Aydınların Katledilmesi Üzerine Bir Tanıklık

1904'de Gavra'da doğan,Yerevan'da yaşayan Suren Sarkisyan:

"Vaktiyle büyükbabam başkent yakınındaki Yıldız vadisinin yeşillikleri içinde,küçük bir Türk köyünde bir kır evi satın almıştı.

1915 yılında Ermenilere zulüm edilmeye başlandığında annem bizi korumak için,ağabeyimle beni yerleşmek üzere kır evine götürmeye karar verdi.Erzaklarımızı yüklediğimiz bir yük arabası ile Beknik ve Tavra'dan geçerek yola koyulduk.Akşam bir nöbetçi keşişin bizi büyük bir coşkuyla kabul ettiği Surp Hagop manastırında mola verdik.O bize Ermeni askerlerinin silahsızlandırılmasından ve başkentteki aydınların tutuklandığından söz etti.

Manastırda bir gece geçirdikten sonra yavaş yavaş yola koyulduk ve kısa sürede gideceğimiz yere ulaştık.O sırada ben henüz onbir yaşındaydım ve olup bitenlerden pek bir şey anlamıyordum.Kırda günlerimi koyun gütmekle geçiriyordum ve kolaylıkla Türkçe konuştuğumdan çok çabuk, benim gibi koyun güden kendi yaşımdaki Türk dostlar edindim.Türk köylülerle ailemizin ilişkisi çok dostçaydı ve onlar sürekli çok dikkatli olmamızı,çünkü hükümetin tüm Ermenileri sürgün etme kararı aldığını söyleyerek bizi uyarıyorlardı.Bu olaylar yüzünden evimizde büyük bir keder havası hüküm sürüyordu.

Bir gün Türk arkadaşlarım bana,akşam kendileriyle birlikte çok büyük sayıda Ermeni seçkininin götürüldüğü ve öldürüleceği İtler Deresi'ne gelmeyi isteyip istemediğimi sordular.Fazla düşünmeksizin olur yanıtı verdim.

Akşam küçük arkadaşlarımla birlikte yola çıktık.Bir süre sonra uzakta parlayan on-onbeş kadar ateş gördük ve oraya doğru yöneldik.Ateşlerin çevresinde toplanmış bir köylü kalabalığı vardı.Hepsinin ellerinde sopalar,bıçaklar ve baltalar bulunuyordu.Korktum ve kaçmak istedim,ama arkadaşlarımın önünde bunu yapmaktan utandım ve kaldım.

Sürünerek yaklaştık ve tarladaki yabani otların içine gizlendik.Az sonra atlı jandarmalar ateşlerin önüne dizildiler.Siyahlar giyinmiş ve başlarına kırmızı fes takmış tüm yüksek rütbeli memurlar bir kerevetin üzerinde oturuyorlardı.Ansızın kalabalık bir çığlık kopardı ve jandarmaların kamçıları altında dörder dörder bağlanmış olan Ermeni tutsaklar getirildi.Sonu gelmiyordu,onlar yüzlerce ve yüzlerceydi.Hepsi aşırı zayıf,güçsüz ve içler acısı bir durumdaydı.Sonunda zincirli,iyi giyimli otuz kadar kişi kerevetin yanına getirildi.Düzenleyicilerden biri sessizliği sağladı.Artık tam bir sessizlik hüküm sürüyordu.

Bir Osmanlı zabiti başının üzerinde bir kağıt sallayarak söze başladı:'...Müslüman kardeşlerim!Bu alçak gavurlar,bu domuzlar devletimize ihanet etmişlerdir;onlar düşmanlarımıza yardım etmişler,kutsal topraklarımıza sahip çıkmak istemişlerdir,bağımsız bir Ermenistan kurmayı amaçlamışlardır...Hainlere ölüm!'Kalabalık yürekten yanıtladı:'Hainlere ölüm!'Aynı anda bir başka subay söz aldı.Kudurmuştu ve durmaksızın şunu yineliyordu:'Hain millet!'Bir tutsak haykırdı:'Yalan söylüyorsunuz,yalan söylüyorsunuz!'Jandarmalardan biri kırbacıyla başına şiddetle vurarak onu susturdu.

Üçüncü bir konuşmacı ölüm cezası verilmesini istedi ve bu kitle kıyımını haklı çıkarmak için,bir mahkumun sözümona savunma yapmak için söz almasını önerdi.Bir Ermeni tutsak kerevetin yanına dek götürüldü ve anlaşılmaz birkaç sözcük mırıldandı,sonra ansızın onun sözlerini bastıran başka bir ses işitildi:'Uydurma bahanelerle bizi öldürmek isteyerek Osmanlı vatanına ihanet eden asıl sizsiniz!Bizi öldüreceğinizi çok iyi biliyoruz,sürekli olarak bize katliam yapıyorsunuz,fakat cinayetleriniz cezasız kalmayacak...Hepiniz cezanızı çekeceksiniz!'Kerevette oturan tüm subaylar onu gülerek izliyorlardı.Jandarmalar sahnedeki adamı kabaca sürüklediler ve aynı şekilde,konuşmaya zorladıkları bir başka tutsağı çıkardılar.O alçak sesle birkaç söz söyledi ve subaylara doğru tükürdü,onlarla sen diye konuştu.Bu adalet parodisinin ardından zincirli tutsaklardan otuzu bir tepeciğin üzerine götürüldü ve giysileri çıkartıldı.Tutsakların her biri,onları saçlarından tutan ve boynuna basan bir jandarma tarafından yere yatırıldı.Sonra,ölümlerini daha da alçaltıcı hale getirmek için;kaba etlerinde süngü darbeleriyle çizikler açılmaya başlandı.Zavallı bahtsızlar tüyler ürpertici çığlıklar atıyorlardı.Biri öldüğünde jandarmalar doğruluyor ve cesetleri sürükleyip koyaktan aşağıya atıyorlardı.

Ben terörize olmuş,dehşete kapılmıştım ve ne ağlayabiliyor ne de kaçabiliyordum.Bu gerçekdışı manzara karşısında ağzım şaşkınlıktan tümüyle açılmış bakmayı sürdürüyordum.

Tutsaklar yavaş yavaş aynı yere götürülüyor,her biri süngü darbelerine maruz kalıyor ve koyağa atılıyordu.Jandarmalar yorulduğunda tutsakları öldürmek için bu anı bekleyen kalabalığa işaret verdiler.Ardından korkunç br kıyıma sıra geldi.Geceye dek sürecek olan kitle kıyımı başladı.Sonunda kalabalık kurbanlarının kanlı giysilerini de alarak dağıldı.

Ben iyice sersemlemiş olarak eve döndüm ve tek sözcük söylemeksizin kendimi yatağa attım,ama ailemin Türk komşuları yoluyla her şeyden haberi olmuştu.

Sonradan biz de sürgün edildik.Suriye çöllerine dek gördüğüm korkunçluklar düşünülemez ve tarif edilemez..."

*Jean-Varoujean Gureghian,"Babamın Yazgısı":Küçük Asya'nın Golgotha'sı,Belge Yayınları,İstanbul,2004,Tarihi İnceleme,s.136-139.