Öcalan'ın çağrısını nasıl okumalı?/Prof. Dr. Taner Akçam*

Taner Akçam,"Öcalan'ın çağrısını nasıl okumalı?" başlıklı yazısında,27 Şubat [2025] açıklamasının PKK'nin silâh bırakma süreci açısından birkaç farklı yönden okunabileceğine vurgu yapıyor ve bu perspektiflere dâir titiz bir inceleme sunuyor. Abdullah Öcalan,târihî bir çağrı yaptı ve PKK'nin Soğuk Savaş döneminin ürünü olarak kurulduğunu;bu anlamda miâdını doldurduğunu;bir kongre yaparak silâhlı mücâdeleye son vermesini ve kendisini lağvetmesini istedi.Eğer PKK kabul ederse (ki etmemiş olsaydı bu çağrı yapılmazdı,diyebiliriz),1984'te başlayan en uzun ve en büyük Kürt ayaklanması sona erecek.Bütününe basından erişebileceğiniz bu açıklamanın üç ayrı tür okuması var:Birinci okuma,konuya bir pazarlık veyâ "al-ver" ilişkisi olarak bakıyor.Bu bakışa göre,devlet "hemen hiçbir şey vermedi" ve Öcalan (ve PKK) hiçbir karşılık almadan "koşulsuz teslim" oldu.Yâni konuya bu "al-ver" mantığıyla bakanlar,âmîyâne deyişiyle "mâl ucuza gitti" havası içindeler.Bu çevreler,Erdoğan rejiminin son aylarda gündeme getirdiği baskıcı politikaları (kayyum atamaları ve kitlesel tutuklamalar) örnek göstererek,sürecin demokratikleşmeyle değil,Erdoğan'ın diktatörlük rejimiyle sonuçlanacağı fikrindeler.

Öcalan'ın çağrısının farklı okumaları

Çağrıyı ikinci bir tarzda okumak mümkün.Bu yaklaşım da konuya esâs olarak "pazarlık" mantığıyla bakıyor,ama bazı ek tezler ileri sürüyor.Bu bakışa göre,devlet başından beri sürecin taraflar arasında bir "pazarlık" olarak algılanmaması için süreci ikiye ayırdı.Ön plânda çok genel geçer ve içeriği doldurulmamış "Türk-Kürt kardeşliği" sözleri tekrarlandı ama,arka plânda bazı görüşmeler yapıldı ve hâlen de yapılıyor.Bu görüşmeler,taraflar arasında bir "pazarlık" biçiminde yapılmış olmasa bile,Kürt tarafı (PKK) bazı garantiler almış olmalı ki Öcalan'ın çağrısına uyacaklarını ilân etti.Bu ikinci fikre yakın olanlar,taraflar arasında üzerinde anlaşılmış genel bir çerçeve olduğu kanaatindeler.Öcalan da,açıklamayı bu genel çerçevede anlaşılmış olduğunu bildiği için yapmaktadır.

Acaba,PKK'nin "evet" dediği anlaşma noktaları nelerdir?Kimse bu konuda bilgi vermiyor.Sürecin vitrininde olanlar ya gerçekten bilmiyorlar ya da bu bilgileri bir sır gibi saklıyorlar.Konuya ilişkin bazı somut bilgileri Kürdistani Parti (PAKURD) adlı bir Kürt örgütünün kurucu lideri İbrahim Halil Baran'ın bir konuşmasında dinledim.İbrahim Halil Baran,kendisine ait özel YouTube kanalında -aşağıda birkaç noktasına değineceğim- tarafların üzerinde anlaştığı bir "fermuar stratejisi"nden bahsetti.Yâni,bir adım devlet,bir adım da örgüt atacak. Barış süreci:Silâhlı mücâdele yerine sivil siyâset

Açıklamayı üçüncü bir tarzda okumak da mümkün.Taraftarı çok olmasa da ben kişi olarak bu okuyuşa çok yakınım.Bu düşüncenin özeti şu:Tek taraflı olarak,hiçbir somut karşılık alınmadan bile olsa silâhlı mücâdelenin sonlandırılması ve PKK'nin kendisini feshetmesi Türkiye toplumuna demokratikleşme doğrultusunda sunulmuş en büyük hediyedir.Toplumsal demokratikleşmenin önündeki en temel ve en büyük engellerden birisi,onun önünü bir tıkaç gibi kapatan "silâhlı mücâdele" veyâ "terör" paradigmasıydı.Öcalan'ın dediği gibi,hiçbir pratik getirisi olmayan silâhlı mücâdeleye son verilmesi,"Karşılığında ne alındı?" sorusunu sordurtmayacak kadar büyük bir kazançtır.Ayrıca,PKK kendisini örgüt olarak feshetse bile Türkiye'de DEM Parti veya başka sivil örgütlenmelerle varlığını sürdürmeye devam edecektir.Dolayısıyla,atılacak bu adımlarla,sözünü ettiğim tıkaç açılırsa,"Hiçbir şey alınmadı",diye düşünenler,sivil toplum alanında verilecek mücâdeleyle bu hakların kısa sürede alınacağını göreceklerdir.Kaldı ki,PKK (ve Öcalan) beklediği bazı şeylerin sözünü almış görünüyor. Anayasa değişikliği ve Kürt vatandaşlık hakları

İbrahim Halil Baran aslında bundan dört-beş ay önce bir başka konuşmasında,taraflar arasında görüşülen 60 maddelik bir metnin varlığından söz etmişti.Ve PKK,başlangıçta "reddettiği" bu şartlara şimdi iknâ olmuş gözüküyor.Baran,üzerinde anlaşılan bu maddeleri yeniden üç ana başlıkta topladı ve bu bilgileri PKK kaynaklarından aldığını da belirtti.Buna göre,PKK hemen silâh bırakmayacak ve şimdilik sadece belli bir bölgeden çekilecektir.Çekilecekleri yer ve altyapısı konusunda Barzani'yle görüşülmüş ve bazı anlaşmalara varılmış görülüyor.İkinci önemli husûs,Anayasa'nın 66. maddesinin değişeceği konusunda prensip anlaşmasına varılmış olması,ki bu madde (Türk Devleti'ne vatandaşlık bağı ile bağlı olan herkes Türktür),demektedir.Bu değişiklikle eşit vatandaşlık ilkesinin önü açılacak.Anlaşılan üçüncü ana husûs ana dilde eğitimin önünün açılmasıdır.Dördüncü nokta da "genel af"la neticelenecek kısmî düzenlemelere başlanmasıdır.Önce cezâ indirimi yasası gündeme gelecek ve bu süreçte genel af taçlanacaktır.Fakat,bu noktalar yazılı anlaşmadan ziyâde,genel bir çerçeve gibi değerlendirilmelidir. PKK'nin silâh bırakması:Mümkün mü,ne zaman?

Açıklamada Suriye ve Rojava konusuna dâir bir şey yer almadı.Bu da tesâdüf değildi.Çünkü orada söz söyleyecek güç yok.Ayrıca,Suriye'nin ayrı dinamikleri var.Üç ayrı masa mevcût:Türkiye-ABD,Rojava-Şam,Ankara-Şam...Bunlar,varolan diğer masaların yanında öne çıkan üç masa...Buralarda konuşmaların sonucu beklenecek.

Açıklamaya ilişkin eklenecek son husûs şu cümledir:"Aşırı milliyetçi savruluşunun zorunlu sonucu olan;ayrı ulus-devlet,federasyon,idârî özerklik ve kültüralist çözümler,târihsel toplum sosyolojisine cevâp olamamaktadır." Bu cümle çok önemli bir yol ayrımını ifâde eder.Sadece 2015 "Serhildanı"nda,belki bine yakın belki fazla Kürt gencinin ölmesinin nedeni,PKK'nin "statü isteği"ydi.Şimdi Öcalan'ın,Kürt meselesinin çözümünü "grup hakkı" diye tanımladığımız alandan çıkartıp,"birey hakkı-"vatandaşlık hakkı" düzeyinde ele alması Kürtler arasında karşılık bulacak mıdır?Ana sorun budur.

Özetle barışı konuşmak savaşmaktan iyidir.Silâhlı mücâdelenin sonlandırılması ve PKK'nin bugünkü varlığına son vermesi ve yeni bir siyâsî hareket olarak (Türkiye'de DEM bünyesinde) sivil siyâset yapmaya başlaması,uzun bir zaman alacak gibi görünse de,Türkiye'de ve bölgede yeni bir dönemin başlaması anlamına gelmektedir... *Prof. Dr. Taner Akçam,Öcalan'ın çağrısını nasıl okumalı?,Medyascope,1 Mart 2025. https://medyascope.tv/2025/03/01/ocalanin-cagrisini-nasil-okumali/