"Kurtuluş Savaşı" ve Kuruluş yılları ile yüzleşme-helâlleşme ilişkisi/Prof.Dr.Taner Akçam*

"Bugün ve yarın için nasıl bir Cumhuriyet istiyoruz?" sorusuna verilecek doğru cevap,dünün "eşitlik" ilkesi ışığında yeniden okunmasıdır.Onbeş tezle bu "manifesto"yu tartışıyorum.

Bu yazıda,"helâlleşme”den ne anlamamız gerektiği konusunda genel bir çerçeve çizmek istiyorum.Ana fikir,Türkiye'nin bugünkü sorunlarının temelinin "Kurtuluş ve Kuruluş" döneminde atıldığı ve "Kuruluş" kaynaklı yapısal sorunlarla karşı karşıya olduğumuzdur.

"Kurtuluş ve Kuruluş" yıllarına sadece "egemenlik hakkı" ve "bağımsızlık" ekseninden baktığımız için,bugünkü sorunların tohumlarının o yıllarda atıldığını göremiyoruz.Burada "Kurtuluş ve Kuruluş" yıllarının,sadece "bağımsızlık" değil "eşitlik" ilkesi ışığında da okunması önerilmektedir.

"Bugün ve yarın için nasıl bir Cumhuriyet istiyoruz?" sorusuna verilecek doğru cevap,dünün "eşitlik" ilkesi ışığında yeniden okunmasıdır.Eğer bu topraklarda demokrasi ve hukûk devleti egemen olsun istiyorsak,"Kuruluş"un yeni hikâyesi şarttır.

Birinci tez:Siyâset,haksızlıkların çeşitli biçimleri etrafında mücâdelelerin yapıldığı bir alandır.Târihle yüzleşmek yeni bir siyâsî mücâdele alanı olarak ortaya çıkmıştır.Ve siyâsetin diğer alanlarından ayrıca ele alınmak zorundadır.Eğer kendimizi modern zamanlarla sınırlarsak,hepinizin en iyi bildiği siyâsî mücâdele alanı sınıf mücâdelesidir.

İnsânlar,siyâsî arenada,sınıf mücâdelesinde takındıkları tutuma göre saf tutarlar.Sol bu mücâdelede,işçileri -proletaryayı veya genel olarak yoksulları temsilen ortaya çıktı.Her ne kadar solun büyük kısmı,sınıf mücâdelesini her konuyu çözecek sihirli değnek olarak gördüyse de bunun böyle olmadığı anlaşıldı.

Ve başka haksızlıklara ilişin yeni siyâsî mücâdele alanları doğdu.

Örneğin,cinsiyet sorunu etrafında,kadınlar harekete geçtiler ve erkeklerle eşitlik istediler.Daha sonra kimliklerin tanınması bir alan olarak ortaya çıktı.

Topluluklar ulus olarak,dinlerinin ve/veya dillerinin tanınması yani kimliklerinin tanınmasına yönelik kültürel talepler ileri sürdüler.

Sonra çevre bir alan olarak ortaya çıktı.

Küresel ısıtmanın yarattığı sorunlar,doğanın ve çevrenin korunmasını çok önemli bir siyâsî mücâdele konusu yaptı.

Târihle yüzleşme,geçmişte işlenmiş suçlar üzerine konuşma ve bir çözüm arama da böyle yeni bir alan olarak ortaya çıkmıştır.

Ve bu bana göre Türkiye'nin en temel problemidir.Târihle yüzleşme,niçin çağımızın en önemli mücâdele alanlarından birisi hâlini almıştır,bu konunun kendi başına ele alınması gerekir ve burada tartışması yapılmayacaktır.

İkinci tez:Türkiye'de târihle yüzleşmeyi merkezine almış bir siyâsî hareket şarttır.Eğer Türkiye siyâseti "yüzleşme"yi merkezine almazsa,Türkiye'de özlenen demokratik ve insân haklarına saygı duyan bir rejim gelmez.Eğer demokrasi istiyorsak,insân haklarına saygı duyan bir rejim istiyorsak,insânların eşit ve eşdeğer olarak yaşadıkları bir düzen özlüyorsak,dini,dili,etnik kökeni ne olursa olsun,tüm herkesin eşit vatandaşlık haklarına sahip olmasını istiyorsak târihle yüzleşmek şarttır.

Üçüncü tez:Türkiye'nin bugün en temel problemi,eşitsizliktir.Bugün bu toplumun farklı kesimleri eşit değildirler;aynı haklara sahip değildirler.Sünni Türkler daha eşittir.

Alevîler,Kürtler ve sayıları çok az kalmış olsa da Hristiyanlar,Yahudiler eşit vatandaş değildirler,önemli haklarından yoksundurlar.Ana problem,bu eşitliğin sağlanmasıdır.Bu eşitlik sağlanmazsa,Türkiye'nin toplum olarak birarada duramama ihtimâli oldukça kuvvetlidir.

Başta kânûn önünde eşitlik olmak üzere,kimlikler üzerindeki baskıların kaldırılabilmesi ise ancak ve ancak târihle yüzleşerek mümkündür.

Çünkü bu devletin "Kuruluş"una ayrımcılık ve eşitsizlik tohumları ekilmiştir."Kuruluş"taki ayrımcılık ve eşitsizlik üzerine açık konuşamaz,bilince çıkartamazsak eşit vatandaşlık hakkını gerçekleştiremeyiz ve demokratik bir toplum kuramayız.

Dördüncü tez:Her toplum birçok nedenle birarada durur.Bunların en başında ama grup üyeleri arasında şu veya bu şekilde tesis edilmiş beraberlik duygusudur.Beraberlik duygusunu yaratan en önemli faktörlerden birisi yaşanmış ortak târihtir.Her ulus-devletin,ortak bir hafızayı yaratan bir "Kurtuluş ve Kuruluş" hikâyesi vardır.

Bu hikâye hem insânlar arasında kolektif bir aidiyet duygusu yaratır hem de toplumun ayakta kalmasını sağlayan kurumlara meşrûiyet zemini kazandırır.Özellikle hukûk devleti ve onun esasını oluşturan demokratik kurumların işlerliği açısından "Kurtuluş ve Kuruluş" hikâyesinin kapsayıcı karakteri çok önemlidir.

Beşinci tez:Türkiye'de bugünkü siyâsî krizin ana nedenlerinden birisi ezbere bildiğimiz "Kurtuluş ve Kuruluş" hikâyesinin toplumu birarada tutmaya yetmemesidir."Vatanı ve milleti bölmek isteyen iç ve dış güçlere karşı verilmiş bir yoktan varoluş savaşı" olarak bildiğimiz bu hikâye kapsayıcı değildir,aksine bu hikâye bugünkü sorunların üstünü örtmektedir.

Üstünü örtüyor,çünkü bugün karşılaştığımız sorunların temelinin "Kurtuluş ve Kuruluş" yıllarında atılmış olduğunu görmemizi engelliyor.Bugün ülke nüfusunun önemli bir kesimi kendi hikâyesini "Kuruluş" hikâyesinde göremiyor."Kurtuluş ve Kuruluş" hikâyesi,bu ülke vatandaşlarının önemli bir kısmının dışlanması üzerine inşâ ediliyor,anlatılıyor.

Altıncı tez:Hâlâ "Kurtuluş Savaşı" ve "Kuruluş" yıllarını kahramanlık ve zafer hikâyeleri olarak okuyor ve anlatıyoruz.Kendimizi o denli o yıllarla özdeşleştiriyoruz bugünümüze de bu "Kurtuluş ve Kuruluş" yıllarının gözlüğü ile bakıyoruz.Bugün de savaşın hâlâ bitmemiş olduğunu düşünüyor ve kendimizi târihin kahramanlarının kıyafetlerini giyerek tanımlıyoruz.

1968 sol kuşağı,verdikleri mücâdeleyi "İkinci Kurtuluş Savaşı" olarak tanımladı ve kendilerini "İkinci Kuva-yı Milliyeciler" olarak gördüler.

AKP 2000'li yıllarda işbaşına gelince,başta Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) ve "Ergenekoncu"lar olmak üzere,Alevîler dâhil kendilerini lâik olarak tanımlayan çevreler,Adâlet ve Kalkınma Partisi'ne (AKP) karşı "İkinci Kurtuluş Savaşı" çağrısında bulundu ve "Kuva-yı Milliyeci" olduklarını söylediler.

2013 Gezi olayları sonrası kendilerine "Kuva-yı Milliyeci" demek sırası AKP çevrelerine gelmişti.Erdoğan bugün bile ekonomide "Kurtuluş Savaşı" verdiklerini söylüyor.

Yedinci tez:Türkiye'nin bugünkü temel problemlerinden birisi,Türklerin ve onların sağcı,solcu,dinci,lâik farketmez siyâsî elitlerinin "Kurtuluş ve Kuruluş Savaşları"nın bitmemiş olduğuna inanmalarıdır.

Bu bakış bugün için üç önemli ciddi sorun yaratıyor.

Birincisi;solcusu da sağcısı da bugüne ve bugünün sorunlarına da hâlâ "Kurtuluş-Kuruluş Savaşı"nın zihniyet dünyâsından bakıyorlar.Böylece,sadece "Kuruluş" yıllarındaki dost ve düşmân kategorileri bugüne aynen aktarılmıyor,bugünkü aktörler de aynı dost ve düşmân kategorileri ile değerlendiriliyor.

İkincisi,"Kurtuluş ve Kuruluş Savaşları"nın bu ülkenin vatandaşlarına karşı verildiğini görmüyorlar.Düşmân olarak tanımlanan Ermeniler,Rumlar,Pontuslular,özellikle Alevî Kürtler bu ülkenin vatandaşlarıydı."Kurtuluş ve Kuruluş Savaşları" bu ülkenin vatandaşına karşı verilmişti.Nevzat Onaran'ın son kitâbının başlığı,"Devletin Dâhilî Harbi" bu dönemi anlatan en özlü ifadedir.

Üçüncüsü,"Kurtuluş ve Kuruluş"un aynı zamanda bir yıkım ve katliâmlar târihi olduğu görülmüyor.Birinci Dünya Savaşı'ndaki başta Ermeniler olmak üzere,Süryani ve Rumların imhâsını bir kenara bırakmak isteseniz bile,1918 sonrası katliâmlardan kurtularak ana yurtlarına,topraklarına dönen ve İstanbul'daki Ermenilerle birlikte sayıları yarım milyonu aşan Ermeni ve Rumlara 1918-1923 yıllarında ne olduğu sorusunun cevabını vermemiz gerekiyor.

Yine bunun gibi 1921 Koçgiri,Pontus,1925 Şeyh Said,1930 Ağrı-Zilan,1934 Trakya-Yahudi ve 1938 Dersim bu "Kuruluş" döneminin yıkımlarının sembolleridirler.Türklerin kahramanlık hikâyesi olarak anlattığı hikâyenin,bu insânlar için bir yıkım ve acının hikâyesi olduğunu göremezsek bu ülkede ne yüzleşmeyi ne de helâlleşmeyi başarabiliriz.

Sekizinci tez:Târih boş bir çuvaldır.Ortasına neyi dikerseniz ona göre ayakta durur.Bugün,mevcut "Kurtuluş ve Kuruluş" hikâyesinin ortasında duran direk ve çubuk egemenlik hakkıdır.İşgâlci güçlere karşı çıkmak ve bağımsızlık isteyerek savaşmak bu hikâyenin ana direğidir.

Oysa bu direk eksiktir.Çünkü bugün en temel sorunumuz eşitsizlik ve adâletsizliktir ve eşitsizlik ve adâletsizlik "Kurtuluş ve Kuruluş"a içseldir.

Bugün,"Kurtuluş ve Kuruluş"a içsel,yapısal sorunlarla uğraşıyoruz ve bu nedenle,bilinen "Kurtuluş ve Kuruluş" hikâyesi üzerine düşünmek ve yeni bir "Kurtuluş ve Kuruluş" hikâyesinin ne olması,nasıl olması gerektiği üzerine konuşmaya başlamak zorundayız."Kurtuluş ve Kuruluş" hikâyesine,dışlanan,acı çeken,yok sayılan kesimlerin hikâyeleri de entegre edilmek zorundadır.

Bunun için de târihimizi,"eşitlik ve adâlet" çubuğu etrafında yeniden okumamız,buna uygun yeni bir hikâye anlatmamız gerekiyor."Eşitlik ve adâlet" direği etrafında târihi okuyamazsak,bugünü ve yarını eşitlik ve adâlet üzerine kuramayız.Yani,târih üzerine konuşmak geçmiş üzerine konuşmak değil,bugünümüz ve geleceğimiz üzerine konuşmaktır.

Dokuzuncu tez:"Nasıl bir Cumhuriyet istiyoruz?",sorusu her şeyin merkezindedir:2023 Cumhuriyet'in yüzüncü kuruluş yılıdır.Gerek iktidar gerek muhalefet 2023 sonrası kuracakları Cumhuriyet'in esaslarını bize anlatıyorlar.Taraflar birbirlerini esas olarak Cumhuriyet'in kurucu değerlerinden sapmakla suçluyorlar.

Cumhur ittifakı en veciz ifadesini Devlet Bahçeli'nin,"kurucu değerler ve kuruluş felsefesi" sözlerinde bulan,yeni bir Anayasa yazarak yeni Cumhuriyet'i bu temelde yeniden kuracaklarını söylüyor.

Erdoğan,yeni Anayasa metnini Ocak 2022'de açıklanacağı sözünü verdi.

Buna karşılık muhalefet,iktidarın Mustafa Kemâl ismini silmekte olduğunu iddia ederek,"Mustafa Kemâl gibi düşünmek" seminerleri,toplantıları düzenliyor;iktidara karşı,deyim yerindeyse bir "kültür savaşı" veriyor ve "Atatürk ilkeleri" üzerine oturmuş yeni bir Cumhuriyet'ten söz ediyorlar.

Benim iddiam ise gerek iktidarın ve gerekse muhalefetin esas aldıkları ve birbirlerini sapmakla suçladıkları kurucu değerler ve kuruluş felsefesinin bugünkü sorunların ana kaynağı olduğudur.

Osmanlı vatandaşı olan Ermeni,Rum ve Süryaniler vatandaş bile sayılmadılar.Katliâmlardan sağ kalanların,vatandaş olarak hakları olmasına rağmen dönmelerine izin verilmedi.Kalmış olanlar da mâllarına el konarak zorla ama yavaş yavaş yeniden ülke dışına sürüldüler.

Kürt Alevîler başta olmak üzere,Kürtler,Yahudiler eşit vatandaş olma imkânından mahrûm bırakıldılar.Hristiyanlara ve Yahudilere ülkeyi terketmek,Alevîlere,Kürtlere ve Çerkeslere Sünni-Türk çoğunluk içinde asimile olmak tek seçenek olarak sunuldu.

Bugün bu nedenle,Sünni Türkler dışında kalanların dışlandığı ve eşit haklardan mahrûm bırakıldıkları bir Cumhuriyet ile karşı karşıyayız.

Onuncu tez:Bugüne ve geleceğe ilişkin en temel problemimiz,Sünni Türklerin kendileri gibi olmayanlarla aynı haklara sahip olmayı,onlarla eşit ve eşdeğer koşullarda yaşamayı kabul etmemeleridir.

Sünni Türklerin,kendilerinin ötekilerden daha fazla hakka sahip olması gerektiğine dair duydukları kesin kanaat ve güven bugünkü sorunlarımızın temel kaynağıdır.Ve bunun temelleri İslâmî "millet-i hâkime" ilkesine bağlı olarak çok daha öncelere gitmekle beraber,"Kurtuluş ve Kuruluş" yıllarında atılmıştır.

Sünni Türkler iktidarı paylaşmak istemiyorlar.Bu paylaşmamayı ve eşitsizliği ülkenin hukûk sisteminin içine bir nakış gibi işlemişlerdir.Hukûk ilkesinin olmadığı durumlarda,yazılı olmayan kurallar ve davranış normları geliştirmişlerdir.Ve bu nedenle,Türkiye "eşit olmayan vatandaşlar ülkesi" hâline çevrilmiştir.Düzeltilmesi gereken bu çarpıklıktır.

Bunun için,etnik ve dinsel özelliklerinden arındırılmış bir vatandaşlık hukûku şarttır.Hayatın her alanında eşit ve eşdeğer vatandaşlardan oluşan bir Cumhuriyet'in yaratılması ise,ancak buna ilişkin bir târihin de anlatılmasıyla mümkündür.

Onbirinci tez:Târihe de bu gözle bakarsak göreceğiz ki,Osmanlı döneminde Ermeniler,Süryaniler ve Rumlar,Müslümanlarla eşit haklara sahip olmak dışında bir talepte bulunmadılar.Cumhuriyet döneminde Kürtler eşit haklara sahip olmak dışında bir talepte bulunmadılar.Çerkeslerin istediği de başka bir şey değildi.

Fakat biz târihimizi sadece egemenlik hakkı ve bağımsızlık gibi kategorilerle açıkladığımız için,eşitsizlik üzerine kurulmuş bir yapıyla karşı karşıya olduğumuzu göremiyoruz.Türkler,kendileriyle eşit olmak,iktidar ortak olmak isteyenleri ve bu doğrultuda hak iddia edenleri,yabancı güçlerle işbirliği yapan ve egemenliğimizi tehdit eden kuvvetler olarak gördüler."Kuruluş" yıllarının Ermenilerini,Rumlarını,Kürtlerini,Çerkeslerini bu gözle değerlendirdiler.

Kendimizi "Kuva-yı Milliyeciler" olarak görmeye devam edersek,böyle de görmeye devam edeceğiz.Oysa,târihe "eşitlik ve adâlet" ekseninden bakarsak,Koçgiri'yi,Pontus'u,Şeyh Said'i,Ağrı ve Zilanı ve Dersim'i eşitlik uğruna verilmiş mücâdeleler olarak okumamız mümkündür.

Eğer Türkler,diğerleri ile eşit yaşamayı kabul etselerdi,bu sorunların hiçbirisi yaşanmayacaktı.Bunu görmek için ise târihi ve bugünü sadece ulusal egemenlik perspektifinden okumaktan vazgeçmek,eşitlik fikri etrafında okumayı öğrenmek gerekir.

Ancak eşitlik ekseninde okunan ve hatırlanan bir târih sayesinde,hem o dönemde dışlananların varlığını anlarız,onların hikâyelerini "Kuruluş" hikâyesinin bir parçası hâline getirebiliriz hem de bugün eşitliği esas almış bir vatandaşlık hukûku geliştirebiliriz.

Onikinci tez:O hâlde,târihle yüzleşme tartışması bir geçmiş değil,bir bugün ve gelecek tartışmasıdır.Helâlleşme tartışması,nasıl bir gelecek istediğimiz sorusuna vereceğim cevaba göre belirlenecektir.

Yeni Cumhuriyet etnik ve dinî kimliği ne olursa olsun herkesin eşit vatandaş olduğu bir Cumhuriyet'tir.Sünni-Türk olmayanların dışlanması esasına göre kurulmuş bir sistem tepeden tırnağa düzeltilmek zorundadır.

Hristiyanların,Yahudilerin,Alevîlerin,Kürtlerin kendilerini eşit vatandaş olarak göremedikleri bir Cumhuriyet ayakta kalmaz.

Onüçüncü tez:Sünni Türkler dışındakiler sadece vatandaşlık haklarından mahrûm bırakılmadılar.Hikâyeleri de unutturuldu.Çektikleri acılar,yıkımlar yok sayıldı.Nüfusunu önemli bir kesiminin acısını,yıkımını yok sayan,onlara en temel vatandaşlık haklarını vermeyen bir Cumhuriyet kuramazsınız,kurarsanız da çöker.

Nüfusun önemli bir kesimi eğer anlattığınız "Kurtuluş ve Kuruluş" hikâyesinde kendilerine ait bir şey bulamazlarsa kendilerini o topluma ait hissetmezler ve bu yıkımın ilk habercisidir.

Bu nedenle,"eşitliği ve adâleti" merkezine almış,Hristiyan'ın (Ermeni,Rum,Süryani),Yahudi'nin,Alevî'nin ve Kürt'ün çektiği acıyı kabul eden,bu acıları "Kurtuluş ve Kuruluş" hikâyesine entegre eden bir bakış şarttır.Târihle yüzleşme bu nedenle şarttır.Belki de bunu,"onları dinlemeye hazır olmak" olarak da tanımlamak mümkündür.Türkiye ciddi bir sohbet susuzluğu çekmektedir ve toplumsal sohbet kaçınılmazdır.Başka hikâyeleri dinlemek ve bu hikâyeleri "Kurtuluş ve Kuruluş"un bir parçası yapmak,ihtiyâç duyulan budur.

Ondördüncü tez:Kılıçdaroğlu,"helâlleşelim" diyerek çok önemli bir kapı açmıştır.Açılımının en önemli tarafı,Cumhuriyet Halk Partisi'nin târihte yaptığı haksızlıklardan söz etmesidir.Tek tek saydığı örnekler de 1942 Varlık Vergisi'nde durması ve daha geriye gitmemesine rağmen son derece önemli ve anlamlıdır.

Kılıçdaroğlu'nun bu kapıyı ne kadar açacağından ne kadar yürüyeceğinden emin değiliz.

İki önemli engel var önümüzde:Biri "yukarıdaki" diğeri "aşağıdaki" engel.

Her toplumun târihiyle yüzleşmesinin sınırlarını ve boyutlarını belirleyecek olan "yukarıdaki" ve "aşağıdaki" değişikliklerdir.Genel bir kuraldır.

Eğer geçmişteki haksızlıklara neden olan kadrolar (parti,siyâsî elit) iktidarda kalmaya devam ederlerse,yüzleşme olmaz.Elbette ki suçlardan sorumlu olanlar yüzleşmeye direneceklerdir.

Yüzleşmenin boyutu,eski elitlerin iktidarı ne kadar kaybettikleri ile doğru orantılıdır.Tamamıyla kaybettikleri durumda,yüzleşme "cezâî adâlet" biçiminde de gerçekleşebilir.Bu,suç işleyenlerin yargılanmasıdır.

Türkiye'de 2000'li yıllardan itibâren kısmî bir yüzleşmenin yaşanabilmesinin bir nedeni,AKP ile birlikte yeni bir siyâsî ekibin işbaşına gelmesi idi.Bu ekip,geleneksel devlet kadroları ile uzlaşınca,çok sınırlı olan yüzleşme de bitti.

Kılıçdaroğlu,önerdiği "helâlleşme" için,önce Partisi'nde yeni bir kadroyu işbaşına getirebilmesi,sonra da devlet bürokrasisinde önemli bir değişikliği sağlaması gerekiyor ki zor olan budur.Eski elitler değişmeden kimse ciddi bir yüzleşme ve helâlleşme beklememelidir.

İkinci önemli koşul,"aşağıdaki" değişikliktir.Toplumun yüzleşmeyi ne kadar isteyip istemeyeceğidir.Sünni-Türk çoğunluğun yüzleşmeye direniş göstereceğini tahmin etmek zor değildir.Çünkü sonuçta onlardan istenecek olan,"toplumsal eşitlik" doğrultusunda fedakârlık etmeleri,egemenliklerinden vazgeçmeleri,iktidarlarını paylaşmalarıdır.

Türk solunun yüzleşmeden uzak durmasının bir nedeni de budur.Yüzleşmeye "aşağıdan" direniş olması ihtimâlinin bir diğer nedeni,fâil ve mağdûr ilişkisinin çok karışık olmasıdır.

Yüzleşme genel kural olarak haksızlığa uğrayanın,"mağdûr" olanın isteyeceği bir şeydir.Oysa Türkiye'de "mağdûr" olduğunu ve kendisine haksızlık yapıldığını söyleyen her kesim,bir başka konuda fâildir.

Ve her grup,sadece kendisinin "mağdûr" olduğu konu hakkında yüzleşme isterken,diğerine direnç gösterir.Kürtlerin Ermeni Soykırımı'ndaki rolleri konusunda direnmeleri verilebilecek en önemli örnektir.Cumhuriyet târihi boyunca asimilasyona uğratıldıklarını söyleyen Çerkeslerin,Alevîlerin de böyle bir sorunla karşılaşacaklarını tahmin etmek zor değildir.

Belki de tüm toplumla ilgili iki önemli zorluktan daha bahsetmek gerekir.

Birincisi,yüzleşilmesi istenen olay sayısı o kadar fazladır ki,bunun toplumda bir bunaltı yaratacağını tahmin etmek zor değildir.Olay sayısı arttıkça yüzleşme de zorlanılacak ve "en iyisi unutmaktır" denilecektir.

İkincisi,toplumda tartışma kültürünün,konuşma ve dinleme kültürünün eksikliğidir.Türkiye,ağızdan çıkacak ilk söz ile fizikî kavga arasındaki yolun en kısa olduğu ülkelerden birisidir.Böylesi bir kültürel atmosferde,yüzleşmenin "kavga etmek" olarak anlaşılma tehlikesi büyüktür.Bunların her birisi,üzerine konuşulması gereken konulardır.

Onbeşinci tez:Konuyu bugünkü Amerika Birleşik Devletleri (ABD) ile bitirmek isterim.ABD,1776'da yayımlanan Bağımsızlık Bildirgesi ile özgürlüğüne kavuştu.Bu,Amerika'nın "Kuruluş Bildirgesi"dir ve "tüm insânların eşit yaratıldığını,Yaradanları tarafından kendilerine devredilemez hakların verildiğini ve bu hakların yaşam,özgürlük ve mutluluk arayışının olduğu gerçeğinin apaçık olduğunu kabul ediyoruz," cümlesi en önemli cümlelerinden birisidir.

ABD demokrasisinin temelinin bu cümle olduğu kabul edilir.Oysa bu cümlenin yazıldığı zaman ABD'nde tüm insânlar eşit değillerdi,kölelik vardı ve bu cümleleri yazanlar da köle sahipleriydi.

ABD'nin,İngilizlere karşı savaşarak,yani anti-emperyalist bir savaş vererek özgür ve bağımsız bir ülke olduğu tartışma götürmez.Ama bu savaşın "Bağımsızlık ve Özgürlük Savaşı" olduğunu söyleyenler,savaşın bir başka özelliğinin de üstünü örtüyorlardı.

Bu "Bağımsızlık Savaşı" köleliği korumak için de verilmişti.Özellikle güney eyâletlerinin bu savaşa katılmalarının en önemli nedenlerinin başında,emperyalist ve sömürgeci İngiltere'nin kolonilerde köleliği kaldırma ihtimâli geliyordu.

Bu nedenle,ABD bağımsızlığını ilân ettiğinde,ilk Anayasası'nda en az üç maddede köleliği koruyan hükümlere yer verdi.Yani,bağımsızlık yanında eşitsizlik de bu Anayasa'nın ve toplumun temel ilkesi olmuştu.

Bugün,ABD'nde ırkçılık çok yaygındır.Bunun en önemli nedenlerinden birisi,ırkçılığın (kölelik sisteminin) yapısal olarak ABD'nin "Kuruluş"unda yer almasıdır.Bu nedenle,ırkçılığa karşı mücâdele eden ve oldukça yaygın olan sivil haklar hareketi,ABD'nin "Kuruluş" hikâyesine yeniden bakmayı ve köleliğin bu "Kuruluş"un önemli bir parçası olduğunun kabul edilmesini önermektedir.

Türkiye'de ihtiyâç duyduğumuz da budur...

Not:"Yeşil Yaşam İnisiyatifi" tarafından 5 Aralık 2021 tarihinde düzenlenen "Helâlleşme?" başlıklı zoom toplantısında yapılan konuşmanın gözden geçirilmiş hâlidir."Tezler" ifadesi yerine,"düşünce","fikir" dense daha doğru olurdu ve fazla iç tekrarlar olduğu eleştirileri haklı olabilir.Ama yazının bir "manifesto" gibi okunması en önemli talebimdir.

*Prof.Dr.Taner Akçam,"Kurtuluş Savaşı" ve Kuruluş yılları ile yüzleşme-helâlleşme ilişkisi,Bianet,7 Aralık 2021.

https://bianet.org/bianet/siyaset/254390-kurtulus-savasi-ve-kurulus-yillari-ile-yuzlesme-helallesme-iliskisi