Şeyh Said'in mezârı,Kılıçdaroğlu'nun helâlleşme yolculuğu/Prof.Dr.Taner Akçam*

Kılıçdaroğlu Şeyh Said'in ailesi ile buluşmalı,mezârların yerini bulacağı ve aileye teslim edeceği sözünü vermelidir.Seyyid Rıza'nın mezârının anlamı Dersim için neyse,Şeyh Said'in mezârının anlamı da Sünni Kürtler için odur.

İki haber üst üste geldi.Önce Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) Genel Başkanı Kemal Kılıçdaroğlu'nun "helâlleşme yolculuğu"na çıkacağıyla ilgili bir video gündeme girdi,sonra da Şeyh Said ile ilgili bir haber.

Diyarbakır Barosu,Şeyh Said Eğitim,Kültür ve Dayanışma Derneği ile Şeyh Said mirâsçısı torun Mehmed Kasım Fırat,Şeyh Said ve 47 arkadaşının mezâr yerlerinin açıklanması ve kendilerine verilmesi için İçişleri Bakanlığı'na başvurduklarını açıkladılar.

Kılıçdaroğlu videoda oldukça kuvvetli mesajlar verdi ama sözleri,daha öncekiler gibi,gene son derece bulanık ve belirsizdi.Tam olarak ne istediği ve yapacağı anlaşılmıyordu.

Örneğin,"geçmişte kırdığımız,korkuttuğumuz topluluklarla,bireylerle artık helâlleşme zamanıdır.Ne pahasına olursa olsun yaralarımızı iyileştirmek için geçmişte yapılan hatâların sorumluluğunu almayı ve bunlar için birbirimizden helâllik istemeyi bilmeliyiz" gibi çok kuvvetli bir cümle kurdu ama ne bu kırılan ve korkutulan toplulukların kimler olduklarını söyledi,ne de "sorumluluk almanın" ne demek olduğu,nasıl yapılacağı konusunda tek bir kelime sarfetti.

Kılıçdaroğlu'nun,"helâlleşme" konusunda yaptığı üçüncü video bu.Sözler değişse de içerik hep aynı ve somut hiçbir öneri içermemeleri en kuvvetli özelliği.Görülen o ki,Türkiye'nin en temel konularından birisinin kısa reklam filmleriyle hatırda tutulmasına yönelik bir strateji izleniyor.

Konunun çok şaşırtıcı olan tarafı şu;"helâlleşme" gibi son derece ciddi bir konuda,bugüne kadar CHP tek bir tartışma,tek bir toplantı düzenlemiş değil.Konu hakkında,tartışmaya açılmış tek bir yazılı metin yok.

Son derece bilinçli bir biçimde hem her şey son derece bulanık,bilinmez olarak bırakılıyor hem de sorun ciddi bir biçimde kamuoyuyla tartışılmıyor.Tercih edilen arada bir çekilen reklam filmleri...

"Helâlleşme"nin kamuoyu nezdinde ciddi bir siyâsî sorun olarak tartışılması yerine,reklam filmleriyle geçiştirilmesi çok ama çok tuhaf.Tanım ağır kaçsa da bana bir "ciddiyetsizlik" örneği gibi geliyor.

İzlenen strateji,bu hâliyle "Don't Look Up (Yukarıya Bakma)" filmini hatırlatıyor.Filmde siyâsetçiler,dünyâya çarpacak dev bir göktaşının yaratacağı büyük tehlikeyi ciddi olarak konuşmak yerine,konu hakkında hazırladıkları reklam filmlerinin kaç tık alacağı ile uğraşıyorlar.

Şeyh Said'in mezârının yerinin bilinmiyor olması bir insânlık ayıbıdır

Şeyh Said'in torunlarının dedelerinin mezâr yerini bilmek istemeleri ile CHP liderinin helâlleşme yolculuğu arasındaki ilişki çok açık.

Kılıçdaroğlu eğer,"geçmişte kırdığımız,korkuttuğumuz topluluklarla,bireylerle artık helâlleşme zamanıdır.Ne pahasına olursa olsun ... geçmişte yapılan hataların sorumluluğunu almayı... bilmeliyiz" sözlerinde ciddi ise,Şeyh Said'in torunlarının isteği,ona altın tepside sunulmuş bir fırsattır.

Şeyh Said üzerine çok şeyler yazıldı,çizildi.Ama konuya ailesinin isteklerinde ifadesini bulan bir nokta üzerinden hiç bakılmadı.Şeyh Said Kürtlerin çok önemli bir sembolüdür ve ayaklanma bahane edilerek Kürtler kırılmış,korkutulmuştur.

1925-1927 döneminde çok büyük haksızlıklar yapılmış,cinâyetler işlenmiştir.Bu dönemde faaliyet gösteren Şark İstiklâl Mahkemeleri'nde,iki yıla yakın sürede 420 kişiye idâm cezâsı verilmiş bunlardan 207'si infâz edilmiştir.

Yani,22 ay boyunca ayda en az on kişinin idâm edildiği bir tabloyla karşı karşıyayız.Bu tabloya askerî mahkemelerce idâm edilenler;yargılamaya götürüyoruz diyerek yolda kurşuna dizilerek infâz edilenler dâhil değildir.

Ayrıca Lice-Kulp-Genç üçgeninde,1925-1927 döneminde imhâ edilen insân sayısının 15 bin civârında olduğu söylenmektedir.İnsânların canlı olarak evlere veya samanlıklara kapatılarak yakılmaları sıradan uygulamalardandı.

Şeyh Said ve asılan diğer 47 kişinin mezârlarının yeri bilinmiyor.Ve aile şimdi,cenâzelerin kendilerine verilmesini istiyor.Şeyh Said'in dinî inançlara göre yeniden defnedilmesini istemekten daha insânî ne olabilir?

Genel bir kuraldır.Eğer sevdiğiniz insânın akıbetini bilemezseniz,cenâzenizi inançlarınıza uygun bir biçimde gömemezseniz yas tutamazsınız.

Yas tutabilmek geçmiş acıyı unutabilmenin en önemli yoludur.Yas tutamazsanız içinizdeki yara kapanmaz ve kanamaya devam eder.Yaranız kanadıkça huzur bulamaz ve istenen barışı sağlayamazsınız.Barış olmadan da geleceğe yönelemezsiniz.

Şeyh Said'in mezârının yerini bilmek ailesinin en doğal hakkıdır.Ama bu aynı zamanda Kürt insânının ve tüm insânlığın en doğal,temel insânî hakkıdır.Eğer Kürtlerle,huzur ve barış içinde geleceğe bakmak istiyorsanız,onlara yas tutma imkânını tanımak zorundasınız.Helâllik istemek,Şeyh Said'in mezârının yerini açıklamaktan geçer.

Kılıçdaroğlu,helâlleşme konusunda ciddi ise,bir ân önce Şeyh Said'in ailesi ile buluşmalı ve onlara mezârların yerini bulacağı ve aileye teslim edeceği sözünü vermelidir.

Helâlleşmenin başlangıcı budur.Seyyid Rıza'nın mezârının Dersim için anlamı neyse,Şeyh Said'in mezârının Sünni Kürtler için anlamı odur.Ve bunu en iyi anlayacak kişilerin başında bir Dersimli olarak Kılıçdaroğlu gelir.

Dersimli bir Alevî'nin,Sünni-Nakşibendi bir Kürt Şeyhi'nin ailesine destek vermesinin yaratacağı büyük pozitif enerji üzerine ve bunun bu ülke topraklarında barış için ne anlam ifade edeceğine dair söylenecek her kelime bile fazladır.

Bizlere,Türkiye'nin geleceği ile ilgilenen ve kaygı taşıyan insânlara düşen ise,Şeyh Said olayı konusunda artık başka türlü konuşmayı öğrenmektir.

Başka türlü konuşmak ise Şeyh Said olayı konusunda bugüne kadar sorulmamış soruları sormakla mümkündür.Yani,Şeyh Said "dinci bir hareket miydi,hilâfeti getirip şerîat devleti kuracak mıydı?Yoksa din sadece bir örtü idi ve asıl amaç bağımsız Kürt millî devletini kurmak mıydı?İngilizler desteklemiş miydi? 'Yabancı parmağı' var mıydı?" gibi artık baygınlık veren sorular yerine başka sorular...

Bir toplumu geçmişi ile barıştıracak ve geleceğe yöneltebilecek sorular,neler mi bunlar,söz bu da bir başka yazı konusu olsun.

Ama önce hep birlikte ailenin insânî talebine destek verelim.Şeyh Said'in mezâr yeri bulunsun ve cenâze aileye teslim edilsin.Yas tutabilmek barışmanın en temel koşuludur.Kılıçdaroğlu'nun bu önemli adımı atarak Şeyh Said ailesiyle buluşması ve beni şaşırtması en büyük dileğimdir...

*Prof.Dr.Taner Akçam,Şeyh Said'in mezârı,Kılıçdaroğlu'nun helâlleşme yolculuğu,Bianet,20 Şubat 2022.

https://bianet.org/bianet/siyaset/257990-seyh-sait-in-mezari-kilicdaroglu-nun-helallesme-yolculugu