Uluslararası kuşatma ve işgâl altındaki Artsakh/Demir Sönmez*

Azerbaycan ve Rus askeri barış güçlerinin koruması altında 12 Aralık 2022 târihinde Artsahk'a yönelik abluka ve kuşatma devam etmektedir.Bu kuşatmanın ve ablukanın iyi anlaşılması için konunun iyi tanımlanması gerekir.

Bu kuşatma ve ablukanın stratejik bir amacı ve tanımı vardır:Bu kuşatma sadece Azerbaycan tarafından başlatılan ve sürdürülen bir eylem değildir.Hepimiz konunun değişik boyutlarıyla tanımlamasını yapabiliriz;ama bunu yaparken bütün gerçekleri tüm çıplaklığıyla kamuoyunun bilgisine sunmalıyız.

Konuyu çok karmaşık bir şekle sokmadan,yaşanan gerçekliklerden hareket etmek daha anlaşılır
olacaktır.

9 Kasım 2020'de Rusya,Azerbaycan ve Ermenistan tarafından imzâlanan ateşkes antlaşmasının en önemli maddelerinden biri olan 6. madde,Lachin Koridoru [Berdzor] sorunuyla ilgilidir:Ermenistan Cumhuriyeti,Kelbecer İlçesi'ni 15 Kasım 2020'ye kadar,Lachin İlçesi'ni ise 1 Aralık 2020'ye kadar Azerbaycan Cumhuriyeti'ne iade edecektir.Dağlık-Karabağ [Artsakh] ile Ermenistan arasında bağlantıyı sağlayacak Lachin Koridoru [Berdzor] (5 kilometre genişliğinde) Shusha topraklarından
geçmemekle birlikte Rusya Federasyonu barış güçlerinin kontrolü altında kalacaktır.Taraflarca mutâbakata varıldığı üzere,önümüzdeki üç yıl içinde Dağlık-Karabağ [Artsakh] ile Ermenistan arasında bağlantı sağlayacak Lachin Koridoru [Berdzor] üzerinden yeni bir güzergâhın inşâsına yönelik bir plân hazırlanacaktır ve bunun ardından,geliş-gidiş rotasını korumak amacıyla Rus barış güçlerinin bu bölgeye yerleştirilmesi plânlanacaktır.Azerbaycan Cumhuriyeti,Lachin Koridoru [Berdzor] boyunca her iki yönde de seyâhat eden kişilerin,araçların ve yüklerin güvenliğini garanti edecektir.

Artsakh'ın Ermenistan ve tüm dünyâyla bağlantısını sağlayan tek karayolu,Azerbaycan ve Rus barış güçleri tarafından işgâl ve abluka altına alınmıştır.

Azerbaycan'ın amacı;Artsahk'ta yaşayan Ermenileri köklerinden kopararak sürgüne göndermek veyâ ekonomik ve ulaşım ablukasıyla bölgedeki Ermeni halkını açlığa ve susuzluğa terkedip,temel sağlık malzemelerinden ve ilâçlardan yoksun bırakarak topluca ölmelerine neden olmaktır.Amaç,bu yöntemle bu topraklarda yaşayan Ermenilerin varlıklarına son vererek soykırım yapmaktır.

Rus barış gücü mü yoksa Azerbaycan askerî gücü mü?

10 Kasım 2020 târihinde imzâlanan ateşkes antlaşması ve sonrasında,Rus barış gücü bölgede barışa değil,Azerbaycan çıkarlarına ve provokasyonlarına hizmet etmektedir.Ateşkes antlaşmasına göre,Artsakh'ın Ermenistan'la ve tüm dünyâyla bağlantısını sağlayan Lachin Koridoru [Berdzor]'nun güvenliği Rus barış güçleri tarafından sağlanacaktı.Azerbaycan tarafından Ermenistan'a yönelik gerçekleştirilen askerî saldırılar,Rus barış güçlerinin denetimi altındaki bölgelerde yapılmaktadır.Azerbaycan tarafından Lachin Koridoru [Berdzor] üzerinde inşâ edilen kontrol noktaları yine Rus barış güçleri kontrolünde gerçekleşmektedir.
Artsakh'a dünyânın çeşitli ülkelerinden ve de uluslararası kurumlar tarafından gönderilen insânî yardımların geçişleri (ilâçlar,çocuk mamaları,sağlık ve tıbbî malzemeler ve zorunlu gıda maddeleri),Rus barış güçlerinin denetimindeki bölgede Azerbaycan askerî ve resmî güçleri tarafından engellenmektedir.

Savaş dönemlerinde bile,Uluslararası Kızılay ve Kızılhaç'ın insânî yardım çabaları engellenmemiştir.ABD,Avrupa Birliği,Avrupa Konseyi,Birleşmiş Milletler ve çeşitli uluslararası kurumların bölgede incelemelerde bulunmalarına ve Artsakh'ı ziyâretlerine Rus Barış güçlerinin denetiminde izin verilmemektedir.
Şimdi düşünmek ve sormak gerekir:Putin yönetimindeki Rus barış güçleri kime hizmet etmektedir?Savaşı [başlatan da] 10 Kasım 2020'de savaşa son veren de Putin yönetimiydi.Bölgedeki askerî,ekonomik ve politik gücü elinde tutan Rusya'dır.Bu abluka ve işgâli gerçekleştiren belirleyici güç,Putin yönetimidir.Rusya,Azerbaycan ve Türkiye savaş koalisyonu bölgeyi yeni felâketlere sürükleme plânları yapmaktalar.Avrupa'nın sürüklendiği ekonomik,siyâsî ve enerji krizi,Avrupa ülkelerini Türkiye ve Azerbaycan'a daha bağımlı hâle getirmektedir.Devam eden Ukrayna Savaşı'nın Avrupa-Rusya ilişkilerini zayıflatması,en çok Türkiye ve Azerbaycan'a hizmet etmektedir.Azerbaycan enerji kaynaklarına ihtiyâç duyan Avrupa ülkeleri siparişlerini yüzde 50 artırmak zorunda kalmışlardır.Avrupa ülkelerinin artan petrol ve gaz talebini karşılamak için Azerbaycan,Rus petrol ve gazını pazarlayarak,Rusya'ya karşı uygulanan ekonomik ambargoyu delmektedir.Rusya,petrol ve gaz ihrâcât ağını genişletmek amacıyla Türkiye'de yeni yatırımlar yapmaktadır.

"Zengezur Koridoru",Ermenistan'ın toprak bütünlüğüne yönelik uluslararası bir işgâl hareketidir.

Türkiye ve Azerbaycan'ın ortak projesi olan "Zengezur Koridoru" Ermenistan topraklarının işgâl edilmesi projesidir."Zengezur Koridoru" ya da Türklerin deyimiyle "Turan Yolu" veyâ "Turan Koridoru"."Zengezur Koridoru" Pan-Türkizm ve Turancılık projesidir.Pan-Türkizm ve Turancılık ondokuzuncu yüzyılda doğmuş,Türkçe konuşan Müslüman ülkeler arasındaki bağları güçlendirmeyi,hattâ onları aynı devlet çatısı altında birleştirmeyi amaçlayan milliyetçi bir ideolojidir.Bu ideoloji Adolf Hitler'in Pan-Germanizm'ine eşdeğerdir.Azerbaycan,Türkmenistan,Özbekistan,Kırgızistan,Kazakistan'daki Türk ve Müslüman azınlıklar ile Kafkaslar ve Orta Asya'daki Tatarları tek bir devlet altında birleştirmeyi amaçlayan jeopolitik bir projedir.İşte Pan-Türkizm ve Turancılık ideolojinin önündeki tek engel Müslüman ve Türk olmayan Ermenistan'ın bir şekilde tasfive edilmesi gerekir.Ermenistan topraklarının içinden geçerek Azerbaycan ve Nahçıvan [Nakhicevan]'ı birbirine bağlayacak ve Nahçıvan [Nakhicevan] üzerinden Türkiye'yle birleşecek kara ve demiryolu projesi.Bu koridorla Türkiye,Orta Asya'daki Türk[î] cumhuriyetlere daha kolay ulaşacak."Zengezur Koridoru",Türkî cumhuriyetlerin petrol ve doğalgazının Azerbaycan ve Türkiye üzerinden daha kolay ve daha ekonomik olarak Avrupa ülkelerinde pazarlanmasını sağlayacağı gibi,târihî İpek Yolu bu koridor üzerinden Avrupa'ya ulaşmayı sağlayacak.

"Zengezur Koridoru",İran ve Ermenistan arasındaki sınırları da ortadan kaldıracak.Bunun İran'ın Kuzey Kafkasya ve Avrupa ile bağlantısını kesecek olması,bölgenin jeopolitik yapısını tehdit edecek.10 Kasım 2020 târihinde Rusya öncülüğünde Ermenistan ve Azerbaycan arasında imzâlanan antlaşmanın 9. maddesinde "koridor" kelimesi geçmemektedir.Antlaşma metninde Azerbaycan ve Nahcivan [Nakhicevan] Özerk Bölgesi arasından ulaşımı sağlayacak kara ve demiryollarının açılmasından bahsederken,yine antlaşmanın 9. maddesinde "Ulaşım kontrolü,Rusya Federasyonu Federal Güvenlik Servisi Sınır Muhafaza Servisi organları tarafından gerçekleştirilecektir" ifâdesi de yer alıyor.Rus barış güçlerinin Lachin Koridoru [Berdzor] güvenliğini nasıl sağladıklarına yukarıda değinmiştik.Burada tam anlamıyla kuzular kurtlara emânet ediliyor.İşte antlaşmanın en tehlikeli maddelerinden birisi bu:Neden bağımsız bir ülke olan Ermenistan'ın içinden geçen kara ve demiryollarının güvenliği bir başka ülkeye devrediliyor?Dünyânın hangi ülkesinde ve bölgesinde böyle bir uygulama var?Dünyânın hangi ülkesinde başka bir ülke topraklarında özel bir geçiş koridoru var ve de güvenliği başka bir ülkeye ait?Azerbaycan,Rusya ve Türkiye ilişkilerinin böyle devam etmesi durumunda;bu sadece bölge için değil,Avrupa ve Ortadoğu için de tehdit oluşturmayı sürdürecektir.Tabiî ki burada özetlemeye çalıştığım ilişkiler,çok daha derindir ve başka aktörleri de hesaba katmak gerekir.Bu ilişkiler yumağının tam ortasındaki hedef,Ermenistan ve Artsakh halkıdır.Ermenistan ve Artsakh hem bölge hem de Avrupa ülkeleri için ne ekonomik ne siyâsî ne stratejik ne de kültürel olarak diğer aktörlere göre çıkarlarına hizmet edecek bir konumdadır.Günümüz dünyâsında uluslararası ilişkileri askerî,ekonomik,siyâsî,diplomatik,doğal zenginlikler ve jeopolitik konum belirler.Bu çıkar ve savaş makinesi güçlere karşı direnmek,onurlu ve kararlı politikalarla mümkündür.Unutmamamız gereken şey,her zaman iki dünyâ olduğudur:Emperyalist hedefleri ve çıkarları için dünyâyı felâkete sürükleyenler ve buna karşı direnen onurlu halklar ve uluslar.Dünyâyı felâkete sürükleyen Hitler,Mussolini,Pinochet,Saddam vb. nasıl târihin çöp sepetine atıldılarsa;Aliyev,Erdoğan,Putin ve diğerlerinin sonu da aynı olacaktır.

"Artsakh:Bitmeyen kuşatma ve işgâl"

Ermenistan ve Artsakh halkına karşı yıllardır devam eden soykırım ve saldırılar devam etmektedir.Baş aktörleri Aliyev,Erdoğan ve Putin olan bu kuşatmanın ve işgâlin diğer aktörlerini unutmamak gerekir.Bu aktörlerin,mâddî,politik,askerî ve diplomatik destekleri olmadan bu kuşatma ve işgâlin
devam etmesi mümkün değildir.Özellikle Ukrayna Savaşı ve sonrası devam eden enerji ve ekonomik kriz nedeniyle birçok Avrupa ülkesi,Azerbaycan'la geliştirdikleri ekonomik çıkar ilişkileri nedeniyle Azerbaycan'ın saldırgan politikalarını sessizce onaylamaktadır.Azerbaycan petrol ve gaz şirketi SOCAR'ın Avrupa'da yürüttüğü rüşvet ve diğer yasadışı faaliyetleri de unutmamak gerekir.

Açıklanan belgelere göre,Aliyev yönetiminin başta ABD'li ve Avrupalı parlamenterler olmak üzere,çeşitli kurumlara milyarlarca dolar değerinde rüşvet dağıttıkları belgelenmiştir.Azerbaycan'daki insân hakları ihlâlleri ve Aliyev'in Artsakh halkına karşı işlediği insânlık suçlarının üstünün örtülmesi için dağıttığı bu rüşvet operasyonunun adı dünyâ kamuoyunda "hayvar diplomasisi" olarak ifâde edilmektedir.Özellikle Avrupa ülkelerinin ve ABD'nin Aliyev'in işlediği insânlık suçlarına karşı sessiz kalmalarının nedenlerinden birisi de bu rüşvet diplomasisidir.SOCAR petrol ve gaz şirketinin Avrupa merkezi,İsviçre'de faaliyet göstermektedir.Şirketin 800'den fazla çalışanı vardır ve ayrıca Migros ve SOCAR işbirliğiyle 200'den fazla benzin istasyonu işletmektedir.

İsviçre ve Azerbaycan arasındaki ekonomik ve diplomatik ilişkiler çok derin bir boyuta sahiptir.İsviçre,târihî bir sorumlulukla karşı karşıyadır.Ya ekonomik çıkarları için Ermeni halkının soykırımını onaylayacaktır ya da bu soykırımı durdurmak için harekete geçecektir.Bu belirlemeler aynı zamanda Türkiye-İsviçre ilişkileri için de geçerlidir.Tekrar belirtmek gerekirse İsviçre bu soykırımı durdurmak için öncülük yapabilecek güce ve olanaklara sahiptir.27 Eylül 2020 târihinde başlayan ve 44 gün süren savaşta durum daha farklı değildi,hattâ daha da vahimdi.Tüm dünyânın gözleri önünde barbarlar sürüsü tarafından bir halk soykırıma uğruyordu.Ülkelerin,insânların ve uluslararası kurumların tepkisizliği,katliâmları onaylamaya devam ediyor.Avrupa ülkeleri,ABD,BM,NATO,AB,Avrupa Konseyi,AGİT,uluslararası kurumlar ve dünyânın diğer ülkelerinin tepkileri ve niyetlerini anlamak için,yaptıkları açıklamalara bakmak yeterlidir.

Konu Ermenistan ve Ermeni halkı olunca;ortama egemen olan tavır,tam bir sessizlik ve ciddi olmayan tepkilerdir.Birkaç ülkenin söylemi dışında,saldırgan güçlere yönelik olarak ne ciddi bir ekonomik yaptırıma ne de ciddi diplomatik tepkilere tanık olduk.Âdetâ saldırganlara,"buyurun beyler;kurbân size ait,istediğiniz şekilde boğazlayabilirsiniz" dediler.Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi tam bir çaresizlik sembolü:"İnsânî yardımların geçişine izin verin" dediler.Bunun diplomatik açıklaması şudur:"Savaş hali devam ediyor,ama insânî yardımlar devam etsin".Yâni ablukayı ve işgâli onaylayan bir karar.Birleşmiş Milletler Uluslararası Adâlet Divânı,Azerbaycan'a Lachin Koridoru [Berdzor]'nun derhâl açılması talimâtını verdi ve bu kararın uluslararası bağlayıcılığı var;ama bu kararı uygulamak için bir yaptırım mekanizması bulunmuyor,tıpkı Birleşmiş Milletler kararları gibi.Avrupa Birliği,Avrupa Konseyi,birçok ülke ve uluslararası kurumlar tarafından gösterilen tepkilerin ortak noktası,insânî yardım koridorunun açılmasıyla sınırlıdır;ki bu da çok alt düzeyde bir söylemle dile getirilmektedir:"Ablukanız ve işgâliniz devam etsin;ama insânî yardımların ulaşmasına izin verin." Ukrayna-Rusya Savaşı'nda gösterilen ekonomik,politik ve diplomatik tepkilerin,uygulanan ambargoların ve gösterilen her türlü dayanışmanın yüzde biri Artsakh ve Ermenistan için gösterilmedi.Bu da Avrupa'nın ve ABD'nin ikiyüzlü sahtekâr politikalarını bir kez daha gözler önüne serdi.Bu güçlerin ekonomik çıkarlarına insânları nasıl kurbân edeceklerine bir kez daha tanıklık ediyor insânlık.Bölgede Artsakh'ın siyâsî statüsünün her kesim tarafından kabul edilmesi,insânlık adına olumlu bir adımdır.Azerbaycan işgâl ettiği Artsakh topraklarından derhâl geri çekilmeli ve saldırgan politikalarına derhâl son vermelidir.Aliyev gerçek niyetini açıkça ifâde ediyor:"120 bin Ermeni yaşıyor Artsakh'ta.Bunlar ya bizim varlığımızı ve egemenliğimizi kabul ederler ya da yok ederiz.Biz buraya kendi vatandaşlarımızı getirip yerleştireceğiz.Aliyev bu düşünce ve açıklamalarıyla Artsakh'ın Ermenilere ait olduğunu da itirâf ediyor. Cihadist grupların insânlık için ne kadar tehlikeli ve tehdit olduklarına çok yakın târihimizde özellikle Suriye'de,Irak'ta,Libya'da ve dünyânın birçok ülkesinde işledikleri cinâyetlerle ve katliâmlarla tanık olduk.

Suriye'den son gelen haberler ve görüntüler Cihadist grupların Kürt gençlerini sokak ortasında hunharca nasıl katlettiklerini göstermekte.Bu görüntülerde dikkat çeken Cihadistlerin kendi aralarında çok düzgün Türkçe konuşmaları,gruplarda Türklerin yer aldıklarını belgeliyor.Çok ilginç ve dikkat çekici olması nedeniyle bir kez daha burada belirtmeden geçmek istemiyorum.Erdoğan ne zaman Avrupa ülkelerini tehdit etse,birkaç gün ve hafta sonra Avrupa şehirlerinde Cihadistler tarafından kanlı saldırılar yapılmıştı. [İkinci] Artsakh Savaşı'nda Türkiye tarafından Suriye'den gönderilen ve Ermeni halkının soykırımına [hizmet etmeleri için kullanılan] Cihadist gruplar Türkiye tarafından getirildikleri ülkelere geri gönderilmediler,çünkü görevleri henüz bitmemişti.İşgâl edilen topraklara yerleştirilen Cihadist grupların Azerbaycan ve Türkiye tarafından işgâl edilen Ermenilerin topraklarına yerleştirilmelerinin amacı,Artsakh'ın demografik yapısını kendi lehlerine değiştirerek,bölgeyi aşırı İslâmcılar ve Cihadistlerin merkezi hâline dönüştürmek,Ermenilerin topraklarına ve mâllarına el koymak,Ermeni halkını Cihadist gruplarla sistematik olarak tehdit ederek zorla kadim topraklarından kopararak sürgüne göndermek ve de yeni soykırım savaşlarında kullanmaktır.Düşünmemiz için belirtmek isterim ki,özellikle Ortadoğu'da Müslüman halka karşı hunharca katliâm yapan bu Cihadist grupların Müslüman olmayan Ermeni halkına karşı işleyecekleri cinâyetleri düşünmek bile istemeyiz.

Cihadist gruplar sadece Ermeni halkı için değil insânlık için tehdit olmaya devam ediyor,işlenecek insânlık suçlarına sessiz kalarak onaylamamak için bütün ülkeler ve halklar harekete geçmek zorundadır.İnsânlık târihi ve mirâsı göstermektedir ki,bu topraklar binlerce yıldır Ermenilerin vatanıdır ve günümüzde bu topraklarda yaşayanlar Ermenilerdir.Artsakh bugün uluslararası bir kuşatma ve işgâl altındadır,bu kuşatma ve işgâlde başta Aliyev,Erdoğan,Putin,AB ülkeleri,ABD,NATO,Birleşmiş Milletler,Avrupa Konseyi,AB,uluslararası kurumlar ve yüzmilyonlarca sessiz insân suçludur.Suçlular bir gün mutlaka işledikleri suçların bedelini ödeyeceklerdir...
*Demir Sönmez,Uluslararası kuşatma ve işgâl altındaki Artsakh,Ermenihaber,14 Eylül 2023.
https://www.ermenihaber.am/tr/news/2023/09/14/Artsakh-Karabag-Demir-S%C3%B6nmez/256488