Başpiskopos Günel Kalemkeryan Romanya'dan geldikten sonra İstanbul kilise yetkililerince yakın bir tarihte Sivas'a atanmıştı.Geniş tutuklamaların başlangıcından itibaren o,tüm tutukluların suçsuz olduklarına kefil olmuş,bırakılmalarını sağlamak için vali Muammer'i görmeye gitmekten bile kaçınmamıştır.Kentte oturanların sürgüne gönderileceği açıklandığında,Sivas'ın sürgünden bağışık tutulması için zamanın müslüman dini liderlerini İstanbul'daki yetkililer nezdinde araya soktuğu gibi,gözyaşları içinde ona yalvarmıştır.Ama hiçbir şey değişmemiş ve halka öteki Ermenilerle birlikte yola çıkmak zorunda oldukları yolundaki üzüntülü haberi içi sızlayarak vermiştir.Daha sonra Muammer'den son sürgün kervanına katılmayı talep etmiş,ama bu talebi de reddedilmiştir.Bununla birlikte polis gözetimine alınmış,her hafta valiliğe görünmek zorunda kalmıştır.
1916 yılı Kasım ayında,kent Ermeni sakinlerinden tümüyle boşaltıldığı ve jenosid uygulamasının son sınırına ulaşıldığı sırada Başpiskopos,Ermeni halkının celladı olan İçişleri Bakanı Talat Paşa'nın yakında Sivas'a geleceğini öğrenmiştir.O güne dek,özellikle Enver'in ya da hükümetin önemli kişilerinin geldikleri tüm karşılama törenlerine katılmayı reddetmiştir.Ama Muammer'e,Romanya'da bulunduğu dönemde pek çok kez karşılaştığı,kendisini kişisel olarak tanıdığını ileri sürerek Talat'la görüşüp görüşemeyeceğini sormuştur.Muammer kaygıyla,ondan özel olarak ne isteyeceğini bilmek istemiş,ona,Talat'tan kentten ayrılmasına yardım etmesini istememesini salık vererek bu görüşmeyi kabul etmiştir.
Bakan 29 Kasım akşamı Sivas'a gelmiştir.Ertesi gün,davetlilerin huzurunda bütün sabah süren bir karşılama töreninden sonra Başpiskopos,kendi koruma müfrezesi eşliğindeki Talat'ı ziyaret etmiştir.Talat odada,ayakta onu beklemektedir.Küçümseyici bir bakışla,Türkçe vurguyla,Ermenice olarak selam verir:"Parev ahpar!" ki bu "merhaba kardeş" demektir.Zavallı Başpiskopos ona,kendisini kişisel olarak selamladığını,ama elinde olmadan,artık burada bulunmayan Ermeni cemaati adına karşılamayı dilediğini söyleyerek kibar bir davranışla yanıt verir.Sivas'ta tutuklu olduğunu ve kentten ayrılmasına izin verilmediğini de söyler.
Talat konuşmayı yüzeysel ve ilgisiz konulara çeker.Bir süre sonra Muammer'e dönerek şöyle der:"Ben Günel Efendi'yi Romanya ve İstanbul'dan tanırım,onu İstanbul'a gönderebilirsiniz.Döner dönmez emri size ileteceğim."
Başpiskopos Günel yedi ay sonra,ancak Muammer Konya'ya atandığı zaman İstanbul'a geri dönme izni almıştır.Bu uzun yolda Gürcistan kökenli bir dostunun etkili ve yürekli himayesi sayesinde sağsalim bu kente ulaşmıştır.
Savaş süresince Müttefikler tarafından verilen sözlerin tersine,uluslararası adalet,Ermeniler karşısındaki misyonunu yerine getirmemiştir.Bununla birlikte,Ermeni hak arayıcıları jenosidin başlıca sorumlularını birer birer alt etmişlerdir.
Talat 15 Mart 1921'de,Berlin'de,jenosidden kurtulan biri olan Soghomon Tehlirian tarafından vurulmuştur.Alman yargıçlar Tehlirian'ın suçsuz olduğunu ilan etmişlerdir.
Bununla birlikte,İstanbul'da "Hürriyet Tepesi" üzerinde Ermeni jenosidinin bir numaralı sorumlusu bir anıtkabire layık görülmüştür.
*Jean-Varoujean Gureghian,"Babamın Yazgısı":Küçük Asya'nın Golgotha'sı,Belge Yayınları,İstanbul,2004,Tarihi İnceleme,s.151-153.
Kaydol:
Kayıt Yorumları (Atom)
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder