Sivaslıların talihsizliği,iktidardaki İttihat ve Terakki Partisi'nin etkin bir üyesi olan Muammer'in 1912 ilkbaharında yeni vali olarak atanmasıyla başladı.Muammer,Ermenilere diş biliyor ve bunu da gizlemiyordu.
Henüz çocukken,okuldan çıkışta küçük Ermeni çocuklarını döverek onların anasını ağlatıyordu.Onları çetesi ile birlikte sokak köşelerinde bekleyip yalnız yakaladıklarını değneklerle döverlerdi.11-12 yaşlarındayken bir gün değneği ile bahçedeki bir ağacın meyvalarını birer birer ezerken,babası ona sormuş:"Sen ne yapıyorsun oğlum?-Gavurları yokediyorum baba,bundan sonra bırak burada alıştırma yapayım!"Onun yanıtı bu olmuştu.Görgü tanığı olan komşusu (jenosidden sağ kalan,Sivas Aramyan okulunda öğretmen ve Sivas eyaletindeki jenosidle ilgili olarak Ermenice yazılmış zengin ve parlak bir yapıtın yazarı olan entelektüel Garabet Kapıcıyan'ın annesi) yaşadığı heyecan nedeniyle dikişini elinden düşürmüş.
Muammer Ermenileri bir hiç yüzünden tutukluyor ve hapishaneye tıkıyordu.En çok yaptığı iş,emrindeki adamlar aracılığıyla (Ermenileri eyalette yavaş yavaş yıkıma uğratmak ve avlamak için) ticarethanelerinde ve imalathanelerinde sistematik olarak yangınlar çıkarmayı başlatmak olmuştur.Sivas dışında,eyaletin diğer önemli kentleri de (Amasya,Tokat,Merzifon vb.) böylesi yangınların hedefi olmuştur.
Genel seferberlik döneminde,27 Ağustos 1914'deki güneş tutulması halk tarafından çok kötü bir belirti olarak değerlendirilmişti.
Ermeni yöneticiler önceden Osmanlı yurduna bağlılık yemini etmişlerdi.Bundan dolayı Kafkasya cephesinde Rusya ile yapılan savaşta,Ermeniler birbirlerine karşı savaşmak zorunda kalmışlardı.
Üç şeften (Cemal,Enver,Talat) biri olan ve 1913'den itibaren askeri diktatörlük kuran Enver,Ruslara karşı felaketle sonuçlanan saldırıdan sonra geri dönerken 18 Ocak 1915'de Sivas'tan geçmiştir.Yurtseverlik üzerine uzun bir söylev vermiş ve vatan için kahramanca savaşan Ermeni askerlerinin yeteneklerini övmüştür!Haklıydı,çünkü onun yaşamını kurtaran da Sivas'lı bir Ermeni subayı olan H. Akınyan'dı.Akınyan ve pek çok arkadaşı onu kurtarmak için yaşamlarını tehlikeye atmışlardı!Ama bu,daha sonra Akınyan'ın ailesinin (öteki aileler gibi) de sürgüne gönderilmesini engellememiştir.
Fakat kısa süre sonra,1915 Şubat'ında,İçişleri Bakanı Talat'ın erkeklerin tutuklanmasına ve öldürülmesine,belirtilen aşamalara göre eyaletin tüm Ermeni nüfusunun ölüm çölüne doğru sürülmesine ilişkin uğursuz ve gizli emri Sivas'a ulaşmıştır.Valiye emri doğrudan getiren kişi İttihat'ın önemli bir üyesi olan Gani Bey'dir.
Muammer'in beklediği şey de budur.Bundan sonra serbesttir,artık Ermenileri tutuklamak ve öldürmek için iftira atmaya ve şantaj yapmaya gereksinimi yoktur.Bir süre önce o,Ermeni askerlerinin Türk askerlerini zehirlemeye kalkıştıkları yolunda büyük bir dedikodu yaymıştı.Bu öylesine saçmaydı ki,bizzat İstanbul'daki yetkililer Muammer'i bundan vazgeçmeye zorlamışlardı.Başpiskopos Günel ondan,bunu resmi olarak yalanlamasını istediğinde,Muammer'in ona verdiği yanıt çok hayasızcadır:"Resmi suçlama olmadığı için,resmi yalanlama da olamaz!..."
Önce Hınçak ve Taşnak partilerinin tüm etkin önderleri ve üyeleri "vali ve danışmanı ile görüşmeye davet" edildiler!Birkaçı,ki bunlardan biri de efsanevi kahraman Murad Kırımyan (takma adı Sivaslı Murad) dışında kapana düştüler.Murad onüç silah arkadaşı ile birlikte dağa çıktı ve birçok çarpışmadan zaferle çıkarak,polis ve ordunun hazırladığı tüm tuzaklardan kurtuldu.Onlar denize ulaşmayı başardılar ve gemiyle,general Andranik'in gönüllüleri ile birleştikleri Rus cephesine ulaştılar.
Buna paralel olarak polis tüm eyaletteki Ermenilerin silahlarını toplamaya girişti.Sonunda 16 ve 24 Haziran 1915'teki iki baskınla Muammer yaklaşık 5000 erkeği,yani başkentin tüm seçkinlerini tutukladı.Eyalet genelinde tutuklananların hepsi başkentte toplandığı için hapishaneleri Ermeniler doldurdu.Tutuklananların çokluğu yüzünden Muammer,Sivas'ın merkez çarşısındaki büyük binaları hapishaneye dönüştürdü.
Öte yandan Ermenilerin eyaletteki tüm kurumlarına (okullar,hastaneler,manastırlar) sözümona "savaş gereksinimi" için el kondu.Eyaletin hapishanelerinde toplam 14.000'e yakın erkek vardı.Bunların çok azı ölümden kurtulmuştur.
Hükümet emrine uygun olarak kışlalardaki bütün Ermeni askerler silahsızlandırıldı ve "çalışma taburları"na aktarıldı.Çalışma taburlarındaki askerlerin yanısıra,tutuklanan tüm erkekler,bir süre sonra,çıkarıldıkları "yolculuk" sırasında küçük gruplar halinde öldürüldüler.
Çoğu da,kent Ermeni sakinlerinden tümüyle boşaltıldığı sırada öldürüldü.Onlar küçük gruplar halinde zincirlenerek götürülüyor ve Mayrakam tepesi üzerinde ya da Çelebiler vadisinde Teşkilat-ı Mahsusa'nın katilleri tarafından kesici silahlarla öldürülüyorlardı.
Sivas eyaletinin dini lideri olan Başpiskopos Günel Kalemkeryan her zaman Muammer'in yanına serbestçe girebiliyordu.Ermenilerin haklarını savunmayı ve onu ikna etmeyi denedi.Muammer ona,kendisinin de Ermenilerin geleceğinden kaygı duyduğu ve aslında hapishanede olmalarının onların iyiliğine olduğu,çünkü dışarıda daha az güvenlikte oldukları şeklinde yanıt verdi!..Ama ona şunu da söylemişti:"Siz burada yenisiniz ve Sivas'taki hemşerilerinizin ne denli tehlikeli olduğunu bilmezsiniz!.."
1 Temmuz'da Ermenilerin dini lideri (katolikos) gibi başpiskopos da (kentteki tüm Ermeni nüfusun yakında sürgün edileceği ve 5 Temmuz Pazartesi gününden itibaren yola çıkmak zorunda olduklarını bildiren) Muammer'in yanına toplantıya çağrıldılar.Muammer'e göre,"nüfusun tümünün güvenlik nedeniyle geçici olarak Malatya'ya aktarılması" zorunluydu,hükümetin emirlerini yerine getirmekten bizzat kendisi de "üzüntü duyuyor"du.
*Jean-Varoujean Gureghian,"Babamın Yazgısı":Küçük Asya'nın Golgotha'sı,Belge Yayınları,İstanbul,2004,Tarihi İnceleme,s.130-133.
Kaydol:
Kayıt Yorumları (Atom)
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder