit bir sorunları var.Sonuçta bunlar,çoğunlukla amcasız,dayısız,teyzesiz büyümüşler.Annelerinin ve hayatta kalmış akrabalarının,gizli köşelerde belli tarihlerde ağladıklarını görerek büyümüşler.Dolayısıyla onların hikâyelerini dinlerseniz,meseleyi daha rahat anlarsınız.Elbette,birtakım politik örgütler,bu meseleyi politika aracı olarak kullanıyor olabilirler;ama sonuçta hiç bir topluluk "vay bana tarihte böyle bir şey yapılmış,ben bunu nasıl kullanırım" diye oturup kalkıp hesap yapmaz.Şu andaki en büyük problem,esas olarak kendilerine yapılmış olan bu tarihi haksızlığın kabul edilmiyor olmasıdır.Cinsel taciz ve ırza geçme konusunda yapılan çalışmalardan biliyoruz,bu tür saldırılara maruz kalan kadınlar da benzeri sorunlarla karşılaşırlar.Bu tür saldırıya uğrayan kadınlar açısından en büyük sorun,kendilerine yapılan kötülüğün,başkaları tarafından kabul edilmiyor olmasıdır.Kadının suçlanması çok yaygındır:"Senin de kabahatin yok mu" diye.Toplum psikolojisi de bunun gibi...Dolayısıyla,en önemli adım;aynen bir saldırıya uğramış kadının iyileştirilmesinde olduğu gibi,ilk önce bu topluluğun böylesi bir haksızlığa uğradığını kabul etmemiz gerekir.Bu bağlamda,şu andaki Türk Ermeni ilişkileri açısından en önemli problem,Ermeni topluluklarının başına gelenlerin Türkler tarafından bilinmiyor olmasıdır.Bizim, onların bu hikâyelerini "bilir" hale gelmemiz ve kendilerini dinlemeye hazır olduğumuzu göstermemiz gerekiyor.Daha sonra,Ermeni intikam eylemleri vb. gibi diğer sorunları,daha rahatlıkla konuşabiliriz.

-Tarihçileri okurken,"soykırım" için bazen 1915-1917,bazen de 1915-1923 tarihleri kullanıldığını görüyorum.Hangisinin doğru olduğunu öğrenebilir miyim?

Öğrenemezsin.Çünkü bu konuda herkes sana değişik cevap verir.

-Size soruyorum.

Ben 1915-1917'yi kullanıyorum.1918-1922 yılları arası Kafkaslarda yaşananların "soykırım"ın devamı olarak tanımlanması,bana pek doğru gelmiyor.Genel olarak popüler düzeyde ve Ermeni örgütlerin propagandalarında daima 1915-1923 diye yazılır.İşin propaganda yönü beni pek ilgilendirmiyor.O yönü çok önemli değil.Önemli olan,bu konuda ciddi bir tartışma yapıldığı zaman soru şu olur:"1918-1922 döneminde Kafkaslarda yaşananlar,1915-1917'nin devamı sayılabilir mi,sayılamaz mı?" Sovyet kayıtlarına göre,Kafkaslarda iki-üç yıl içinde öldürülen Ermeni sayısı 200 binin üzerindedir.O da inanılmaz derecedeki bir katliamdır.Fakat aynı dönemde,oralarda Müslüman katliamları da vardır.Kişi olarak ben,onların sadece intikam eylemleri olarak açıklanması taraftarı değilim.Şu anda bu konu üzerinde bir şeyler okuyup,yazıyorum.Gerçi bu konu üzerinde çok ciddi bir çalışma yok.Bu konuda en büyük problemimiz;hâlâ bu konu üzerinde çalışan insanlarımızın "tencere dibin kara,seninki benden kara" gibi bakıyor olmalarıdır.Yani hiç kimse,belli bir mesafede durarak sakin ve rahat konuşma taraftarı değil.Onun için de,çok ciddi verilerimiz ve çok ciddi rakamlarımız yok elimizde.1915-1923 tarihleri arasında olanları düzenlilik ve süreklilik olarak görüp,onun "soykırım"ın ikinci veya üçüncü aşaması olarak açıklayan tarihçiler var.Bunu,1918 sonrası bölgede görev yapan Türk subaylarının bile,1915 temizliğini yapanlarla aynı olmasına da dayandırıyorlar.Gerçekten ortada böyle bir süreklilik var,ama bana göre 1918-1922 arası daha çok karşılıklı etnik temizlemeye uyuyor.Yani özellikle 1919 sonrası,Ermeni birliklerinin,yenilen Osmanlı ordularının yerini almaya başlaması ile birlikte,her iki taraf da,kendisi için devlet sınırı diye seçtiği alanın içerisindeki Ermeni ve Müslüman'ı karşılıklı olarak yok etmek ve sürmek istedi.Tabii ki Türkler çok kuvvetli olduklarından,çok daha fazla Ermeniyi yok etti.

-Bir de "soykırım"ın sayıları üzerinde çok tartışma var:1,5 milyon deniyor,800 bin deniyor,1 milyon 100 bin deniyor.

Bu da çok önemli değil.Çok anlamsız bir tartışmadır.Akademisyenlerin çok güldüğü konuların başında,rakamlar üzerine tartışma yapanlar gelir.Yani 1 milyon değil de,800 bin olsa,"soykırım" olmamış mı olacak!600 bin olsa yok mu sayılacak!600 bin insan bu!..Havuçtan,salatadan,hıyardan bahsetmiyorsunuz.Ali Sami Yen Stadyumu 20 bin kişi alıyor,bu stadı otuz defa doldur,boşalt.Doldur,boşalt ve her seferinde öldür bu adamları,öyle düşün.Yani sonuçta;kabak,kavun,patlıcan,salata kesmiyorsun,insanlar üzerine konuşuyorsun.1948'de Birleşmiş Milletler,"soykırım"ın tanımını yaparken "şu kadar olacak" diye bir sayı vermez ki!Yugoslavya'da bile yedi bin Boşnak Müslüman öldürüldü diye,bir Sırp generali "soykırım" suçundan ceza aldı.Dolayısıyla rakamlar çok önemli değil.Hangi rakam var?Vallahi bir tane resmi rakam var ortada.O da Osmanlı resmi rakamıdır;1919'da Osmanlı Dahiliye Nezareti'nin (İçişleri Bakanlığı) resmi açıklamasıdır.O dönem bir komisyon kurmuşlar ve komisyon üç ay araştırma sonucunda karar vermiş:"Bizim Birinci Cihan Harbi'nde öldürülen Ermeni sayısı 800 bindir" demiş.Bu Mustafa Kemal'in kullandığı sayı,bu Damat Ferid'in kullandığı sayı.Yine 1927 yılında Genel Kurmay Başkanlığı'nın çıkarmış olduğu "Birinci Cihan Harbi'nde Kayıplar" adlı bir kitabı var,bu kitapta da 800 bin sayısı verilmiş.Ayrıca Türk Tarihçisi Yusuf Hikmet Bayur,kendi eserinde "bu sayılar doğrudur" diye yazar ve bir de dip not düşer,"elimizdeki bilgilere göre" diye.

-Birleşmiş Milletlerin yaptığı "soykırım" tanımında,1948'den sonraki olaylara mı "soykırım" deniyor,yoksa önceki olaylar da bu konunun kapsamına giriyor mu?

Bu konunun iki boyutu var.Tanım olarak kullanabilirsiniz.Nitekim,TARC (Türk-Ermeni Barış Komisyonu) geçen aylarda uluslararası bir hukuk enstitüsüne başvurmuştu.Aslında başvuruyu Ermeni tarafı istemiyor,karşı çıkıyordu.Türk tarafının dayatması ile başvuru yapıldı.Gündüz Aktan,"soykırım"ın hukuki bir tanım olduğu ve 1948 öncesine uygulanmayacağı argümanını kullanıyordu.Ona göre 1915 yılında olanlara,hukuken "soykırım" denmezdi.Çünkü "1948'de yapılmış bir kanunun,o tarihten önceki olaylara uygulanması hukuk kuralı olarak mümkün değildir.Sonuçta,Uluslararası Hukuk Enstitüsü'ne başvurdular.Aldıkları cevap çok net oldu:"Elbette ki,'soykırım' tanımını 1948 öncesi olaylar için kullanabilirsiniz.1915'de yaşananlar da 'soykırım' tanımına uygundur,kullanılabilir." Buradaki mantık çok basit:Kanser hastalığının adı bugün kondu diye,bundan beş-on yıl önce kanserden ölmüş adama "kanser hastasıydı" diyemeyecek miyiz?Diyeceğiz tabii ki...Hastalığın adı sonradan kondu diye,daha öncekine aynı ad verilmeyecek diye bir şey yok.

-Uluslararası hukuk ilkelerine göre 'yasadan önceki suçlar geleceği bağlamaz' gibi bir savunma sözkonusu olamaz mı?

Doğrudur.Bu önemli ve ciddi bir argümandır.Pozitif hukukun genel kuralı der ki:"Yasa geçmişe dönük kullanılmaz." Dolayısıyla,1948'deki "soykırım" tanımının ve bunun getirdiği diğer yasal düzenlemelerin,1915'e ilişkin olarak hukuken uygulanamayacağı,ciddi bir argüman olarak ileri sürülebilir.Fakat,bu da hukuken tartışmalı bir konu olarak ortada durur.Bu konuda karşı argümanlar da kuvvetlidir.Örneğin,Nuremberg yargılamalarında,Naziler mahkeme edildiği zamanki hukuki zemin,Yahudilerin öldürülmelerinden sonra inşa edilmişti.Yani,geriye dönük kullanıldı hukuk kuralı.Tartışmaya açık bir konu bu.Bana sorarsan "hukuken,Türkiye ne kadar mesuldür veya değildir" sorusundan çok daha önemli olan,konunun moral ve politik boyutudur.Bence konunun en kolay çözülebilecek yanı hukuki tarafıdır.

-Tartışma zeminlerinde;"soykırım","iç savaş","tehcir","isyan bastırma" sözcükleri birbiriyle çok yer değiştiriyor.Bu konuyu nasıl değerlendiriyorsunuz?

Bu kavramlar birbirinden çok farklı."İç savaş" tezi yeni uyduruldu ve hemen bırakıldı.İç savaş,bildiğim kadarıyla,Justin McCarthy'nin uydurduğu bir şeydi.İşe bilimsel bir kılıf bulmak,bilimsel bir hava vermek için yapıldı.Türk tarafı da,"bu işte bir hikmet var" deyip hemen bu tezin üstüne atladı ve bir çok kişi "iç savaş oldu" demeye başladı.Fakat şimdi "iç savaş" tezinden resmi olarak Türk tarafı da vazgeçti.Kişisel olarak kullananlar varsa bile,bu,resmi Türk tezi değil.Türk Tarih Kurumu'nun Başkanı Yusuf Halaçoğlu,son yazdığı kitaplarda,hiçbir biçimde iç savaş olmadığını bildirir.Haklı da.Ortada iç savaş yok ki,"iç savaş" desin.İç savaş iki karşıt tarafın,karşılıklı cenk etmesi demektir,değil mi?

-Evet savaşın tanımı öyle.

Eee,şimdi kardeşim,1 milyon Ermeniyi,Anadolu'nun her bir tarafından alıp sürüyorsun Suriye'ye.Ve ortada bir iç savaş var diyelim.Eee,be Allahın kulu,bu savaşan Ermeniler nerede yahu!Bir tanesi de çıksın,sizin sürdüğünüz Ermeni konvoylarına saldırsın...Eğer iç savaş varsa,iç savaşın öteki tarafı olan Ermeniler:"U.an,bu Türkler bizim çocukları sürüyorlar" diye,konvoylara saldırıp,en azından bir-iki yerde,Ermeni sürgünleri kurtarması veya çatışma olması gerekmez mi?Bu konuda koca Osmanlı arşivinde,"efendim,şu bölgeden geçerken konvoya,savaştığımız Ermeniler saldırdı" diyen bir tek belge,tek bir kelime yok.Dönemin aktörlerinden hiçbirisi,olayları aktarırken,"biz Ermenilerle iç savaş yaşıyorduk,zorluklarla sürdük adamları savaş bölgesinden" gibi tek bir kelime,bir tek şey söylemiyorlar.Türk Tarih Kurumu Başkanı Yusuf Halaçoğlu da,haklı olarak "konvoyların gittikleri hattın üzerinde herhangi bir vak'a-i hayriye yok.Son yüzyılın en sorunsuz,en başarılı göç olayı gerçekleşmiştir" diye yazıyor.Hakikaten de öyle.Çünkü öldürmeler,bu konvoyların geçtiği özel yerlerde yerleştirilmiş Teşkilat-ı Mahsusa birliklerince yapılmış.Dolayısıyla "iç savaş" diye bir şey yok.

-Ermenilerin göçe zorlandıkları sırada,açlıktan ve susuzluktan öldüklerini ve buna "soykırım" denilemeyeceği,görüşünü ileri süren tarihçiler de var.

Çok önemli ve teknik bir konuya değindiniz.Uluslararası "soykırım" tanımı "soykırım"ın olabilmesi için,kasıt faktörü olmalıdır" der.Yani,"insanların başka bir yere sürülmesi halinde birileri ölüyorsa,ama bu işin içinde öldürme kastı yoksa,buna 'soykırım' denilemez" diyor tanım.

-Peki kasıtı nasıl anlayabileceğiz?

"Benim kastım Ermenileri öldürmektir,aslında sürmek değildir" diye bir belge bulmak lazım.

-Var mı öyle bir belge?

Eee,hangi gerizekâlı böyle bir belge bırakır!Hiç kimse bırakmaz...Hitler bile "benim kastım Yahudileri toptan imha etmektir" diye bir belge bırakmamış.Dolayısıyla,uluslararası hukuk;"eğer kasıtı ispat eden bir belge yoksa bile,eylem sözkonusu grubun imhasına yol açabilecek sonuçlar doğuruyorsa,kasıt unsuru tamamlanmıştır ve bu bir 'soykırım' sayılır" der.Bizim örneğimizde öldürme amaçlı sürgünler,1915'in Mayıs başında başlıyor ve varsayalım ki,Türk tarafının hiçbir öldürme kastı yok.Mayıs ayı geçiyor,Haziran,Temmuz geçiyor.Kasım,Aralık,aylar geçiyor...Yahu,insanlar ölüyor!Durmadan telgraflar geliyor İstanbul'a...Sonuçta İstanbul hükümeti,kasti olarak Ermenileri sistemli olarak öldürmeyi amaçlamıyor olsa bile,insanların düzenli olarak öldürüldüğünden,imha edildiğinden sürekli haberdar oluyor.Buna rağmen durdurmuyor ve devam ediyor,1917'ye kadar iki yıl boyunca ses çıkartmıyor.Yani olay "benim hiç istemediğim bir şey oldu" gibi değil.En önemlisi,tek bir yerden değil,tüm Anadolu'dan sürüyorlar Ermenileri.Eskiden sadece,"savaş bölgesindeki Ermeniler sürüldü" diye uyduruyorlardı.Osmanlı belgelerinde çıktı ki:"Edirne'den Ardahan'a,Muğla'dan Trabzon'a,Bolu'dan Kastamonu'ya kadar,ne kadar Ermeni yaşıyorsa,hepsini bulundukları yerden sürün."

Ayrıca,zaten İstanbul'da 1919-1922 arasında yapılan İttihat ve Terakki yargılanmalarında,sürgünden kastedilen şeyin imha olduğuna dair çok sayıda bilgi ve belge ortaya çıktı.Bunlar ya bölgelere yollanan telgraflardı ya da şahit ifadeleriydi.Bu şahitler de,ordu komutanı generaller,bakanlar ve valilerdi.Yani Osmanlı bürokrasisinin elemanları.Bu konuda daha fazla bilgi isterseniz,benim "İnsan Hakları ve Ermeni Sorunu" adlı kitabıma bakabilirsiniz...

Röportaj:Ertan Gün,"Taner Akçam'la 'Soykırım' Üzerine",Bizim Anadolu,Haziran 2004.

http://www.bizimanadolu.com/haber/haber357.htm

Maraş Yalanları ve Maraş Gerçekleri/Garbis Altınoğlu*

31. yıldönümüne girmek üzere olduğumuz Maraş Katliamına ilişkin tartışmalar,AKP hükümetinin düzenlediği Altıncı Alevi Çalıştayı vesilesiyle bir kez daha gündeme geldi.Anımsanacağı üzere 17 Aralık [2009]'ta başlaması öngörülen Altıncı Alevi Çalıştayı'na Ökkeş Kenger (Şendiller)'in de çağrılması bir dizi tartışma ve polemiğe yol açmıştı.Gerçi Kenger (Şendiller) tepkiler üzerine Çalıştay'a katılmaktan vazgeçti ya da bundan vazgeçirildi.Ancak o bu vesileyle Maraş Katliamı'nın devletin güdümündeki sağcı ve faşist güçlerin işi olduğu gerçeğinin üstünü bir kez daha örtmeye kalktı.Dahası bu bay,Maraş Katliamı'na ilişkin kaba ve demagojik açıklamalarıyla bana ve benim üzerimden Ermeni halkına ve Türkiye sol ve devrimci hareketine yönelik o iyi bilinen karaçalmalarını büyük bir pervasızlıkla dile getirmeyi sürdürdü.Örneğin bu bay,14 Aralık [2009]'ta yaptığı bir konuşmada şöyle diyordu:

"Maraş olaylarının arkasında Ermeni Garbis Altınyan var.Türkiye'deki birtakım olayların perde arkası aydınlanmalıdır.Aleviler kışkırtılıyor.'Maraş'ta,Sivas'ta yakıldınız,katledildiniz' deniliyor.Aleviler de haklı olarak tepki koyuyorlar.Siyasetçiler de bunu kullanıyorlar...İşkence,katliamlar konusunda benim kadar kimsenin canı yanmadı.Çalıştayda da Ermeni Garbis Altınyan'ın yaptıklarını anlatacağım...

Ölen Sünniler var,yedi s.nnetsiz ceset var.Bunlar kimdi.O yörede hiçbir vatandaş s.nnetsiz olamaz.Bunlar Garbis'in takımı...Ben işte bunları tek tek anlatacağım..."*(Akşam,14 Aralık 2009) Gene o,16 Aralık [2009]'ta yaptığı bir başka açıklamada şöyle diyordu:

"Toplantıya katılsaydım çantamda,olayları Apocular,Halkın Kurtuluşu Örgütü,Devrimci Savaş Örgütü ve Garbis Altınoğlu'nun kışkırttığını,bunların aldığı cezaları belgeleyen mahkeme kararları ve belgeler olacaktı..."*(Zaman,16 Aralık 2009)

Ne yazık ki önemli olan beni,5 Temmuz 1993'te gerçekleştirilen Başbağlar Katliamı'yla bile ilişkilendirmeye ve Hrant Dink'i Maraş Katliamı'nın sorumluları arasına koymaya kalkan bu faşist piyonun sayıklamaları değil;hatta önemli olan benzer duygu ve düşüncelere sahip hayli geniş bir şovenist ve faşist "aydın",yazar ve düşünür katmanının bulunması da değil.Asıl önemli olan Türkiye'de hiç de küçüksenmeyecek sayıda insanın,belki de Türk halkının önemli bir bölümünün böylesi zırvalara inanması ve buna bağlı olarak ülkedeki Türk olmayan halklara karşı dostça sayılamayacak,hatta düşmanca duygular beslemesidir.Bunun günümüzde Türk halkının geniş kesimlerinin,özellikle Kürt halkının çektiği acılara karşı duyarsız kalması,bu halkın haklı davasına ve ulusal kurtuluş savaşımına karşı olumsuz bir tutum takınması ve bu halka karşı "kendi" burjuvazisi ve devletinin yanında yer alması biçimini aldığı biliniyor.Tarih bilinci zayıf,toplumsal belleği yüzeysel ve şovenist etkilere açık kaldığı sürece Türk işçi sınıfı ve halkı,Ökkeş Kenger (Şendiller) gibilerinin ve onların efendilerinin siyasal manipülasyonları karşısında savunmasız kalacak ve pekala yeni Maraş katliamlarına alet edilebilecektir.Ermeni Jenosidi'yle,Rum-Pontus ve Süryani katliamlarıyla,Kürt halkına yönelik katliamlarla,6-7 Eylül 1955 vahşetiyle,1 Mayıs 1977'yle,12 Mart ve 12 Eylül faşist darbeleriyle,2 Temmuz 1993 Madımak Katliamı'yla,Diyarbakır Cezaevi'yle,Kürdistan'da 1984'ten bu yana işlenen cinayet ve katliamlarla vb. yüzleşemeyen ve hesaplaşamayan ve 29 yıldır 12 Eylül faşist cuntasının anayasasını değiştirmeyi ve çöpe atmayı başaramamış olan bir halkın yazgısının pek aydınlık olamayacağı açıktır.Ökkeş Kenger Şendiller'in içinde yer alacağı bir Alevi Çalıştayı düzenlemeye kalkması,İslamcı gerici AKP hükümetinin ve onun devlet aygıtı içindeki bağlaşıklarının hiç de demokratik olmayan bir "Kürt açılımı" ya da "demokratik açılım" tasarladıklarını bir kez daha göstermiş oldu.Ve asgari ölçüde bir burjuva-demokratik açılımın bile Türk şovenizmi,faşizmi ve militarizmiyle bir hesaplaşma olmaksızın olamayacağını.Ancak AKP'nin bu girişimlerinin bu denli zayıf,ikircimli,titrek ve zavallı bir nitelik taşıması olgusuna bir de,onyıllardır kaba ve saldırgan bir Türk milliyetçiliğiyle yoğrulmuş bu sözkonusu Türk halk gerçekliği açısından bakmakta yarar var.Hiçbir burjuva partisi ya da liderliği,"kendi" halkının köklü önyargılarına karşı doğrudan bir tavır alamaz.Bu bağlamda her halkın layık olduğu bir devlet altında yaşayacağı saptamasının Türk halkı için tümüyle geçerli olduğunu söylemek,herhalde hiç de abartma sayılmamalıdır.

24 Aralık 2008'de otuzuncu yılı anılan Maraş Katliamı,özellikle Milliyetçi Hareket Partisi (=MHP) çizgisindeki kişi ve web sitelerinin bir kez daha tarihi çarpıtma çabalarına vesile oldu.Bu çabalar demokrat ve ilerici yazarlarca çürütülmüş bulunuyor.Ben bu konuyu ayrıntılarıyla tartışmayacak,sadece insanları değil,bellekleri de katletme ve bu arada Hrant Dink'i de bu katliamın mimarları arasına sokma heveslilerinin beni bu katliamın sorumlusu gösterme yolundaki çabalarını yanıtlamaya çalışacağım.(1) Bu çabaların hiç de yeni olmadığı biliniyor.Birkaç örnek:Sosyalizm ve Toplumsal Mücadeleler Ansiklopedisi,dönemin bölge sıkıyönetim komutanı Tuğgeneral Tayyar Aygur'un Ökkeş Kenger (Şendiller)'le görüşmesinde şunları söylediğini aktarıyor:

"Oğlum,bu hadiseler sizin boyunuzu aşar,bunu biz de biliyoruz.Soldan her şey elimizde.Silahlar,mermiler,dokümanlar...Hepsini yakaladık.Hatta Ermeni Garbis adında birinin olduğunu tesbit ettik.Eğer bu şahıs ölenler arasında değilse,yakında bir vilayetin başını daha yakabilir.İnşallah ölen yedi s.nnetsizden biri budur.Peki,bu sağdaki çarıklı Mehmet ağayı kim sokağa döktü,biz bunu arıyoruz..."*(a.g.e.,c. 7,s.2337)

Ökkeş Kenger (Şendiller),7 Mayıs 2008'de verdiği bir mülakatta bu savı yineliyor.Aktarıyorum:

"Paşa 'Anlaşıldı oğlum,olayları kimin çıkarttığını biliyorum.Ermeni Garbis Altınyan diye sandık cinayeti faillerinden biri var.Doktor Mustafa diye biliniyor burada.Elbistan Afşin yöresinde örgütlendi.Bu olayları başlatanların başında o var' dedi.Kahramanmaraş olayları dosyasında mevcuttur,ölen 111 kişiden yedisi s.nnetsiz ve kimliksizdir..."*("Maraş'ın 112. Kurbanı Benim")

(Geçerken,polis-yanlılarına,faşistlere ve aptal Türk şovenlerine ait pek çok vebsitesinin,"adımın karıştığı" nitelemesiyle sırtıma yıkmaya çalıştığı "Sandık cinayeti"nin çok büyük olasılıkla siyasal polis ve/ya da kontrgerillanın işi olduğunu belirteyim.Bu cinayetin benim 10 Nisan 1972'de Kayseri'de gözaltına alınıp Mamak Askeri Cezaevi'ne konmamdan iki ay kadar sonra,yani 13 Haziran 1972'de İstanbul'da gerçekleştirildi.Bu gerici eylemin benim mensup olduğum çevrenin insanları tarafından gerçekleştirilmiş olması,onun bir Kontrgerilla eylemi olması olasılığını zerrece azaltmamaktadır.)

2 Şubat 1984'te tutuklu bulunduğum İstanbul'dan yedi arkadaşımla birlikte Antep Kapalı Cezaevi'ne sevkedilmiş,girişte tektip elbise giymeyi reddettiğim için çok ağır bir biçimde dövülmüş ve kapısı hiç açılmayan bir müşahade hücresine konmuştum.Aynı müşahadede Maraş Katliamı davasından tutuklu çok sayıda yerel MHP sempatizanı vardı.Benle ara sıra –gardiyanların görmesinden- korkarak hücremin parmaklığından sohbet eden bu kişilerin bazıları bana savunmalarını göstermişlerdi.Bunların hepsinde de ben katliamın sorumlusu gösteriliyordum.Çoğu cahil ve siyasal bakımdan çok geri olan bu kişilerin bu savı savunmalarına koymalarının,MHP'nin üst düzeyde bir kararı sonucu olduğu belliydi.Birileri bu savları yeniden ve yeniden dile getiriyor.Bir-iki örnek:Bugün gazetesi yazarlarından Emin Pazarcı şöyle diyordu:

"Kahramanmaraş olaylarının tertipçilerinden biri de Devrimci Halkın Birliği Örgütü lideri Ermeni asıllı Garbis Altınoğlu (Altınyan) idi.Adana Sıkıyönetim Komutanlığı 2 Numaralı Askeri Mahkemesi'nde idam cezası aldı..."*("Kim Kimin Aleti",9 Nisan 2008)

Burada,bir başka yaygın yanılgıyı da düzelmek zorundayım.Ben hiçbir zaman,kuruluş tarihi 1976'ya uzanan TKP (M-L) Hareketi'nin "lideri" ya da bu anlama gelmek üzere genel sekreteri olmadım.Hatta bu örgütün –ve onun 1994'te TKİH ile birleşmesinden sonra oluşan MLKP'nin- üst yönetimi içinde yer almam da sadece 1992-1999 dönemini kapsar.Ama siyasal polis ve devlet,akıllarınca Ermeni düşmanlığını kullanarak devrimci örgütleri karalamak ve halkın gözden düşürmek için sürekli olarak benim bu örgütün "lideri" olduğum tantanasını yapmışlardır.Devam edelim.

Ökkeş Kenger (Şendiller)'in,şimdi aktif olmadığı görülen vebsitesinde yer alan 30 Ağustos 2008 tarihli bir yazıdaysa şöyle deniyordu:

"Ancak 1980 sonrası altı sol örgüt hakkında davalar açılmış...Başta Ermeni Garbis Altınoğlu olmak üzere yüzlerce militan ceza almış...Adana Sıkıyönetim Mahkemeleri tarafından cezalar verilmiştir.İdam cezası alan bu militanlar 1991 yılında çıkarılan afla tahliye edilmiştir..."(2)

Bu bay,sözkonusu davada yargılanan yüzlerce sanığın küçük bir bölümünün devrimci ya da sol görüşlü olmasından hareketle Maraş Katliamı'ndan sağcı ve faşistlerin ve onların efendilerinin sorumlu olmadığına inandırmaya çalışıyor.Ama o burada da çürük tahtaya basıyor.Bunun böyle olması neyi kanıtlar?Sadece devrimci ve sol görüşlü insanların faşist saldırganlara karşı yürütülen meşru ve onurlu direnişe katılmış olduklarını...

Peki,faşizmin yalan ve sahtekârlık üzerine kurulu olduğunu kanıtlayan bu bayların,önlerinde saygıyla eğildikleri devletlerinin savcıları ve mahkemeleri bu konuda ne diyordu?İşkencelere polisle birlikte katılan Savcı Yardımcısı Selahattin Karagöz,"TKP (M-L) DHB Pazarcık Grubu" iddianamesinin 39. sayfasında benden söz ederken,"Her nasılsa Türkiye'de doğmuş,Türk tabiyetinde olan kolejlerde cemaat adına okuyan,Boğaziçi Üniversitesi'nde tahsil gören,hasılı devlet ve milletin bahşettiği en büyük nimetleri nefsinde yaşayan bu Ermeni oğlu Ermeni..." ifadesini kullanacak kadar gözü dönmüş bir gerici olmasına rağmen benim Maraş katliamına katıldığımı ileri sürememişti.Öte yandan,Askeri Yargıtay 2. Daire Başkanlığının düzenlediği Esas No:1987/1 ve Karar No:1987/789 başlıklı belgede şöyle denilmektedir:

"DHB'nin amacının da;mevcut Anayasal düzeni yıkıp,Marxist-Leninist bir düzen kurmak olduğu,gayeye ulaşmak için de kırlardan şehirlere uzanacak silahlı mücadeleyi esas aldığı,bu maksatla gerekli organizasyonu yapmak üzere 1975 yılında Garbis Altınoğlu'nun Elbistan'a gönderildiği,bölgeye varır varmaz köylerden şehire doğru örgüt birimleri oluşturup,mensuplarını silahlandırdığı,daha önce TKP/ML-Hareketi adıyla çalışmalarını sürdürdüğü,bu çalışmalar içinde;mali kaynak sağlamak maksadı ile banka soygunları yapıp para gaspettikleri,mensuplarının gizli faaliyetlerini saklamak için nüfus idarelerinden kimlik ve mühürler çalarak sahte kimlikler düzenledikleri,örgüte karşı çıkan kişileri öldürdükleri veya yaraladıkları,sığınaklar kazdıkları,örgüt propagandası için resmi dairelerden teksir kağıdı,daktilolar,teksir makinaları gaspettikleri ve matbaa kurdukları dosyadaki belgeler ve silahların mevcudiyetinden anlaşılmıştır..."

Aynı belgede hakkımda şunlar da söylenmektedir:

"Örgütün mahiyeti bölümünde de izah edildiği gibi,sanığın 1975 yılında Elbistan'a gönderildiği,burada örgütün gerekli organizasyonunu sağlayıp,Kahramanmaraş,Gaziantep,Tunceli il ve ilçelerinde teşkilatını kurup,bu durumu mezralara kadar yansıttığı,bölgenin liderliğine getirildiği,mensuplarını silahlandırıp,ayrıca askeri birimler oluşturduğu,mali destek ve malzemeler temini için,gasp ve hırsızlık eylemleri yaptığı veya yaptırdığı,örgütün etkinliğini arttırmak için karşı örgüt mensupları ile çatışmaya girdiği,kanunsuz eylemlerini kabul etmeyen vatandaşları öldürtüp yaralanmalarını sağladığı..." Görüldüğü gibi 12 Eylül döneminin,mensup olduğum örgütle birlikte beni de yargılayan ve idama mahkûm eden üst mahkemesi,beni hiçbir biçimde Maraş Katliamı'yla ilişkilendirmemiştir.Zaten ilişkilendirmesi de olanaksızdı.Herhalde,cuntanın buyruklarıyla hareket eden askeri ve sivil savcı ve yargıçların bu davranışı,bana ve diğer devrimcilere olan sempatilerinden değil,katliamın sorumluluğunu benim örgütüme ve bölgede aktif olan diğer devrimci örgütlere yıkma çabalarının başarısız kalmasından kaynaklanmaktadır.Bu bağlamda,12 Eylül darbesinden sonra,özel olarak Maraş Sıkıyönetim Komutanı Korgeneral Yusuf Haznedaroğlu'nun direktifiyle Maraş'ta –içlerinde benim de bulunduğum- çok sayıda devrimcinin,bu amaçla aylarca işkencelerden geçirildiğini,ancak bu sorgulardan herhangi bir sonuç alınmadığını da anımsatmak isterim.

Dahası Maraş Katliamı davası Adana,Mersin,Kahramanmaraş,Adıyaman,Gaziantep ve Hatay İlleri Sıkıyönetim Komutanlığı 1 Numaralı Askeri Mahkemesi'nde görülmüş ve sanıklar çeşitli cezalara çarptırılmışlardı.Davanın gerekçeli hükmünün "Olayların Genelinin Hukuki Değerlendirilmesi" bölümünün ilk paragrafında şöyle denmekteydi:

"19 Aralık 1978 günü akşamı Çiçek Sineması'nda vuku bulan patlama,bu patlama sonrasında CHP İl Binası'nın tahribi,20 Aralık 1978 günü Alevi şahıslarca işletilen Akın Kıraathanesi'nin bombalanması,21 Aralık 1978 günü akşamı sol görüşlü olarak bilinen iki öğretmenin öldürülmesi,22 Aralık 1978 Cuma günü bu iki öğretmenin cenazelerini taşıyan kortejin aşırı sağ çevrelerce Ulu Camiine sokulmayarak saldırıya maruz bırakılması,cenaze töreninde çıkan olaylar sonrasında üç Sünni vatandaşın öldürülmesiyle olaylar doruk noktasına çıkmıştır..."*(Aktaran Yalçın Küçük,Türkiye Üzerine Tezler-III,Ankara,Tekin Yayınevi,1986,s.515) Herhalde Türkiye halkının belleğinin zayıflığına güvenerek şimdi olayın kurbanlarını sanık koltuğuna oturtmaya ve bu arada beni yargılamaya kalkan Ökkeş Kenger (Şendiller) adlı piyon,19 Aralık akşamı Çiçek Sineması'nda "Güneş Ne Zaman Doğacak?" adlı filmin oynatılması sırasında salonda hiç kimsenin yaralanmasına yol açmayan bir bomba patlatmak suretiyle Maraş Katliamı'nın fitilini ateşleyen kişiydi.

1979 Haziran'ında adıgeçen askeri mahkemede –sadece küçük bir bölümü solcu olan- 804 sanık hakkında dava açılmış,8 Ağustos 1980 günü sonuçlanan davada,29 sanık hakkında ölüm cezası verilmişti.Davada yedi kişi de müebbet hapis cezası almış,379 sanık aklanmış ve diğer sanıklar da çeşitli cezalara çarptırılmışlardı.Yargıtay'ın bozma kararından sonra yargılama yeniden başlamış,ancak bu arada 12 Eylül askeri darbesinin gerçekleşmesi üzerine idam cezaları uygulanmamış ve dosya hafif cezalarla kapatılmıştı.(3) Askeri mahkemenin 1330 sayfalık gerekçeli hükmünde aynen şöyle deniyordu:

"Olay tarihlerinde Türkiye'de demokratik anlamda sol çizgide bir program izleyeceğini öne süren bir siyasal kadro (yani başında Bülent Ecevit'in bulunduğu CHP- G. A.) TBMM'nden güvenoyu alarak iktidar olmuştur.Bu siyasi görüşü benimsemeyen aşırı sağ siyasal görüşteki kuruluş ve kişilerin,iktidarı anayasal yollarla değil de şiddet eylemleriyle zayıflatıp yıpratarak sonuçta istifasını sağlamak için,sade vatandaşları tahrik ve teşvik ettikleri bilinen bir gerçektir.İşte uzun süreden beri yapılagelen bu tahrik ve teşvik sonucu Kahramanmaraş ilinde 23 Aralık 1978 Cumartesi günü sabah erken saatlerden itibaren binlerce Sünni vatandaş sokaklara dökülmüş,25 Aralık 1978 günü akşamına kadar Kahramanmaraş'ta devlet güçleri zaafa uğratılmış ve şehre sokaktaki güçler hakim olmuştur..."*(a.g.e.,s.516)

Şunu eklemekte hiçbir sakınca görmüyorum:Maraş Katliamı döneminde ben bu yörede değildim;bir görev nedeniyle başka bir bölgede bulunuyordum.Ama,bu alçakça katliam ve ona karşı yürütülen soylu direniş sırasında orada olsaydım,elbette bu direniş içinde yer alır ve sağ kalmam halinde bunu gururla açıklar,yargılandığım mahkemede de bunu belirtirdim.Ancak,o zamanlar mensubu olduğum TKP (M-L) Hareketi'nin ve diğer bazı devrimci grupların kadro ve sempatizanları bu direnişte saldırıya uğrayan halkın yanında yer aldı;bunların bazıları şehit oldu ve bazıları da yaralandı.Hepsini de saygıyla anıyorum.

Maraş Katliamı,tekil ve mimarı sadece MHP olan bir faşist vahşet olayı değildi;o,ABD'nin,büyük sermayenin ve Kontrgerilla'nın ve onların küçük ortağı ve maşası olan MHP'nin,en azından 1977'den itibaren ülkeyi bir faşist darbe ortamına sürüklemek amacıyla giriştiği eylemlerin doruk noktasıdır.Bu sürecin en önemli duraklarından biri Kontrgerilla'nın 1 Mayıs 1977'de gerçekleştirdiği ve 34 kişinin can verdiği katliamdı.Bunu,şimdilerde unutulmuş gözüken ve içinde MHP yanlısı askerlerin yer aldığı bir faşist darbe girişimi izledi.

CHP Milletvekili Süleyman Genç,"Bıçağın Sırtındaki Türkiye" adlı kitabında,bu darbe girişimine değinir.Egemen sınıfın ana gövdesinin onayına dayanmadığı için önlenen,ancak üzeri daha sonra kalın bir sansür perdesiyle örtülen bu darbe girişimi için ABD'nde yayımlanan Monitor adlı gazete şunları yazmıştı:

"İhtilal teşebbüsüne yeni faşist eğilimli MHP'nin lideri Albay Alpaslan Türkeş idaresinde aşırı sağcı 200 kadar subay giriştiler.Kara ordusundan kıdemli asgari üç general de bu teşebbüste yer aldılar...

2 Haziran'da Cumhurbaşkanı Korutürk'ün tasvibiyle vaktinden önce ve sebep gösterilmeden emekliye sevkedilen Kara Kuvvetleri Komutanı General Namık Kemal Ersun'un da ihtilal liderlerinden biri olduğu sanılmaktadır.İhtilal teşebbüsüne karışan üçüncü yüksek rütbeli subayın ise General Musa Öğün olduğu ifade ediliyor.1971 yılında askeri kuvvetlerin desteklediği rejimin liderlerinden biri olan General Öğün'ün adı aynı zamanda esrarengiz bir 'kontrgerilla organizasyonu'na da karışmaktadır...İhtilal teşebbüsü 2 Haziran günü için planlanmıştı.MHP'nin,adına 'Bozkurt' denilen komando birlikleri caddelerde çatışma çıkarıp,resmi müesseselere hücum edecek ve seçim toplantılarına müdahalede bulunacaklar ve böylece Ordu idareye el koyacaktı..."*(Hürriyet,12 Haziran 1977,a.g.e.,İstanbul,Der Yayınları,1978,s. 239) Bu savın ışığında 1 Mayıs 1977 Katliamı'nın,29 Mayıs 1977'de CHP lideri Bülent Ecevit'e Çiğli Havaalanında yapılan suikast girişiminin ve Başbakan Demirel'in Ecevit'e gönderdiği mektupta,3 Haziran 1977'de Taksim'de yapılacak mitingde kendisine suikast düzenleneceğini ihbar etmesinin hep,bu Kontrgerilla-MHP yönelimli darbenin hazırlık çabalarının parçaları ya da uzantıları olduğu düşünülebilir.

Bu darbe girişimi,-büyük olasılıkla- koşulları olgunlaşmadan yapılmış erken bir çıkış olarak değerlendirildiği için önlenmişti;ancak bunun böyle olması,MHP'nin,en önemli araçlarından biri olduğu ABD yanlısı faşist darbe planlarının ortadan kalktığı anlamına gelmiyordu.Dolayısıyla faşist saldırılar,esas olarak 1978 başında hükümeti,"bağımsızlar"ın desteklediği CHP'nin kurmasından sonra daha da hızlandı.1978 ve 1979 yılları boyunca İstanbul,Adana,Ankara gibi büyük kentlerde faşist saldırganlığın artmasına paralel olarak özellikle Alevi ve Sünni halkın birarada yaşadığı Sivas,Tokat,Amasya,Malatya,Elazığ,Adıyaman,Maraş,Çorum,Antep,Hatay gibi illerde yüzlerce insanın ölümüne yol açan ve hem anti-faşist güçleri sindirmeyi ve hem de bir faşist kitle seferberliği sağlamayı amaçlayan saldırılar tezgahlandı.Aralık 1978'de ise askeri birliklerin kayıtsızlıkla izlediği ve ciddi bir müdahalede bulunmadığı Maraş Katliamı yaşandı.Katliam sırasında insanları evleriyle birlikte diri diri yakan,bebekleri baltalarla parçalayan,hamile kadınları şişleyen Kontrgerilla destekli MHP'li faşistler gerçek yüzlerini sergilediler ve emekçi halk için ne tür bir rejim öngördüklerini gösterdiler.Daha sonraki yıllarda tarih,ordunun ve "güvenlik" kuvvetlerinin 6-7 Eylül 1955 Pogromu'nda sergilemiş olduğu bu "hoşgörü"yü,2 Temmuz 1993'te Madımak Oteli Katliamı'nda ve geçtiğimiz yıllarda Batı'nın değişik kent ve ilçelerinde özellikle Kürtlere yönelik "sivil" linç eylemlerinde de sergileyeceğini gösterecekti.

MHP lideri Alpaslan Türkeş,19 Mart 1978'de İzmir’de yaptığı konuşmada "büyük yürüyüş"ün başladığını açıklamış,1978 Ekimi'nde "Şanlı Türk ordusu,devlet ve demokrasinin düşmanlarını,vatan bölücülerini susturacak huzurlu bir ortamı meydana getirdikten sonra,1979 Senato seçimleriyle birlikte erken seçime gitmelidir..."*(Aktaran Dursun Karataş,Haklıyız Kazanacağız I,Halk kurtuluş Yayınları,1996,s.313) demişti.Kasım 1978'de,yani Maraş Katliamı'ndan bir ay kadar önce ise MHP Genel İdare Kurulu "yetki ve sorumluluğun askeri yönetime devrinin gerektiğini" ileri sürmüştü.Maraş Katliamı'nın ardından 13 ilde sıkıyönetimin ilanıyla bu yönde önemli bir adım atıldı.Ne var ki bu saldırılar,işçi sınıfının ve anti-faşist güçlerin -ciddi zaaflar taşıyan- direnişi nedeniyle hedefine tam olarak ulaşamadı.Fakat ABD'nin,büyük sermayenin ve Kontrgerilla'nın ve onların küçük ortağı ve maşası MHP faşizminin işlevi de bundan,yani bir askeri darbenin ortamını hazırlamaktan ibaretti.

Eski başbakanlardan Bülent Ecevit'in ölümünden sonra ortaya çıkan ve kendisinin üzerine 'Çok ciddi bir kaynaktan verilmiştir' notunu düşerek kasasına yerleştirdiği 1 Ocak 1979 tarihli belge,bu bilinen vargıları bir kez daha doğrulamaktadır.Bu belgede şöyle deniliyordu:

"CHP iktidarı devraldıktan sonra vuku bulan büyük olayların (Malatya,Sivas,Kahramanmaraş) çıkacağına dair bir-iki ay evvelinden haber verilmediğinden yüzlerce vatandaşımızın can ve mal kaybına sebebiyet vermişlerdir.Önceden haber vermek bir tarafa olayın yaratılmasında en etkin rol oynamışlardır.Nitekim Kahramanmaraş olayı MİT'nın (Şahap H.,Ali K.,Mehmet K.,Av. Metin E.,Nart K.) müşterek planlamaları ile çıkarılmıştır.Türkeş oraya ...'in tavassutuyla ....'u tayin ettirerek Güney Bölgesi'ni ele geçirmiş ve Maraş olayını rahatlıkla tertip ettirmiştir.MİT olayın içinde olmasaydı Maraş'tan her türlü istihbaratı aylar evvel alır ve olayın zuhur etmesine meydan vermezdi.MİT,CHP zamanında büyük olayları yapan ve yaptıran MHP'lilere ait bilgileri saklamış,sıkıyönetim mahkemelerine sadece sola ait raporların verilmesi hususunda Türkeş,MİT'ındaki elemanlarına talimat vermiştir..."

Darbeyle birlikte bu eli kanlı çete,kirli hizmetlerine yeniden gereksinim duyulacağı zamana kadar bir yana atılacaktı.12 Eylül darbesinden sonra,yönetici,üye ve sempatizanları ayrıcalıklı bir muamele görmekle birlikte MHP ve yan kuruluşları da kapatıldı ve az-çok göstermelik bir yargılama sürecine dahil edildiler.12 Eylül döneminde MHP’lilerin yargılanması sırasında partinin yöneticilerinden Agah Oktay Güner'in şu söyledikleri bu ruh halini özetler gibidir:

"12 Eylül'den sonra kurulan hükümet döneminde bizim siyasi fikirlerimizin büyük bir bölümü de uygulama şansına kavuşmuştur...Şimdi,ekonomide savunduğu bütün fikirler 12 Eylül'den bu yana teker teker kurumlaşan,memleketin kurtarılması için siyasi tercihi güçlü devlet ilkesine bugünkü iktidarın uyduğu,dolayısıyla fikirleri iktidar,kendileri tutuklu siyasi kadro dünya siyaset tarihinde maalesef yalnızca bizden ibarettir..."*(Tanıl Bora & Kemal Can,Devlet,Ocak,Dergah,İstanbul,İletişim Yayınları,1991,s.105-106) Tam da burada,12 Eylül'den önceki yıllarda MHP'nin temel sloganlarından birinin "milli devlet,güçlü iktidar" olduğunu anımsatalım.Bundan kastın,ABD ve NATO yanlısı,diktatöryel,yani emperyalizme uşaklık eden ve halka karşı terör uygulayan bir rejim olduğu açıktır.Güner'in sözünü ettiği ve 24 Ocak 1980'de,yani darbeden önce ilan edilen neo-liberal ekonomik politikalar da ancak 12 Eylül darbesinden sonra tutarlı bir biçimde uygulamaya konabilecekti.10-14 Ekim 1978'de ABD'ni ziyaret eden TÜSİAD heyetinin görüşme tutanaklarında Amerikalıların şöyle söylediği belirtiliyordu:

"Türkiye'nin Batı'dan kopmaması için elinizden geleni yapmalısınız...Sorunları çözmek için güçlü ve istikrarlı bir yönetime ihtiyacınız vardır..."*(Mehmet Ali Birand,12 Eylül Saat 04:00,İstanbul,Karacan Yayınları,1984,s.100,boldlar Mehmet Ali Birand'a ait) Bu söylediklerim 12 Eylül'den önce temel sloganlarından biri "Ne ABD,Ne Rusya,Ne Çin,Her Şey Türklük İçin!" olan MHP'nin doğrudan ABD'nin ya da ABD istihbaratının bir uzantısı olduğunu kanıtlamaz;ancak adını bile Amerikan siyasal literatüründen alan bu "parti"nin çizgisinin ABD emperyalizminin politikalarıyla örtüştüğü ve onun politikalarına hizmet ettiği tartışma götürmez.Suat Parlar şöyle diyordu:

"CIA ajanı Büyükelçi J. Spain,MHP Genel Başkanı Türkeş için anılarında 'Gerçekten genel olarak,bize sıkıntı yaratacak ölçüde pro-Amerikan (Amerikan taraftarı) biliniyordu' demektedir..."*(Osmanlı'dan Günümüze Gizli Devlet,İstanbul,Bibliyotek Yayınları,1997,s.300-301)

Evren cuntası,tarafsız olduğu izlenimini vermek için MHP'nin birkaç alt düzey militanını idam etti ve Türkeş ve ortaklarını pek de uzun sayılmayacak bir süre cezaevinde ağırladı.Ancak,devrimci tutsakların ve özellikle Kürt tutsakların savunma haklarını büyük ölçüde kısıtlayan -ve cezaevlerinde onlara eziyet etmeye devam eden- cunta bu bayların sözümona yargılandıkları askeri mahkemede "savunma" denen faşist zırvalarını haftalarca özgür bir biçimde dile getirmelerine izin verecek,daha sonra da kendilerini tahliye edecekti.Zaten,Askeri Yargıtay da bir kararında,"MHP ve Ülkücü Gençlik Derneği'nin legal kuruluşlar olduğu,bunlara üyeliğin,cürüm işlemek için oluşturulan teşekküllerle (yani devrimci örgütlerle- G. A.) karıştırılmaması gerektiği"nden*(Aktaran Erbil Tuşalp,Eylül İmparatorluğu,Ankara,Bilgi Yayınevi,1988,s.443) söz etmiyor muydu?

Öte yandan,Ökkeş Kenger (Şendiller) ve benzerlerinin Maraş Katliamı'nın sorumluluğunu,devrimcilerin ve hatta Ermenilerin üzerine atma ve kendilerini kurban gösterme çabasının,MHP de içinde olmak üzere,askeri ve "sivil" gericiliğin klasik yöntemi olduğu gözardı edilemez.Zihniyetleri Süleyman Demirel'in "Bana sağcılar cinayet işliyor dedirtemezsiniz" sözleriyle özetlenebilecek olan bu baylar 6-7 Eylül 1955 Saldırısı'nı "komünistler"in işi olarak göstermiş,1 Mayıs 1977 Katliamı'nı "sol gruplar arasında çatışma" olarak yutturmaya kalkışmış,2 Temmuz 1993 Madımak Katliamı'nı solcuların ve özellikle Aziz Nesin'in tahrikleri sonucu gerçekleştiğini ileri sürebilmişlerdir.*(Aynı yöntem son yıllarda bir Kürt-Türk çatışmasını kışkırtmaya çalışan resmi ve "sivil" faşist güçlerce de kullanılıyor:"Bizi tahrik ettiler!") Bu yöntem Maraş Katliamı'na öngelen dönemde de kitlelerin,dinsel gericiliğin ve şoven milliyetçiliğin etkisi altındaki en geri katmanlarını seferber etmek için kullanıldı.Örneğin,18-19 Nisan 1978 Malatya olaylarında "Komünistler Hamido [Hamit Fendoğlu]'yu öldürdü!" propagandası yapılmış,MHP eğilimli Ortadoğu gazetesi 9 Temmuz 1978 tarihinde "Kahramanmaraş Beyazıt Camii'ni solcular benzin dökerek yaktı" biçiminde bir yalan haber yapmış,3 Eylül 1978 Sivas olayları sırasında gericiliğin etkisi altındaki kitleler "Alibaba Camisi bombalandı,ölenler var" yaygarasının yardımıyla sokağa dökülmüştü.

Bitirirken,bu trajik olayların esas sorumluluğunun,içinde MHP'li figüranların da bulunduğu egemen sınıf ve onun efendilerine ait olduğunu unutmaksızın halkımızın hiç de küçüksenmeyecek bir kesiminin böylesi saldırı,linç,terör ve yağma eylemlerine sürüklenmeye yatkın bir ruhsal biçimlenmeye sahip olduğunu hesaba katmak gerektiğini vurgulamak isterim.Kuşkusuz bu,ayrı bir tartışmanın konusudur.Ancak,onaltıncı yüzyılın ikinci yarısında başlayan uzun ve acılı bir çürüme ve can çekişme sürecinden sonra çöken Osmanlı'nın mirası zemini üzerinde,ondokuzuncu yüzyılın son onyıllarının ve yirminci yüzyılın ilk onyıllarının büyük çalkantıları içinde biçimlenen Türkiyeli toplumsal kimliğinin bunda son derece önemli bir payının olduğu yadsınamaz.

Santayana,"Geçmişi anımsamayanlar,onu yeniden yaşamaya mahkûmdurlar" demişti.Eğer Türkiye,geçmişindeki karanlık sayfaları açmaz,onları tartışmaz,onların sorumlularıyla hesaplaşmaz ve bu acı olayları ve onların sorumluların mahkûm edemezse,Aralık 1978'den,hatta çok daha öncesinden bu yana yaşananların da göstermiş ve göstermekte olduğu gibi o geçmişi yeniden ve yeniden yaşayacaktır.

***

1-Bu bay,2009'da Bugün gazetesinde yayımlanan ve Madımak Katliamı'nı ele alan bir haberde Maraş Katliamı'nın suçunu benim üzerime yıkarken,5 Temmuz 1993'te gerçekleşen Başbağlar Katliamı'nı da benim haneme yazıyordu.Yazıda aynen şöyle deniyordu:

"Ökkeş Kenger (Şendiller),Kahramanmaraş olaylarını sağcılar çıkarttı izlenimi vermek için kendi üzerlerine yıkıldığını ifade ederek,Maraş ve Sivas olaylarının aynı tertip olduğunu savundu.Başbağlar olaylarına Ermeni Garbis Altınoğlu'nun da öncülük yaptığını dile getiren eski milletvekili Şendiller,ayrıca burada yaşanan çatışmada askerler tarafından toplanan cesetlerden yedisinin s.nnetsiz olduğunu söyledi..."*("Muhsin Yazıcıoğlu hükümeti uyarmış",Bugün,8 Temmuz 2009) PKK'nin olaydan dört buçuk yıl sonra üstlendiği ve sert bir biçimde eleştirdiği bu katliamdan beni sorumlu tutmak,herhalde ancak Ökkeş Kenger (Şendiller) gibi gerizekâlı faşistlerin işi olabilirdi.Oysa benim,Ocak 1993'te yurtdışına çıkmamdan altı ay kadar sonra gerçekleştirilen bu eylem,çok büyük bir olasılıkla bir Kontrgerilla operasyonuydu;Başbağlar Saldırısı,2 Temmuz 1993'te Madımak Oteli'nde 36 kişinin vahşice ve devlet "güvenlik" kuvvetlerinin kayıtsız bakışları altında katledilmesinin hemen ardından yaşanmış ve herhalde bu iğrenç eylemin Madımak Katliamı'nın yarattığı anti-faşist öfkeyi etkisizleştirmesi umulmuştu.Erzincan'ın Kemaliye İlçesi'ne bağlı Başbağlar Köyü,5 Temmuz 1993 günü akşam saatlerinde basılmış,köyün giriş ve çıkışlarını tutan ve köyün telefon bağlantısını kesen yaklaşık yüz kişilik baskın ekibi savunmasız köylüleri köy meydanına toplamıştı.Daha sonra saldırganlar 33 köylüyü kurşuna dizmiş,çok sayıda ev ve aracın yanısıra okul ve camiiyi de ateşe vermiş ve çok sayıda hayvanı öldürmüş,olay yerine "Yaşasın Başkan Apo,Yaşasın PKK!" sloganlarının yer aldığı ve bu katliamın 2 Temmuz'da Sivas'ta meydana gelen katliama misilleme olduğunu belirten bir bildiri bıraktıktan sonra köyden ayrılmışlardı.

2-Aralık 2008'de TRT'de yayınlanan "Şahların Labirenti" adlı programda konuşan Ökkeş Kenger (Şendiller),Hrant Dink'i de Maraş Katliamı'nın mimarları arasına soktu.Basında yer alan haberlere göre,danışmanlığını BBP'lilerin yaptığı programda konuşan bu profesyonel yalancı aynen şöyle demişti:

"Hrant Dink ve arkadaşlarının örgütleri bu işleri yaptı.Zaten olaylarda ölenlerin arasında yer alan altı-yedi tane sünnetsiz cesedin Alevilikle-Sünnilikle ne alakası var?.."

3-Ertuğrul Mavioğlu'nun belirttiği gibi,"Katliamla ilgili açılan dava tam bir hukuk skandalı oldu.Bir numaralı sanık Kenger (Şendiller) beraat ettiği gibi,katliamda birinci derece rolü olan 68 kişi hiç yargılanmadı.804 kişinin yargılandığı davada,379 kişi beraat etti.Bir ile 15 yıl arasında mahkûmiyet cezası ile yargılanan 314 kişinin cezalarında önce 1/6 oranında indirim yapıldı,sonra hepsi mahkeme sürecinde salıverildi.29 kişi hakkında verilen idam ve yedi kişi hakkında verilen müebbet hapis cezası Yargıtay tarafından bozuldu.1991'de çıkan Terörle Mücadele Yasası'nda yapılan değişiklikle de katliam sorumlularının hepsi salıverildi..."*("Maraş Katliamı'nda derin tartışma",Radikal,7 Ocak 2007)

-------------------------------------------------------------------------------------

*Garbis Altınoğlu,21 Aralık 2009.

http://kutuphane.halkcephesi.net/Yazarlarold/Garbis/maras%20yalanlari.htm

Ermeni Düşmanlığında Anti-Semit Çizgiler/Eren Yıldırım Yetkin*

Birçok kişi ve kurum tarafından tarihi ve uluslararası politika açısından -ve genellikle diyakronik çerçevede- değerlendirilen 1915 olaylarının,artık,günümüze yansımaları üzerinden değil,tam anlamıyla senkronik açıdan ele alınması gerektiği,özellikle Fransa Parlamentosu'nun tartıştığı "devlet tarafından tanınan soykırım suçlarını önemsizleştirme ve/veya yok saymaya karşı cezalandırma" yasa tasarısıyla daha da netleşti.Zira böyle bir inceleme sayesinde,günümüz Türkiye,Ermenistan ve tüm Anadolu halklarının diasporaları -Kürt,Türk,Ermeni ve daha birçoğu- kendi etik ve emik değerlerini masaya yatırıp,toplumsal dinamiklerini,daha doğrusu sosyo-psikolojilerini rahatlatabilecekler.Bu amaç doğrultusunda,Türkiye'deki yer edinmiş Ermeni düşmanlığının zenofobik altyapısını incelemek,doğru bir başlangıç teşkil edebilir.Bu yazı,Ermeni düşmanlığının,ırkçı bir temelden bağımsızlaşmaksızın,anti-Semit diskurun dinamiklerini sahiplendiği ve bu doğrultuda,günlük hayatta karşımıza çıkan Ermeni düşmanı söylemlerin,bütünüyle ırkçı-ayrımcı bir temelden hareket etmekten çok anti-Semit kuruntuyla benzeştiği hipotezini konu almaktadır.Ve bu bağlamda,yazının ilerleyen bölümlerinde söylem dinamiklerini değerlendirebilmek üzere,öncelikle ırkçılık ve anti-Semitizm kavramlarını ele alıyor.

Irkçılık Mı,Anti-Semitizm Mi?

Pek çok zenofobik düşüncede ırkçı temeller teşhis edilebilir,ancak yönelimler,sosyal veya politik,daha doğrusu yapısal nüanslarla birbirinden ayrılmaktadır.Bir diğer deyişle,farklı cinsel yönelimlerin toplumdan dışlanması ya da mültecilere karşı ayrımcılık da temel yapıtaşları olarak ırkçı öğeleri içerir.Ondokuzuncu yüzyıl milliyetçilik akımlarıyla birlikte değişen ve kendini bizlere modern anti-Semitizm olarak tanıtan,temelinde tehlikeli bir sosyo-patolojik kuruntu (Pohl,2010) olan bu olgu,gün be gün değişen ve gelişen politik yaşantıyla,ırkçılıktan büyük ölçüde farklılaşmıştır.Irkçılık ve anti-Semitizm arasındaki temel farkları hatırlamak maksadıyla,her iki terminolojiyi kısaca özetleyelim.

Irkçılıktan başlayacak olursak,tarihi binlerce yıl öncesine giden,kölelikle organik bağları bulunan ırkçılık illetinin farklı dönemlerde farklı akımlara kendini adapte edebildiği söylenebilir.Temelinde başka bir toplumu -farklı renk veya etnisite etmeni ekseninde- aşağı görmeyi öngören bu illet,kendi toplumunu,kanını,rengini,dilini yücelten keskin hatlarla tanımlanan bir kolektif egonun örgütlenmesini amaçlar.1492'de başlayan coğrafi keşiflerle birlikte gelişen kolonicilik ırkçı düşünsel yapının köklerini sağlamlaştırmıştır.Avrupa kraliyet ailelerinin önüne "numune" olarak çıkartılan yerli halkların mensupları kafesler içerisinde sergilenmiş,ilkel yaratıklar olarak sınıflandırılmıştır.Ancak,kolonyal dönem primitif ırkçılığının,en güçlü dönemini milliyetçiliğin tek tipçi söylemine yapışarak yaşadığı iddia edilebilir.Sözkonusu homojen toplum isteği,dönemin politikasının ve toplumlarının içine öyle işlemiştir ki "biz" ve "bizden olmayanın" farkına bir anda varılmış ve birçok azınlığa göç yolları gözükmüştür.Ama bu tek tipleştirme,azınlıklara karşı geliştirilen korkudan daha doğrusu kuruntudan değil,"üstün" milletin tek başına kalmasının devlet ve vatan topraklarının refahı için şart olduğu görüşünden güç bulmuştur.

Irkçılık kavramını detaylandırarak ilerleyecek olursak,öncelikle,ırklar arasındaki kurgusal biyolojik farklılıkları temel alan klasik ırkçılık ile kültürel farklılıklar üstünden yürütülen günümüz ırkçılığını da ayırmamız gerekir (Zerger,1997).Zerger gibi bu olguyu "ırk" kavramı üzerinden açıklamayı seçmeyen Balibar (1991) günümüzdeki ayrımcı ideolojinin,"neo-ırkçılık" ismiyle,soyut unsurlar,örneğin kültürel ve geleneksel farklılıklar üzerinden geliştirildiğine işaret etmektedir.Kafa karışıklığına mahal vermemek adına,Türkiye bağlamında düşündüğümüzde,günlük hayatta duyabileceğimiz "Türkün Türkten başka dosu yoktur","Bir Türk dünyaya bedel" gibi ulusalcı-milliyetçi ifadelerin,ırkçılıktan öte etnosentrizm temelinde değerlendirilmesi gerektiğine inanıyorum.

Anti-Semit düşünce ırkçılıktan en keskin ayrımını,yukarıda da belirtildiği gibi,korku ve kuruntu ekseninde barındırmaktadır.Farklı bir anlatımla,kendi toplumunu,rengini veya en basit haliyle sosyal yapısını yüceltmek ve karşıdakini küçük görmek yerine -yabancı düşmanlığının tersine-,anti-Semit nefret,karşıdakini üstün ve tehditkâr gören bir anlayıştan güç almaktadır (Jaecker,2006).Yazıda değinilecek kavramları netleştirmek adına,ırkçılık ve anti-Semitizm temel ayrımından öte birkaç terimi daha kısaca açıklamak gerekebilir.Bunların başında da modern anti-Semitizm ile tarihi dinsel anti-Judaizm (Yahudi düşmanlığı) arasındaki ayrım gelmektedir.Dinsel anti-Judaizmin temel kerterizi zamanının Yahudi halkının İsa peygamberin çarmıha gerilmesinde rol oynadığı klişesiyken,modern anti-Semit manifesto,komplo teorilerini lokomotifi olarak sahiplenmiştir.Yahudilerin tüm para piyasasını yönettiği,bütün Yahudilerin zengin olduğu,planlarının dünya hakimiyeti olduğu gibi önyargıları beraberinde taşıyan bu bulaşıcı kuruntu,Sanayi Devrimi'yle birlikte modernize olmuşsa da dinsel anti-Judaizmin tarihsel iltihabını at(a)mamıştır.Öyle ki faşist Nazi dönemi propagandalarında dahi,her ne kadar temel odak modern anti-Semit "sanayimizi ve emeğimizi sömürüyorlar" söylemi olsa da,Hristiyan anti-Semit altyapıdan gelen Yahudilerin gayrimusevi çocuk kanı içtikleri gibi kurgulara da yer verilmiştir.

İslamcı anti-Semit düşünceye baktığımızda da benzer ithal düşüncelere rastlayabiliriz (Holz,2005).Uzaklara,Seyyid Kutub veya Müslüman Kardeşler manifestolarına girmeksizin,Cevat Rıfat Atilhan'ın İkinci Dünya Savaşı sonrasında takındığı İslamcı tutumdan örnek verebiliriz.Ya da modern anti-Semit düşüncenin Türkiye yansımasından bahsedecek olursak,Necmeddin Erbakan'ın Yahudiyi "para ve para aracılığıyla gücü" ele geçirmeye çalışan bir iblis olarak tasvir etmesini,bu ithalatın önemli örneklerinden sayabiliriz.Elbette ki bu ithalatı mümkün kılan etmenlerden birisi de -kökleri ondokuzuncu yüzyıla dayanan modern anti-Semit diskurun başucu kitabı sayılan- "Siyon Bilgelerinin Protokolleri"dir.Bu kitap,bugün dahi başta ABD merkezliler olmak üzere pek çok revizyonist tarihçi tarafından kaynak olarak gösterilmekte,Hizb-ut Tahrir ve Hizbullah'ın nezdinde en popüler neşriyat olarak zikredilmektedir.

Burada kısa ayrı bir parantez açarak,ana konuyla yakından ilişkili bir başka terimi açıklamayı faydalı buluyorum.Frankfurt Okulu'nun araştırmalarında yer alan,Adorno,Marcuse,Horkheimer gibi sosyologlarla birlikte çalışmış Peter Schönbach 1961 senesinde yürütülen röportajlar ve gözlemler sonucunda "ikincil anti-Semitizm" kavramını ortaya atmıştır.Schönbach'a göre,sözü edilen kuruntu ve savunma mekanizmasıyla,geçmişte yaşananların suçluluk duygusu arasında güçlü bir bağ vardır.Adorno,bu bağı 1960'larda ebeveyn olan ve 1930'lu yıllarda Üçüncü İmparatorluğun tüm propagandalarına alet olmuş toplumun,çocuklarını koruma içgüdüsü sebebiyle ortaya çıkan,yeniden ısıtılmış bir anti-Semitizm olarak tanımlar.Stender (2010),ikincil anti-Semitizmi "Auschwitz'e rağmen değil,Auschwitz'den dolayı" şeklinde kısmen basit olarak tarif ederken,anti-Semit düşüncenin farklı toplumsal konstellasyonlarda değişik dönüşümlere uğradığını,ancak temel yapıtaşlarının kaybolmadığını belirtmektedir.Bunun en çarpıcı örneklerini Holz da (2005) İslamcı anti-Semitizmi yorumlarken ortaya çıkarmıştır.Holz'a göre (2005) modern İslamcı anti-Semitizm diğer modern anti-Semitizm varyantları gibi "biz ve diğerleri" yapısının üstüne oturtulmuştur,ancak fark Yahudi figürünün "diğerleri" şeklinde değil üçüncül bir pozisyona(1) yerleştirilmesiyle ortaya çıkmaktadır.Öyle ki,bu üçüncül pozisyon,sadece dünya hakimiyetini değil,aynı zamanda tüm halkların ve dinlerin arasındaki farkları ortadan kaldırmayı amaçlamaktadır ve bu noktada,İslamcı anti-Semitizm,üçüncül pozisyonun nitelendirilmesinde ikincil anti-Semitizm gibi,Stalinist anti-Siyonizme özgü unsurlara da başvurmuştur.İkincil anti-Semitizm tartışmalarında atlanmaması gereken noktalardan belki de en önemlisi,bahsi geçen formun,soykırım sonrası modern anti-Semitizm bağlamında bir yan türev olduğudur.

Olgular ve Yorumlar

Yukarıda bahsedilen teorik denklemin günümüz dünyasında nasıl tezahür ettiğine değinmek istersek,sözkonusu kavramları değerlendirmemize yardımcı olacak pek çok malzeme bulabiliriz.Yazının bu kısmında,karşılaştırmaya en açık komplo teorileri,önyargılar ve söylemler ele alınıp,yazının merkezi hipotezi irdelenecek ve belirtildiği gibi,bu yazının konusu dahilinde,söylentilerin mümkün ya da namümkün olduğu değil,dinamikleri ve yansımaları analiz edilecektir.Bu tartışma,Ermeni düşmanlığının taksonomisi çalışmalarına katkıda bulunabilir.

Söylemlerin analizine başlamadan önce,Holz'un (2001) modern anti-Semitizm yaklaşımını hatırlamakta fayda var.Holz'a göre,modern anti-Semitizmin temelde barındırması gerekenlerin başlıcası "biz ve onlar" kavramıdır.Öyle ki,her türlü olay ve hatta tarihi gerçeklik bu konsept çerçevesinde bağlamlaştırılmaktadır.Bu bağlamın tarifini yapmak üzere bir adım attığımızda,karşımızda,dünyayı kontrol etmeyi arzulayan,"biz ve onlar"ın dışında kalan bir "Yahudi" figürü görürüz.Bu figür tamamen komplo teorisi konturlarıyla biçimlendirilmiştir.Modern anti-Semitizmin içindekiler listesi ulus devleti yıkmaya çalışan,"birlik" ve "bütünlüğümüzü" tehdit eden üçüncül pozisyondaki "Yahudi"dir veya "X"dir.Geçmişte mağdur olanın şimdi mücrim olarak nitelendirildiği segment(2) modern anti-Semitizmin en yanıcı ucudur.Bu öyle bir uçtur ki çarçabuk alev alabilir ve mesnetsiz betimlemelere götürebilir.

Birçok araştırmacı ve aydın tarafından dile getirilen gerçeklere dayanarak,1915 katliamlarının bir bütün olarak,Türkiye Cumhuriyeti Devleti tarafından soykırım olarak tanınması durumunda,Türkiye sözkonusu çerçevede bazı çalışmalar yapmak zorunda kalacaktır.Bu çalışmaları sadece uluslararası politikayı rahatlatıcı adımlar olarak görmek,günümüzde yürürlükte olan,kafasını kuma gömen devekuşuyla eğretilenebilecek,körlükle malul zihniyet doğrultusunda bir değerlendirme yapmaktan farklı olmaz.Soykırımın kabulü sonrasında,politikalarüstü bir role sahip olacak geçmişle yüzleşme çabasının halk tabanına çekilmesine ve halkların birbiriyle empati yapabilmesini sağlamaya sıra gelecektir.Aynı Almanya'nın yaptığı gibi,bu yüzleşme süreci dahilinde atılacak birtakım adımlar vardır;Malatya,Sivas,Antakya,Erzurum ve diğer birçok şehirde 1915 senesinde kurulmuş olan deportasyon merkezlerinin günışığına çıkartılması,buralarda müze ve anıtların kurulması,olaylar kapsamında ailevi zarar gördüğünü belgeleyen diaspora ve Ermenistan Ermenilerine özür niteliğinde vatandaşlık ve tazminat verilmesi yapılabileceklerin bazılarıdır.Ya da Almanya'nın Holokost sonrasında pek de başarılı olamadığı bir girişimi örnek vermek gerekirse,ortaöğretimde insan hakları ya da tarih başlıklarında bu konuların işlenmesi de sözkonusu olabilir.

Sözü fazla uzatmadan,kuruntunun ortaya çıktığı dimağın analizine geçelim.Diaspora Ermenilerinin bir bölümünün,soykırımın Türkiye tarafından tanınması halinde Türkiye'den bu yüzleşme sırasında toprak talebinde bulunacağı söylenegelir.Zamanında manşet manşet gazete sayfalarına yansıyan "talep edilen" bölgeye baktığımızda,bu bölgenin Ağrı Dağı ve çevresi olduğu görülmektedir.Ermeniler için,Hristiyanlık öncesinde,Urartular zamanında dahi çok büyük öneme sahip olan Ararat (Semit diller ve Ermenice),Masis (Ermenice),Aghur (Osmanlıca) ya da Agiri (Kırmançi) Dağı bu söylemde merkezi bir rol oynamaktadır.Öyle ki,işaret edilen,Ermenilerin kutsalıdır.Bu kutsal,kimi milliyetçi çevrelerce Ermenilerin "va'dedilen toprakları" olarak da nitelendirilmiştir.Kısa bir açıklama olarak;bir bölgenin mevzubahis şekilde "va'dedilmiş" olması için,bu bölgenin o toplumun kutsal kitabı -burada Ermeni Ortodoks İncili- içerisinde geçmesi gerekmektedir.Oysa İncil'de geçen Nuh peygamberin fırtına sonrasında gemisini Ağrı Dağı'na demirlediğidir,ne Ermeni halkından ne de herhangi bir vaatten bahsedilmektedir.Burada,bu söylentiyi çıkarmakla yapılan en başta Ermeniler için büyük kültürel,tarihsel ve dini değer barındıran bir sembolü,daha doğrusu bir kutsalı manipüle ederek nefreti körüklemektir.Söylentinin şekillenişine bakacak olursak,pek de yabancı olmadığımız başka bir nitelendirmeye rastlıyoruz.Özellikle İslamcı anti-Semitizm ve anti-Siyonizmde vücut bulan,Hamas çartasının 32. maddesinde ifade edilen,İsrail Devleti'nin "Nil'den Fırat'a bir ülke" kurmayı amaçladığı vehmi.Bu önyargılaşmış kuruntu ya da daha doğrusu komplo teorisi,iç politikamızda da Erbakan tarafından defalarca vurgulanmıştır.

Kendimizi kandırmaya gerek yok,"X toprak istiyor","X toprağımızı çalacak" söylentisi sadece Ermeni veya Yahudi halkları için pişirilip pişirilip sofraya konulan hastalıklı bir söylev değildir.Benzer söylemleri,birçok kereler Kürdistan coğrafyası varlığının reddedilişi veya Kıbrıs Rumlarının varolmadığı hülyalarının dile getirilişinde de duymuşuzdur.Bu hülyanın derinine inmeye gerek kalmadan,sadece söylenegelen o cümleye baktığımızda dahi hastalığın geri planına vakıf olabiliriz.Aslen önümüze tekrar tekrar konulan sözden öte,devletin ve tek tipçi zihniyetin "biz-onlar" ayrımının hakimiyetidir karşımızdaki.Öyle ki,zamanı geriye sarıp gözlerimizi açarsak,milliyetçi için solcunun "onlar",ulusalcı Kemalist için dindarın "o" olduğunu;solcu için liberal eğilimli işverenin "diğeri" şeklinde vücut bulduğunu,para sahipleri için sendikal hakkını kullanmak isteyen işçinin anarşist "o"ya büründüğünü görebiliriz.Türkiye'deki politik çıkışlar "biz-onlar" diskurunun üzerine kurulu olduktan sonra Ermeni düşmanlığının da farklı bir gövdeyi kullanabileceği elbette düşünülemez.

Bahsi geçen söylem tipinin "biz-onlar" dikotomisi dışındaki kısma odaklandığımızda elimizde iki sözcük kalıyor."X"in yeri bellidir.Peki ya "toprak"? 1923 Lozan Antlaşması'na kadar en az elli sene boyunca savaştan savaşa koşturulan,hem Osmanlı hem de Cumhuriyet dönemlerinde gerçeklerden "korunan" bir halktan bahsediyoruz."Toprak" kelimesi,bu ülkenin halklarını korumak amacı doğrultusunda manipüle edilebilir.Hem dış hem de iç düşman üretmekte ustalaşan propaganda ehlinin oyuncağı birçok durumda toprak kavramıdır.Yukarıda da belirtildiği gibi Kürt halkı,Ermeni toplumu ya da diğer "biz"den olmayanların tek istediği topraktır.Bu halklar bu diskurun tasvir ettiği gerçeklikte,ne geçmişi tanımak ne gerçekleri duymak ne de en temel insan haklarına sahip olarak beraber yaşamak isterler.Söylem içinde,bu şekilde konumlandırılan halklar Türkiye Cumhuriyeti'nin en kutsalı olan Misak-ı Milli sınırlarına dokundurulur ki,"onlar" kavramı pekiştirilebilsin.

Aslına bakarsanız,"toprak" burada başka bir bağlama kavuşmaktadır.Bu bağlamı basitçe açıklamak için;sözde istenilen "toprak"ın kim tarafından nasıl alınacağı sorularını cevaplamamız gereklidir.Kim sorusunun cevabı,diskura göre,Ermenistan ve Ermeni diasporasından başka kimse değildir.Nasıl sorusunu yönelttiğimizdeyse,Ermeni düşmanlığının anti-Semit dinamiğine dair bir ipucu daha edinebiliriz.

İstenilen toprağın savaşla alınacağından bahsedilmemektedir.Toprak,tamamen diplomatik hamlelerle ele geçirilmektedir.Komplo teorisine göre,Türkiye'nin soykırımı kabulü sonrasında,Ermeni diasporası toprak talebinde bulunacaktır.Diaspora,kaba hatlarıyla,burada soyut bir şeytandır,o şeytan ki her türlü politik gücü elinde bulundurmaktadır.Bu güç,özellikle ABD,Fransa ve İsviçre'de başarıya ulaşmıştır,bir diğer deyişle "şeytan kendine 'Batı'da' taht kurmuştur." Holz'un,yukarıda özet geçilen,modern anti-Semit konturları düzenlediği araştırmasında,"Yahudi"nin dünyaya hükmedici gücü olduğuna dair komplo teorisi yapısına rastlandığından bahsedilmektedir.Ermeni diasporasının tasvirinde de bu fazlasıyla geçerlidir,şeytanlaştırılan diaspora(3),kısaca "onlar" yabancı devletlerin siyasetine karışabilmekte,yasalar geçirmekte,Türkiye'yi her alanda zora sokabilmektedir -ki belki de anti-Semitizmin Ermeni düşmanlığından ayrıldığı en belirgin yer burasıdır,zira Ermeni diasporasının dünyayı yönetecek gücü olsa dahi Türkiye'den toprak almaya takılmıştır,başka bir toprağa bakmaz,fazlasını istemez.

Dahası,modern anti-Semitizmin en çok kullandığı,"Yahudiler"in Manhattan'ı ve dolaylı olarak dünyadaki tüm parayı ve borsaları yönettiği,ABD'nin doğu yakasında kümelendiği yönündeki komplo teorileri,Ermeniler için,ABD'nin batı yakasına hakim oldukları şeklinde zuhur etmektedir.Bu komplo teorisi çerçevesinde ABD'nin batı yakasına göz gezdirdiğimizde,Hollywood'un üstü Los Angeles,Kaliforniya olduğu üzere,sinema ve medyanın Ermeniler tarafından yönetildiği varsayımına kapılmamız beklenmektedir.Bu kuruntudaki tek doğruluk payı,Kaliforniya'da çok güçlü bir Ermeni nüfus olduğu gerçeğine işaret etmesidir ki her komplo teorisi de bir gerçekliğin çarpıtılmasıyla yaratılır.Fakat burada,sözkonusu Ermenilerin Kaliforniya'ya nasıl koşullarda nereden gittikleridir.Sonuç olarak,bu teoride elimize batı ve doğu yakası dünyayı yönetecek güce sahip iki farklı diaspora tarafından ele geçirilmiş bir ABD vardır,ki özellikle İslamcı anti-Amerikancılıkta bu yapı kullanılmaktadır.Bunun yanı sıra,diasporanın sözkonusu kurgusal medya ve şov dünyası hakimiyeti algısı,anti-modernist tandansı beslemektedir.

Millet-Devlet Duygusu ve İyi-Kötü Ayrımı

Dünyayı değiştirecek güce sahip diasporanın neden hâlâ Türkiye ile uğraştığı bilinmeye dursun,diasporanın şeytanlaştırılmasıyla amaçlanan dünya hakimiyeti safsatasının zihinlere kazınması dışında diskurun iki doğrultusu daha teşhis edilebilir.Birincisi diasporanın "homojen" Türk ulus devletini tehdit etmekte olduğu iddiası.İkincisiyse,diaspora,Ermenistan ve Türkiye Ermeni cemaati içinde son zamanlarda Hrant Dink'in katli ve cinayet davasıyla daha sık tanık olduğumuz şekilde "iyi" ve "kötü" Ermeni figürlerinin tanımlanması.

Holz'un (2001) yaklaşımında tarif ettiği modern anti-Semitizmde olduğu kadar net çizgilerle belirlenmemişse de,genel olarak,tek tipçi Türk ulus devletinin düşmanı kabul edilen farklı odaklar vardır.Paranoyak zihniyet,dış ve iç düşman üretebilme yetisine dayanarak,yüceltilen ulus devlet ideolojisine düşmanlar belirlemiştir.Burada,ulus devlete sahip olmayan diasporaların önemi artmaktadır,çünkü bu diasporalar ellerinde bir ulus devlet olmadığından ötürü kimliklerini geçmişiyle ve geldikleri topraklarla oluşturur.Ermeni toplumu her ne kadar bir ulus devlete sahip olsa da,diaspora Ermenilerinin büyük bir bölümünün günümüz Ermenistanı'nın kapsadığı topraklardan gelmediği açıktır.Bu "milli bilinçten nasibini alamamış" ve dünyanın farklı yerlerine dağılmış topluluk,"milli bilincin en yüce değer" olduğu Türkiye için en önemli tehditlerden birisidir.Burada sormamız gereken soru şudur:Ermeni sözcüğü bir küfür olarak kullanılırken alttan alta vurgulanan bu değil midir?Bu horgörünün temelinde Ermeni toplumunun dağıldığı,toprağına dönemeyeceği ve bu sebeple de "milli bilince" sahip olamayacağı,son tahlilde de diasporanın amaçlarından birisinin de Türkiye'nin "bütünlüğünü" bozmak,dolayısıyla "kutsal" ulus devletin temellerini sarsmak olduğu kuruntusu yok mudur?

Doğu Bloğu'nun yıkılışı sonrasında küreselleşen dünyanın hızlı dinamikleri,nefret söylemlerinin dönüşümünü de zorunlu kılmıştır.Gün be gün değişen dünyayı anlamaya çalışan ayrımcılık,aynı savaş sonrası ortaya çıkan ikincil anti-Semitizmdeki gibi,kendini farklı adaptasyon süreçlerine tabi kılmıştır.Bu değişim aşamasının ilk sonuçlarından birisi belki de,diasporanın tek bir birey tipinden meydana gelmediğinin görülmesi ama bu gerçeğin de ayrımcı söylemler maksadıyla kullanılmaya çalışılması olmuştur.Daha açık anlatımla,ancak ikiye kadar sayı saymayı başarabilen ayrımcı psikoloji,"onlar"ın sadece "onlar" olmadığı,aynı zamanda içerisinde "iyi ve kötü" olarak iki farklı grubu barındırdığı tezini ortaya atmıştır.Bunu yaparken de,elindeki,figürize edilmiş "Ermeni"yi önyargıları beslemek adına,bir kenara atmaktan kaçınmıştır.Anti-Semit yapıda da göze çarpan "iyi" azınlığın,çoğunluk olan "kötüler"in arasında görülmemesidir.İyi ve kötü diye ikiye ayrılan diaspora,Ermenistan ve Türkiye Ermenilerinin bir süzgeçten geçirilmesi ve her bireyin çekmecelere sıkıştırılmasından ve bireysel özelliklerin yok sayılmasından farklı değildir.Barındırdığı en önemli farklılık ise "iyi"nin yüceltilmesi ve çarpıtılması vasıtasıyla "iyi"nin ne kadar güçsüz ve karşısındaki "kötünün" ne kadar güçlü olduğunun vurgulanmasıdır.

Diğer yandan mevzubahis iyi-kötü ayrımı,sadece bireyler sözkonusu olduğunda devreye girmemektedir.Bu iyi-kötü ayrımı çerçevesinde özellikle günümüz "muhafazakâr demokrat" kesimince çokça dillendirilen "Bizler Ermenistan Ermenileriyle kardeşiz,diaspora her şeyi bozandır" söylemi,diasporayı iblislerin şahı olarak görürken bir yandan da farklı bir pozisyona itmektedir.Ne de olsa diaspora "ulus" doktrininden mahrumdur ve bundan mütevellit,Ermenistan halkını anlayamayacağı için onların derdine derman da olamaz.Anti-Semit tandansın üçüncül figürüne benzeyen bir yapılanmayı barındıran bu söylem,"kötüsü" dünyaya dağılmış/dağıtılmış bir halk kurgularken samimiyetten uzak şekilde,bir ulus devlet olarak Ermenistan'ın durumundan haberdar olduğunu belirtir.Üçüncül pozisyona itilen diasporanın burada iyi-kötü süzgecinden geçirilip geçirilmediği başka bir araştırma konusu teşkil ederken,bu üçüncül pozisyona itmenin etkilerinin sadece Türkiye halkları üzerinde değil aynı zamanda hem medyada hem de Türkiye'nin dış politikasında gözlemlenebildiği söylenebilir.Misal verilecek olursa,bundan birkaç sene öncesinde Ermenistan ile ilişkilerin düzeltilmesi kisvesi altında yapılan çalışmalarda,diasporanın söyledikleri görmezden gelinmeye çalışılmıştı.Hatta ve hatta görüşmeler tıkandığı zaman,tıkanmanın en büyük "suçlusu" olarak özellikle medya tarafından diaspora gösterilmişti.Görüşmeler,her ne kadar Yukarı Karabağ sorunu sebebiyle durdurulmuş olsa da,diasporanın görüşmelere "köstek" olduğu ve be sebeple Ermenistan'ın görüşmelerden uzaklaştığı söylenegelmiştir.Bu söylem önyargıları körüklemeye müsait bir bütünlükte çalışırken,diaspora Ermenilerini de üçüncül bir pozisyona itmektedir.Biz,bizden olanın,yani ulus devlet olanın derdinden anlarız tavrı,diasporanın şeytanlaştırılmasına hizmet etmektedir.

Yazıyı sonlandırmaya yakın,kısaca Holz'un bahsettiği "geçmişin mağduru günümüzün mücrimi" nitelemesinin bugüne kadar yoğun olarak kullanılmadığını söylemek yerinde olacaktır.1915 olaylarının Türkiye Cumhuriyeti tarafından soykırım olarak kabul edilmediği için;İsrail-Filistin sorunu ele alınırken yapılan Sharon-Eichmann,İsrail Devleti-NSDAP benzetmeleri gibi anti-Siyonist ve anti-Semit yaklaşımlara benzer,Yukarı Karabağ olaylarında Ermenilerin İttihat ve Terakki zihniyeti ve Talat Paşa'dan çektiklerinin aynısını Azerilere yaptığı gibi benzetmeler günümüzde ortaya atılamamıştır.Ancak bu,Türkiye belli adımlar attıktan sonra böylesi benzetmelerin ortaya çıkmayacağını garanti etmez.Basit bir öngörüyle,Türkiye'nin 1915'i kabulü sonrasında,anti-Semit tandanstaki Ermeni düşmanlığının yeniden şekillendirilerek mağdur-mücrim değişimi söylemini de dimağına dahil edebileceği söylenebilir.Aynı ikincil anti-Semitizmdeki gibi,Ermeni düşmanlığı bir mutasyon geçirerek farklı dinamiklerle yeniden karşımıza çıkabilir ve Ermeni düşmanlığıyla mücadelede farklı yöntemlerin ortaya konulmasını gerektirebilir.

Sonuç

"O"ya büründürülen halk eğer artık bu topraklarda yaşamıyorsa,sözkonusu halktan yüzbinlerce insan katledildiyse,bu halkın çocukları devşirildiyse,Ermeni halkından geriye kalanın sadece hatırat olduğu söylenebilir.Bugün Sivaslı bir genç,köylerdeki taş işçiliğinin Ermenilerin eseri olduğunu bilmiyorsa,Ermenilerin eserlerinin yok edilmesinin başarıldığı söylenebilir.Ermeni halkının hatırasının Anadolu topraklarından silinmesi ne kadar uzun zaman aldıysa;günümüz Türkiye gençliğinin büyük bir kesiminin bihaber olduğu Ermeni geçmişinin insanlara hatırlatılması ve kabul ettirilmesi de aynı şekilde komplo teorileriyle zorlaştırılmaktadır.

Anti-Ermeniciliğin kendini tam anlamıyla anti-Semit tabanda dönüştürebildiğini söylemek elbette mümkün değildir.Sonuç olarak iki farklı tarihten bahsediyoruz.Bu farklılıkların başında belki de Nazi ve İslamcı anti-Semitizmin Bolşevikleri "Yahudi" olarak mimletip,ikisini tek bir düşman benliğinde birleştirerek yok etme çabası vardır.Bu klişenin içeriğine bakıldığında,anti-Semit diskur,Karl Marx,Lev Trocky ve Rosa Luxemburg gibi aydınların Sosyalist-Komünist düşünsel dünyadaki rollerini Yahudi geçmişlerine bağlar ve Yahudiliğin tüm dünyayı Siyonizm ve Komünizm ekseninde -İslamcı anti-Semitizmde buna modernizm de eklenmiştir- ele geçirmeye çalıştığı diskuruyla önyargı tohumları eker.Tahminim,Ermenilerin ötekileştirilmesinin köklerine yapılacak bir analizin bu kadar net figürler ortaya koyamayacağıdır.

Aslına bakılırsa,"herkes bize düşman" zihniyetini bütünleyen Megalo Idea'dan,Büyük Ermenistan'a ve Kürdistan devletine,pek çok farklı korku ve paranoya,anti-Semit bir yapıda şekillendirilmiştir.Irkçılığın ikincil unsur haline gelmiş olmasının en büyük sebebi belki de "tek dil,tek bayrak,tek millet" homojenizasyonu doğrultusunda yerleştirilen "biz ve onlar" ikiliğini temel alan milliyetçiliğin devlet eliyle halk tarafından içselleştirilebilmiş olmasıdır.Bu güvensizlik ve korkunun başka bir sebebi de,geçmişin bazı travmalarını,yüzleşme kültürü yoksunluğumuz dolayısıyla atamamış olmamızdır.Spekülatif bir mercekten bakıldığında,Türkiye'de tartışma kültürünün ve bununla birlikte demokratik rekabet ahlakının yerleşememesi,bunun getirisi olarak da şüpheciliğin gene "biz ve onlar" diskuru çerçevesinde yeşertilip,her partinin milleti değil devleti yüceltme gayretine girmesi de sebepler arasında gösterilebilir.

Anti-Semit zihniyetin Türkiye toplumlarının zihnine işlemesindeki başka bir etmen de "Kavgam" kitabının 30'dan fazla,"Siyon Bilgelerinin Protokolleri"nin 100'e yakın basılmış olması ve Yalçın Küçük,Soner Yalçın gibi komplo teorisyenlerinin ya da Harun Yahya gibilerin herhangi bir şekilde nefret suçu kapsamında yargılan(a)mıyor olmasıdır.Böylesi bir literatürle büyüyen gençliğin de aklıselim objektif sorgulamalar yapabilmesi ihtimal dahilinde görülemez.

Ermeni düşmanlığında barınan anti-Semit dinamikleri netleştirirken,Sosyalist Bloğun ayakta olduğu yılların sağlayabileceği verilerin ve duvarın yıkılışı sonrasında diasporanın yeniden tanımlanmasının odağa alınması gerekir.Günümüz dünyasını anlamak ve yorumlayabilmek adına yürütülen küreselleşme araştırmalarında,diaspora,azınlık ve transnasyonal topluluk tanımlamaları da değişmiştir.Bu dinamizmin içerisinde herhangi bir söylem tipinin -ki buna nefret söylemi de dahildir- kendini dönüştürmekten sakınması mümkün değildir.Bu sebeple,çeşitli durum çalışmalarında konu edilen "diaspora tehdidi" de,ASALA'nın etkisi,Soğuk Savaş döneminin izleri ve duvarın yıkılışı sonrasında globalleşen dünyada diasporaların rolü gibi açılardan yeniden sorgulanmalıdır ki sözkonusu söylemin konturları belirginleşebilsin ve bu nefreti giderici/önleyici eğitim çalışmaları yürütülebilsin.Bu konuda yapılabilecek ileri araştırmalar Ermeni düşmanlığını körüklemekte kullanılan söylev ve manşetlerin hangi tarihi klişe ve önyargılara uzanıp hangilerinden beslendiğine de odaklanabilir.

***

1-Klaus Holz bunu "Üçüncül figür kavramı -das Konzept von der Figur des 'Dritten'"- şeklinde açıklamıştır.Ben ise,Türkçe'ye çeviride "üçüncül pozisyon" olarak kullandım.
2-Almanca'da "Täter-Opfer-Umkehr" olarak literatüre geçen kavram.
3-Diaspora sözcüğünün anlamının komplo teorisyenleri tarafından net biçimde bilindiğine şüphe ediyorum.

***

-E. Balibar(1191):Is There a 'Neo-Racism'" içinde (ed.):Race,Nation,Class. Ambigiuous Identities.Verso.s.17-29.
-Klaus Holz (2001):Nationaler Anti-semitismus.Wissenssoziologie einer Weltanschaung.Hamburger Edition.
-Klaus Holz (2005):Die Gegenwart des Anti-semitismus.Islamistische,demokratische und antizionistische Judenfeindschaft.Hamburger Edition.
-T. Jaecker (2006):Antizionistisches Einerlei.http://www.jaecker.com/2006/02/antizionistisches-einerlei/
-R. Pohl (2010):"Der anti-semitische Wahn.Aktuelle Ansätze zur Psychoanalyse einer sozialen Pathologie" içinde:W. Stender vd. (ed.):Konstellationen des Anti-semitismus:Anti-semitismusforschung und sozialpädagogische Praxis.VS Verlag.s.41-68.
-W. Stender (2010):"Konstellationen des Anti-semitismus,zur Einleitung" içinde (ed.):Konstellationen des Anti-semitismus:Anti-semitismusforschung und sozialpädagogische Praxis.VS Verlag.s.7-38.
-J. Zerger (1997):Was ist Rassismus?Eine Einführung.Lamuv.

-------------------------------------------------------------------------------------

*Eren Yıldırım Yetkin,"Türkiye Konteksinde Yer Alan Bir Ayrımcılığın 'Farklı' Dinamikleri:Ermeni Düşmanlığında Anti-Semit Çizgiler",Birikim,sayı:276,Nisan 2012,s.68-74.

Ukrayna ve 1932-1933 Kıtlığı/Kıvılcım Çağla*

Geçen haftaki yazımda bu hafta Ukrayna'da 1932-1933 yıllarında yaşanan açlık ve kıtlık konusunu ele alacağımı yazmıştım.Doğrusu öyle demiş olmasaydım bile bu hafta bu konuyu işlemek farz olacaktı,çünkü bizim Birgün'ün anti-Sovyetik saldırıları bitmek bilmiyor.22 Kasım 2008 Cumartesi günkü Birgün gazetesinde Doğan Subaşı imzasıyla yayınlanan yazı inanılmaz bir şekilde Hitler'in propaganda bakanı Goebbels'le,emperyalizmle ve onun Ukraynalı uşaklarıyla aynı dili kullanarak Stalin'e ve Sovyet sosyalizmine pervasızca saldırıyor.Subaşı emperyalizmin propagandasını hiçbir eleştiri süzgecine tabi tutmadan aynen kabullenmiş görünüyor.Doğrusu şaşırmamak elde değil,bu ne biçim bir kindir,bu nasıl bir aymazlıktır,bu nasıl bir solculuktur anlamak mümkün değil.Kuşkusuz benim Birgün'le ya da yazarlarıyla hiçbir kişisel sorunum yok,yetersiz bulmama rağmen emekten yana bir gazete olduğu için Birgün gazetesini her gün alıyorum.Ancak sanırım eleştiri hakkım da var.Zaten sorun esas olarak Birgün'de değil,o olmasa da burjuva ideologlarıyla mücadele etmemiz gerekiyor.Ancak tuhaf olan Birgün'deki bazı yazarların SSCB sözkonusu olduğunda takındığı ultra-liberal tavır.

1932-1933'te bütün SSCB'nde bir tahıl kıtlığı ve bazı yörelerde belli ölçülerde açlık yaşandı,ancak bu olayın boyutları ve karakteri hiç de emperyalistlerin iddia ettiği gibi 5-10 milyon kişinin kasten öldürüldüğü bir soykırıma işaret etmiyor.Zaten başta ABD olmak üzere emperyalistler 1988'e gelinceye dek böyle bir iddiayı ortaya atmaya da cüret edemiyorlardı,çünkü ellerinde kanıt yoktu ve SSCB'nden gerekli yanıtı alacaklarını biliyorlardı.Ne zamanki Gorbachev ve Yakovlev hainleri iktidara geldiler,o zaman ABD kongresi böyle bir karar almaya cesaret etti.Çünkü bu hainlerin karşı çıkmayacaklarını anlamışlardı.Şimdi de 1991'den itibaren Ukrayna nüfusunu artırmak bir yana,tam altı milyon azaltmayı başarmış(!) olan yeni burjuvazi Sovyet rejimini soykırımla suçlamaktadır yüzsüzce.Peki bu yalan ilk olarak ne zaman,nerede ve kim tarafından ortaya atılmıştı?

Şubat 1935'te Amerikalı tanınmış anti-Komünist ve Hitler yanlısı medya tekeli William Randolph Hearst'ün New York'ta yayınlanan gazetesi Journal'da,Chicago'daki "Chicago American"da ve öteki gazetelerinde Sovyet rejiminin Ukrayna'da 6 milyon insanı bilinçli olarak açlıktan ölüme sürüklediği yolunda bir dizi haber yayınlanır.Hearst'e bu fikri ve malzemeyi veren Hitler'dir.Muhabir "William Walker" bizzat Ukrayna'ya gittiğini iddia etmekte ve yazısını açlık çeken köylülerin bizzat kendi çektiği fotoğraflarıyla da süslemektedir.Ancak Mart 1935'te "The Nation" gazetesinden Louis Fischer bu fotoğrafların Ukrayna'ya ve sözkonusu zamana ait olduğundan ve muhabir tarafından çekildiğinden kuşku duyduğunu yazar.Örneğin bir fotoğrafta ağaç yaprakları yeşildir ancak sonbaharda bu ağaçlar yeşil kalamaz.Ayrıca başka bazı fotoğraflar da farklı mevsimlere aittir.Buna benzer birçok çelişki vardır.Nitekim Temmuz 1935'de William Walker'ın gerçekte Robert Green adlı bir kanun kaçağı olduğu anlaşılır,Green tutuklanır ve fotoğrafları kendisinin çekmediğini itiraf eder.

Peki Hearst ve daha doğrusu Hitler'in Ukrayna'ya ilişkin böyle bir yalana neden ihtiyacı vardır?O da basittir:Bilindiği gibi Hitler daha 1920'lerde Almanya için bir yaşam alanı (Lebensraum),yani verimli topraklar gerekli olduğunu ifade etmişti.Gözlerini SSCB'ne dikmiş olan faşist katil için en uygun yer verimli topraklara sahip olan Ukrayna idi.Özellikle Ukrayna'da Komünist rejimin katliamlar yaptığı yalanlarını yaymak ileride buraları ele geçirmesini şimdiden meşrulaştırmak için gerekliydi.Nitekim çoğunlukla Kanada ve ABD'ne göçmüş olan Ukraynalı karşı devrimciler ve bizzat İngiliz/Amerikan emperyalizminin kaçmalarına göz yumduğu Nazi artıkları ve Nazi işbirlikçisi Ukraynalı faşistler (Banderacılar) İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra da bu yalanı yaymaya çalıştılar.Çünkü bu Nazi sürüleri Hitler'in Yahudi Soykırımını önemsizleştirmek için komünizmin de aynı ölçüde kötü olduğu yalanını yaymak istiyorlardı.Bunların Ukrayna'nın kaybına ilişkin verdikleri rakamlar da genelde Yahudi kurbanların sayısına (6 milyon civarı) yakın idi.İkincisi,Ukrayna milliyetçileri,faşistler ve emperyalistler SSCB'ni zayıflatabilmek için Ukraynalılara onların bazı Ruslar ve Yahudi komünistler (örneğin Politbüro üyesi Lazar Moiseyevich Kaganovich) tarafından salt Ukraynalı oldukları için katledildiklerini,soykırıma uğradıklarını aşılamak istiyorlardı.

Ukrayna'yı Rusya'dan ayrı tutmak ve mümkünse ona düşman kılmak bugün de öncelikli bir ABD ve NATO politikasıdır.Çünkü Ukrayna Rusya'dan sonraki en büyük eski Sovyet cumhuriyetidir ve onun tavrı öteki cumhuriyetleri de büyük ölçüde etkilemektedir.SSCB'nin nasıl yıkıldığını hatırlayalım.Ayyaş Yeltsin,Ukrayna devlet başkanı Kravchuk ve Belarus başkanı Shushkevich 8 Aralık 1991'de biraraya gelip SSCB'ni dağıtmışlardı.Onlar "dağılın" dedikten sonra öteki SSCB cumhuriyetlerine yapacak bir şey kalmamıştı.(Benzer şekilde,bugün Almanya ve Fransa AB'nden çıkıyoruz deseler,acaba ortada bir AB kalır mı?).

Şimdi konuya dönelim.Öncelikle 1930'ların başında SSCB'nde köylülüğün durumuna kısaca göz atalım.1929'da başlayan kolektifleştirme 1932'ye gelindiğinde Stalin'in verilerine göre köy işletmelerinin yüzde 61.5'ini kapsıyordu.Köylülüğün bir kısmı,özellikle zengin köylüler kolektifleştirmeye hala inatla direniyorlardı.Peki bu kolektifleştirme neden gerekli olmuştu?SSCB emperyalist abluka ve sürekli savaş tehdidi altındaydı.Dışarıdan kredi alması mümkün değildi.Sanayileşmesini sadece kendi kaynaklarıyla gerçekleştirmek zorunda idi.(Tabii emperyalistler gibi sömürgeler kurması da sözkonusu değildi).Sanayi kurmak için de dövize ihtiyacı vardı çünkü başlangıç için birçok maddeyi dışardan alması gerekiyordu.Peki ne satacaktı ve dövizi nereden bulacaktı?SSCB'nin o yıllarda en önemli döviz kaynağı tahıl idi.Ancak tahılı üreten köylülere başlangıçta sunabileceği pek fazla sanayi ürünü de yoktu.Bu durumda köylülük ihtiyacından fazla tahıl üretmek istemiyordu çünkü o tahılı devlete ucuza satmak istemiyordu ve karşılığında alabileceği fazla bir şey de yoktu.Oysa devletin traktör vb üretmesi için önce köylünün fazla tahılını alıp dışarıya satması gerekiyordu.Dolayısıyla bir kısır döngü oluşmuştu.Bu kısır döngüyü kırmak için Sovyet hükümeti köylüleri kolhoz ve sovhozlarda toplamaya başladı.Peki hızlı sanayileşme neden gerekli idi?Birincisi sosyalizmin maddi temelini ve işçi sınıfını genişletmek için.İkincisi ise yaklaşan emperyalist savaşa hazırlık için.Stalin 1931 yılında şöyle demişti:"Emperyalist Batı ile aramızda elli-yüz yıllık bir fark var.Ya bu farkı on yıl içinde kapatırız,ya da batarız." Zaman Stalin'in ne kadar ileri görüşlü olduğunu gösterdi.Bu sözlerden tam on yıl sonra Hitler SSCB'ne saldırdı.İşte SSCB bu arada hızla sanayileşmiş olmasaydı ne kadar kahramanca savaşsa da yine de bu savaşı kazanması mümkün olmayacaktı.

Yüzyılların birikimi ve gerici ideolojilerin etkisinden dolayı köylülüğün bir kısmı ona soyut görünen sosyalist vaatler karşılığında elindeki somut tahılını ve hayvanlarını devlete ya da kolhoza vermek ve kolhozda çalışmak istemiyordu ve fazla tahıl ekmeye de yanaşmıyordu.Köylülük küçük mülkiyetinden ayrılmak istemediği gibi pratik yararını hemen görmediği bir sisteme kolay inanmaz.Ancak Sovyet sistemi köylüye teknik yardım ve köylü çocuklarına eğitim yoluyla yükselme olanaklarını sunmaya başladıkça köylülüğün tavrı değişti.Fakat tabii bu iş zaman aldı.İşte 1932-1933 yılları tam da bu mücadelenin doruk yılları idi.Bu sırada yaşanan kuraklık durumu ağırlaştırdı.Kuraklıklar ve bundan kaynaklanan açlık yılları bütün Rus tarihi boyunca Rus mujiğine periyodik olarak musallat olagelmişti.Benzer kuraklıklar ve açlıklar öteki kapitalist ülkelerde de yaşanmıştır.Burada elbette önemli olan hükümetin böyle bir doğal felaket karşısında ne yaptığıdır.

İşte 1932-1933 kıtlığı eski Rusya'da ve SSCB'nde yaşanan son kıtlık oldu.Sovyet hükümeti aldığı önlemlerle bu felaketin bir daha yaşanmamasını sağladı.Ancak bu son olayda yine de sayısı tam olarak belirlenemeyen fakat tüm SSCB'nde (sadece Ukrayna'da değil!) bir milyonu bulmayan insan kısmen açlıktan ve esas olarak salgın hastalıklardan öldü.Fakat garip olanı en zengin topraklara sahip olan Ukrayna'nın bu olaydan daha fazla etkilenmesi idi.Peki neden?Çünkü anti-Sovyet hareket tarihsel nedenlerden ötürü burada daha güçlü idi.Köylüler kolektifleştirmeyi protesto için kasten yeterince tahıl ekmemişlerdi.Rusya'da atlar çifte koşulurken burada çift sürme hayvanı öküz idi.Fakat Ukrayna'da bazı köylüler öküzlerini kolektif çiftliğe vermemek için kesip yemişlerdi.Başka yerlerde de atlarını salıvermişlerdi.Dolayısıyla çift sürme olanakları da büyük ölçüde yok olmuştu.Stalin'in 26 Ocak 1934'te 18. Parti Kongresi'ne sunduğu rapora göre,1931'de bütün SSCB'nde 26.2 milyon at ve 47.9 milyon büyükbaş hayvan vardı,1932'de ise bunların sayısı sırasıyla 19.6 milyon ve 40.7 milyona düşmüştü.İşte köylülüğün bir kısmının (zengin köylüler ve onların kandırdıklarının) gerici direnişi ve sabotajı ile kuraklık birleşince kıtlık ve açlık yaşanmıştır.Ancak Sovyet hükümeti iddia edildiği gibi yine de köylülükten aynı miktarda tahıl toplamaya kalkmamıştır.Tersine plan hedeflerini küçültmüştür.

Emperyalistler Stalin'in köylüleri kasten aç bıraktığını iddia ediyorlar.Ukraynalı milliyetçiler ise onun özellikle Ukrayna halkına soykırım uyguladığını iddia ediyorlar.Peki Stalin böyle bir şeyi niye yapsın?Hangi mantıkla?Daha çok tahıl almak isteyen biri köylülüğü neden yok etmek istesin ki?Hem Ukraynalıları sevmiyor idiyse neden ilk dev Sovyet işletmelerinin birçoğu Ukrayna'da kurulmuştur?Bunlar arasında Ekim 1932'de üretime başlayan SSCB'nin ve o sırada Avrupa'nın en büyük hidroelektrik santrali olan Dnepro-GES,1934'te üretime başlayan dev metalürji kombinası Krivorojstal,Harkov traktör fabrikası,vb. vardır.(Krivojstal,2004'te o zamanki devlet başkanı ve soykırım iddialarının sahibi Kuchma tarafından özelleştirilerek damadının da içinde olduğu bir gruba satıldı,2005'te ise yine soykırım iddiasındaki şimdiki devlet başkanı Yushchenko önce geri alıp sonra Mittal'e sattı,bugün Arcelor Mittal'in elinde.Öte yandan Ukrayna'da üretilen elektrik yine Ukrayna'daki sanayiyi beslemiştir,Moskova'yı değil.Yani Dnepro-GES'i kimse Keban barajına benzetmesin).Stalin Ukraynalıları sevmiyor idiyse özellikle 1920'lerde neden güçlü bir Ukraynalılaştırma kampanyası yürütülmüştür?Neden Rusça değil de Ukraynaca eğitim desteklenmiştir?Bugün Sovyet arşivleri açılmıştır,burjuvazinin maaşa bağladığı onlarca tarihçi arşivlerde çalışmaktadır.Varsa böyle bir politika,buyursunlar göstersinler.Ancak bulgular onları desteklemiyor.Zaten Ukrayna'da tarihçiler de ikiye bölünmüş durumda.İktidara yakın olanlar resmi politikayı destekliyor,bağımsız durabilenler ise desteklemiyor.Örneğin Ukrayna Bilimler Akademisi Arkeoloji Enstitüsü'nün direktörü tarihçi Petro Tolochko,Izvestia'ya verdiği demeçte soykırım iddialarını reddediyor ve "ortak tarihimizin Yushchenko'nun elinde tahrif edilmesine izin veremeyiz" diyor.

Şimdi diyelim ki yine de emperyalistlerin dediği doğru olsun ve 1933'te Ukrayna'da açlıktan yaklaşık 5-6 milyon kişi ölmüş olsun.Bu o zamanki Ukrayna nüfusunun yaklaşık beşte biridir.Yani hemen hemen her aileden bir kişi ölmüş demektir.Peki salt bu bile o nüfusun çok büyük bir kısmının Sovyet rejiminden nefret etmesi için yeterli değil midir?Öyleyse bu nüfusun savaş sırasında Stalin'e karşı kitlesel olarak Alman saflarına geçmesi gerekmez miydi?Nitekim Goebbels'in propaganda makinesi 1941'den itibaren Ukrayna'ya 152 çeşit broşür ve bildiriden milyonlarca dağıtmıştır.Goebbels Ukraynalıları ikna edebilmek için her yolu denemiş,hatta Stalin'in sosyalizme ihanet ettiğini,asıl sosyalizmi onların kuracağını bile söylemiştir!Ancak Goebbels'in çok çeşitli anti-Sovyetik propaganda temaları arasında nedense 1932-1933 kıtlığı pek az geçmektedir.Geçtiği yerde ise kısaca ve bazı savaş esirlerinin ağzından "neden bizim böyle bir felaketten haberimiz olmadı?" diye verilmektedir.Yani Goebbels Sovyet rejiminin bu büyük felaketi Sovyet halkından gizlediğini iddia etmektedir.Neden acaba?Neden bu temayı fazla işlememiş ve neden güya halkın haberi olmadığından bahsetmek zorunda kalmıştır?SSCB'nde posta her zaman işliyordu ve Ukraynalıların savaş öncesinde Urallar ötesine göç ettirilmiş çok sayıda akrabaları da vardı.Bu kadar büyük bir felaket nasıl duyulmamış ki?

Savaş sırasında Ukrayna'dan Alman saflarına geçenler yine de olmuştur ancak bunlar açlığın etkilediği bölgelerden değildir ve motifleri farklıdır.Batıda zaten hep Sovyet düşmanı olmuş Ukrayna milliyetçileri (Bandera takımı),doğudaki Kırım'da ise yine tarihsel sebeplerle anti-Rus duygulara sahip olan Kırım Tatarları.(O sırada Kırım Ukrayna'ya değil,Rusya'ya bağlı idi).Ancak açlığın etkili olduğu esas doğu Ukrayna'da ise kitlesel ihanet görülmemiştir.Bu insanlar gerçekten Sovyet rejiminin soykırımına maruz kalmış olsaydılar fırsat bulunca ona karşı ayaklanmaları gerekmez miydi?

ABD'nde Büyük Açlık

Konumuz bir gazete yazısıyla bitirilecek bir konu değil.Daha ayrıntılı okumak isteyenlere Rusça'da Sergey Mironin'in,Yuriy Muhin'in,İngilizce'de ise Amerikalı anti-Komünist ama vicdanlı Sovyetologlar Arch Getty ve Mark Tauger'in kitaplarını okumalarını öneririm.Şimdi gelin biraz da ABD'nin gözlerden kaçırmayı pek iyi becerdiği kendi açlık yıllarını görelim.Üstelik tesadüfe bakın ki aynı yıllar.Evet,1932-1933'te ABD'nde korkunç bir açlık hüküm sürüyordu.Çünkü 1929 Büyük Bunalımı'nın asıl etkileri bu yıllarda görülmeye başlamıştı,işsizlik doruğa ulaşmıştı.125 milyon nüfus içinde işsizlerin sayısı 12.5 milyon idi.Bu bunalım sırasında yalnızca şehir nüfusu değil,çiftçiler de etkilenmişlerdi.Şehirlerde satılamayan fazla gıdalar piyasa kuralları gereğince imha ediliyor ama yoksulara dağıtılmıyordu.Boris Borisov'un araştırmasına göre yaklaşık bir milyon Amerikan çiftçi ailesi bankalara olan borcunu ödeyemediği için toprağından olmuş ve aç kalmışlardı.New York'ta hiç olmazsa bedava çorba dağıtan ABD hükümeti çiftçiler için bir şey yapmadı.Başkan Roosevelt'in New Deal politikaları altında İçişleri Bakanı Harold Ickes'in yaptığı şey ise Public Works Administration (PWA),Civil Works Administration (CWA) vb. kurumların çatısı altında topladığı işsizlere kanallar,yollar ve köprüler yaptırmak oldu.Ancak ayda 5 (beş) dolara sıtma dolu arazilerde çalışan bu insanlardan kitlesel ölümler oldu.Bu konuda pek az araştırma var.Borisov'un Amerikan nüfus verilerine (Statistical Abstract of the Unites States) dayanarak yaptığı araştırmaya göre Amerika'da o yıllarda yaklaşık yedi milyon kişilik bir nüfus azalması var ve bunun beş milyonu doğrudan açlık ve işsizliğin kurbanları.

*Kıvılcım Çağla,Ukrayna ve 1932-1933 Kıtlığı,Sol,25 Kasım 2008.

http://haber.sol.org.tr/yazarlar/kivilcim-cagla/ukrayna-ve-1932-33-kitligi-kivilcim-cagla-2195

Jakob Künzler'in Kitabı "Kan ve Gözyaşları Ülkesinde"*

"Im Lande des Blutes und der Traenen" 1999 yılında yapılan genişletilmiş yeni baskısının yayıncısı Zürih Üniversitesi'nden Prof. Hans-Lukas Kieser.Kitabın Türkçesi de Kieser'in önsözüyle,halihazırda Belge Yayınları'ndan yayınlanmak üzere beklemektedir.Yayıncı Ragıp Zarakolu'nun KCK davası kapsamında tutuklanması bu kitabın da yayınlanması sürecini olumsuz etkilemiştir.Bu vesile ile hem Zarakolu'nun hem de KCK davası adı altında binlerce insanın tutuklanmasından duyduğumuz rahatsızlığı dile getirmek isteriz.

"Kan ve Gözyaşları Ülkesinde"[1],İsviçreli Jakob Künzler'in (1871-1949) 1899 ile 1922 yılları arasında Alman Doğu Misyonu'na bağlı bir İsviçre kurumu olarak faaliyet gösteren,Urfa'daki İsviçre Hastanesi'nde çalışırken yaşadıklarını ve topladığı tanıklıkları kaleme almasıyla ortaya çıkmış bir kitap.Künzler kendisini,bölgede yaşananların tanığı olarak görür ve bu sorumlulukla 1920 sonbaharında yazdıklarını Potsdam'daki Tempel Yayınevi'nden yayınlatır.Kitap,Avrupa ve Osmanlı dünyasının modern araçlarla organize edilmiş ilk soykırımına,yani Jön Türklerin savaş rejiminin Osmanlı Ermenilerine 1915 yılında uyguladığı kırıma tanıklığıdır.1922'de hastanenin kapanmasından sonra Künzler,hayatının sonuna kadar Lübnan'da yaşayacaktır.1947 yılının sonunda Basel Üniversitesi tarafından fahri tıp doktorası verilen Künzler,Lübnan hükümetinin de sütün hizmet madalyasına layık görüldü.

"Toplumsal Tarih"in bu sayısı için bu kitaptan 29,30 ve 31. bölümleri seçtik.Ayrıca,"Kuzeyden Sürülenler" başlıklı,Künzler'in kadınların tanıklıklarını kaleme aldığı 8. bölümde yer verdiği anlatımları da önemli bulduğumuzdan ayrıca aktarmak istedik."Adıyaman'dan Vartar Kazancıyan Anlatıyor" başlıklı bölüm kadınların yaşadıkları felaketi nasıl anlattıklarına bir örnek.

"Kan ve Gözyaşları Ülkesinde"den Bölümler

8.Kuzeyden Sürülenler

Urfa,kuzeyden Sivas,Erzurum ve Ma'muret'ül-Aziz (Elazığ) vilayetlerinden gelen talihsiz sürgün kafilelerindeki yüzbinler için Mezopotamya bozkırlarına geçiş noktası olmuştu.Gittikçe daha kederli ve ümitsiz bir durumda geliyorlardı bu kafileler Urfa'ya.

Sürülenler arasında artık erkekler yoktu,kafileler sadece kadınlar ve 4-12 yaş arası çocuklardan ibaretti.Kamplardan kaçıp bize ya da Ermeni mahallesine gelenlerin anlattıkları öyle inanılmazdı ki,kelimelerin kifayetsiz kaldığı,ifade edilemez şeylere korkunç bir zulümle tanık olmuşlardı.Birlikte binlerce kişi yola çıkmıştı fakat bunların içinden sadece küçük bir grup Urfa'ya gelmişti.Bu bütün kafilelerde böyleydi ve her sürgün kafilesi bize akıl almayacak olaylar anlatıyordu.

Bu gelişmeler,Urfa Ermenileri için kendi başlarına bu tür olayların gelmeyeceği umudunu yok etti.Ümitsiz durumlarına bir çare bulmak için,geceleri evlerinde gizlice toplantılar düzenliyorlardı.Nasıl boğulan kişi tutunacak bir çöp ararsa,korku içindeki bu insanların da pek de tekin olmayan cankurtaran ipi olarak hâlâ umutları vardı:İtilaf devletlerinin orduları!Kurtuluşlarının sadece onların ellerinde olduğunu sanıyorlardı.Neler yapabileceklerini konuşuyorlar fakat bir türlü sonuca varamıyorlardı.Ne yapabildiler ki?Kendilerini savunmayı düşünemiyorlardı bile.Gençler,gençliklerine doyamadan ölmüşlerdi.Sadece 19 Ağustos'ta yüzden çok erkek ölmüştü;iki işçi taburunda öldürülenler de cabası.Arada bir yine asker kaçakları geliyordu.Bunlar kendi yurttaşlarını olası bir nakle karşı direnmeleri için ikna etmeye çalışıyorlardı hep.

Sürgünler konusuna yakından ışık tutmak için,daha sonra bizim hizmetimizde çalışmaya başlayan kadınların bana anlattığı olayları aktarmak istiyorum burada.Tanıklıklarına,benim de şahit olduklarım ışığında,tamamen gerçek diyebiliriz.

1.Adıyaman'dan Vartar Kazancıyan Anlatıyor:

"Erkeklerimiz götürülmüşler ve öğrendiğimize göre,biz kadın ve çocuklara göç etmemiz emri geldiğinde de öldürülmüşlerdi.Kadınların büyük bir kısmı bunun üzerine valiye gidip,kendilerini göndermemesi,bulundukları yerde öldürtmesi için yalvardılar.Böyle bir ölüm şeklinin bir merhamet göstergesi olarak yerine getirilmesini diledik;fakat nafile,böyle bir lütufta bulunmadılar,göç etmek zorunda kaldık.

Memleketimiz olan Adıyaman'dan Samsat kenarındaki Fırat Nehri'ne on saatte gidiliyordu.Kervanımız bu yolu on günde yürüyebildi;bilinçli olarak bir sağa bir sola götürülmüştük.Birçok genç kadını ve genç kızı yolda kaybettik.İlk iki gece bize dokunmadılar fakat daha sonra her gece genç kızları vermemiz için zorlandık.Bu kızlar ertesi sabah namusları lekelenmiş olarak geri geliyorlardı.Bir keresinde bu şehvet düşkünlerine genç kızlar yerine kadınları vermeyi denedik.Ertesi sabah bu hileye cüret eden anneler vuruldu.Kızkardeşimin oniki yaşındaki kızını kurtarmak için,onu tanınmaz hale getirmek amacıyla yüzünü siyaha boyadım;kucağına da bir bebek verdim.Böylece yanımızdaki jandarmaları ve Kürtleri Urfa'ya varana kadar kandırmayı başardım;kızkardeşimin kızını genç bir kadın sanmışlardı.Urfa'ya vardığımızda üçüncü bebeği taşıyordu kollarında,diğer ikisi hastalıktan ve açlıktan ölmüştü.

Günlerce Fırat kenarında kaldık.Burada paramızı ve namusumuzu çaldılar bizden.Para veremeyenler nehre atılıyordu.Zorla parası alınmaya çalışılan bir kadın ipe bağlanarak suya atıldı.Bir süre sonra sudan çıkarılarak,parasını verip vermeyeceği soruldu.Fakat kadının parası kalmamıştı.Tekrar bağlanarak suya atıldı.İpi çözmeyi başaran kadın,kendi isteğiyle akıntıya kapılıp gitti.

Sonunda kervanda yiyecek kalmamıştı.Normalin çok üstünde paralar vererek Kürtlerden yiyecek bir şeyler alabiliyorduk.Samsat'tan sonraki yol Urfa'ya kadar on saatte yürünebiliyordu fakat biz bu yolu da sekiz günde kat edebildik.Adıyaman'dan çıkarken 2.000 kişiydik,Urfa'ya 400 kişi varabildik.Bu 400 kişinin hemen hepsi hasta ya da açlıktan ölmek üzereydi.

Urfa'da akrabalarım vardı.Onların yanına kaçmak istedim.Kervandan uzaklaşmak için uygun bir anı kolluyordum.Başardım da.Yolda bir Türk beni yakalayarak yakınlardaki bir mağaraya doğru sürüklemeye çalıştı.Korkudan elimde kalan son para destesini çıkararak bu uçkuru gevşeğe verdim ve destede elli altın olduğunu söyledim.Bunun üzerine şaşırıp beni serbest bıraktı.Ben de kervana doğru kaçtım.Destede aslında sadece elli çeyrek mecidiye vardı (gümüş frank).Sonraki günlerden birinde ölüleri gömmem gerekiyordu.Bu iş sırasında Alman misyon hastanesine kaçmayı başardım.

Fakat hastanedeki insanlar da nakledilince,benim de yeni bir yere gitmem gerekti.Misyon evlerinden götürülen kadınlara ve çocuklara Akçakale'ye kadar iyi muamele edildi.Tifo çoğunun kurtarıcısı olmuştu.Fakat tifoya yakalanmayanların yola devam etmesi gerekiyordu.Yolda hastalananlar yolun kenarına bırakıldılar.Kimse onlarla ilgilenmedi.

Ben de Rakka'ya gönderildim.Yolculuk korkunçtu.Yiyecek içecek yoktu.Günler sonra Rakka şehrinin bize uzaktan el salladığını gördük.Orada kendimizi hemen nehre atmayı umuyorduk.Şehre oldukça yaklaşmışken,tekrar Urfa'ya dönebileceğimiz söylendi;Sultan bizi affetmişti.Son bir umutla yorgun kalplerimiz tekrar kamçılandı.Fakat pek azımız Akçakale'ye ulaşabildik.Ben orada hastalandım.Diğerleri Urfa yakınlarına kadar gitmiş.Fakat şehir uzaktan görünmeye başladığında,tekrar Rakka'ya geri dönmeleri söylenmiş.Korkunçtu.İyileştiğimde kendimi bir Arap evinde buldum.Çok iyi bakılmıştım.Artık ayağa kalkabildiğimde,Araplar beni alıp bir eşeğe bindirerek,Urfa'ya hastaneye geri gönderdiler."

29.Sürgünlerin Sonuncusu

Sürgünleri ve Ermenilerin imhasını planlayan Jön Türkler için,milyonlarca kişilik bir halkı yok etmek kolay bir iş değildi.Sürgünler tam bir yıl sürdü.Sürgün edilen son grup 1916 Haziranı'nda Urfa'dan geçti.Bu sürgün kafilesinde ilginç olan şey,diğerlerinden farklı olarak kafilenin daha çok erkeklerden oluşmasıydı.Nasıl olmuştu bu?

Bağdat demiryolunun mühendisleri hattın inşasında savaş döneminde hızlandırılmış bir tempoyla çalıştılar.Bu iş Türkler ve müttefikleri için hayat memat meselesiydi.Fakat nasıl Avrupa'da İtalyanlar olmadan bir demiryolu inşa etmek zorsa,Türkiye'de de Ermeniler olmadan bunu yapmak zordu.Ermeniler,büyük işler başaran,çalışkan insanlardır.Demiryolu inşaatında güvenilir bir insana ihtiyaç duyulduğunda,bu işe neredeyse sadece Ermeniler getirilirdi.Müslüman bir muhasebeci olduğunu düşünmek bile imkânsızdır.Bu çalışkan işçiler 1915 yazında sürülecekleri zaman,demiryolu mühendisleri,Almanlar ve İsviçreliler bütün güçleriyle karşı koymaya çalıştılar buna.Bu beylerden biri bana,neredeyse bir yıl boyunca Türklerin bu işçileri de bertaraf etme planına karşı savaştıklarını anlattı.Nihayet 1916 Haziranı'nda birkaç bin işçiyi işten çıkarmak zorunda kaldılar.İşte son olarak Urfa'dan geçen erkekler bunlardı.Fazla ilerlemelerine de gerek kalmadı.Viranşehir'de,kendilerinden önceki yüzbinlerce kardeşleriyle aynı akıbeti paylaştılar.Bıçaklarla öldürüldü hepsi de.

Fırat kenarında küçük bir şehir olan Der Zor'da,Ermenistan'ın ve Anadolu'nun her yerinden,geride kalan Ermenilerin biraraya getirildiği bir toplama kampı vardı.60.000 civarında insan vardı burada;çoğu artık yürüyen iskelete dönmüş insanlar.Açlık,yüzlerini tanınmayacak hale getirmişti.İnsani olan çok az şey kalmıştı bu yüzlerde.Gübre yığınının üzerinde,aç köpeklerle beraber artık ekmekler ve yenilebilecek daha ne varsa onun için kavga ediyorlardı birbirleriyle.Salatalık kabukları ya da benzeri şeyler için birbirlerini neredeyse öldüresiye dövdükleri oluyordu.Çevreye korkunç bir koku yaydığı için insanların yaklaşmaya bile cesaret edemediği bu kamplardaki insanların yaşamaya mecallerinin kalmadığını ve üstelik sürekli salgın hastalık yaydıklarını vali de gördü.

Bunun üzerine hiç tereddüt etmeden bu insanların ortadan kaldırılması talimatını verdi;küçük gruplar halinde şehir dışına çıkarılarak öldürülüyor,sonra da Fırat'ın sularına atılıyordu.Böylece ölüleri gömme zahmetinden de kurtuluyorlardı.Yıllarca süren katliamlar ve açlıktan kaynaklı ölümlerden sonra o zamana kadar Müslüman evlerinde saklanan Ermeniler,artık biraz daha güven içinde yaşayacakları ümidine kapıldılar.Tebaasına o koca tokatları atan hükümetin kolu tutulmuş muydu acaba?İnsafa mı gelmişti?Bilhassa erkek çocuklara yapılan tecavüzler ve çirkin davranışlar devam etse de,Ermenilerin kanun dışılığı sona ermişti her halükarda.

30.Garabed Karataşçıyan'ın Kaderi

İşte yine özel bir örnek.Garabed Karataşçıyan,Urfalı zengin bir tüccar,Ermeniler için kara günler yaklaştığında bana gelerek,ailesi ile birlikte benim evimde kalmak istediğini söyledi.Bana bunun için para teklif etmesi hoşuma gitmemişti gerçi,fakat yürekler acıtan yalvarışına dayanamadım ve yanıma aldım onu.Eğer hayatta kalırsa,diye düşündüm,hastane sandığına bağışta bulunabilir.

Urfa'daki Ermeniler ümitsizce son savaşlarını verirken,Garabed,evimden çıkmak istediğini söyledi bana.Burada kendisini kesinlikle bulurlar diye düşünüyordu.Arapların yanına gidebileceğini söyledi.Daha önce de birkaç Ermeni saklanmıştı Arapların yanında,onların yanında saklanmak en iyisiydi.Ve böylece Garabed evimden çıkıp tanıdığı,canını teslim edebileceğini düşündüğü Kürtlerin yanına taşındı.Fakat hanımı ve çocukları benim yanımda kaldı.Evimde yaşayan diğer insanlarla beraber polis tarafından alınıp götürülene kadar da yanımdaydılar.Eşi bir küçük oğluyla beraber Der Zor'a gitti.Ondan sık sık haber alıyordum orada.Fakat bir gün,Türklerin saklanan Ermenileri aradığı bir dönemde Garabed tekrar yanıma geldi.Kürt Muhammed adıyla ona hastanede bir yatak verdim.Diğer Ermeniler kısa bir süre önce hastaneden götürüldükleri için,geçici olarak en güvende olacağı yer burasıydı.

Haftalarca sağlıklı bir hasta olarak hastanenin havasını soluduktan sonra,tekrar kendisini daha önce saklayan Kürtlerin yanına taşınmasını rica ettim ondan.

Taşındı.Aylar sonra şehre gelip kendisini valiye takdim etti.Şimdiye kadar nasıl hayatta kaldığını anlattı valiye,ona sığınıyordu,emrine amadeydi,her gün can korkusuyla yaşamıştı,gizli saklı yaşamak canına yetmişti artık.Vali onu serbest bıraktı fakat geçici Müslüman ismini kullanmaya devam etmesi gerekiyordu.

Garabed,eşinin ve bir çocuğunun hâlâ Der Zor'da ve hayatta olduğunu öğrendi benden.Onları ziyaret etmek istedi.Bunu kesinlikle yapmamasını salık verdim.Hanımının,nüfuzlu bir Müslüman'ın yanında hizmetçi olarak çalıştığını,iyi ellerde olduğunu biliyordum.Fakat aşk laftan üstündür.Garabed,yolculuğu sırasında validen askeri koruma aldı.Böylece mutlu mesut Der Zor'a vardı.Burada buldu ölüm onu.

Eşi ve çocuğu ateşkesten sonra tekrar Urfa'ya döndü.Yanında çalıştığı Müslüman teslim etmemişti onu.

31.Kürt Sürgünleri

Ermenilerin kökünü kazımak isteyen Jön Türklerin,aslen Ermenistan'ın yukarı bölgesinde yaşayan ve kendi dinlerinden olan Kürtleri de evinden yurdundan ettiğini hiçbir Avrupa gazetesi yazmamıştır.Başta Ermenilere de yapıldığı gibi,Kürtlerin güvenilmez insanlar olduğu ve Rusların tarafına geçebilecekleri bahane edilerek uygulandı bu.Böyle bir sonuca varmalarına Kürtlerin ne kadar sebebiyet verdiğini bilmiyorum.Bildiğim,sürülenler arasında,savaşın başında Ruslara karşı meydanda cesurca savaşmış ve Türklerin şimdi kendilerine böyle muamele etmesini nankörlüğün alası olarak gören yüksek rütbeli Kürt subayların da olduğuydu.

1916 kışında,Cabahcur,Palu,Muş bölgelerinden,Erzurum ve Bitlis vilayetlerinden Kürtler sürüldü.Tahminen 300.000 civarında Kürt güneye gönderildi.Önce Yukarı Mezopotamya'ya,en çok da Urfa civarına yerleştirildiler.Fakat batıda Antep ve Maraş civarında konaklayanlar da vardı.1917 yazında Konya ovasına nakiller başladı.Genç Türklerin niyeti,Kürtleri kendi vatanlarında bırakmamaktı.İç Anadolu'da,Türklerin içine karışarak yavaş yavaş kaybolacaklardı Kürtler.

Sürgün konvoylarındaki Kürtlere yapılan muamele Ermenilere yapılan muameleden çok farklıydı.Yolda hiç eziyet çekmediler,kimse onlara dokunamıyordu.Fakat en korkuncu,sürgünlerin kışın ortasında yapılmış olmasıydı.Akşam Kürt kafilelerinden biri bir Türk köyüne geldiğinde,köylüler korkudan hemen kapılarını kapatıyordu.Bu yüzden bu zavallı insanlar kışın ortasında geceyi yağmur ve kar altında geçirmek zorunda kalıyorlardı.

Ertesi sabah köylüler,donarak ölenler için toplu mezarlar kazıyorlardı.Nihayet Mezopotamya'ya varabilenlerin acıları da uzunca bir süre son bulmadı.Kürtlerin yarı yıkılmış Ermeni mahallelerine yerleştirildiği ve hükümetin ekmek dağıtarak sefalete çare bulmaya çalıştığı şehirlerde önceleri durumu idare ediyordu.Fakat köylülerin Kürtlerden çekindiği ve zaten bitmek üzere olan erzaklarını korkuyla onlardan sakladığı köylerde durum farklıydı.Buralarda kıtlık başlamıştı sürülen bu zavallı insanlar arasında.Ermeniler için yaptığım kurtarma çalışmaları hükümet tarafından hasetle ve kıskançlıkla izlendiği için ve insanoğlu olarak nihayetinde kardeşimiz olan Kürtlerin çektiği acılar beni derinden etkilediği için 1916 yılının Aralık ayında Halep'e gittim.Niyetim oradaki konsolosları bir yardım kampanyası için harekete geçirmekti.Böyle bir kampanyanın,Ermenilere yapılan yardımlar için de olumlu sonuçlar doğuracağına inanıyordum.Hem Alman konsolosu hem de Amerikan konsolosu talebimi olumlu karşıladı.Dönüşte,yardıma ihtiyacı olanların sayısı hakkında bir fikir edinebilmek için Suruç ve Harran ovalarındaki köylerden geçtim.30.000 civarında insan bulunuyordu ve buna her gün kuzeyden gelen yeni kafileler ekleniyordu.

Aralık ayı sonunda konsoloslardan olumlu cevap aldım ve hemen akabinde Amerikan Konsolosluğu'ndan Bay B. yanında 150.000 frankla beraber geldi.Alman konsolosu da 300 Ltq. (7.000 frank) gönderdi bana.Farklı bölgelerden toptan buğday ve arpa satın alarak,açlık çeken insanlara dağıtma teklifim kabul edildi.

Ocak ve Şubat aylarında,güvendiğim birkaç insan aracılığıyla birçok köye tahıl dağıttırdım.Kolay bir iş değildi bu.Neler olduğunu görmek için birçok kez kendim de köylere atla gittim.

Köyün birinde,buğdayın kalan kısmı sözleşme şartlarına uygun kalitede değildi.Bu köydeki aç insanlara,dört saat mesafedeki başka bir köye gitmelerini,orada dolu bir depomuz olduğunu söyledim.Fakat insanlar feryat figan etmeye başladılar.Yarı çıplak,gözleri çukura kaçmış insanlar yalvararak ayaklarıma kapandı.Kötü de olsa bu buğdayı vermemi istiyorlardı.Bunu da yiyebileceklerini söylediler.Israrlarına dayanamadım.Yanıma bu kalitesiz buğdaydan bir miktar alarak şehre götürdüm.Burada buğdayı satıcıya göstererek,zararı karşılaması için bir ton iyi kalite buğday aldım ondan.

Ancak satın aldığımız buğdaylar kısa sürede tükendi.Bu arada bahar geldi,iyi bir hasat bekleniyordu.Köylerdeki Kürtler ot yiyerek açlıkla savaşmaya çalışıyorlardı.Hasat vakti geldiğinde onlara da iş çıktı.Araplardan daha iyi anlıyorlardı bu işten.Mahsulü toplamaya yardım ettiler.Fakat 1917-1918 kışında yeniden kıtlık başgösterdi.İyi mahsul alınmasına rağmen korkunç bir kıtlık başladı.Sürgün edilen Kürtlerin hemen hepsi kurbanı oldu bu kıtlığın.

1-Jakob Künzler,"Kan ve Gözyaşları Ülkesinde:Dünya Savaşı Sırasında Mezepotomya'da Yaşananlar,1914-1918",İstanbul:Belge Yayınları,2012.

*Jakob Künzler'in Kitabı "Kan ve Gözyaşları Ülkesinde",Toplumsal Tarih,sayı:218,Şubat 2012,s.80-82.