Kurtuluş değil kuruluş târihi olarak Lozan ve PKK/Prof. Dr. Taner Akçam*

Taner Akçam bu yazısında PKK'nin feshinin ardından patlak veren Lozan Antlaşması tartışmalarını değerlendiriyor.Akçam "Türkler,Kürtlerle eşit ve eşdeğer vatandaşlar olarak yaşamaya hazır mı?" diye soruyor. Son aylarda,PKK karşılığında ne alarak silâhı bıraktı ve kendisini lağvetti sorusuna cevâp aradık.Merâkı anlıyorum ama bu sorunun ne kadar ayrıntı olduğu şimdi daha iyi anlaşıldı:PKK,kendisini lağvederek Kürt ve Türk insânına büyük bir hediye verdi.Her şeyin üstüne örttüğümüz "terör" örtüsü kalktı."Terör" söylemi,iktidâr erkinin elinde sıradan bir "edebiyât" veyâ "sopa" olmanın çok ötesindeydi.Üstüne tüm bir devlet sistemi inşâ edilmişti ve bu sistem çöktü.Büyük bir yapısal dönüşümdür bu.Ve şimdi çöken "terör yıkıntıları arasında" tüm çıplaklığımızla duruyoruz.Tartışılması şart tek bir soru ile karşı karşıyayız:

Türkler,Kürtlerle eşit ve eşdeğer vatandaşlar olarak yaşamaya hazırlar mı? Lozan Antlaşması tartışmaları

Lozan ve 1924 Anayasası etrâfında kopartılan gürültüden,özellikle seküler veyâ "sol" diye bilinen birçok çevrenin bu tartışmaya hazır olmadığını anlıyoruz.Ama konuya onları "anlayarak" başlamak istiyorum:Türkiye târihi Kurtuluş paradigması içinden okunur.Buna göre biz Türkler,başta Kürtler olmak üzere Anadolu'nun tüm Müslüman toplulukları ile birlikte ülkemizi işgâl eden yabancı güçlere karşı anti-emperyalist bir mücâdele vermiştik.Lozan bu bağımsızlığın sembolü idi.Kurtuluş paradigmasına göre ana konu,Osmanlı'dan kalan toprakların farklı uluslar arasında nasıl paylaşılacağı idi.

Sevr Antlaşması bu toprak dağılımını Yunan,Ermeni ve Kürtler lehine çözmüştü ve Türkler için kara lekeydi.Lozan ise,Türkler için zaferin,Yunan,Ermeni ve Kürtler için adâletsizliğin sembolü idi.Bu nedenle,ne zaman Lozan konusu açılsa akla gelen sınırlar meselesi olmaktadır.PKK'nin Lozan'dan ve 1924 Anayasası'ndan eleştirel olarak söz etmesinin tepki çekmesinin nedeni de budur.Çünkü,Lozan'ı eleştirmek,herkesin aklına Kurtuluş hikâyesini getirmekte ve toprak ve egemenlik meselelerinin gizlice gündeme sokulduğu zannedilmektedir.

Oysa,Lozan aynı zamanda bir Kuruluş hikâyesidir.Ve Lozan,Kurtuluş değil bir Kuruluş hikâyesi olarak okunmadığı sürece bugünkü sorunların anlaşılması mümkün değildir.PKK'nin silâh bırakması ve kendini lağvetmesi ile tartışmaya başladığımız konu Kurtuluş ile ilgili değildir.Kuruluş ile ilgilidir.

Türkiye'nin kuruluşundan bu yana yüz yıl geçmiştir.Ama Türkiye hâlâ en temel sorunlarını çözmüş olmaktan uzaktır.Hâlâ işleyen bir hukûk sistemi yoktur.Hâlâ fikir özgürlüğü başta en temel demokratik haklar gerçekleşmiş değildir.Dini,dili,etnik kökeni ne olursa olsun,bu ülkenin vatandaşları arasında tam bir eşitlik hâlâ tesis edilmiş değildir.

O hâlde soru şu:Eşit vatandaşlık ilkesini hayâta geçirmiş,demokratik ve insân haklarına saygı duyan bir Türkiye bu topraklarda yaşayan herkesin özlemi ve hayâli olmasına rağmen bu niçin bir türlü gerçekleşemiyor?Cevâp basittir:Bunun en temel nedeni bu ülkede sadece Kurtuluş hakkında konuşuyor olmamız ve ama Kuruluş hakkında konuşmuyor oluşumuzdur. 1924 Anayasası ve vatandaşlık

Eğer bugün örneğin Kürt meselesinin çözülmesini istiyorsanız,1918-1924 yıllarına Kurtuluş değil,Kuruluş yılları olarak da bakmak zorundasınız.Lozan'a Kuruluş perspektifinden bakamazsak ne bugünkü sorunların kökenini anlarız ve ne de yapılması gerekenler sorusuna tam bir cevâp verebiliriz.

1924 Anayasası'nın vatandaşlıkla ilgili 88. Maddesi şöyledir:"Türkiye ahâlîsine din ve ırk farkı olmaksızın vatandaşlık itibâriyle (Türk) ıtlâk olunur." Bu madde ile birlikte Türkiye'de vatandaşlar arasında etnik-din kökenleri itibâriyle ayrım yapılmış ve Sünni Türk olanlar esâs vatandaş sayılmış,diğerleri ikinci sınıf vatandaş kategorisine sokulmuştur.Bu maddenin tartışılması sırasında ilgili komisyon başkanı Gelibolu Mebûsu Celâl Nuri Bey,bu husûsu hiçbir şüpheye mahal vermeyecek şekilde açık olarak ifâde etmiştir:"Bizim öz vatandaşımız,Müslüman,Hanefiyül mezhep,Türkçe konuşur bir zâttır." Aynı görüşmelerde Maliye Bakanı Mustafa Abdülhalik Renda,öz vatandaş olmayanlara ne yapılacağını çok açık formüle eder,"bize mensûp olmayanlara mümkün olduğu kadar müşkülât göstereceğiz." 1924 Anayasası'nın 88. Maddesi daha sonraki tüm anayasalarda tekrâr edecektir.Anayasamızın 66. Maddesi şöyledir:"Türk Devleti'ne vatandaşlık bağı ile bağlı olan herkes Türktür."

Türkiye'nin temel sorunu Konu çok basit:Türkiye'nin temel sorunu Kuruluş yılları ile birlikte,Kânûn ve karârnâmelerle vatandaş eşitsizliğini esâs alan bir rejimin kurulmuş olmasıdır.Mevcût sistem vatandaş eşitliğine dayanmaz aksine ayrımına dayanır.Eğer bir ülkede kânûn ve karârnâmelerle sadece bir etnik-din grubunun üstünlüğüne dayanan bir sistem kurulmuşsa ona Apartheid rejimi denir.

Hemen aklınıza Güney Afrika gelmesin;1973 Apartheid Sözleşmesi'nin 2. Maddesi'ni hep beraber okuyalım.Ve bu maddeyi okurken,Kürtleri,Alevileri,Hristiyanları ve Yahudileri aklınızda tutalım:Bu maddeye göre Apartheid,"bir ırksal grubun veya grupların ülkenin siyâsî,sosyal,ekonomik ve kültürel yaşamına katılımını engellemek için hesaplanan her türlü yasal önlem ve diğer önlemler ve özellikle bir ırksal grubun veyâ grupların üyelerini temel insân hak ve özgürlüklerinden mahrûm bırakarak,bu tür bir grubun veyâ grupların tam gelişimini engelleyen koşulların kasıtlı olarak yaratılması" olarak tanımlanır.

Rejime istediğiniz adı verebilirsiniz.Ama bu ülkede Kürtlerin,Alevilerin,Hristiyanları ve Yahudilerin ülkenin "siyâsî,sosyal,ekonomik ve kültürel yaşamına" özgürce katılımlarının engellediğine itirâz edebilir misiniz?Ve bu katılmın engellenmesi için "her türlü yasal önlemin" alındığına ve bu grupların "tam gelişimini engelleyen koşulların kasıtlı olarak yaratıl(dığına)" itirâz edebilir misiniz? PKK sonrası siyâsal tartışmalar

PKK,silâhlı mücâdeleye son vererek ve kendisini dağıtarak bizlerin kucağına çok büyük bir hediye bıraktı.Bize,"artık beni tartışmayın",diyor."Beni ortaya çıkartan Kuruluş üzerine konuşalım" diyor.

Şimdi tüm Türklerin cevâp vermesi gereken soru şu:Lozan'la ve 1924 Anayasası ile inşâ edilmiş eşitsizliği ortadan kaldırmaya hazır mısınız?Kürtlerle eşit vatandaş olarak yaşamayı kabul ediyor musunuz?İktidârınızı Kürtlerle,Alevilerle,Hristiyanlarla ve Yahudilerle paylaşmaya hazır mısınız?

Yoksa hâlâ Kuruluş'tan bu yana geçerli olan Sünni-Türk egemenliğinin sürmesini mi istiyorsunuz?

Kurtuluş olarak Lozan'a itirâz kabul etmeyin,anlıyorum,peki ya Kuruluş olarak Lozan'a ne diyeceksiniz?.. *Prof. Dr. Taner Akçam,Kurtuluş değil kuruluş târihi olarak Lozan ve PKK,Medyascope,15 Mayıs 2025. https://medyascope.tv/2025/05/15/kurtulus-degil-kurulus-tarihi-olarak-lozan-ve-pkk/