Ermenistan seçimlere hazırlanırken:"Anayasa sorunu" ve savaş şantajı/Hovsep Hayreni*

7 Haziran'da gerçekleşmesi beklenen genel seçimlerin öngününde Ermenistan iç siyâseti şok edici bir şantajla çalkalanıyor.

Başbakan Pashinyan diyor ki,"Eğer Yurttaş Sözleşmesi Partisi anayasal çoğunluk sağlamazsa Eylül ayında savaş olacak ve çok ağır sonuçlar getirecek.Dikkat edin,demiyorum ki seçimlerde gâlip gelmezse;anayasal çoğunluk elde etmezse!.."

Bilmeyenler için küçük bir ön açıklama:Yurttaş Sözleşmesi,Başbakan Nikol Pashinyan'ın liderlik ettiği partidir.Anayasal çoğunluk ise,anayasayı değiştirebilmek için öncelikle Ulusal Meclis'te sağlanması gerekli olan asgarî yüzde 60 çoğunluğa (107 üyeli Meclis'te en az 65 sayıya) tekâbül ediyor.Tabîî anayasa değiştirme veyâ yenilemenin ikinci etabı da halk oylamasıdır.Ama Meclis'te gerekli çoğunluk sağlanmadan birinci etap geçilemeyeceği için,anayasayı değiştirmek isteyen bir siyâsî güç ilk başta onu gözetmek zorunda.Biliyoruz ki Pashinyan seçimlerden hemen sonra geçirtmek için yeni bir anayasa hazırlatıyor.

Peki yeni bir anayasa zorunluluğu nereden ileri geliyor?Bu mevcût anayasanın cevâp olamadığı düşünülen öz-ihtiyâçlar temelinde midir?Diyelim ki iktidâr partisinin bakışıyla o da bir neden olsun,ama ondan ibâret olsa gerekli sayının bulunmayışı neden savaş getirsin ki?O hâlde sorun nedir?..

Ermenistan ile Azerbaycan arasındaki "barış" sürecini ciddî şekilde izleyenlerin şüphe duymayacağı açıklıkta bir gerçeklik var.O da Ermenistan yönetimini anayasa değişikliğine zorlayanın Azerbaycan yönetimi olduğudur.Ve bu yeni değil.Geçen yılın Mart ayında Azerbaycan Dışişleri Bakanı Ceyhun Bayramov Ermenistan'la barış için müzâkere edilen 17 noktanın tümünde uzlaştıklarını açıkladığı zaman anlaşmanın eli kulağındaymış sanılırken,konuşmasının devâmında "Ama Ermenistan'ın yerine getirmesi gereken iki şart daha var" diyerek Minsk Grubu'nun lağvını ve Ermenistan Anayasası'nın değiştirilmesini resmen gündeme getirmişti.

17 maddelik Barış Anlaşması taslağı 8 Ağustos 2025 günü Trump'ın şahitliğiyle Beyaz Saray'da ön imzâya alındı.O belgede Anayasa değiştirmeye dâir bir şey yoktu.Ama bunu "içişlerine karışmış olmama" uyanıklığı ile ayrı tutan ve çoktan beri sözlü olarak dayatmış bulunan Aliev,o toplantıdan hemen sonra güncelledi.Kendi basınına verdiği mülâkâtta "Pashinyan'ın anayasa değişikliği için temînât verdiğini" söyleyip "aksi taktirde Amerikan Prezidenti'ne hürmetsizlik etmiş olacağını" da vurgulayarak işi sağlama bağlamak istedi.Daha sonra da her fırsatta anayasa değişikliği olmadıkça Barış Anlaşması'nın imzâlanmayacağını tekrarladı.

Başbakan Pashinyan ve ekibi,önceleri çekingen tarzda itirâz etmelerine rağmen,Beyaz Saray zirvesinden sonra sessiz sedasız o şartın gereğini yerine getirmeye odaklandılar.Fakat bu konu iç siyâsette tartışıldıkça "Biz daha 2018 yılında iktidâra gelirken anayasa değişikliğine gitmeyi düşünüyor ve söylüyorduk,bu bizim kendi tercihimizdir ve kimsenin dayatmasıyla hareket etmiyoruz" diyen Pashinyan ve arkadaşları hiç de inandırıcı olamadılar. Nihâyet geçenlerde Pashinyan'ın basına verdiği kısa ama çarpıcı bir demeç,anayasa değişikliğinin tam da Aliev tarafından dayatılan yönde düşünüldüğünü apaçık etti.Aliev Ermenistan Anayasası'nın kendisinden ziyâde,onun atıfta bulunduğu "bağımsızlık bildirgesi"ni problem ediyor,orada "Azerbaycan'dan toprak talebi" olduğunu ileri sürüyor ve onun ortadan kaldırılmasını istiyordu.Pashinyan da bu talebi karşılamak üzere "Yeni anayasada bağımsızlık deklarasyonuna atıf olmamalıdır" dedi.Gerekçe olarak ise "Çünkü bağımsızlık bildirgesi çatışma mantığı üzerine kurulmuştur,biz o mantık üzerinde giderek bağımsız devlet inşâ edemeyiz" açıklamasında bulundu."Biz bunu yapmazsak biliyorsunuz,Aliev Barış Anlaşması'nı imzâlamayacak" diye de eklemek yerine,"öz-irâde" izlenimini veren bu tür gerekçelendirmeyle yetindi.

Bilindiği üzere bugünkü Ermenistan Cumhuriyeti 1991 yılında kurulmuştur.Eleştirilen bağımsızlık bildirgesi ise o kuruluşa temel teşkil eden târihsel bir belgedir."Mücâdelesiz bağımsızlık olur mu,hangi devlet çatışmasız kurulmuş ki?" gibi karşı-mantık soruları yöneltmek de mümkün.Ama bu tartışma bir yana,mevcût Cumhûriyet'in dayandığı o târihsel belge bugün ne değişikliğe uğratılabilir,ne de yok sayılabilir.Çünkü o günün gerçekliği içinde yazılmıştır.

Bunu bilmelerine rağmen Aliev'in ısrârı karşısında meşrû savunma noktalarından çekilip bu sözlü şartın gereğini de yerine getirmeyi kabul eden yöneticilerin Ermenistan halkına bunu benimsetmek için bir mantık üretmeleri gerekirdi.Bu ise bütün diğer taviz konularında olduğu gibi tılsımlı "barış" sözcüğüyle olabilirdi.İşte bu temelde sözkonusu târihsel belgenin "çatışma mantığına dayalı" diye kötülenmesi akıl edildi.Karşıda devâmlı parmak sallayan,tek taraflı yeni şartlar dayatan bir muhâtap bulunduğuna bakılmadan,sanki karşılıklı iyi niyet ve düşmânlığı aşma çabası varmış ve Ermenistan'ın hukûkî temelleri Azerbaycan'a göre daha çatışmacıymış da o yüzden böyle bir revizyonu özellikle onun yapması gerekiyormuş gibi bir tuhaf illüzyonla "çatışma yerine uzlaşma mantığını geçirme" fikri işlendi.

Geçen yılın Eylül ayında partisinin kongresinde Pashinyan "Üçüncü Cumhûriyet" diye anılan bugünkü Ermenistan Cumhûriyeti'nin değişmesi gerektiğini ve seçimlerden sonra yeni bir anayasayla "Dördüncü Cumhûriyet"e geçiş yapacaklarını ilân etmişti.Tabîî sorgulayıcı olan herkesin kafasında "Bu ihtiyâç nereden?" sorusu doğdu ve birçok analist bunun Azerbaycan tarafından değiştirilmesi istenen anayasa ve bir kenara atılması dayatılan bağımsızlık bildirgesiyle bağını hemen kurdu.Mevcût anayasa o bildirgeye dayanıyordu.O bildirgenin devreden çıkartılması için ya anayasanın girişinde ona atıf yapan paragrafın silinmesi ya da en iyisi yeni bir bildirge ile yeni bir anayasa hazırlanması gerekirdi.Bu ise mevcût cumhûriyet yerine yeni bir cumhûriyet ilânıyla olabilirdi.

Dördüncü Cumhûriyet fikrinin evrimini araştırınca Pashinyan'ın daha 2010 gibi erken bir târihte Haykakan Jamanak isimli kendi gazetesinde benzer bir ihtiyâçtan söz ettiğini gördüm.O zaman da Türkiye ile Ermenistan arasında ilişkilerin normalleştirilmesine yönelik diplomasiden hareketle Dördüncü Cumhûriyet fikrine varmış olması ilginçtir.Ama o târihlerde ve çok yakın zamana kadar da Üçüncü Cumhûriyet'in dayandığı bağımsızlık bildirgesiyle bir problemi yoktu.2020 yılındaki yenilgiden sonra bile Artsakh (Dağlık-Karabağ) halkının kendi kaderini tayin hakkını savunmayı "çatışmacı mantık" diye reddetme durumunda değildi.2021 yılı olağanüstü seçimlerinde ve yeni hükûmet programında Artsakh'ın ihlâl edilen haklarını savunma ve konumunu güçlendirmeye dâir vaadleri de vardı.2022'den itibâren o konuda esâslı tavize yöneldi ve Artsakh halkının kendi yurdundan tasfiye edilmesine kolaylık sağlayan teslimiyetçi siyâsetiyle Ermenistan'ın güvenliğinin de tehdit edildiği bugünlere geldi.Son durumda artık bambaşka bir bakışla gündeme getirdiği Dördüncü Cumhûriyet,geçmişten beri duyduğu öz-ihtiyâçtan farklı olarak ve öncelikle dışarıdan gelen talebi tatmin etmeye yönelik oldu.

Bu yola girmeyi elzem görenler,inkâr edilemez bir başka kötü gerçekliği,önceki yönetimlerin Rus güdümü altında oluşunu gerekçe gösterip,kendilerinin dış ilişkileri çeşitlendirme yoluyla global güçler arasında daha serbest hareket edebildiklerini savunarak,fakat aslında onu da başaramazken iki düşmân komşunun kıskacında vasal bir devletçiğe dönüşmenin daha acıklı ihtimâlini yadsımaya çalışarak,"hiçbir zaman olmadığı kadar bağımsız" olunacağını iddiâ etmeye koyuldular.Artsakh'ın yitiminden beri Pashinyan ve arkadaşları "O zâten bizim değildi,ayrıca bizim için bir tuzak ve bizi sürekli Ruslara bağımlı kılan bir faktördü,biz o bağdan kurtulmakla gerçek Ermenistan'ın bağımsızlığını kazandık" gibi züğürt tesellisine benzer bir tuhaf "kazanç" söylemi tutturdular.

Anayasa değiştirme konusunu geçen yıl içinde genişçe irdelemiştim.Buraya o yazdıklarımdan bir bölüm eklemek istiyorum. Dışarıdan zorbaca dayatılan anayasa değişikliği ve Ermenistan'ı vasal bir cumhûriyete dönüştürme amacı İki ülke arasında yapılacak barış anlaşması için böyle bir şartın koşulduğu başka örnek var mıdır dünyâda bilmiyorum.Ama olsa da farketmez,böyle bir şart sonuçta o ülkenin iç düzenlemesine müdâhale demektir ve gerekçesi asla ona meşrûluk kazandıracak türden değil.Geçen yıl Antalya'daki "Global Diplomasi Forum" buluşmasında Ermenistan Dışişleri Bakanı Mirzoyan'ın Azerbaycanlı mevkidaşı Bayramov'a açık seçik izâh ettiği gibi,iki ülke arasında "karşılıklı birbirinin toprak bütünlüğünü tanıma ve herhangi bir toprak talebinde bulunmama" şartı zâten barış anlaşması içinde açıkça yer alacak ve o belgenin her iki taraf için ulusal belgelere karşı üstünlüğü,yâni anayasa dâhil hiçbir ulusal kânûn veyâ karârla ihlâl edilemezliği de vurgulanacakmış.Böylesine sağlama alınmış gözüken bir anlaşmayı imzâlamak için Azerbaycan'ın tek taraflı dayattığı anayasa değiştirme şartı,birinci olarak sürekli yeni tavizler kopartmayı mümkün kılan bu süreci uzatmaya dönüktür.Ama ondan ibâret olmayıp Ermenistan'ın egemenliğine esâslı bir darbe indirme,onu irâdesiz kılma yönü de vardır. Her şeyden önce "Ermenistan Anayasası'nın Azerbaycan toprakları üzerinde hak iddiâ ettiği" savının gerçeklikle ilgisi yok.Bunu Ermenistan yöneticileri defalarca belirttiler,Anayasa metninde bu anlama çekilecek dolaylı bir ifâdenin bile olmadığını vurgulayıp,varsa gösterilmesini istediler.Tartışmalar içinde aydınlığa kavuştu ki sorun Anayasa'nın herhangi bir maddesinde değil,ancak giriş bölümünde Ermenistan Cumhûriyeti'nin bağımsızlık bildirgesine yapılan atıftadır.Azerbaycan o bildirgede dönemin Sovyet Ermenistan'ı ile Dağlık-Karabağ [Artsakh] meclisleri arasındaki birleşme kararından söz edilmiş olmasını bahâne ederek,o bildirgenin ve dolayısıyla da ona atıfta bulunan Anayasa'nın Azerbaycan'dan toprak talep ettiğini ileri sürüyor.Bundan hareketle de Anayasa'nın değiştirilmesini ve en azından o bildirgeye atıfta bulunmayan bir şeyin kabul edilmesini dayatıyor.Pashinyan son olarak ona da boyun eğecek türden beyânlarda bulunmasına rağmen,bunun egemenlik yitimi anlamına geldiğini savunan siyâsetçi ve hukûkçular omurgalı bir duruş gösterilmesini sağlama çabası içinde oldular. Bu amaçla dikkat çekilen birinci gerçeklik,Azerbaycan yönetiminin iddiâ ettiği şeyin tek taraflı değil,karşılıklı olduğudur.Yâni sadece Ermenistan Anayasası'nın değil,Azerbaycan Anayasası'nın da kendi bağımsızlık bildirgesine atıfta bulunduğu ve onun bildirgesinde Ermenistan'dan toprak talebi anlamına gelen muhtevânın daha da açık olduğu vurgulanıyor.Aslında bu karşılaştırmayı dört-beş ay önce Meclis'teki bir konuşmasında Pashinyan'ın kendisi de yapmış ve eğer gerçekten problemse o zaman yalnız Ermenistan'ın değil,her iki ülkenin anayasasından ilgili atıfların kaldırılması gerektiğini,fakat kendisinin böyle bir problem görmediğini,bu temelde bir zıtlaşmanın barışa giden yolu çıkmaza sokacağını,bu nedenle "siz de değiştirin" demek yerine imzâlanacak barış anlaşmasını her iki ülkenin anayasa mahkemelerinin onayına sunmanın doğru olduğunu savunmuştur. Mukâyese bakımından bilinmesi gereken ikinci önemli gerçeklik şudur ki,Azerbaycan Anayasası'nın önsözü 18 Ekim 1991'de kabul edilen anayasa hazırlık belgesine atıfta bulunurken o belge de kendi sırasında Azerbaycan isimli ilk devletin ilân edildiği 28 Mayıs 1918 târihli bağımsızlık bildirgesine atıfta bulunmuştur.O bildirge ise bugünkü Ermenistan'ın yaklaşık %yüzde 60'ını (Syunik ve Vayots Dzor bölgelerini bütünüyle,Ararat,Armavir,Gegharkunik,Tavush,Lori ve Shirak bölgelerini de kısmen olmak üzere) Azerbaycan Cumhûriyeti'ne dâhil göstermiştir. İşin gerçeği o dönem bir dizi bölge Ermenistan ile Azerbaycan arasında tartışmalıydı.Fiilen kimin hükmü altında olduğunu güç dengeleri ve uluslararası ilişkiler belirliyordu.Daha kuruluş aşamasında Ermenistan batıdan Türk devletinin işgâl hareketi ve Batum Antlaşması'nın ağır şartlarıyla sınırlanmış,sonra da Tebriz üzerinden Güney Kafkasya'ya geçen İttihâtçı Nuri ve Halil paşaların Kafkas İslâm Ordusu ve onun desteğini alan Azerbaycan güçleri tarafından baskılanmıştı.Anılan yerlerden Syunik ile Vayots Dzor (o zamanki birleşik ismiyle Zangezur) ayrıca Nahcıvan ve Dağlık-Karabağ [Artsakh] bölgeleri de zaman zaman Türklerin denetimi altına girmiş olsa bile direnişlere sahne oluyordu ve hukûken Azerbaycan'ın toprakları olarak tanınmış değildi.Azerbaycan bu yönde Antant devletlerine başvuruda bulunmuş,kendince haritalar sunmuş,fakat o devletler ve Milletler Cemiyeti nezdinde hiçbir zaman onaylanmamıştı.Osmanlı Devleti'nin Mondros Mütârekesi şartlarına bağlı olarak askerî güçlerini 1914 sınırlarına çekmesinden sonra ise Ermenistan Cumhûriyeti'nin denetim alanı genişlemiş ve Milletler Cemiyeti tarafından tanınmıştı. Her neyse,şu ânki konumuzun esâsı bu değil.Anayasa tartışması bakımından burada önemli olan şudur ki,kendini 1918-1920 yılları arasında varolmuş ilk Azerbaycan Cumhûriyeti'nin mirâsçısı olarak gösteren günümüzün Azerbaycan'ı Ermenistan'a yönelttiği ithâmın mantığıyla yorumlanırsa bugünkü Ermenistan Cumhûriyeti'nin yüzde 60'lık bölümü üzerinde hak iddiâ ediyor sayılabilir.Daha önemli olan ise,o hukûkî belgenin dolaylı yoldan söylediği şeyi bugünkü Azerbaycan yöneticilerinin doğrudan iddiâ etmeleri ve Ermenistan topraklarını hiç çekinmeden "Garbi Azerbaycan" olarak adlandırmalarıdır.Ve bu da Ermenistan'ın Artsakh (Dağlık-Karabağ) hakkında artık en ufak bir imâda bulunmaktan çekindiği,onun yerinden edilmiş halkının dönüş hakkını bile talep etmekten vazgeçtiği şartlarda oluyor. Sovyetler Birliği döneminde Ermenistan Yüksek Sovyeti'nin bir üyesi olarak bağımsızlık bildirgesinin hazırlanmasında rol alan ve bugün de muhâlif bir milletvekili olan Aram Manukyan'ın konuyla ilgili yaptığı değerlendirmeye göre,her devletin anayasasında kendi kuruluş belgesine yapılan atıflar vardır.Bu belgeler çoğu durumda bağımsızlık bildirgesi adını taşır.Dünyâdaki örneklerine bakılırsa bir dizi devletin bağımsızlık bildirgesi kuruluş aşamasında ihtilâflı olduğu ve/veyâ kendisinden ayrıldığı komşu devlete yönelik toprak talebi olarak da yorumlanmaya açık ifâdeler içerir.Manukyan bunların ilginç örneklerini sıralamış ve kiminde şaşılacak agresif sözler de bulunmasına rağmen hiçbirinin bir sorun teşkil etmediğini göstermiştir.Yine onun vurguladığı üzere bağımsızlık bildirgesi bir devletin doğuş belgesidir ve anayasasının ona atıfta bulunmamasını istemek o devletin bağımsızlık hakkını tanımamak ya da halkının/ulusunun egemenliğini vesâyet altına almak anlamına gelir.(Armenian Second TV,17 Nisan 2025) Bu açıdan sözkonusu zorlama Barış Anlaşması'nı geciktirme niyeti yanında Ermenistan'ı çok daha küçük ve uydu bir ülkeye dönüştürme amacıyla açıklanabilir.Azerbaycanlı faşistlerin tamamen ortadan kaldırmaya da yeminli göründükleri Ermenistan'ı en iyi hâlde Osmanlı Devleti'nin imzâlattığı 1918 târihli Batum Anlaşması veyâ Kemâlist hükûmetin imzâlattığı 1920 târihli Gümrü Anlaşması'nın (her ikisi sonradan geçersiz olan) ağır bağımlılık şartlarına mahkûm etmek,yâni kendini savunacak bir ordu bulundurması bile yasaklanan,kendi yollarını denetleme hakkından bile yoksun olan küçücük ve irâdesiz bir üniteye dönüştürmek istediklerinin çok somut belirtileri var.Evet,Azerbaycan medyasının eksper görüşleri ve okuyucu mesajları bugün Ermenistan'a o anlaşmaların aynısını dayatmanın histerik naralarıyla doludur.Bu nedenle Ermenistan'ın kendi bağımsızlık bildirgesini kenara atacak bir anayasa dayatmasına boyun eğmesi çok onur kırıcı ve tehlikeli olur.

Türkiye'nin Ermenistan'la görüşmelerindeki özel temsilcisi Serdar Kılıç Antalya Diplomasi Forumu'nda konuyla ilgili görüşünü soran gazetecilere "Bu Ermenistan'ın iç meselesidir,Ermenistan halkı ve kurumları karâr verir ne zaman ve nasıl bir değişikliğe gidileceğine" demiş.Buradan anlaşılması gereken şey,Azerbaycan tarafından dayatılan anayasayı değiştirme şartının Türkiye tarafından bile açıkça savunulamazken yine de yerine getirilmesinin beklendiğidir.Yâni o değişikliğin dış baskı olmadan yapıldığını söylemesi için Pashinyan'a yol gösterme durumundalar.Öyle ki,onun da 2026 seçimlerine doğru bir elinde Barış Anlaşması'nın protokolü,bir elinde anayasa değişiklik taslağıyla halka gidip "Barışı mı,yoksa savaşı mı seçiyorsunuz?" ikilemiyle işi kotarması mümkün olsun.

Yukarıdaki paragraflar geçen yıl yazdığım bölümdendi.Bugün ortaya çıkan durum öngörüldüğü gibi,fakat beklenenden daha çarpıcı ve sarsıcı oldu. Barış üzerine titreme görünümünde iktidârı koruma çabası Barış üzerine titremek insânîdir.Evet,fakat öyle görünerek kendi halkını savaş korkusuyla titretmek ve bunu oya tahvil etmek hiç insânî değil."Ya ben" diyor seçimlere giderken Pashinyan,"ya da savaş!Tercihinizi yapın!.."

Hareket noktası çok basit.Hâlen çok taze olan travmalara hitâp ediyor ve neredeyse matematiksel netlikte iknâ edici kanıtlara sahip gibi konuşuyor.Evet çok ürpertici,ama zâten etki gücünü de bundan alıyor."Kaçınılmaz savaş" diye defalarca vurguluyor."Seçimlerin üzerinden çok zaman geçmeden,en geç sonbaharda!" diyor."Ben bunun analizini yapmışım...Kendileri hazırlanıyorlar yeni bir savaşa,bizim için çok ağır sonuçları olacak!.." diyerek herkesi paralize etmeyi deniyor.Halkın hâfızasına nokta vuruşu gibi "Eylül'de savaş olur" diyor.

Son altı yıl zarfında Artsakh ve Ermenistan'a darbeler vuran Pan-Türkist saldırganlığın dizginlerinden boşalması hep Eylül'de oldu.2020 yılında Artsakh üzerine açılan ve 44 gün süren savaş,tam yüzyıl önceki Kemâlist ordunun 1920 Ermenistan işgâli gibi Eylül ayı sonuna doğru,27 Eylül'de başlamıştı.İki yıl sonra 13-14 Eylül 2022'de bu defa Ermenistan'ın güneydoğu sınırlarına kapsamlı bir saldırı yapılıp Syunik bölgesi zorlandı.2023'ün 19-20 Eylül günlerinde ise Artsakh'a son öldürücü darbe indirilip bütün Ermeni halkı oradan silindi. Artsakh'ın yitiminin birinci yıldönümünde bu olguları peş peşe konu eden bir dizi yazıya "Kara Eylül" başlığını koymuş ve yaşatılan trajediler yanında hâlen devâm eden saldırgan politikanın yeni tehditlerine dikkat çekmiştim.Diyebilirsiniz ki,Eylül'ün "uğursuz" denecek kadar kötü ünlü bir târih olduğunu kendin de işâret etmişken,Ermenistan Başbakanı'nın yeni bir Eylül tehlikesine karşı uyarıcı olmasını neden garipsiyorsun?

Sorun şudur ki,geçen Ağustos'tan beri "Barış artık sağlanmıştır" diyerek kendi halkını temin etmeye çalışan liderin,seçim kampanyasına başlamakla berâber o söylemini unutup barışın yine tehlikede olduğunu hâtırlatmaya odaklanmasıdır.Burada kendi önceki görüşünün açık tekzibiyle beraber tam tersinin abartılı öne sürülüşü biraradadır.

Doğrusu geçen Ağustos'ta barışın temin edildiği iddiâsı kadar önümüzdeki seçimlerde iktidâr değişikliğinin yeni bir Eylül savaşına yol açacağı iddiâsı da manipülatiftir.Birbirine zıt iki abartının ortak paydası kendini vazgeçilmez göstermek ve izlediği siyâsetin barış için alternatifsiz olduğuna halkı inandırmaktır. Bunun için bir tarafta "biz" diyor;"barış partisi",bir tarafta "bütün ötekiler";hepsi birarada "savaş partisi"!.. "Her kim bu barış sürecini revize etmeyi denerse,karşılığında savaş bulur" diye vurguluyor.Mübârek,sanki Aliev'dir konuşan.Artık onun savaş tehdidi yapmasına gerek yok.O görevi kendisinden devralmış vasal yönetici gibi,onun "rövanşist" saydığı çevrelere parmak sallıyor."Sakın ha!Eylül'de yine savaş getirirsiniz"!.

Şantaj niteliğindeki bu çıkış seçmenlerin irâdesine ipotek koyma ve psikolojik baskıyla seçim sonuçlarını etkileme çabası olarak ciddî tepkiler aldı.Fakat Pashinyan'ın karşısına rakip olarak çıkan eski cumhûrbaşkanlarından Kocharyan'ın,oligark tipler Karapetyan ile Tsarukyan'ın tekrâr Rusya'ya bel bağlamak dışında bir alternatif sunmayacakları ve geçmiş dönemin kötü yönetiminden yaka silken halkın onlara fazla yüz vermeyeceği belliyken,yeni alternatiflerin cılızlığı da Pashinyan'ın şansını yine yüksek tutuyor.Gerek Türkiye,gerek Azerbaycan,gerekse ABD ve Avrupa devletleri onun tekrâr kazanmasını arzu ediyor.

Bu arada bütün şiddetiyle devâm eden Ortadoğu savaşının muhtemel gidişatı Ermenistan'ın zâten kırılgan olan durumunu daha da hassâs hâle getirmiştir.Şüphesiz ki yenik bir devlet ve cılız bir ülke olarak,tehlikelerin de arttığı bir ortamda çok dikkatli olunması gerekir.Yeni gelen kim olsa şimdiye kadar kayba uğrayanları geri getiremez.Ancak daha omurgalı bir siyâset,meşrû haklarını savunmaktan çekinmeyen onurlu bir duruş ve karşılıklı gözetilecek şeylerin tek taraflı dayatılmasına karşı güçlü bir diplomasi hiç değilse bundan sonra elde olanı korumak için önemlidir. Yapılan yanlışların düzeltilmesi ve onurlu bir barış için konumunu güçlendirme çabası Pashinyan'ın iddiâ ettiği gibi yeni bir savaşı kaçınılmaz hâle getirmez.Tersine bu kadar gevşek bir liderlik ve zavallı duruş düşmânın daha sonraki hedefleri için uygun fırsatta tekrâr saldırmasına el verir.

Ortadoğu savaşının uzaması hâlinde Ermenistan'ın güvenliği ciddî tehlikede sayılır.Azerbaycan tarafının Türkiye ile koordineli şekilde Ermenistan'dan kopartmaya çalışabileceği bölgeler başta olmak üzere ülke güvenliğinin berkitilmesi,Azerbaycan'la sağlanmaya çalışılan barışın tekrâr bozulmaması için uluslararası güvencelerin gözetilmesi,bölge halkları arasında dostlukların gelişmesi için önyargı ve nefret iklimini kıracak etkilerin yapılması ve daha pek çok şey Ermenistan halkı yanında diaspora toplumunun da duyarlılık göstermesi gereken konulardır.Bu bakımdan düşünce paylaşımına katkıda bulunmak için sorunun değişik yönleri üzerine yazdıklarımı özel başlıklar altında sunmaya devâm edeceğim.

Okuyan,paylaşan ve yorumlayanlara peşin teşekkürlerimle... *Hovsep Hayreni,Ermenistan seçimlere hazırlanırken:"Anayasa sorunu" ve savaş şantajı,25 Mart 2026;Tarih ve Toplumlar,26 Mart 2026. https://tarihvetoplumlar.com/hovsep-hayreni-ermenistan-secimlere-hazirlanirken-anayasa-sorunu-ve-savas-santaji/