Tayyip Erdoğan'ın belki onu da götürecek yeni Türkiye vizyonu/Prof. Dr. Taner Akçam*

PKK'nin,silâhlarını teslim ederek kendisini feshetmesi târihî bir adım idi.Artık "terör" örtüsünün kalkması ile birlikte Türkiye,konuşulması gereken konular üzerinde tartışmaya başlayacağı bir mecrâya girmektedir.Sembolik silâh yakma eylemini takiben Tayyip Erdoğan'ın Kızılcahamam'da yaptığı konuşma bu yolda atılan ilk büyük adımdır. Önce Erdoğan'ın konuşmasında öne çıkanlar: -47 yıllık savaş boyunca öldürülen PKK'lilerden "terörist" olarak söz etmedi ve "vatandaşlarımız" dedi."Terör" edebiyâtının bittiği,"siyâset konuşulmaya başlandığının" en somut göstergesidir bu.

-47 yıllık savaş sırasında "beyaz Toroslar" ve köy yakmalar ve boşaltmalarda ifâdesini bulan hukûk-dışı uygulamalardan "hatâlar" olarak söz etti.

-Savaşın uzun sürmesinin önemli bir nedenini "terör endüstrisinin" oluşmasına ve bundan kâr eden çevrelerin varlığına bağladı.

-Son yıllarda kendisinin de inkâr etmekte olduğu Kürt sorununun varlığını kabul etti ve bunun nedeninin Kürtlerle yapılmış anlaşmanın bozulmuş olmasına bağladı.(1995'te Barış Partisi programında bu husûsları yazdığımızı bildiğim için,ortada yeni olan bir şey yok denecek olsa bile,bu noktaları devletin "özeleştirisi" olarak okumakta fâyda var.)

-Yeni bir anlaşmanın şart olduğunu söyledi.Anlaşmanın üç önemli aktörü var;Türkler,Kürtler ve Araplar.Peki bunları biraraya getirecek çimento ne?:İslâm.Bu üç grubun Ortadoğu'da yeni bir birleşmeye doğru gitmekte olduğunu -Suriye ve Irak Kürdistan'ı Kürt ve Araplarını "biz" tanımının içine sokarak- söyledi.(Bunu adı konmamış bir konfederasyon olarak okuyabilirsiniz.)

-Türk-Kürt-Arap birlikteliğinin târihte zaferler getirdiğini,anlaşmanın bozulduğu durumlarda ise sorunların çıktığını söyledi.Yâni gelecek için bu üç kuvvet arasında ortaklık ve birleşme şarttır.(Bu söylenenleri ABD Büyükelçisi Thomas J. Barrack'ın Sykes-Picot Antlaşması'nı eleştirmesi ve Osmanlı millet sistemini övmesi ile birlikte okuyun.)

-Kelimeyi kullanmadı ama TBMM'nde kurulacak komisyon ile Türk,Kürt,Alevî,herkesin,birinci vatandaş olduğu yeni bir toplumsal uzlaşma arayışına gidileceğini söyledi.(Demek ki bu ülkenin ana sorunu hâlâ eşit vatandaşlık ilkesinin hayâta geçirilmemiş olmasıdır.Bu söylenenleri 1923 Cumhuriyeti ile birlikte ne tür bir rejim kurulmuş olduğu gerçekliği ile birlikte okuyun.)

-Türk,Kürt ve Arap birlikteliğini sağlayacak ana politik aktör Cumhur İttifâkı'dır.DEM Partisi'ni bu ittifâka ekleyerek AKP,MHP ve DEM Partisi'nin yeni toplumsal sözleşmenin ana ayaklarını birlikte tartışacaklarını söyledi ve konuyu "Meclis komisyonuna" havâle etti.Yeni açılım bu üç partinin ortak eseri olacak! Konuşmada söylenmeyenler: Tüm konuşmanın içine sinen söylenenler kadar önemli söylenmeyenler vardı.Dört söylenmeyen çok önemli idi. -CHP'nin üstü çizildi ve yok sayıldı.Toplumun yüzde 35'ine yakın kesimine sahip bir partinin üstünün çizilmesinin "düşünülmüş bir tercih" olduğu çok açık!İki önemli soru var cevâbı aranması gereken:a-CHP'nin üstü niçin çizildi?Ve b-CHP'nin ötekileştirildiği bir ortamda sözünü ettiği Kürt,Arap ve Alevî vb. sorunlar çözülebilir mi?(Bu söylenenleri DEM Parti'nin böylesi bir ötekileştirme politikasının parçası olmayı reddedeceği -tahmini,gerçeği- ile birlikte okumakta fâyda var.)

-Tüm bir konuşma boyunca,Mustafa Kemâl adı bir sefer bile olsa geçmedi!Örneğin Kurtuluş Savaşı'ndan bahsedildi,bu savaşın kazanılmasının Türk-Kürt ortaklığı ile gerçekleştiği kabul edildi ama bu savaşın önderi sayılan kişinin adı bir sefer bile geçmedi.Bu da son derece bilinçli yapılmış bir tercih idi.(Niçin sorusunu sorma hakkımız var.Ve bu soruya verilecek cevâplar târihî öneme sahiptir.)

-Türk,Kürt,Alevî ve Arap birlikteliğini sağlayacak,bu topluluklar arasındaki sorunların çözümü için gerekli hukûkî altyapının ne olması gerektiği ile ilgili hemen hiçbir şey söylenmedi.Konuşmada (Kürtlere yapılan hukûk-dışı uygulamalar dışında) hukûk kelimesi kullanılmadı ve anayasa sözü geçmedi.Tüm konu "sürecin yasal ihtiyâçları" olarak tanımlandı ve konu Meclis'e,kurulacak "komisyona" havâle edildi.

-Türkiye'nin Hristiyan ve Yahudi kökenli vatandaşlarının esâmesi bile okunmadı!Onlar yok sayıldılar.Hristiyanların,Yahudilerin ve konu hakkında hassâsiyetleri olan küçük bir azınlığın dışında bu "yok saymanın" kimseyi râhatsız ettiğini zannetmiyorum.Konuşma sonrası yapılan değerlendirmelerde bu "yok sayma" doğal sayıldı ve bahsedilmeye bile değer görülmedi.Bu gerçeklik,kendilerini ilerici olarak tanımlayan çevrelerin de fiilen Millet-i Hâkime kimliğini sahiplendiklerini göstermektedir. Unuttuğum bir şey kaldı mı,bilemiyorum.Ama özetle,Tayyip Erdoğan'ın konuşması bir vizyon konuşması idi.Türkiye'ye ve bölgeye yönelik büyük stratejik hedefler ilân etti.Türkiye'ye ilişkin eşit vatandaşlık bölgeye ilişkin konfederasyon diyebileceğimiz bir öneri paketi sundu.Bu nedenle detayların olmaması doğaldır.Ama bize üstünde konuşabileceğimiz,alternatif öneriler sunabileceğimiz bir çerçeve sunmuştur. Üç husûsun altını çizerek bu yazıyı sonlandırayım: Mustafa Kemâl'in adının özellikle anılmamasının nedeni,Türk-Kürt-Arap uzlaşısını esâs alacak yeni bir düzen önerisinin,onun kurduğu Cumhuriyet'in artık işlemediği ve sorun ürettiği varsayımına dayanmasıdır.Erdoğan'ın konuşması,1923'te inşâ edilen devletin temel paradigmalarına yönelik bir eleştiri olarak okunmalıdır.

Kurtuluş Savaşı'ndan Mustafa Kemâl'e hiç değinmeden söz edilmesi,bu paradigma değişiminin en belirgin göstergesidir.Etnik-kültürel Türklük temelinde inşâ edilen,Kürtleri ve Alevîleri dışlayan,eşit vatandaşlık ilkesiyle bağdaşmayan lâik devlet modeli terkedilmekte;yerine,Müslüman kimlik etrâfında bir İslâm milliyetçiliğiyle toplumu birleştirmeyi hedefleyen yeni bir cumhuriyet önerilmektedir.(Hristiyanlar ve Yahudilerin dışlanması da bu kurguya içkindir.)

Bu da beni ikinci noktaya götürmektedir:Mustafa Kemâl milliyetçiliği yerine Ziyâ Gökalp milliyetçiliği ikâme edilmektedir.Aslında bu,Mustafa Kemâl'in de pragmatik nedenlerle önce benimsediği ve sonra vazgeçtiği 1918-1922 dönemi İslâm milliyetçiliğidir.Cumhuriyet,1920 ve 1930'lu yıllarda etnik-kültürel özelliklerle tanımlanmış,ırk esâsına dayanan Türkçülük temelinde kurulmuştu.Anayasa'da T.C. vatandaşları,"Kânûn Türklüğü ve Türk Soyundan Gelmek" esâslarına göre ayrılarak ama hangi kategoriye dâhil olurlarsa olsunlar Türk sayılmışlardır.Bu sistemin,Kürt,Alevî,Hristiyan ve Yahudileri ikinci sınıf vatandaş sayması kaçınılmazdı.

Abdullah Öcalan'ın,"Kürt varlığı tanınmadığı için silâhlı mücâdeleye başladık",ifâdesiyle anlattığı bu gerçekliktir.Şimdi,Mustafa Kemâl'in Müslümanlar arasında hiyerarşi yaratan bu vatandaşlık kavramının terkedileceği ve Ziyâ Gökalp milliyetçiliği temelinde Müslümanların eşit vatandaşlar sayılacağı yeni bir sisteme geçileceği söylenmektedir.Bu bakışın Kürt varlığını ve gerçekliğini tanımak üzerine oturacağı ise açıktır.

Üçüncü husûs,CHP'nin üstünün çizilmesinin bu bağlamda anlam kazandığıdır:CHP'nin yok sayılması,seçim kaygısının çok ötesinde "kurucu partiden" intikâm alma arzusunun eseridir.Erdoğan,CHP'ni şu ânki Kürt,Alevî,Arap vb. meselelerinin ortaya çıkmasının ana sorumlusu olarak gören bir teorik çerçeve çizmektedir.Bu anlamda ama tersten bir Mustafa Kemâl örneği sunmaktadır.Mustafa Kemâl nasıl etnik-kültürel özelliklerle tanımlanmış ırk esâsına dayalı Türk devletini kurarken,Kürt'ü,Alevî'yi,İslâmcıları dışladıysa,Erdoğan da toplumun yüzde 35 desteğine sahip bir partiyi ve onda temsil edilen seküler Türkleri dışlamaktadır.

CHP'nin dâhil edilmeyeceği bir sürecin tutmayacağını söylemek için kâhin olmak gerekmez.DEM çevresi de buna açık tavır alacaktır.Bu devleti kuran partinin dışlanmasını esâs alan yeni bir yapılanma uzlaşma değil çatışma yaratır.Bu nedenle intikâm siyâsetinin bırakılması gerekir.

Eklenmesi gereken son husûs,soruna "Tayyip Erdoğan düşmânlığı" ile yaklaşılmaması gerektiğidir.25 yılın getirdiği yorgunluk;ülkenin şu ân içinde bulunduğu büyük ekonomik kriz ve yoksulluk ve hukûk devletinin en temel ilkelerinin ayaklar altına alınması gerçeğinin bu duyguyu yarattığı tartışma götürmez Ama bize sunulan,Erdoğan'ın olmadığı koşullarda da inşâ edilmek istenen bir devlet modelidir.Erdoğan'ın bu yeni kuruluş sürecinde ayakta kalamayacak olması kuvvetle ihtimâl dâhilindedir.

O hâlde en başta Türkiye'nin kurucu partisi CHP olmak üzere muhâlefet çevrelerin üstüne düşen,İslâm milliyetçiliğini esâs almış yeni bir kuruluş modeli yerine yeni modelin esâslarını açıklamaktır.

Eğer Erdoğan'ın açıkladığı İslâm birliğini esâs almış Ziyâ Gökalp milliyetçiliğini eksik ve yetersiz buluyorsak,1923'te oluşturulan Apartheid rejiminin eleştirisi üzerine oturmuş yeni bir model önermek zorundayız... *Prof. Dr. Taner Akçam,Tayyip Erdoğan'ın belki onu da götürecek yeni Türkiye vizyonu,Medyascope,13 Temmuz 2025. https://medyascope.tv/2025/07/13/taner-akcam-yazdi-tayyip-erdoganin-belki-onu-da-goturecek-yeni-turkiye-vizyonu/