Harputlu bir Ermeni'den Mustafa Kemal'e mektup/Hüsnü Gürbey&Mahsuni Gül*

Hüsnü Gürbey ve Mahsuni Gül,83 yıldır devlet arşivinde bulunan çok ilginç bir belgeye ulaştı.1937 sonlarında,B.G. Karapetyan isimli bir Harputlu Ermeni,Mustafa Kemal'e bir mektup yazmış.Karapetyan mektubunda 1909'dan 1915'e Ermenilerin başına gelenlere dair gelişmeleri sıralıyor,bunların analizini yapıyor ve Türkiye için tüm halkların özgürlük taleplerine yanıt verecek yeni bir yapı öneriyor.

Cumhurbaşkanlığı Arşivi;"CA:01019578/648214" kayıt numarasında bulunan bir belge/mektup,Elazığ Ermenilerinden B.G. Karabetyan imzasıyla Mustafa Kemal Paşa'ya gönderilmiştir.Mektubun orijinali Ermenice'dir.Elimizdeki nüshası Türkçe'ye çevrilmiş hâli olup tarihsizdir,sadece ek'in sonunda kırmızı kalemle,19 Ocak 1938 tarihi yazılıdır.Mektup;aslı ve bir ek'den mürekkeptir.Ek,Hatay [Aleksandretta] olaylarından dolayı yazıldığı için mektup tarihi de yaklaşık 1937-1938 tarihleri olarak tahmin edilmektedir ki,kırmızı kalemle yazıldığı belirtilen tarihe de denk düşmektedir.

Mektupta;"Gayri-Türk unsurlara karşı hâlen saltanat istibdadı günlerindeki istisgâr (küçük görme) ve istihkar (aşağılama) sistemi tatbik olunuyor" dendikten sonra,"Saltanat devrinde gayri-Türkler memleket dâhilinde hiç olmazsa dinî ve kısmen de kültürel sahalarda serbestiye nail oluyorlardı.Hâlbuki müterakki ve ileri fikirli sizlerin gününde memleketin gayri-Türk evlâtları bu iptidai haklardan da mahrûm edilmektedirler" denilerek,ilerici olduğu ileri sürülen Cumhuriyet yönetiminin,aslında Osmanlı yönetiminin de gerisine düştüğü açıkça öne sürülüyor.

Mektupta,Osmanlı Devleti'nin Birinci Dünya Savaşı'ndaki yenilgisinden ve devletin dağılmasından,dışarıdan yönlendirilen acemi yöneticilerin (dirijanlarının/bürokratların) Tanrı tanımazların (hotperestlik) vatandaşlarına (gayri-Türk'e) karşı duydukları düşmânlığın neden olduğu belirtiliyor.Oysa yazara göre halk arasında "Fark gözetmek cehâlettir".Yazar şöyle devam ediyor:"Ülkelere ve milletlere hâkim oldunuz fakat onları devlete bağlamak,bend etmek dirayet ve kiyasetinden mahrûmdunuz."

Yazar bir kıyaslama da yapıyor ve sözü 1915'e getiriyor."Avrupalılar işgâl ettikleri eski Osmanlı toprakları üzerinde yaşayan halklara baskı yapmak yerine,onların demokratik haklarına saygı göstererek,birbirleriyle kaynaşma yolunu seçtiler.Oysa sizler daha,dün,Ermenileri katliam ettiniz,kalanlarını da dünyanın dört tarafına dağıtarak himâyesiz,serseri ve vatansız bir hâle soktunuz.Memleket içerisinde kalanları da şahsî ve millî haklarından mahrûm ederek esire çevirdiniz."

Yazara göre "Sorun demokratik hak ve özgürlükten yoksun bir devlet anlayışından kaynaklanmaktadır,bu anlayışı çözemediğiniz sürece de,yabancılar sizlerin içişlerinizi karıştırmaya devam edecektir.Çürük temel üzerine kurulan bir devlet,ne ilerleyebilir ve ne de kalıcı (payidar) olur.Türkiye'yi bugün de bu zaviyeden tetkik ettiğimizde yine bazı hilekâr ve suikastçı devletlerin sözlerine kapılarak yanlış bir yoldan yürüdüğünü ve yine eski mağrur ve tehditkâr politikayı takip ettiğini görmekteyiz."

Yazar bu ve buna benzer pek çok uyarıda bulunuyor ve ABD Anayasası'nı olumlu bir örnek olarak gösteriyor.Sözü fazla uzatmadan sizleri bu önemli ve çarpıcı mektupla baş başa bırakıyoruz.

Not:Orijinal dilini bozmamak için mektuba çok az müdahale edilmiştir.(Hüsnü Gürbey&Mahsuni Gül)

***

"Muhterem Mustafa Kemal Paşa;

Fikirlerimi Türkçe olarak beyân edemediğime müteessirim.Ancak bunları,size gereği gibi tercüme edebilecek iyi Türkçe bilen bir Emeni'nin kolaylıkla bulunacağından emin olarak mecburen Ermenice yazıyorum.Yurdumuz üzerinden geçen zulüm ve felâket günleri geçeli yirmi sene olduğu hâlde dâhili ve harici politikamızdaki terakki bakımından henüz mahsus ve ümit verici bir değişiklik göremedim.

Gayri-Türk unsurlara karşı hâlen saltanat istibdadı günlerindeki istisgâr ve istihkar sistemi tatbik olunuyor.Saltanat devrinde gayri-Türkler memleket dâhilinde hiç olmazsa dinî ve kısmen de kültürel sahalarda serbestiye nail oluyorlardı.Hâlbuki müterakki ve ileri fikirli sizlerin gününde memleketin gayri-Türk evlâtları bu iptidai haklardan da mahrûm edilmektedirler.

Din,bir milletin rûhundan hiçbir zecri vasıta ile koparılamayan rûhu teselli ve nezahetin yegâne amilidir ve onu zecri hiçbir tedbir ve vasıta,bir milletin kalbinden söküp atamaz.Din,hakiki manâsıyla bir milletin veya halkın mânevî ve ahlâkî miyarını (ölçüt) gösteren tek vasıta,vicdânî duyguların yükselişini ve mukaddesatı temin eden yegâne amildir ve eğer riyakâr din adamlarının taassup ve istismârlarından masuniyeti temin edilirse (korunursa) beşeriyetin önünde doğru ve insanları birbirleriyle samimi münasebete ulaştıran hakiki ve mutlak bir terakki yolu açılmış olur.

Hakiki bir din iman ve telâkkisi mevcut olmaması ahlâksızlık ve riyakârlıktan başka bir netice veremez.İnsan nâmı verilen mahlûka,milletleri her sahada birbirlerile mütekabil münasebata sevk ve terakki yoluna imale eden mevzuata riayet mecburiyetini tahmil eden vicdân duygusudur,vicdân duygusunun ehemmiyetini ve rolünü kavrayan ve onun lüzumuna kani olan fertlerden teşekkül edecek bir millet veya bir devlet,kemiyet itibariyle ne kadar küçük olursa olsun onu dâhilden ve hariçten kimse mağlup edemez.Kuvvet ve kudret,bir memleket dâhilinde doğan ve gelişen muhtelif milletlerin mütekabil münasebatının doğruluk ve samimiyet prensiplerine müstenit (istinat eden) idâre tarzından husule gelir.Bu olmadıkça,her şey kendini beğenmek ve kendini aldatmaktır.

İstanbul'un zabtından ve muzaffer ordularının ricatından sonra,Türkiye'nin içine kemirici bir kurt girdi,haşmet ve nüfuzunu tamamen kaybetti.Türkiye'nin,büyük fedakârlıklarla elde ettiği birçok memleketleri kaybetmesine sebep,bu meziyetlerden mahrûm kalmasıdır.

Maziden sarfınazar,günümüzde vukua gelen zayiatı ve bunların sebeplerini bir az tetkik edelim:Bütün bu zayiat,hattâ son harp esnasındakiler bile,hep Türkiye dirijanlarının (bürokratların/yöneticilerin) politika işlerindeki acemiliklerinin,vicdân ve ahlâk sukutunun,ihtiras ve hotperestlik ve ecnebi düşmânlığı gibi geri düşüncelerin neticesidir.Sonu tekrar geriye dönmek olan bu hâlin,hâlen de yine aynı his ve şevk ile ileri götürülmesine çalışılıyor.

Bir dirijan,elindeki imtiyâz ve salâhiyetlerle idâresi altındakilere müsavat temininde ihmâl gösterirse,onlarla beraber kendisi de mutazarrır (zarar görmüş) olur.Bir devlet,ancak idâre ettiği unsurları tefriksiz (ayrımsız) takip ve teşrik ettiği,kânûn karşısında onları müsavi (eşit) tuttuğu ve onların içtimâî haklarına hürmet ettiği,kendi şerefine onları da iştirak ettirdiği takdirde fedakârlıkla elde ettiği nüfuz ve şeref kökleşir,genişler,büyür,yükselir ve ebedîleşir.Fark gözetmek cehâlettir.Bütün eserleri,maksatları,ümitleri,tasavvurları ve istikbâli bilgisizce yıkan bir amildir.Viyana ricatinden sonra devleti sukuttan sukuta sevkeden sebep bizzat bu tefrik politikası olmuştur.

'Ermeni Katliamı'nın sebebi ne idi?'

Ülkelere ve milletlere hâkim oldunuz fakat onları devlete bağlamak,bend etmek dirayet ve kiyasetinden mahrûmdunuz.Gizli ve aleni surette yapılan zulümler,yağmalar,katliamlar,müsadereler ve haksızlıkların,bittabi şiddetli bir hoşnutsuzluğa,nefret,kin ve husumet ve nihayet isyân husule getirerek,hiç yoktan düşmânlıklara,İmparatorluğun zaaf ve fakra düşmesine,budanmasına ve nihayet ölümüne sebep olacağı şüphesizdi.

Bu son harpte bile,birçok devletlerin bu bakir memleketi yutmak için iştihalarını biledikleri ve kat'i projeler hazırladıkları sırada,siz bilhassa Ermenilere karşı tarihte misli görülmemiş katliamlarla tehciri tertip ettiniz.Bunun sebebi ne idi?Çünkü siz,Ermenilerin Osmanlı İmparatorluğu'na karşı sadık olmadıkları kanaatinde bulunuyordunuz.

Bu suikastı tertip eden devletler arasında eğer birbiriyle kruvazıman (çelişen) yapan menfaatler zuhur etmese idi,bugünkü Türkiye de hâlen mevcut olmayacaktı.Fakat korkarım ki,o devletlerin birbirine zıt olan menfaatleri bir gün birbirine uygun bir şekilde sıralanacak ve Türkiye de artık yeniden devlet hayatı yaşamak fırsatından mahrûm kalacaktır.Devletlerin gösterdikleri bu imhâl,kendi iştihalarının ve ilerlemiş menfaatlerinin tezat ve ihtilâfı neticesinden başka bir şey değildir.

En serkeş ve isyânkâr bir unsur olan Ermenileri tehcir ve katliam etmekle onların hakkını da kendileriyle beraber ortadan kaldırdığınızı zannetmeyin.Avrupa devletleri bir gün tam bir anlaşma ile maksatlarını tahakkuk ettirmek için size yine birkaç Kürt veya Ermeni'yi katliam etmek fırsatını vereceklerdir.Suriye,Irak ve Filistin'in ziyanı henüz pek yenidir.Bu memleketler ve bunlar gibi daha birçokları Avrupa devletleri tarafından zaptedilmiştir.Avrupalılar ana vatanlarından çok uzak olan bu yerleri nasıl,hangi kuvvetle,hangi sistemle idâre ediyorlar?Katliam ve yağma ile mi?Yoksa başka vasıtalarla mı?Bittabi ilk zamanlarda yeni hükûmet ile tebaası arasında çarpışmalar oluyordu.Fakat zaman geçtikçe sarfolunan mesai neticesinde iki taraf da birbirine yakınlaşmak ve anlaşmak ve birbirlerini mütekabilen tetkik etmek suretiyle her iki taraf da karşısındakinin talep ve haklarını takdir ederek mütekabil menfaatlerin imtizacile (uyumlu hâle gelmesi) birbirlerine bağlanmakta ve böylece yaşamakta ve terakkiyat sahasında ilerlemektedirler.

'Fakat siz hâlâ...'

Fakat siz,hâlen bugüne kadar idâreniz altında yaşayan muhtelif milletlerin mevcudiyet haklarını kavrayamadınız.Siz hâlen bugüne kadar da aranızdaki ve hariçteki Ermenileri keserek imhâ etmek için muhtelif vesileler ve fırsatlar aramakta,onların mâllarını zaptetmekte ve mekteplerini ve dinî müesseselerini kapatmakta ve hattâ mezârlıklarına bile müdahale etmektesiniz.

Dün,Ermenileri katliam ettiniz,kalanlarını da dünyanın dört tarafına dağıtarak himâyesiz,serseri ve vatansız bir hâle soktunuz.Memleket içerisinde kalanları da şahsî ve millî haklarından mahrûm ederek esire çevirdiniz.Onlar bu suretle memleketin umûmî inkişaf ve terakkisinden istifade edemedikleri gibi bu terakki ve inkişafa hizmet vazifesinden de geri kalmaktadırlar.

Onları her türlü (......... okunamadı) sevkeden sizin gururunuzun verdiği korkudur.Siz,zeki ve müdebbir önderler,Ermenilerin de kendilerini memleketin öz evlâdı sıfatıyla Türkiye'de Türkler kadar ve hattâ daha fazla bile hak sahibi görmekte olduklarını düşünmeli ve takdir etmelisiniz.

Ermeni isyânkârmış,Ermeni Hristiyanmış,ihtilâl çıkarmış,hürriyet istemiş,Kürt başka tarikattan imiş,vahşi imiş,serkeş imiş,Türk Muhammed dininden imiş,Müslüman imiş,katliamcı imiş,şu imiş bu imiş,mademki hepsi bir vatanın evlâtlarıdırlar ve hepsi de o vatana aynı sarsılmaz ve çözülmez bağlarla,aynı unutulmaz hatıralarla ve aynı hak ve salâhiyetlerle bağlıdırlar...Şu hâlde bu hak ve salâhiyetlerden ben niçin komşum olan Türk kadar istifade edemiyeyim?Bu farkı,bu ayrılığı kim ihdas etti?Şüphesiz hüküm süren câhilane zihniyet ve gayra husumet illeti değil mi?Eğer Ermeni'nin mevcudiyetini tehdit eden tehlike olmasaydı;onun da isyân ve ihtilâle başvurmasına ve kendisini feda etmesine bir sebep yoktu.

Siz de ve biz de biliriz ki boyun eğilmesi esaretten daha ağır şartlar ve sebepler vardı.Ermeni,bir insan ve vatanın bir evlâdı sıfatıyla hissemize düşen müsavi hakkı istedi,Türk ise câhilane bir şekilde silâhla,tehditle vurarak,keserek ve en gayri-insanî tedbirleri bile esirgememek suretiyle mukabele etti.Eğer siz,hâkim Türk unsuru,vaziyeti kavramış olsaydınız,ne siz ecnebi amillere alet olurdunuz ve ne de biz ümitsizliğe düşerek başkalarının sözlerine inanıp kendimizi akıntıya kaptırırdık.Eğer siz bizim vaziyetimizi kavramış,kânûnu samimiyetle tatbik ve adâleti seyanen tevzi etmiş ve bize diğer devletlerin kendi tebaalarına verdikleri hakları vermiş olsaydınız biz de onlar gibi ilerler,inkişaf eder ve medeniyetin zirvesine yükselirdik.

'Amerika ne yapıyor?'

Amerika bugün 49 cumhuriyetten mürekkep ve 150 milyon nüfusu olup bu birleşik cumhuriyetler dünya üzerindeki türlü türlü milletlere mensup anasırdan (unsurdan) mürekkep olduğuna göre âdetâ başlı başına bir dünyadır.Böyle olduğu hâlde bu birleşik cumhuriyetlerden müteşekkil ve henüz 150 senelik bir mazisi olan Amerika bugün dünyanın en kuvvetli ve en müterakki bir memleketidir.Bu memleketin böyle dev adımlarla terakkisindeki amil nedir ?İstibdadın kırbacı mı?Süngü mü?Katliam mı?Şüphesiz bunlardan hiçbiri değil.Bu amil,birleşik hükûmetleri birbirlerine sarsılmaz bağlarla bağlayan anayasadır.Anayasa Amerika'da yalnız vatandaşlara değil,vatandaş olmayanlara bile misli görülmemiş imtiyâzlardan istifade,terakki ve para kazanmak hak ve imkânları bahşetmiş ve bu suretle her fedakârlığa katlanan,emsalsiz metin bir millet yaratmıştır.

Niçin aynı serbesti başka memleketlerde hüküm sürmesin?Çünkü onlar kendi tebaaları olan halktan,Amerika'nın kendi halkına kayıtsız ve şartsız olarak bahşettiği hakları esirgemektedirler.Türkiye de,tam ve kâmil hürriyetin,istiklâlin,terakki ve inkişafın yegâne şartının,idâresi altında yaşayan muhtelif millet ve unsurların her sahada haklarının tanınmasından ibaret bulunduğunu bilmelidir.

Herhangi bir devlet sevki ihtirasla bu memleketin (ABD'ni kasdediliyor) hürriyetini ihlâle kalkışmak cesâretini gösterecek olsa,emin olunuz ki bütün halk şimdiye kadar altına topladığı ekseriyet ve ekalliyet unsurlarına ve memlekette yaşayan bütün milletlere karşı hiçbir fark gözetmemiş olan Amerikan bayrağını tek bir fert gibi ve hayatı pahasına müdafaa edecektir.Çünkü o,hepsini öz evlât olarak kabul etmiştir ve onlar da bilmukabele onu.

'Türkiye bu muameleyi gösterdi mi?'

Türkiye,yüzlerce seneye baliğ olan hâkimiyeti müddetince hudutları içerisinde yaşayan,doğan ve gelişen küçük veya büyük herhangi bir millete böyle hürriyetperverce bir muamele göstermiş midir?Asla!Bunun sebebi nedir?Çünkü o her hakkı kendisine hasretmiş ve başkalarının hakkını tanımak istememiş ve bundan dolayı da memleketimiz daima korku ve endişe içerisinde yaşamış,isyânlara sahne olmuş ve birçok aksamını kaybetmiştir.

Çürük temel üzerine kurulan bir devlet,ne ilerleyebilir ve ne de payidar olur.Türkiye'yi bugün de bu zaviyeden tetkik ettiğimizde yine bazı hilekâr ve suikastçı devletlerin sözlerine kapılarak yanlış bir yoldan yürüdüğünü ve yine eski mağrur ve tehditkâr politikayı takip ettiğini görmekteyiz.

Hudutlarınızı genişletmek istiyorsunuz.Hâlbuki elinizdeki toprakların hâli,gayri-meskûn ve perişan bir vaziyette.Bu hususta artık teferruata girişmek istemiyorum.Çünkü uzun sürecek.Siz bilmelisiniz ki;Türkiye'de yaşayan bütün milletler,Türk,Ermeni,Kürt,Yahudi,Êzîdî vesaire gibi bütün toplu kuvvetler,memleketin granitten birer temel taşlarıdır.Memlekete hükmeden fert veya cemiyet bu temel taşlarından herhangi birini hakir görür ve onların toplu kuvvetine dayanmaz ve hâkimiyetinin esaslarını bunlara istinat ettirmek dirayetini göstermezse,ömrü on sene,yirmi sene,yüz sene ne olursa olsun fakat neticede behemehal yıkılmağa mahkûmdur.Sırbistan,Romanya,Bulgaristan velhasıl bütün Balkanlar,Suriye,Irak,Mısır,Tunus,Trablus,Kıbrıs vesaire hepsi memleketin küçük büyük birer temel taşları idiler.Bunları idâre edenler tedbirsizlik,basiretsizliklerile devletçilik ve idârecilik kabiliyetinden mahrûmiyet ve alaturka siyâsetle bu memleketlerde zulüm ve tazyik yapıp Türk devletinin temelini sarstılar ve böylece bu yerleri başka devletlere kaptırdılar.Son bir asırlık medeniyet devresinde sizin elinize geçen fırsatlar eğer Ermenilerin eline geçmiş olsaydı,emin olunuz bütün terakki sahalarında sizin gösterdiğiniz kabiliyetsizliğe mukabil tamamen aksi bir netice elde eder ve memleket yani siz ve biz şimdi Amerika Birleşik Devletleri'nde olduğu gibi yaşardık.Yani birleşik hükûmetlerden mürekkep bir Türkiye.

Sinesinde yaşayan Ermeni gibi işgüzarlık,yaratıcılık vasıfları çalışma ve ilerleme sahalarındaki delilleriyle tebarüz etmiş ve eserleri asırların derinliklerinden bile parlayarak kendini dünyaya tanıtmış bir milleti yıkmak,öldürmek,imhâ etmek cehâletini gösteren devlet nasıl bir devlettir?İşte bunu Türk yaptı ve hâlen de yapıyor.

'Amerika gibi birleşik bir devlet niye olmasın?'

Demokratik hükûmetlerin tebaaları olan milletlere karşı tatbik ettikleri usulleri,siz Türk dirijanları tatbik edecek kudret ve dirayetten mahrûm mu idiniz?Müstakil bir Suriye,bir Filistin,bir Arabistan bugün başka devletlerin mandası altında bulunacaklarına Ermenistan ve Kürdistan da dâhil olduğu hâlde hepsi birer müstakil mıntıka hâlinde Türk devletinin ayrılmaz birer cüz'ünü teşkil edemezler miydi?Niçin bütün bu memleketler birer halka gibi birbirlerine bağlanarak çelik metanetinde ve Amerika tarzında birleşik bir devlet teşkil edemesinler?Meşrûtiyet'in ilânından evvel Ermeni muhariplerin teşkilâtı olan Taşnaktsutyun ile Türk münevver unsurlarının giriştikleri temas ve müzakerelerin muvaffakiyetle tecellisi ve bunun kat'i neticesi hatırımdadır.Bu birleşik kuvvet karşısında Abdülhamid gibi müstebit bir hükümdar bile dayanamayarak teslim olmaktan başka çare bulamamıştır.Bu suretle senelerden beri tahayyül olunan şey tahakkuk etmiş ve büyük sevinç tezâhürlerine,kardeşçe kucaklaşmalara,istikbâle ait iyi ümitlere ve tam bir hürriyet temennilerine vesile olmuştu.Fakat henüz bu ulvi gaye memleketin en ücra köşelerine kadar yayıldığı bir sırada genç Türklerin tertip ettikleri Kilikya Katliamı,her türlü ümidi kırdı,insanları yine inkisara uğrattı ve emniyetsizlik elim bir hakikat olarak tekrar hüküm sürmeye başladı.

'1908 ve Kilikya Katliamı'

Türk önderleri,siyâsî sahadaki terakkilerinin derece ve miyarını bu katliam ile gösterdiler.Kıskançlık bunların rûhundan zail olmamış,ancak kudurmuş bir kaplan gibi yine parçalamak,yine kan emmek vahşi sevki tabiîsi tekrar uyanmak üzere sinmiş ve uyuşmuş idi.Büyük ve küçük Türk önderlerinin fırtınalı kafalarında mantık asla yer tutmamış ve onların dinî ve millî taassupları karşılarındakileri yüksek görmelerine ve onların da meziyetlerini tam manâsıyla takdir ve hürmet etmelerine müsaade etmemiştir.(Ermeni,serbest bırakıldığı takdirde birkaç sene içinde Türkiye'nin bütün siyâsî ve iktisadî kuvvetlerini ele geçirir ve ondan sonra Türk Ermeni'nin uşağı vaziyetine girermiş vesaire) siz,bu câhilane kanaatle katliamdan başka tedbirler düşünmeyi fuzuli bir meşgale addederek süngüye ve kuvvete müracaatla bütün ümit ve hayalleri yıkıp söndürdünüz.Memleket evlâtlarından bir kısmının rekabete kabiliyetli olması sizin gurur ve memnuniyetinizi mucip olacak ve sizi de gıpta ile aynı şevk ve hevesle çalışmaya sevkedecek yerde hasede kapılarak sağı solu baltalayıp yıktınız,harap ettiniz.İşte Türk vatandaşlarımızın rehber ittihaz ettikleri kanaat bu oldu.Türk milletinin önderleri de halkın taassubunu tahrik ve onu şuursuz bir kütle hâlinde sevk ve idâre edeceklerine terakki ve inkişaf yoluna imaleye çalışsaydılar,Türk milleti de diğer milletler gibi terakki edebilirdi.

Katliam yapmaya alışmış olan alelumûm Türk halkını takbih (ayıplama) ve tecrim (suçlama) etmiyorum.Kabahat onlarda değil,onları dirije (yönlendiren) eden unsurlardadır.Eğer Türkler işgüzarlık,çalışmak ve ilerlemek hassa ve kabiliyetlerini kaybetmişlerse,kabahat onların değil,asırlardan beri dinî taassup sihiriyle onların şuur,muhakeme ve teşebbüs kudret ve kabiliyetlerini de körletmiş ve vahşi sevki tabiîlerle hareket eden şuursuz bir kütle hâline sokmuş olan önderlerindir.Türk halkı hâlen de bu acınacak zihniyet ve haleti rûhiyeden kendini kurtaramamıştır.Biraz mamûr kalan yerleri de harabeye çevirmek için dünkü Ermeni yerine bu gün de Kürt'ü katliam etmektedir.

Faziletkârane bir ricat müstakbel Türkiye'nin en şerefli bir sayfasını teşkil edecektir.Yani fikirler ve bilhassa hâkim olan fikirler ciddileşir,gururdan vazgeçer,zamana uygun olarak düşünür,memleketi imarda amil olan bütün asli unsurlar arasında tabiatın uygunluğunu temin eder,yükseliş ve terakki yoluna girerek hakiki medeniyetin zirvesine doğru ileriler ve yükselirse o zaman türlü nefret ve intikam duyguları,her türlü suikast teşebbüsleri akamet ve zevale uğrar.İşte yürünecek yol bu yoldur.Ermenilere,Kürtlere ve memleket içerisindeki bütün unsurlara,her türlü desiseden ve gizli hesap ve politika oyunlarından ari olarak muhtariyet veriniz.Ancak o zaman kuvvetli ve Amerika Birleşik Devletleri gibi korkusuz ve atisi emin hakiki bir Türkiye vücut bulacaktır.

Cevabınıza intizarla samimi saygılarımı sunan:(bir Harputlu)

B.G. Karabetyan

***

Mektuba ek:İskenderun meselesi

Son zamanlarda İskenderun meselesi münasebeti ile ortaya attığınız davânın Ermeniler tarafından hüsnü kabul edilmemesi sizi müteessir etmiştir ve bundan dolayı da İstanbul gazetelerinden bazıları Türkiye haricindeki Ermeniler aleyhine tehditler savurmaktadırlar.

Türkiye haricindeki herhangi bir Ermeni kütlesini,sizin gösterdiğiniz yalandan sevgi politikasına muarız bulunduğundan dolayı tecrim mi ediyorsunuz?Eğer,gösterdiğiniz politika yalan değilse bunu takip eden tehditlerin manâsı nedir?

Hududun öte tarafında yaşayanların kalbinde henüz korku ve dehşetin hatırası o kadar tazedir ki;sevgililerini,her şeylerini ve bütün mukaddesatlarını kaybeden bu insanlardan bu kadar kolaylıkla kayıtsız ve şartsız bir itimat bekleyemezsiniz.İtimat telkini sözle değil ancak iş ve delil ile mümkün olur.

Siz bugün,bizlerin yani yeniden hayata giren Ermenilerin klişelerini kapatmak ve bunlara ait akarları kendinize mâl etmek,mekteplerinin idamesini imkânsız bir hâle getirmek ve her şeylerini zabt,hattâ dillerini ve adlarını dahi değiştirmeye icbar etmek suretleriyle en iptidai haklarını bile ihlâl yolunda olanca kuvvet ve gayretinizle çalıştığınız hâlde,diğer taraftan da müsavat esasına müsteniden herkesin hakkına riayet etmekte olduğunuza âlemi inandırarak dünyanın gözünü boyamak istiyorsunuz.Vakıa kötü maksatlarını tahakkuk ettirmek peşinde bulunan bazı ecnebi devletlerin resmî heyetleri feryat eden hakikatler karşısında kulaklarını tıkamakta ve hattâ sizin terakkiyatınıza da inanmış gibi görünmekte iseler de,bizi samimiyetinize inandırabileceğinizi ve ümit telkin edebileceğinizi asla hatırınızdan geçirmeyiniz.

Velhasıl,eğer siz memleketin dâhil ve hariçteki evlâtlarına kanaatlarını değiştirtmek ve onlara yakın bir istikbâlde hakiki bir hürriyete kavuşacakları ümidini vermek istiyorsanız,yukarıda da kaydettiğim gibi memleket dâhilindeki bütün milletlere şamil bir esas dâhilinde derhâl muhtariyet usulünü tatbike tevessül etmelisiniz.

Devleti,ancak o zaman alnı açık,her türlü riyakârlıktan ve fena maksatlardan uzak hakiki bir devlet şekline sokabilir ve onu büyütmek,genişletmek fikir ve emellerini hudutlardan ötedekilere de kendiliğinden aşılıyabilirsiniz ve bu suretle her tarafta benimsenen bu umûmî emel,sağlam temellere sarsılmaz mesnetlere dayanarak tahakkuk eder.Bu samimi yazılarım,belki sizce ve sizinkilerce biraz ağır görülecek,fakat ben bir müşahid,bir mütetebbi (araştıran) ve bir muakkip (takip eden) sıfatıyla,milletlerin terakkisi için bundan başka bir yol görmüyorum ve diğer milletler de (bittabi müterakki milletleri kasdediyorum) bu son yoldan yürümüşler ve her sahada muvaffakiyetlerinden emin ve rakipsiz yürümektedirler.Zaten bundan başka da çıkar yol yoktur.Cebir ve huşunet yıkıcıdır.Fakat garezsiz ve makûl bir rekabetin hemahenk kuvveti,yapıcı,yaratıcı ve şenlendiricidir ve umûmun şeref ve muvaffakiyetini ifade eder.Tarih,bizim ve bütün dünyanın hocasıdır.Her kim bu hocanın ve tabiat kânûnlarının zıt ve hilâfına hareket ederse kendisi mutazarrır olur (zarar görür) ve her kim kânûn ve nizâmlarını onun işaret ettiği esasa istinat ettirir ve onun bahşettiği müsavi (eşit) hakları herkese adilane tevzi ederse o yaşar.Gerek Ermenilerin ve gerek diğer milletlerin;mekteplerini,kiliselerini,dillerini,âdet ve ananelerini ve kabiliyetlerini,ferdî veya içtimâî vasıf ve meziyetlerini (bir kelime okunamamıştır) Türkiye kurtaracak ve her şeyi Türkleştirecek değildir.Bilakis onlara tam ve mutlak bir hürriyet verilmek suretiyle kuvvetli ve müttehid (birleşmiş) bir Türkiye,tahayyül ettiği hudutlar içerisinde bütün unsurların müşterek mesaisiyle ve dürüst bir siyâsetin dürüst tatbikatıyla,müşterek ve toplu hukûkî bir varlık olarak ebediyen payidar olacaktır.Bütün bunları kavramak ve tatbik etmek zekâ ve basiretini gösterebilecek misiniz?Bilmem,fakat siz,politika adamları,siyâset gözlüğünüzü değiştirir ve tabiatın size verdiği tabiî gözlerle tarihin seyrini tetkik ederseniz,bu dirayeti gösterirsiniz.

Saygılarımla..."

***

Agos'un notu

Mektubun İskenderun sancağının Türkiye sınırlarına dâhil edilmesi çalışmalarının yürütüldüğü 1938'lerde yazıldığı anlaşılıyor.Ancak mektubu ön ismiyle kimin yazdığını biz de henüz tespit edemedik.Belki de mektup isim ve soyisimle yazılmıştı ancak devlet kayıtlarına B.G. Karapetyan olarak girdi.Bilemiyoruz.Mektubun yazarı ABD örneğini verdiğine göre,o tarihlerde ABD'nde yaşıyor olması bir ihtimâldir.Dostumuz Ararat Şekeryan bu kişinin isminin "Bedros" olabileceğinden hareketle "Bedros Garabetyan" ismi için yaptığı bir araştırmada 1897'de Harput'ta kurulan bir kolejde bu isimde bir öğretmene rastladı ancak bu hiç şüphesiz şu aşamada sadece bir varsayımdır...

*Hüsnü Gürbey&Mahsuni Gül,Harputlu bir Ermeni'den Mustafa Kemal'e mektup,Agos,6 Mart 2021.

http://www.agos.com.tr/tr/yazi/25409/harputlu-bir-ermeniden-mustafa-kemal-ataturk-e-mektup