Apartheid Cumhuriyeti/Prof. Dr. Taner Akçam*

Türk Apartheid'ı,Osmanlı millet sistemi,sömürgecilik zihniyeti ve etnik Türk temelli uluslaşma anlayışının üzerine bir hukûk sistemi ve politik pratik olarak inşâ edildi ve hâlâ da böyledir.Artık bu yüzyıllık Apartheid ile yüzleşmek ve "Apartheid'a son" demek zorundayız.Özgür ve demokratik bir gelecek ancak bu bakış etrâfında kurulabilir.

Taner Akçam Hocamız,Cumhuriyet'in yüzüncü yılı tartışmalarına "Yüzyıllık Apartheid" kitâbıyla katılıyor.Aras Yayıncılık'ın yayımladığı kitâp,Cumhuriyet'in "eşit vatandaşlığı" reddeden ve Sünni-Türk'ü esas vatandaş sayan bir zihniyet üzerinde kurulduğu tespitini yapıyor ve "Türk usûlü kast sistemi" oluşturulduğunu savunuyor.Bu sistemde,T.C. vatandaşlarının milletine ve dinine göre üçlü bir hiyerarşiye tâbi tutulduğu ve Sünni-Türk'ün hiyerarşinin en tepesinde yer aldığı belirtiliyor."Alevîler ve Türk olmayan diğer Müslümanlar" ikinci,Hristiyan ve Yahudiler üçüncü sınıfı/kategoriyi oluşturuyor.Cumhuriyet'te,Osmanlı'nın din esasına dayanan ayrımcılığı devralınmakla birlikte,ona "ırk,kan,etnik köken,soy ve kültür gibi din-dışı" unsurlar da eklenmiştir.Kitâpta kuruluş yıllarının ırkçı kânûn ve kararnâmeleri de analiz edilmektedir.

Akçam'a göre,Apartheid sisteminin biliniyor,ama yeteri kadar bilince çıkartılmamış olmasının ana nedeni,1918-1923 döneminin sadece "Kurtuluş-Bağımsızlık Savaşı" olarak ele alınıyor olmasıdır.Akçam,bu dönemi Apartheid'ın inşâsı dönemi olarak ele almayı,yeni bir kuruluş hikâyesi anlatmayı ve eski kurucularla araya mesâfe koymayı öneriyor.

Cumhuriyet'in kurucularının vatandaş eşitliğini ve vatandaşların en temel hak ve özgürlüklerinin tanınmasını istemediğini vurgulayan Akçam,eğer demokratik bir gelecek istiyorsak,"yeni kuruculara" ihtiyâcımız olduğunu savunuyor.Rejimin,eşitlikçi temelde değiştirilmesi için uğraş veren Midyatlı Malak Barşom,Şeyh Said,Çerkes Ethem,İhsan Nuri,Seyyid Rıza ve yakın târihimizden Hrant Dink'le Tahir Elçi,gibi ilk akla gelen isimlerin "Cumhuriyet'in yeni kurucuları olarak tanınmasını" öneriyor.

Kitâpla ilgili yazılı sorularımızı cevâplayan Taner Akçam Hocamıza teşekkür ederiz.İfâde etmeden geçmeyeceğim.Referanslardaki titizliğinden dolayı özel olarak teşekkür ediyorum;benim için onurdur.Kitâbın ve cevâpların bir cümlelik özeti şuydu:Asırlık târihi geride bırakan Cumhuriyet,ayrımcılık temelinde kurumsallaştı ve bir "Apartheid" rejimiydi.Apartheid,uluslararası hukûkta kabul edilen "insânlık suçu"ydu.Öneri de netti:"Artık bu yüzyıllık Apartheid ile yüzleşmek ve 'Apartheid'a son' demek zorundayız.Özgür ve demokratik bir gelecek ancak bu bakış etrâfında kurulabilir."

"Sünni-Türk esas vatandaştır"

-Hocam emeğinize sağlık.Cumhuriyet'in yüzüncü yılında cepheden tartışma yaratacak çalışma,"Yüzyıllık Apartheid".İsimde Apartheid'ı neden tercih ettiniz?

Benim tercihim değil,rejimin kendisi Apartheid rejimi olduğu için...Apartheid,Güney Afrika'da 1948 yılında bir rejim olarak kurulduktan sonra uluslararası hukûkun konusu oldu ve Birleşmiş Milletler'de birçok sözleşmede ele alındıktan sonra 1973 yılı itibâriyle açık bir suç olarak tanımlandı.Buna göre,Apartheid "bir ırksal grubun veya grupların,ülkenin siyâsî,sosyal,ekonomik ve kültürel yaşamına katılımını engellemek için hesaplanan her türlü yasal önlem ve diğer önlemler ve özellikle bir ırksal grubun veya grupların üyelerini temel insân hak ve özgürlüklerinden mahrûm bırakarak,bu tür bir grubun veya grupların tam gelişimini engelleyen koşulların kasıtlı yaratılması" suçudur.2000 yılında Uluslararası Cezâ Mahkemesi'nin temelini oluşturan Roma Statüsü'nde,Apartheid açık olarak insânlık suçu olarak tanımlandı.

Uluslararası tanımlar çok açık ve bu Türkiye târihinin kısa özetidir.Ve ben bu çalışmamda 1918'den başlayarak Apartheid sisteminin,nasıl Mustafa Kemâl ve arkadaşlarının bilinçli bir tercihi olarak gündeme sokulduğunu gösterdim.

-Türk devleti,sömürge konumunda olmayan Osmanlı'nın devlet teşkilâtı,ordu,idâre,mevzûât gibi hazır mekanizmalarını kullanarak varoldu.Bu süreklilik,Apartheid rejimi inşâsını kolaylaştırdı mı?

Evet,Apartheid eğer Cumhuriyet rejiminin inşâsının temeli ise açık ki bunun târihî kökleri olması gerekir.Burada üç önemli kökenin altını çizmek isterim.Birincisi Osmanlı millet sistemidir.İkincisi,Dersim dâhil Kürt bölgelerine yönelik sömürgecilik zihniyetidir.Üçüncüsü,Türk etnik temelli ulus-devlet kurmak arzusudur.Birinci köken şudur:İslâm hukûku esasına göre düzenlenmiş Osmanlı millet sistemi toplumu kompartımanlara böldü ve eşitsizliği esas alan bir hiyerarşi kurdu.Müslümanlar millet-i hâkime idiler.Hristiyanlar ve Yahudiler,Müslümanlarla eşit sayılmadılar ve onlara verilen haklardan mahrûm bırakıldılar.Fransız Devrimi'nin eşit vatandaşlık rüzgârı,bu topraklarda İslâm'ın hukûkî ve kültürel gücü nedeniyle vatandaş eşitliğini sağlamaya yetmedi.Ama,Osmanlı eşitsizliğinin ve hiyerarşik yapısının bir özelliği vardı:Temeli din olduğu için,farklı din grupları arasında geçişler mümkündü.Yâni,Hristiyan ve Yahudiler isterlerse millet-i hâkime üyesi olabiliyorlardı.Cumhuriyet ile birlikte bu geçişlerin önü kapatıldı.Çünkü,din hâlâ önemini korumakla birlikte,toplumsal hiyerarşinin ve bu anlamda vatandaş eşitsizliğinin temeli olmaktan çıktı.Farklı etnik-ulus-kültür-din grupları arasındaki farklar,din-dışı seküler (etnik köken,kan,kültür gibi) özelliklere göre tanımlanmaya başlandı.Bu da katı bir hiyerarşi oluşturdu ve hiyerarşideki gruplar arasında geçişi imkânsız hâle getirdi.

İkinci köken,Cumhuriyet ile birlikte Dersim dâhil Kürt coğrafyası ile ilişkilerin sömürgecilik mantığına göre yeniden dizayn edilmesiydi.Bu tanımı ben yapmıyorum. 1920 ve 1930'lu yıllarda Türk yöneticileri,Dersim ve diğer Kürt bölgeleriyle ilişkilerin sömürge ile ilişki biçiminde örgütlenmesi gerektiğini kendileri söylediler.Üçüncü önemli faktör de Cumhuriyet yöneticilerinin vatandaşlık ile Türk etnik köken arasına,aksi yöndeki tüm iddialarına rağmen,eşit işareti koymalarıdır.Böylece Cumhuriyet,Sünni Türk'ün esas vatandaş sayıldığı bir eşitsizlik üzerine kuruldu.Sünni Türk'ün,asıl vatandaş olduğu,diğerlerinin eşit vatandaş sayılamayacağı sözleri de bana ait değildir.1920 ve 1930'lu yıllarda Cumhuriyet'in ilk kurucuları bunu açıktan ifâde etmekte hiç beis görmediler.Ve bu sözler,konu üzerine yapılan hemen tüm çalışmalarda yer buldu.

Özetle,Türk Apartheid'ı,Osmanlı millet sistemi,sömürgecilik zihniyeti ve etnik Türk temelli uluslaşma anlayışının üzerine bir hukûk sistemi ve politik pratik olarak inşâ edildi ve hâlâ da böyledir.

"Temeli 1918-1923'te atıldı"

-Dört tezinizin birincisinde,Apartheid rejiminin temelinin 1918-1923 döneminde Kurtuluş Savaşı yıllarında atıldığını belirtiyorsunuz (s. 15.) Rejime karakterini veren savaşta,asıl risk unsuru içerideki vatandaş mıydı?

Evet,bu bakımdan senin kitâbının başlığı,"Devletin Dâhilî Harbi" iyi bir özet sayılır.1918-1923 döneminde iki ayrı önemli soruya cevâp arandı.Birincisi,Osmanlı'dan kalan topraklar üzerinde kimin ne kadar hakkı var ve hangi grup hangi topraklar üzerinde egemenlik kuracak,sorusuydu.Sevr ve Lozan bu soruya verilmiş iki ayrı-farklı cevâp idi.Sonuçta,Türkler bu savaştan,tam istediklerini (Musul,Hatay,Halep,Adalar vb.) elde edemeseler bile başarılı çıktılar.Bu nedenle bizler,bugüne kadar 1918-1923'ü,Osmanlı'nın diğer vatandaşlarına (ağırlıklı Rumlar ve Ermeniler) ve yabancı işgâlcilere (Fransa,İngiltere) karşı verilmiş Bağımsızlık-Kurtuluş Savaşı olarak okuduk ve öğrendik.Oysa bu dönem aynı zamanda,ikinci çok önemli bir soruya cevâp aradı;hedeflenen yeni devlet içinde,Sünni Türkler dışındaki diğer Osmanlı vatandaşlarıyla ilk günden itibâren ne tür bir ilişki kurulacaktı?

Verilen cevâp çok açıktı:Birincisi,Türk yöneticiler kurdukları Cumhuriyet'in içinde diğer etnik-din-kültür gruplarla eşitlik temelinde ilişki kurmayacaklarını çok açık ilân ettiler ve sistemlerini buna göre kurdular.Başlangıçta,çeşitli konuşmalarda ve hazırlanan metinlerde Hristiyan ve Yahudileri dışlayarak,tüm Müslümanların eşit olduğu ve birbirlerinin farklılıklarına saygı duyacakları türünden ifâdelere yer verilse de bundan kısa sürede vazgeçildi.Sünni-Türk eksenli vatandaşlık esas alındı ve bunun dışında kalanlar ikinci ve üçüncü sınıf vatandaş olarak telâkki edildiler.Yâni,hukûken açıkça Apartheid olarak tanımlanacak bir rejim inşâ edildi.Söylediklerimi abartılı bulacak olan tüm okuyuculara,kitâbımda yer alan 1920 ve 1930'lu yıllara ait kânûn ve kararnâmelere yakından bakmalarını salık veririm.

Yeni devletin Türk yöneticileri ikinci çok önemli bir şey daha yaptılar;Misâk-ı Millî sınırları içinde yaşayan ama 1913-1914 Rum sürgünü,1915 Tehciri ve savaşlar nedeniyle yerinden yurdundan edilmiş insânları Lozan sonrası ülkeye sokmadılar ve mâllarına ve mülklerine el koydular.Oysa hem Sevr hem de Lozan antlaşmaları yerlerinden yurtlarından edilen insânların Anadolu topraklarına geri dönüş hakkını kabul etmişti.Özetle yeni Cumhuriyet,ülke içinde ve dışındaki Sünni-Türk olmayan Osmanlı vatandaşlarını ülkeye tehdit olarak gören bir mantık üzerine inşâ edildi.

Bu nedenle kitâbımın ana tezlerinden birisi,1918-1923 üzerine bugüne kadar yapılan konuşma tarzının kesin değiştirilmesi gerektiğidir.Eğer bu konuşma tarzını değiştiremezsek bugünkü eşitsizliği göremez,anlayamaz ve değiştirilmesi konusunda başarılı olamayız.

"Türk'ten gayrısı fişlendi"

-İkinci tezinizde,1918-1923 dönemindeki tartışmanın,Osmanlı'dan kalan toprak parçasında kimin "egemenlik hakkı" olacağında yoğunlaştığını ifâde ediyorsunuz."Egemenlik hakkı"na,(ezici çoğunluğun) işgâlci güçlere karşı "anti-emperyalist" ya da (sınırlı çevrenin) Türk,Kürt,Ermeni,Rum arasında yaşanmış "iç savaş" olduğu yaklaşımı (s. 16-17),Apartheid rejimini görmeyi perdeledi mi?

Evet,aynen öyle oldu.Eğer bir dönemi sadece "egemenlik paradigması" ile "Kurtuluş Savaşı/Bağımsızlık Savaşı" çerçevesi içinde okursanız,eşitlik sorununu göremezsiniz."1918-1923 iç savaş mıdır yoksa anti-emperyalist bir savaş mıdır?" ekseninde yapılan tartışmalar,aralarındaki tüm farklara rağmen,aynı soruya,egemenlik sorusuna cevâp ararlar.Bu nedenle ben,1918-1923'ün eşit vatandaşlık ve vatandaş hakları perspektifinden yeniden okunması ve yazılmasını öneriyorum.

Aslında,sözkonusu dönemi "vatandaş eşitliği" eksenli okumaya yapılacak en büyük itirâzı da biliyoruz:"Dönemin koşulları".Yâni,"Yunanistan ve Ermenistan ile savaşırken,içerideki Rum'a ve Ermeni'ye eşit haklar verilememesi dönemin bir zarûreti idi" denecektir."Eşitlik tezleri,savaş koşullarında fazla fantastik ve ciddiye alınmayacak tezlerdir",denecektir.İlginç olan,bu izâh tarzlarının,aslında bugün olanın Apartheid rejimi olduğunu dolaylı olarak kabul ediyor olmasıdır.Bir ân için kabul edelim ki "dönemin zorunlu koşulları" tezi doğru olsun.Görmek gerekir ki,bu tez Apartheid'ı kabul edip,sadece niçin böyle olmak zorunda olduğuna dâir bir gerekçe sunuyor,o kadar.Dönemin kânûn ve kararnâmeleri o kadar açıktır ki aksini söylemek mümkün değildir.Daha da önemlisi,bu bakışla "geçici ve zorunluluk ürünü" olduğu iddia edilen durumun kalıcı hâle getirilmiş olması da kabul edilmiştir.Bugün,Sünni-Türkler dışındaki vatandaşların fişlenerek ayrı bir kategoride tasnif edildiklerini biliyoruz.Ve rejimin hiçbir siyâsî aktörü bundan dolayı rahatsızlık duymuyor ve özür dilemiyorlar.Apartheid bugün içselleştirilmiştir.

-Üçüncü tezinizde,zaman dilimini 1918-1938 olarak belirliyorsunuz ve "farklı etnik-dini grupların kendi kolektif" hikâyesinin,Türk devletiyle sorunları ekseninde yazıldığına dikkat çekiyorsunuz.İki aktör var:Türk devleti ve ele alınan grup.Şeyh Said Hareketi/Ayaklanması özelinde duruyorsunuz.Harekete Hristiyan,Çerkes ve Alevî katılımının bugüne kadar hiç görülmediğini vurguluyorsunuz (s. 17-19,93-126.) Halkların kardeşlik ve eşitlik arayışı pratiğini neden göremedik?

Eşitlik arayışlarını niye göremedik,çünkü,tüm târihi sadece üyesi olduğumuz kolektif grubun uğradığı haksızlıklar ekseninde okuduğumuz için.Ve de yine bu târihi,sadece kendi grubumuzun "kendi kaderini tayin hakkı" ekseninde,bir tek "bizim kolektifin târihi" olarak ele aldığımız için.Vatandaş kimliğimizi değil,dâhil olduğumuz kolektif gruba dâhil olmayı hâlâ asıl mesele saydığımız için."Rum,Ermeni,Süryânî,Yahudi,Kürt,Alevî...Önemli değil,bu grup mensûpları önce vatandaştırlar,diğer kimlikleri ikincildir" diyemediğimiz için.

Buna bir de ideolojik at gözlüklerimizi ekleyebiliriz.Özellikle kendilerini solcu,ilerici sayan kesimlerin gözlerine taktıkları at gözlükleriyle örneğin Şeyh Said Hareketi'ndeki eşitlikçi damarı görebilmesi mümkün değil.Çünkü bu at gözlüğü ile başkaldırı "şeriatçı dincilerin,Kürtçülerin,feodal önderlerin,emperyalizmin uzantılarının vb. vb." hareketi olarak görüldü.Ayaklanma,Sünni Kürtler bir tarafta Alevîler,Türkler öbür tarafta ekseninde okundu.Oysa,Şeyh Said Hareketi Sünni Kürtleri de Alevîleri de Ayaklanma'ya katılan Süryânîleri de "ortadan kesiyordu".Her gruptan Harekete katılan ve katılmayanlar vardı.Ve biraraya gelenleri birleştiren derin damarlardan birisi eşitlik arayışı idi.

Cumhuriyet'in yeni kurucuları

-Dördüncü tezinizde "Türkiye'de dil,din,etnik köken farkından bağımsız tüm vatandaşların eşit ve eşdeğer olduğu,demokrasinin kural ve kurumlarıyla işlediği bir rejim isteniyorsa" 1918-1938 Apartheid rejiminin kurucularıyla araya mesâfe koymanın şart olduğunu belirtiyorsunuz.Rejimin değiştirilmesi için uğraş veren Midyatlı Malak Barşom,Şeyh Said,Çerkes Ethem,İhsan Nuri,Seyyid Rıza ve yakın târihimizden Hrant Dink'le Tahir Elçi gibi ilk akla gelen isimlerin "Cumhuriyet'in yeni kurucuları olarak tanınmasını" öneriyorsunuz (s. 19-20,136.) "Eski kurucularla araya mesâfe koymak" ve "Cumhuriyet'in yeni kurucularını tanımak" önermenizi açıklar mısınız?

Önce ne istiyoruz,sorusunu açıkça sormalıyız:Eşit vatandaşlık istiyoruz,herkes için özgürlük istiyoruz,değil mi?Eğer,vatandaş eşitliğini ve en temel hak ve özgürlüklerin tanınmasını istiyorsanız,Cumhuriyet'in kurucuları bunu istemediler,bunu görmemiz gerekiyor.Onlar,Türk etnik kimliği merkezli ve Sünni İslâm inancına mensûp olanların asıl vatandaş,diğerlerinin ikinci sınıf vatandaş olduğu bir sistem kurdular.Bunu isteyerek ve bilerek yaptılar.Kitâbımda aktardığım kânûn ve kararnâmelere bakın.Kânûnlar ve kararnâmeler,"hayır böyle değil",denmeyecek açıklıkta.Konu bu kadar basit.Yıllardır söylenen,"efendim,dönemin koşulları" argümanı var,biliyorsunuz.Cevâp olarak,"evet kabul edelim ki öyledir",demek gerekiyor ve eklemek gerekiyor,"ama dönemin koşulları dediğiniz şey bugün kurumsallaşmıştır".İster "dönemin koşulları" ister başka nedenlerle Apartheid'ın kurulduğu bir hakikat ise bu Apartheid'ı kuranları örnek alarak Apartheid'a tavır alabilir misiniz?Mümkün değil.Mustafa Kemâl ve arkadaşları,Osmanlı millet sistemi zihniyetini büyük ölçüde koruyarak,Dersim dâhil Kürt bölgelerini sömürge gibi ele alarak ve Sünni-Türk etnik köken ile vatandaşlık arasına eşit işaret koyarak Apartheid rejimi kurdular.O hâlde onların kurduğu rejimin değiştirilmesi zorunluluğu var ve bu nedenle bu değişiklik onların önderliğinde gerçekleşemez.

Mustafa Kemâl ve arkadaşları,"egemenlik hakkı" meselesini Türklerin lehine çözmüş ve bir Türk devleti kurmuşlardır.Bu açıdan Mustafa Kemâl ve arkadaşlarına övgüler düzülebilir,bunu anlayabilirim.Ama Apartheid rejimini kuranlar oldukları için bu Apartheid rejimini kaldırma uğraşında önder olarak kabul edilmeleri mümkün değildir.Bu nedenle eşitlik arayışında onlarla araya mesâfe koymak ve bu topraklarda eşitlik için mücâdele etmiş başka kişilere yönelmek gerekir.

ABD'nden örnek vereyim,Thomas Jefferson,John Adams,Benjamin Franklin vb. Amerika'nın kurucu babalarıdır.İngiliz egemenliğine karşı kurtuluş savaşı vererek Amerika'yı bağımsız bir devlet olarak örgütlemişlerdir.Ama bunlar aynı zamanda köle sahipleriydi.Ve köleliği yeni Amerikan Anayasası'nın temeline yerleştirdiler.Dolayısıyla,bugün ABD'nde ırkçılığa karşı mücâdele edenler,Martin Luther King gibi,ırk eşitsizliğine karşı savaşanları kendilerinin yeni önderleri olarak kabul ediyorlar.Bizdeki durum da budur.

Kitâbımda yer verdiğim,Çerkes Ethem'in (ve kardeşinin) Mustafa Kemâl ve Celâl Bayar'a yazdıkları mektûplarının okunmasını salık veririm.Süryânî Avukat Malak Barşom hakkında verdiğim bilgilere yakından bakılmasını öneririm.Onun,"biz eşitliği Kürtlerle birlikte elde ederiz,Türkler bize eşitlik vermez" sözlerini anlamayı öneririm.Şeyh Said Hareketi'ne,niçin Hristiyanların ve Alevîlerin katıldıkları sorusu üzerinde düşünmeyi öneririm.Hrant ve Tahir için bir şey söylemem gereksiz.Onlar,bu rejimin Apartheid karakterini damarlarında hisseden kişilerdi ve bu rejime tavır aldıkları için öldürüldüler.Bu nedenle bu isimlerin,eşitlik mücâdelesinin sembolleri olması kadar doğal bir çağrı olamaz.

"Türk usûlü kast sistemi" nedir?

-Cumhuriyet vatandaşı özelinde analizinizi "Türk usûlü kast sistemi" tespitiyle derinleştiriyorsunuz (s. 20-22.) "Türk usûlü kast sistemi" nedir?Her T.C. vatandaşı bir Ermeni/Rum/Yahudi ve bir Kürt/Çerkes/Alevî-Kızılbaş,birinci sınıf vatandaş mıdır?

Hayır değildirler,çünkü onlar tıpkı bir Nazi sistemindeki gibi fişlenmişlerdir.Kitâbımda son derece fazla örnekleri var.Nüfus kütüklerinde,Rumlar 1,Ermeniler 2,Yahudiler 3 numara verilerek fişlenmişlerdir.Vaktiyle Müslümanlığı seçmiş Hristiyanlar da ayrı biçimde fişlenmişlerdir.Bu kitâbıma kadar ben de herkes gibi Kürtlere sadece "asimilasyon" alternatifinin sunulduğunu zannederdim.Oysa gördüm ki özellikle Kürt bölgelerinden Batı'ya sürülen Kürt aileleri de fişlenmişlerdir.Yâni,üç-dört kuşak sonra bu insânlar tamamıyla Türkleşmiş bile olsalar,Kürt oldukları belli olacaktır.Bu fişleme sistemi sayesinde bu grup mensûplarının sivil ve askerî bürokraside görev almaları engellenmiş ve ayrıca sistemli dışlama için bir araç olarak kullanılmıştır.Dediğim gibi örnekleri kitâbımda bolca mevcuttur.Sadece çarpıcı bir örnek vereyim;bir Ermeni kadın ile evlendiği için bir Türk subayının suç işlediği kabul edilmiş ve Bakanlar Kurulu kararıyla görevinden atılmıştır.

Eklemek gerekir ki bu tür Apartheid uygulamalarını gösterir kararnâmeler gizli tutulmaktadır.Büyük bir tesâdüf eseri arşive düştükleri farkedilir farkedilmez arşivden kaldırılmaktadırlar.Bu nedenle,kitâpta kullandığım bazı belgelerin kısa sürede arşivden kaldırılacaklarını tahmin edebiliriz.

Özetle,ülkemizde hukûk sistemi Apartheid'dır.Ve üç kademeli hiyerarşiye dayanan bir sistem kurulmuştur.Hristiyan ve Yahudiler bu hiyerarşinin en altında yer alırlar.Kürtler ve Alevîler ikinci sıradadırlar.Deyim yerindeyse ara tabakadırlar.Sünni Türkler ise hiyerarşinin en üstündedirler.Bu boyutuyla,kendi vatandaşlarına karşı suç işleyen bir rejimden söz etmek yanlış olmayacaktır.

"Türk-Sünni İslâm'ın Cumhuriyeti"

-Hannah Arendt'in 1870'lerin Yahudi düşmânlığı ile anti-Semitizm arasında radikal fark gördüğünü hâtırlatıyorsunuz.Osmanlı ayrımcılığı ile Cumhuriyet Apartheid'ı arasındaysa benzer radikal kopuşun olmadığını belirtiyorsunuz (s. 21-22,7 no'lu dipnot.) Osmanlı'dan Cumhuriyet'e neden "radikal kopuş" olmadı?

Cumhuriyet yöneticileri İslâm dininin,özellikle kültürel boyutunun kuvvetinin bilincindeydiler.Din,yöneticilerin seküler tercihlerine rağmen,toplum düzeyinde son derece etkin idi.Özellikle Kürtleri,Ankara'ya bağlayan en kuvvetli bağ din bağı idi.Bunu koparttıkları ân tüm vatandaşları bağlayacak ortak bir aidiyet bulunmakta zorlanılacaktı.Zâten,Kurtuluş Savaşı veya Bağımsızlık Savaşı'nın İstanbul'da işgâlci güçlerin denetiminde bulunan Sultan'ın ve Halifeliğin kurtarılması amacıyla yapıldığı,dönemin tüm resmî belgelerinde yer alır.Bu nedenle,kitâbımda anlattığım gibi,Kürtler nasıl Kemalizm'e "bize verilen sözler tutulmadı" eksenli bir eleştiri yapıyorlarsa,İslâmcılar da "kandırıldık" temelli eleştiri yaparlar.AKP'nin 2000 yılından bu yana süren iktidarının en meşrû temellerinden birisinin bu olduğunu biliyoruz.Bu nedenle Cumhuriyet'in ortak aidiyet harcı Türk-Sünni İslâm ekseninde kurulmuştur.Apartheid budur.Toplumun temel çimentosunu bu temelde kurarsanız,diğer kesimleri otomatik olarak dışlamışsınız,demektir.Türkiye'nin yüz yıllık târihinin özeti budur.

-Sünni İslâm,Cumhuriyet Apartheid'ının bir unsuru olarak kast sisteminin tepesindedir.Bu hâlde Sünni İslâmcı,kast sisteminin "en altındaki" bir Hristiyan'a,bir Musevî'ye ve "ara kademedeki" bir Alevî-Kızılbaş'a kıyasla rejimin mağdûru olabilir mi?

Elbette olabilirler,niçin olmasınlar ki?Bir toplumda değişik sorunlar vardır.Örneğin ekonomi bunlardan birisidir.Sünni-Türklerin içinde büyük bir çoğunluk ekonomik olarak kötü durumda olup,yoksulluk sınırının altında yaşıyor olabilirler ve örneğin iktisadî olarak İstanbul'daki Yahudi topluluktan daha kötü durumda olabilirler.Ve bu tür sorunların,ırkçılığa kaynaklık ettiği de bilinmektedir.Bu nedenle,Sünni-Türk toplulukların rejimin mağdûru olmaları gerçeğinin de altının çizilmesi gerekir.Ama bu rejimin ana karakterine karşı kullanılabilecek bir argüman değildir.

-Apartheid rejiminin kuruluş mevzûâtından bazılarını aktarıyorsunuz (s. 57-93.) Irkçı mevzûâta,Hitler iktidarı öncesinde başlanmıştır.Böylece araştırılacak yeni bir alan önerilmektedir...

Ben,1918-1938 dönemi târihinin yeniden yazılmak zorunda olduğunu öne sürüyorum.Bu dönemin bütünlüklü bir târihinin henüz yazılmadığı kanaatindeyim.Irkçılığın,dışlamanın merkezde olduğu ve sadece bir grupla ilgilenmeyen tüm grupları öncelikle vatandaş olarak ele alan entegre târihyazımı dediğimiz yeni bir târihyazımı kaçınılmazdır,diye düşünmekteyim.

"Irkçılık,Türk milliyetçiliğinin yapısal unsurudur"

-İki alıntı yapacağım."Türkiye'de vatandaş eşitsizliğini temel almış bir Apartheid rejimi vardır.Ayrımcılık ve eşitsizlik tohumları bu devletin 'kurtuluş ve kuruluş' çimentosunda mevcuttur" (s. 131.) "Apartheid rejimi hem zihniyetini hem de yapısal özelliklerini koruyarak,bugüne kadar varlığını devam ettirmiştir" (s. 45.) Buna "yüz yıllık ırkçılık" pratiği diyebilir miyiz?

Evet,diyebiliriz!Ama önemli bir ayrımın altı çizilerek.Burada ırkçılığı "ideolojik bir söylem" değil yapısal ırkçılık anlamında tanımlarsak...Biliyorsun,Türkiye'de rejimin ırkçılığı konusunda,özellikle erken dönem Cumhuriyet (1920 ve 1930'lar) üzerine çalışan akademisyenler arasında çok tartışmalar oldu,hâlâ da oluyor.Bu tartışmalarda şöyle bir genel kabulden söz etmek yanlış olmaz:"Kemalist yönetim,dönemin rüzgârları etkisiyle çok sınırlı bir dönem ırkçılık ideolojisini benimsemiş ve Türklerin üstünlüğünü ırk temelli olarak ileri sürmüştür.Ama İkinci Dünyâ Savaşı sonrası,özellikle de Nazizm'in prim kaybetmesi nedeniyle de bu ırkçı dil terkedilmiştir.Bu tartışmalarda kullanılan ırkçılığın,Nazi ırkçılığı (biyolojik) veya ABD,Güney Afrika örneklerinde olduğu gibi renk esasına dayanan ırkçılık olarak ele alınması önemli bir eksiklik idi.Ama bu o kadar çok önemli değil.Tartışmalarda yeteri kadar üzerinde durulmayan iki önemli husûs olduğunu düşünüyorum.Birincisi,1920 ve 1930'larda kurulan hukûk sisteminin,yapılan çok sınırlı kozmetik düzenlemelere rağmen aynen devam ediyor olmasıdır.İkincisi,bunun kadar önemli olan,1920 ve 1930'lara egemen olan zihniyetin de hâlâ aynen devam ediyor olmasıdır.

Burada Amerika örneği çok anlamlıdır.Amerika'da bugün ırkçılığın yapısal bir sorun olduğunu ileri sürenlerin ana argümanlarından birisi,ırkçılığın ve ayrımcılığın kânûnlarda ortadan kaldırılmış olmasına rağmen zihniyet olarak sürekliliğini devam ettirdiğidir.Ben,Türkiye'deki ırkçı-ayrımcı zihniyetin hem kânûn ve kararnâmelerde varlığını koruduğunu hem de yöneticilerin zihniyetini belirlediğini iddia ediyorum.

-Irkçılık,asırlık pratiği dikkate aldığımızda,Apartheid rejimini vareden,Türk milliyetçiliğinin yapısal unsuru mudur?

Elbette,yukarıda saydığım gibi Apartheid'ın üç önemli temeli vardır ve Türk milliyetçiliği bu temellerden bir tanesidir.Vatandaşlık ile etnik olarak Türklük arasında eşitlik kurulduğu ân itibâriyle bu topraklarda Apartheid'ın temelleri atıldı.Bilenler bilir,onlarca yıldır ülkenin entelektüel dünyâsı Türklüğün iki boyutlu tanımı üzerine tartıştık durduk.Ahir ömrümüzü bununla geçirdik diyebiliriz.Birinci tanım,Türklüğü bir etnik köken anlamında kullanır.İkinci tanım ise Türklüğü vatandaşlık olarak tanımlar.Bu ikinci tanıma göre,hangi din ve etnik kökenden olursa olsunlar,bu devletin vatandaşına Türk denir.Bizler,ilerici demokrat kişiler,Türklüğün vatandaşlık anlamında kullanılmasının kapsayıcı niteliğinin sorunlu olduğunu anlatır durur idik.Kanımca artık bu tartışmaya da son vermek gerekir.Kürtler artık çok açık,Kürt olduklarını söylüyorlar zâten.Hrant Dink'in,"Ben,Türk değilim,Ermeni'yim ve de Türkiye vatandaşıyım" demekten dilinde tüy bitmişti ve öldürülmesinin bir nedeni de buydu.

Onlarca yıldır yaptığımız yukarıdaki tartışmanın anlamsızlığını artık görmek zorundayız.Vatandaşlığı Türklük olarak tanımladığınız ânda Apartheid'ın temellerini atmışsınız demektir.Bu noktada,herkesi Uluslararası Af Örgütü'nün 2022 yılında yayınladığı,İsrail'in Apartheid rejimi olduğunu anlattığı raporunu okumaya davet etmek isterim.Raporun en merkezî tezlerinden birisi,1948'de,İsrail'in bir Yahudi devleti olarak kurulduğu ânda Apartheid olarak inşâ edilmiş olduğudur.Benim Türkiye için söylediğim budur.1918 itibâriyle ve özellikle de 1920 Meclisi'nin çalışmaya başlamasıyla,"farklı etnik,din,kültür kökenli ülke vatandaşlarına Türk vatandaşı denir",denerek Apartheid rejiminin temelleri atılmıştır.

Artık bu yüzyıllık Apartheid ile yüzleşmek ve "Apartheid'a son" demek zorundayız.Özgür ve demokratik bir gelecek ancak bu bakış etrâfında kurulabilir...

*Prof. Dr. Taner Akçam,Apartheid Cumhuriyeti,Röportaj:Nevzat Onaran,Gazete Duvar,7 Ağustos 2023.

https://www.gazeteduvar.com.tr/apartheid-cumhuriyeti-makale-1631636

Lozan üzerine yazmanın dayanılmaz hafifliği/Prof. Dr. Taner Akçam*

Sevr ve Lozan'ın sözünü ettiğim maddeleri üzerine niye hiçbir tartışma olmadı?Bu maddeler,1912'den başlayarak 1923'e kadar devam eden savaşın yarattığı yıkımların ve katliâmların doğrudan ve dolaylı sonuçlarını ele alan maddelerdir.Acaba bu maddelerin hemen hiç tartışılmamış olması,savaş yıllarının katliâmlarını,Cumhuriyet'in kuruluş tartışmasına dâhil etmek istememek nedeniyle olabilir mi?

Muhtemelen 2023'ün sonuna kadar Lozan ile yatıp kalkacağız.Konuya ilişkin çıkan yazılara bakmaya çalışıyorum.Bugüne kadar söylenmemiş,geleceğimize de ışık tutabilecek yeni bir şeyler arıyorum.Tüm yazılanlara baktığımı iddia edemem,baktıklarıma ilişkin gözlemim ise bu yazılarda yeni hiçbir şey olmadığı.Sadece eskiden yazılmış bilgiler tekrar ediliyor.Acaba yazılanlar niçin yıllardır yazılan-çizilen şeylerin tekrarından ibâret?

Birinci cevâp çok kolay:Zâten yazılacak yeni bir şey yok ve her konu şu veya bu şekilde ele alındı.Bugüne kadar varolan paradigma kâfidir ve yenisi de zâten mümkün değildir.

Bu yazıyı,bu cevâbın doğru olmadığı tezi üzerinden yazıyorum.

İddiam,artık Sevr ve Lozan hakkında konuşma tarzımızın kesin değişmesi gerektiği.Ve bu gerekliliğin çok önemli bir nedeni daha var.Bugün Türkiye'de bir Apartheid rejimi vardır.Bu Apartheid rejimin anlaşılmasını istiyor ve özgürlüklerin garanti altına alındığı demokratik bir gelecek özlüyorsak,Sevr ve Lozan antlaşmaları hakkındaki konuşma tarzımızı kesinlikle değiştirmek zorundayız.Bilinen ezberlerin tekrarı üzerine inşâ edilecek bir gelecek yok gibi gelir bana.Bu tekrar sadece Apartheid rejiminin üstünü örtmeye devam eder,o kadar.

Önce ezberlerimizi tekrar edelim:Bugüne kadar Lozan üzerine yapılan tartışmaları birbiri ile bağlantılı iki büyük ana gövde üzerine oturtmak isterim.

Sevr ve Lozan

Birincisi,Sevr ve Lozan'ın esas olarak veya sadece bir toprak meselesi olarak tartışılmasıdır.Bunu,Osmanlı'dan kalan topraklar üzerinde kimin nerede ne kadar hakkı vardı,tartışması diye de özetleyebilirsiniz.Bu çerçeveye göre,Türkler için Sevr adâletsiz bir antlaşma ve kara bir lekedir.Bu nedenle,bu antlaşmayı imzâlayanlar idâma mahkûm edilmişlerdir.Ermeniler,Rumlar ve (bazı) Kürtler için ise Sevr,tüm toprak talepleri karşılanmamış olsa bile,hakkaniyet içeren bir antlaşmadır.

Lozan için ise tersi görüşler ileri sürülür;Türkler için yoktan varoluş ve zafer;Ermeni,Rum ve (bazı) Kürtler için ise büyük bir haksızlık ve adâletsizliktir.Tarafların arasında tüm farklara rağmen aslında antlaşmalara ortak bir noktadan baktıklarını söyleyebiliriz.Sevr ve Lozan'ın esası Osmanlılardan kalan toprakların farklı ulus grupları arasında nasıl paylaşılacağı idi.Sonuçta ilgili antlaşmada istediğini alan antlaşmayı zafer,diğerini de hezimet olarak değerlendirdi.

Azınlıkların korunması

Lozan etrâfında yapılan tartışmaların bir ikinci boyutu daha var.Birinci boyutla doğrudan bağlantılı olan bu boyutu,Türk-Yunan nüfus mübâdelesi ve Ermenilere,Türklerin savaşla elde ettikleri 1922 sınırları içerisinde bir yurt tanımak ve 37 ile 45. maddelerde tartışılan "azınlıkların korunması" meselesi olarak özetlemek mümkündür.

Türkler arasında birinci boyut -toprak paylaşımı- ekseninde yapılan tartışmaları ve tezleri ezbere biliyoruz.Konu,"zafer mi,hezimet mi?" ikileminde tartışılır.Ağırlıklı lâik-seküler kesim (buna sol-sosyalist kesim de dâhildir),Lozan'ı Türkler açısından büyük bir zafer olarak sunarlar.Sunmayanlar bile,masada elde edilen ile yetinilmesi fikrindedirler.Çünkü ötesini "saldırganlık" olarak değerlendirirler.Lozan'ı hezimet veya başarısızlık olarak görenlerin başında Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan gelir.2016'da konu hakkındaki fikirlerini çok açık dile getirmiştir:

"1920'de bize Sevr'i gösterdiler,1923'te Lozan'a razı ettiler.Birileri bize Lozan'ı zafer diye yutturmaya çalıştı.Şöyle bağırsan sesinin duyulacağı adaları biz Lozan'la verdik.Kıta sahanlığı ne olacak,havada ne olacak,karada ne olacak hâlâ bunun mücâdelesini veriyoruz.İşte bunun nedeni,o antlaşmada masaya oturanlar.O masaya oturanlar bunun hakkını veremediler,veremedikleri için onun sıkıntısını şimdi biz yaşıyoruz."

Lozan'ı,başarı veya makûl bir antlaşma olarak görenler de bir hezimet olarak değerlendirenler de Sevr'in kötü ve kabul edilemez bir antlaşma olduğu konusunda hemfikirdirler.

İkinci boyut,yâni azınlık hakları konusunda yapılan tartışmaları ve ileri sürülen tezleri de biliyoruz.Türk-Yunan nüfus mübadelesi,insânî sonuçları acı fakat zorunlu bir adım olarak görülür.Kendilerini,demokrat ve ilerici sayanlar,37 ve 45. maddelerde dile getirilen azınlık haklarına riâyet edilmediğini ve bu antlaşma ilkelerinin çiğnendiğini ileri sürerler.Ayrıca haklı olarak,bu maddelerin sadece Gayrimüslimlerle sınırlı olmadığını,tüm farklı dil gruplarını da kapsadığını savunurlar ve örneğin,Kürt diline yapılan baskıların bu antlaşma maddelerinin ihlâli anlamına geldiğini söylerler.Lozan'da "azınlıklar" kavramının nasıl tartışıldığını bilenler arasında farklı bir görüş de vardır.Buna göre,Alevîler ve Kürtler azınlık sayılmadıkları ve kendilerinden açık olarak bahsedilmediği için Gayrimüslimlerin elde ettikleri birçok haktan mahrûm olmuşlardır.Hristiyanların ve Yahudilerin din-dil-kültürel kimliklerini koruyacak bazı ayrıcalıklar Alevîler ve Kürtler için sözkonusu edilmemiştir.

Başka bir konuşma tarzı

Borçlanmalar,kapitülasyonların kaldırılması ve Boğazlar tartışmalarını da bu çerçeveye eklemek isterim.Sonuçta bu tartışmalar da egemenlik hakları ile doğrudan ilgili tartışmalardır.Bu çerçevede en çok tartışılan konunun toprak meselesi olduğunun altını yeniden çizmek isterim.Sevr'de hangi toprakların kime verildiği (özellikle Kürdistan 62-64.;Ermenistan 88-93.) ve sonra Lozan'da ne olduğu konusu -örneğin Ermeni yurdu meselesi- etrâfında yapılan tartışmalar toprak paylaşımı konusunda en çok konuşulan konular arasında gelir.Kimseye haksızlık etmek istemem,ama bu yukarıda çerçevesini çizdiğim tartışmaların dışında bir Sevr-Lozan tartışması biliyor musunuz?

Oysa Sevr ve Lozan üzerine bir başka konuşma tarzı mümkün ve hattâ şart.Baştaki tezimi tekrar edeyim.Eğer Türkiye'nin,demokrasinin kurum ve kurallarıyla işlediği ve vatandaş özgürlüklerinin garanti altına alındığı bir ülke olmasını istiyorsak,Sevr ve Lozan hakkındaki konuşma tarzımızı değiştirmek zorundayız.Yanlış anlaşılmak istemem,yukarıda çizdiğim paradigmanın yanlış olduğu ve bu tür konuların konuşulmaması gibi şeyler söylemiyorum.Elbette konuşulacak bu konular.

Ama Türkiye'nin niçin demokratik bir ülke olamadığını,özgürlüklerin niçin garanti altına alınmadığını anlamak istiyorsanız,Sevr ve Lozan'ın başka maddelerine bakmak zorundayız.Bugün ülkemizde bir Apartheid rejimi vardır ve Osmanlı topraklarının farklı ulus grupları arasında nasıl dağıtıldığına bakarak,yâni tüm Sevr ve Lozan sürecini herhangi bir ulusun egemenlik hakkı çerçevesinde tartışarak bu Apartheid rejimini anlamamız mümkün değildir.Sevr'i Türkler için kötü,Ermeniler,Rumlar ve Kürtler için iyi;Lozan'ı Türkler için iyi,Ermeniler,Rumlar ve Kürtler için kötü olarak gören bakış açılarından uzaklaşmak,Sevr ve Lozan'ı ortak bir yerden,bir Apartheid rejiminin kuruluş sürecinden okumayı başarmak gerek.Mümkün mü?Elbette mümkün.

Tartışılmayan maddeler

Bunun için önerim,Sevr'in azınlıkların korunması ile ilgili 140-151. ve yaptırımlar ile ilgili 226-230. maddelerine ve Lozan'ın, uyruklar (vatandaşlık hakları) meselesi ile ilgili 30-36. ve mâllar,haklar ve çıkarlar ile ilgili 65-72. maddelerine yakından bakmaktır.Bu maddelerde sözünü ettiğim,Sevr ve Lozan'ın bir başka târihinin yattığını göreceksiniz.Bu tartışmayı burada yapma şansım yok.Ama yazıyı bir soruyla bitirmek isterim.Sevr ve Lozan'ın yukarıda sözünü ettiğim maddeleri üzerine niye hiçbir tartışma olmadı?

Cevâplardan birisini vererek yazımı bitireyim:Bu maddeler,1912'den başlayarak 1923'e kadar devam eden savaşın yarattığı yıkımların ve katliâmların doğrudan ve dolaylı sonuçlarını ele alan maddelerdir.Acaba bu maddelerin hemen hiç tartışılmamış olması,savaş yıllarının katliâmlarını,Cumhuriyet'in kuruluş tartışmasına dâhil etmek istememek nedeniyle olabilir mi?1918-1923'ü,önceki gelişmelerden bağını kopararak,sadece bir "Bağımsızlık-Kurtuluş Savaşı" olarak tartışmanın sözünü ettiğim maddelerin tartışılmasına engel teşkil ettiğini söyleyebilir miyiz?Daha fazlası,"Yüzyıllık Apartheid" kitâbımda...

*Prof. Dr. Taner Akçam,Lozan üzerine yazmanın dayanılmaz hafifliği,Agos,5 Ağustos 2023.

https://www.agos.com.tr/tr/yazi/28976/lozan-uzerine-yazmanin-dayanilmaz-hafifligi

Disney ve Mustafa Kemâl dizisi/Prof. Dr. Taner Akçam*

Mustafa Kemâl,Türkiye'de kutsal bir mertebeye çıkartılmıştır.Keşke Mustafa Kemâl hakkında da lehte ve aleyhte veya dengeli belgeseller çekilebilse ve üzerinde tartışmalar yapılabilseydi.

Disney şirketinin "Atatürk" dizisi etrâfında dönen tartışmalar,biz Türklerin hâlâ Cumhuriyet'in kurucusu ile sıhhatli bir ilişki kuramadığımızı gösteriyor.Ne böyle bir filmin yapılması ne buna karşı "hayır" kampanyaları düzenlenmesi anormal değil.Anormal olan,sivil toplum düzeyinde konunun taraftarları ve karşıtları arasında tartışılacak bir konuya siyâsetin gösterdiği,"histerik" olarak tanımlayacağım tepki.Mesele hemen bir devlet politikası hâline çevrildi.Disney kanalı,"diziyi göstermezseniz şöyle yaparız,böyle yaparız" biçiminde tehdit edildi.Neredeyse tüm siyâsî partiler,"asarız,keseriz" demeçleri vererek ulusal cephe oluşturdular.

Bir filmin içeriğini bilmeden yorum yapmak zor.Bu nedenle ne filmin yasaklanması için kampanya yürütenleri ne de "göstermezsen görürsün gününü" tepkilerini çok anladığımı söyleyemem.Anladığım kadarıyla ama konu hakkında bu denli sert tepki gösterenler,filmin içeriği konusunda bir fikir sahibiler veya bir tahminden hareketle bu tutumu takınıyorlar."Disney,diziyi göstermesin" diyenler,muhtemelen dizinin Mustafa Kemâl'e övgüler düzen bir dizi olacağından hareketle bu kampanyayı sürdürüyorlar.Ana endişeleri de dizinin,başta 1915 Soykırımı olmak üzere,Birinci Cihân Harbi ve Kurtuluş Savaşı yıllarında Hristiyanlara,Alevîlere ve Kürtlere yönelik katliâmlar konusunda sessiz kalacağı endişesi.

Gerek bu endişe etrâfında yürütülen kampanya gerekse kampanyaya karşı gösterilen "Türk tepkisi" de bize Mustafa Kemâl'in ikili boyutu hakkında bir bilgi veriyor.Birinci boyut,bağımsız bir Türk Devleti kurmuş olması itibâriyle bir devlet adamı olarak Mustafa Kemâl'dir.Mustafa Kemal,Türk ulusunun,egemenlik ve bağımsızlık isteğine önderlik etmiş ve Türk ulusal devletini kurmuş başarılı bir kurucu lider.Bu nedenle,Türkler tarafından kurucu baba olarak anılıyor ve lider olarak kutsanıyor.Bu boyutu itibâriyle,Mustafa Kemâl'in herhangi bir başka ulus-devletin kurucusu ile arasında bir fark yok.Kendisini,örneğin ABD veya diğer ulus devletlerin kurucuları ile kıyaslamak mümkün.

Ama Disney dizisi etrafında kopan gürültüden,konunun Türkiye özelinde bir ilâve boyutu olduğunu ve Mustafa Kemâl'in,ABD veya diğer ülkeler kurucularından farklı bir özelliğe sahip olduğunu anlıyoruz.Mustafa Kemâl,Türkiye'de kutsal bir mertebeye çıkartılmıştır ve konumu neredeyse,dinler kurmuş peygamberlere yakındır.Türkler bu nedenle,kurucu liderlerine yönelik eleştirileri,kutsallarına saldırı olarak telâkki ediyor ve buna göre tepki veriyorlar.Ve bu nedenle Mustafa Kemal'e hakaret Cezâ Kânûnu'na göre suçtur.Bu durum aslında,Türkiye'de toplum ile kurucu lider arasında henüz sıhhatli bir ilişkinin kurulmamış olduğunun göstergesi olarak kabul edilmeli.

Konunun bir de ikinci boyutu var.Bu da bir ulus-devletin kurucusunun,bu kurucu misyonunu yerine getirirken işlendiği iddia edilen veya işlendiği târihî olarak kolayca gösterilebilecek katliâmlar benzeri insânlık suçlarıyla ilişkisidir.Evet,Mustafa Kemâl'in 1915 ile doğrudan bir bağlantısını kurmak zordur,hattâ 1915'te yaşananları kınayan çok sayıda sözü vardır.Ama 1921 Koçgiri,1921-1922 Pontus,1930 Zilan ve 1938 Dersim katliâmlarının doğrudan sorumlusu olduğu söylenebilir.Sözü edilen bu katliâmlarda,devlet erkanı arasında tartışmalar çıktığında,onun radikal önlemlerden yana olan kanadın başını çektiğini de bir târih bilgisi olarak biliyoruz.Örneğin,dönemin TBMM,1921 Koçgiri ve 1921-1922 Pontus katliâmlarından birinci el sorumlu olan Sakallı Nureddin Paşa'yı yargılamak isteyince,Paşa'ya arka çıkan onu koruyan ve daha sonra İzmir'e gidecek Birinci Ordu'nun başına komutan olarak atayacak olan Mustafa Kemâl'dir.1938 Dersim Katliâmı'nda da onun radikal kanadın başını çektiğini biliyoruz.Sadece askerî harekât emirlerini doğrudan imzâlamamış,Dersim'de zehirli gaz kullanılmasına itirâz edenleri de iknâ etmiştir.

Bu vesile ile Mustafa Kemâl'in,Ermeni Soykırımı konusunda birbirine zıt iki ayrı tutumu aynı anda takındığını eklemek gerekir.Özellikle,savaşın ilk yıllarında,Paris Barış Görüşmeleri'nde olumlu sonuç elde etmek hedefiyle,İttihatçı liderlerle araya mesâfe koymayı tercih ettiğini biliyoruz.Osmanlı Meclisi için yapılacak seçimler nedeniyle,İstanbul hükûmeti ile Eylül 1919'da yaptığı yazışmalarda,İttihatçı liderlerin yargılanmalarını "siyâseten elzem" bulur ve cezâlandırmaların sadece kâğıt üzerinde kalmamasını ister.Ekim 1919'da Amasya'da imzâlanan protokollerde İttihatçı fikirler "zararlı" olarak nitelenir ve "Tehcir dolayısıyla suç işlemiş olanların yasal olarak cezâlandırılmasının adâlet ve politika açısından çok gerekli" olduğu karara bağlanır.Mustafa Kemâl,1920 Nisan ayında Meclis'te yaptığı açış konuşmasında,1915'te Ermenilere yapılanları "utanılacak bir suç (fazahat)" olarak tanımlayacaktır.

Ama aynı yıllarda,İstanbul'da İttihatçılar aleyhine yürütülen davâlarda,Boğazlayan'da Ermenilerin öldürülmesinden suçlu bulunan ve idâm edilen Kaymakam Kemâl Bey Ankara Meclisi'nce "şehit" ilân edilecek ve ailesine maaş bağlanacaktır.Bunu yurtdışında öldürülen diğer İttihatçı liderlerin,"şehit" ilân edilmeleri takip edecektir.Ermeni Soykırımı'na katılmak suçuyla İngiltere tarafından tutuklanarak Malta'ya götürülen ve ama serbest kalarak Ankara'ya gelen İttihatçılara üst düzey devlet görevleri veren gene Mustafa Kemâl'dir.Nisan 1920'de çalışmaya başlayan yeni Meclis'in yaptıkları bunlarla sınırlı değildir.1914 ve 1915 yıllarında hapishânelerden çıkartılarak,Teşkilât-ı Mahsûsa birliklerine alınan ve Ermenilerin katliâmına doğrudan katılan hükümlülere af çıkartmak ve İttihat ve Terakki'nin Eylül 1915'te çıkarttığı Ermeni mâllarına el koymayı düzenleyen Emvâl-i Metrûke Kânûnu'nu yeniden yürürlüğe sokmak Mustafa Kemâl'in başkanlığındaki Meclis'in diğer faaliyetleri arasındadır.

1926 ve 1927 yıllarında da benzeri bir tablo ile karşılaşırız.Lozan Antlaşması'nın onaylanması Amerikan Kongresi'nin gündemindedir.Türkiye,bu doğrultuda büyük bir kampanya düzenler ve Mustafa Kemâl ile yapılan röportajlar Amerikan basınında boy gösterir.1926'da Los Angeles Examiner başta bir dizi başka gazetede de yayınlanan röportajlarında,Mustafa Kemâl İttihatçıları çok ağır sözlerle eleştirir ve onlardan,"yaşadıkları yerlerden kitleler hâlinde acımasızca sürülen ve katledilen Hristiyan tebaamızın hayâtlarının hesabının kendilerinden sorulması gereken" grup olarak söz eder.Mustafa Kemâl'e göre,bu grup,"şimdiye kadar yağma,haydûtluk ve rüşvetle yaşamış(tır)." Benzeri görüşleri 1927 yılında da tekrar edecektir.Ama ilginçtir,1926 yılında Meclis'ten çıkartılan bir kânûnla,Talat,Enver ve Cemal paşalar başta olmak üzere öldürülen ve şehit sayılan İttihatçı liderlerin ailelerine Ermeni mâlları dağıtan gene Mustafa Kemâl ve arkadaşları olacaktır.

Eklemek gerekir ki,Mustafa Kemâl önderliğinde,yeni devletin kurucuları 1920 ile başlayan bir süreçte ülkede Apartheid rejimi kurmuş,Hristiyanları temel vatandaşlık haklarından mahrûm etmişlerdir.Sürgün ve katliâmlar nedeniyle Türkiye sınırları dışına düşmüş Ermeni ve Rumlar,Lozan'ın açık hükümlerine rağmen ülkeye sokulmamıştır.İçerideki Ermeniler ise sistemli olarak yurtdışına sürülmüştür.Mustafa Kemâl'in Adana esnâfına 1923 yılında söylediği,"Ermenilerin bu topraklarda hiçbir hakları yoktur ve çekip gitmelidirler" anlamındaki sözleri tüm Cumhuriyet dönemi boyunca Ermenilere yönelik izlenen politikaların özeti gibidir.

Bu özellikleriyle Mustafa Kemâl'i ABD'nin kurucularına benzetmek mümkün.ABD kurucuları da İngiliz işgâline karşı savaşarak ülkelerinin bağımsızlığını sağlamışlardır.Ama aynı zamanda köleliği bir Anayasal ilke hâline getirerek ırkçılığı yeni devletin en temel yasalarından birisi yapmışlardır.Kendileri de köle sahibi olan bu kurucular,ırkçılığı kurumsallaştırmakla kalmamışlar,bunun yanı sıra Amerikan yerlilerine karşı sistemli katliâmlar da düzenlemişlerdir.Bugün,ABD'nde kurucuları öven de yeren de konuşma yapmak,belgeseller çekmek mümkündür.Konu hakkında özgür tartışma da yapılır.Çünkü,toplum kurucu babaları ile arasına bir mesâfe koymayı başarmıştır.Keşke Mustafa Kemâl hakkında da lehte ve aleyhte veya dengeli belgeseller çekilebilse ve üzerinde tartışmalar yapılabilseydi.Ne kadar güzel olurdu...

*Prof. Dr. Taner Akçam,Disney ve Mustafa Kemâl dizisi,Gazete Duvar,4 Ağustos 2023.

https://www.gazeteduvar.com.tr/disney-ve-mustafa-kemal-dizisi-haber-1631329

"Yüzyıllık Apartheid":Tamam mı,devam mı?/Levent Köker*

Taner Akçam'ın "Yüzyıllık Apartheid"'da öne sürdüğü en önemli tez Türkiye'de bir Apartheid rejiminin olduğu ve bunun Kurtuluş Savaşı yıllarında başladığı.Akçam'ın tespitleri Türkiye'yi "demokratik cumhuriyet" kavramı üzerinden düşünenler için çok önemli.

Taner Akçam'ın son kitâbının başlığı,"Yüzyıllık Apartheid".Kitâbın bir de alt başlığı var:1918-1923 Türkiyesi:Bağımsızlık ve Apartheid Rejiminin İnşâsı".Aras Yayınları'ndan çıkmış,tamamı 151 sayfadan oluşan bu "hacmen küçük" kitâbın,Türkiye'nin siyâsî geleceğini "demokratik cumhuriyet" kavramı üzerinden tasavvur etmek isteyenler bakımından büyük önem taşıyan tezleri var.

Akçam'ın bu kitâptaki birinci tezi,"Türkiye'de bir Apartheid rejiminin varolduğu ve bu rejimin temellerinin Kurtuluş Savaşı yıllarıyla birlikte atıldığıdır." İkinci tez,"Kurtuluş Savaşı"nın bir "anti-emperyalist savaş" olmayıp,bir "iç savaş" niteliği taşıdığı ve esas çatışmanın Osmanlı Devleti'nden arda kalan topraklar üzerindeki "egemenlik hakkı"nın kime âit olacağı üzerinde cereyân ettiğidir.Üçüncü tez,"kuruluşun hemen ardından temellerin atılmaya devam ettiği 1938'e kadar olan dönemin târihinin vatandaş eşitliği perspektifinden yeniden yazılmak zorunda olduğudur." Dördüncü ve son tez,demokratik bir cumhuriyet inşâ edebilmek için "Apartheid rejiminin kurucularıyla araya mesâfe koyma[nın] şart" olduğudur.

Kanımca birinci tez,asıl tezdir.İkinci tez,birincinin,yâni yüzyıllık kalıcı Apartheid rejiminin formasyon sürecini anlatmaktadır.Üçüncü tez,resmî ve eleştirel olmayan,ana akım akademik târihyazımının "Atatürk dönemi" diye de adlandıracağı dönemin târihinin Apartheid perspektifinden yeniden anlatılması gerektiğini vurgulamakta ve bu dönemin ve kişilerin siyâsî olarak atfedilen kutsîyetlerinden arındırılarak târihî yerlerine oturtulmalarını önermektedir.Bütün bunlar,insân haklarına dayalı,eşit vatandaşlık kavramına tâvizsizce bağlı bir demokratik cumhuriyetin ön koşulları olarak sunulmaktadır.

Apartheid terimi

Apartheid,bilindiği üzere,Güney Afrika'da geçerli olan ırkçı rejimin adı olarak ünlenmiş bir terimdir.Güney Afrika'da bu rejime başkaldırı 1994'ten itibâren bu rejimi yıkmış ve çok önemli bir anayasa yapım süreci ile birlikte,dikkat çekici ölçüde demokratik bir yeni rejim inşâ edebilmiştir.Akçam,kitâbının hemen başında,Apartheid sözcüğünün Fransızca'dan türetilmiş olduğunu ve "ayırmak,ayrı tutmak" anlamına geldiğini belirtmekte ve bir politika olarak Apartheid'ın "insânları ırksal veya etnik kriterlere göre ayırma fikri üzerine kurulu" olduğunu vurgulamaktadır.Buna göre Akçam,araştırmalarının kendisini,Türkiye'de insânları ırksal veyâ etnik kriterlere göre ayırma fikri üzerine kurulu yüzyıllık bir rejimin varolduğu sonucuna ulaştırdığını söylemektedir.

Dinî ve etnik ayrımcılık olarak Apartheid örnekleri

Acaba bu doğru mudur?Yâni Türkiye'de gerçekten insânları ırksal veyâ etnik kriterlere göre ayıran bir politikanın varlığından,hattâ bu politikanın -Akçam'ın târihlendirmesiyle- 1918'den itibâren uygulanan bir "rejim" niteliğinde olduğundan söz edilebilir mi?Merak uyandırıcı veyâ okuru kitâbı okumak ve içeriği üzerinde yeniden düşünmeye sevkedici anlamında "tahrik edici" bulduğum asıl soru budur.

Belgelere,yâni olgulara dayalı ciddî bir târihçi olarak Taner Akçam,bu Apartheid tezini kanıtlamak üzere pek çok kanıt göstermektedir.Hepsini burada sıralamam mümkün değil fakat şu noktayı kesin olarak belirtebilirim ki Akçam,TBMM'nin kuruluşundan hemen sonra çıkardığı "bir dizi kânûn ve kararnâme ile Hristiyan vatandaşlara karşı "ırkçı-ayrımcı" uygulamaların temelini attığını örnekleriyle göstermektedir.Bunlar arasında,örneğin,"İstanbul Meclisi'nde olup Ankara'ya gelemeyen mebûslar yerine yapılan seçimlere Hristiyan vatandaşların katılmasının yasaklanması" veyâ Ermenilere karşı işlenmiş olan yağma,hırsızlık,cinâyet gibi suçların fâillerinin affedilmeleri,Ermeni mâllarına el konulması ile ilgili 1915 kânûnunun ve ilgili yönetmeliğin yeniden yürürlüğe konulması gibi örnekler dikkat çekmektedir.

Akçam,bugün yaygın olarak "Cumhuriyet'in tapusu" diye kutsanan Lozan Barış Antlaşması'nı Apartheid rejiminin kurulmasında önemli bir merhale olarak görmektedir.Burada,Lozan'daki Türk heyetinin azınlıklar konusunun "mübâdeleyle halledilmesi" direktifiyle hareket ettiğini ve bunun da sadece Rumları değil Ermenileri de kapsayacak şekilde uygulanmak istendiğini göstermektedir.Ermenilerin mübâdelesi olmayınca,başka yollara başvurulduğu da görülmektedir.Sonuçta,gayrimüslim vatandaşların mübâdele ve diğer "cebrî" yollarla ülke dışında kalmaya mecbur edilmeleriyle,Anadolu Hristiyanlarının nüfusunun Soykırım'dan itibâren nasıl hızla düşürüldüğü çıplak bir gerçekliktir.

Bu bağlamda,"seyrüsefer talimâtnâmeleri"yle başlayıp,çok sayıda örneği olan "ırkçı kânûnlar ve seyahat yasakları" ile örneğin "Ermeniler köylerde ve kırsal alanlarda yaşayamazlar" diye özetlenen yasaklamalar,fişlenmeler,mâl varlıklarının kayıt altına alınması ve Akçam'ın "şiddet kullanarak kovma" diye özetlediği,Hristiyanların,özellikle de Ermenilerin zorla ülke dışına çıkarılmaları politikasının takip edildiği gerçeğini belirtmeliyiz.

"Üçlü kast sistemi"

Akçam,Apartheid rejiminin Türkiye'de "üçlü kast sistemi" olarak adlandırdığı bir kast sistemi ürettiğini vurguluyor.Burada en alttan en üst basamağa doğru sıralanan "hiyerarşik" bir gruplandırma mevcut.Hiyerarşinin en altında "Hristiyanlar ve Yahudiler",bir üst basamağında,"ara kademe" olarak "asimilasyon" düzeyine bağlı bir biçimde en üst basamağa çıkma şansı bulunan Alevîler ve Kürtler ile Çerkesler,Lazlar,Pomaklar yer almakta.Üçlü kast sisteminin en üstünde ise "ırk,kan ve köken birliği olarak Türklük" içinde yer alanlar bulunuyor.Akçam,bu üçlü kast sistemi içinde,asimilasyonun da en üst basamağa atlamak için yeterli olmadığını örnekliyor ve ilginç bir nokta olarak,"Türk olmayan Müslümanların fişlenmesi" gerçeğine dikkat çekiyor.

Malûm,gayrimüslim vatandaşlar,sayıları süreç içinde en aza indirilebilmiş olmalarına rağmen,devlet kayıtlarında kodlanmaktaydılar.Akçam,benzeri bir politikanın,örneğin 1927 ve 1928'de,"Tatarlar,Boşnaklar,Kürtler,Alevîler ve Müslüman Romanlar" hakkında,daha sonraki yıllarda Çerkes,Arap,Laz gruplarını da içine alacak şekilde genişleyen uygulamalarda karşımıza çıktığını gösteriyor.Örneğin 1929 ve 1930 yıllarına âit nüfus çizelgelerinde "Gayri Türk anasır" sıralanmakta ve böylece Müslüman ama Türk olmayan grupların kayıt altına alındıkları görülmektedir.

Bir değerlendirme

Taner Akçam'ın bu son eserini okurken,yine Akçam'ın 2004 yılında İngilizce yayınlanmış olan
"İmparatorluk'tan Cumhuriyet'e Türk milliyetçiliği ve Ermeni Soykırımı" kitâbını hâtırladım.Akçam,o kitâbının başlarında şu satırlara yer veriyor:

"Türkiye toplumu hâlâ daha aynı [mevcut] siyâsî sınırlar içinde yaşayıp yaşamadığı veya yaşamak isteyip istemediği sorusuna cevâp vermek zorundadır.Ve eğer Türkiye toplumunun bazı kesimleri,bireyler ve gruplar olarak birlikte yaşamak isterlerse,Türkiye Cumhuriyeti diye adlandırılan bu varlığa hangi temeller üzerinde ne gibi şartlar empoze edebilecekleri konusunda ortak bir anlayışa erişmiş değillerdir.Onları Cumhuriyet'in sınırları içinde birarada tutması gereken ne gibi bir âidiyet duygusunun mevcut olduğu ve bunun da hangi temele oturduğu soruları yanıtsız olmaya devam etmektedir."

"Yüzyıllık Apartheid",kanımca bu satırların hâlâ geçerli olduğunun bir başka ve biraz daha keskin bir ifâdesi.Sonuçta,bugün elimizdeki rejim,Osmanlı'nın sona erip Cumhuriyet'in kuruluşuna doğru evrilen süreçte ve sonrasında,devletin cebrî gücünü elinde tutan bürokrasinin politik tercihlerinin kurduğu bir rejim.Bu rejimin meşrûiyetini dayandırmak istediği topluma,kendi tasavvuruna göre bir biçim vermeye kalkıştığı da açık.Bu tasavvurun,kendi içinde farklı nosyonlara sâhip olsa da,"Türk milliyetçiliği" olduğu ve bu temelde bir "etnik,dinsel" ve eklemek gerekir ki süreç içinde belirginleştiği üzere,cinsiyetçi bir ayrımcılık rejimini inşâ ettiği de ortada.

Bu inşâ sürecinde ve bugün gelinen noktada,toplumun ciddî büyüklüklere sâhip bâzı kesimlerinin de artık bu rejime destek olma noktasında bulunduklarını da görmekteyiz.Bu toplumsal destek,mevcut baskı rejiminin taraftarları açısından Türk-İslâm devletinin bekâsına endekslenmiş durumda.Buna karşılık,Kürt özgürlük hareketi dışında kalan muhalif kesimler açısından görünense,"eski demokratik Türkiye'yi restore etmek" diye formüle ediliyor.Oysa,Türkiye Cumhuriyeti'nin hiçbir zaman bırakın demokrasiyi,doğru anlamıyla bir hukûk devleti bile olamadığı ortada.Bu görülemediği için,muhalif gibi görünen bireyler ve gruplar,kritik konularda mevcut iktidarla yan yana durabilmektedirler.

Ben,kendi payıma,"Yüzyıllık Apartheid" nitelemesini yanlışlayacak bir argüman üretmenin neredeyse imkânsız olduğunu düşünmekteyim.Türkiye'nin siyâsî geleceğini eğer "demokratik cumhuriyet" kavramı üzerinden tasavvur edeceksek,bu tasavvurun içinde,Akçam'ın işâret ettiği gibi,yeni bir târih anlatısına,yeni bir kuruluş öyküsünün oluşturulmasına ihtiyâç var.Burada bir parantez açıp,Akçam'ın kitâbında Apartheid rejiminin kuruluş sürecinde bir örnek olay olarak ayrı bir yer ayırdığı Şeyh Said İsyânı ile ilgili tesbitlerine değinmek isterim.

Genel geçer târih anlatısında kâh Sovyet kışkırtması,kâh İngiliz teşviki gibi "dış mihrâklar"a bağlanan bu İsyân,sonuçta "gerici" bir ayaklanma olarak tescil edilmiş ve hattâ Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası'nın kapatılması,Takrir-i Sükûn Kânûnu ve Şark Islâhât Plânı'na haklılık zemini oluşturacak ölçüde kullanılmıştır.Taner Akçam,ilginç bir bulgu olarak Şeyh Said İsyânı'na katılan ve öldürülen Süryânîlerin (ve dolayısıyla Anadolu Hristiyanlarının) ve ayrıca bu harekete destek vermek için çaba gösteren Çerkesleri (ve tabiî Çerkes Ethem'i) ve Alevîleri zikretmektedir.Akçam'ın bu gerçeklerden hareketle vurgulamak istediği nokta şudur ki,bu harekette "özgürlük ve eşitlik arayışı,bir grup insânı etnik-dinî kimliklerinin ötesindeki sâiklerle biraraya getirmiştir."

Akçam'dan hereketle,bu ihtiyâcın bağlamını şöyle de ifâde edebilirim:Kurtuluş Savaşı veyâ Millî Mücâdele,Osmanlı bakiyesi olan bu coğrafya üzerindeki egemenlik hakkı ile ilgiliydi.Egemenlik hakkı,1920/1921'de "halka/millete" âit kılındı ama halk/millet kavramları birbirlerinin yerine geçecek şekilde kullanılırken,aslında Apartheid rejiminin zeminini oluşturacak biçimde çarpıtıldı.Şimdi,Akçam'ın gösterdiği izlekleri takip ederek,halk kavramını çoğullaştırma,devleti de,halkların birarada eşit vatandaşlar olarak yaşamayı mümkün kılacak koşullar üzerinde uzlaştıkları bir siyâsî birlik anlamında gerçek bir cumhuriyete dönüştürerek yeniden inşâ etme zamanıdır.Bu zamanın en önemli gereklerinden biri "geçmişle hesaplaşma","geçiş adâleti" gibi kavramlarla da ifâde edilen ciddî bir târih sorgulamasıdır.Evet,"Yüzyıllık Apartheid" ve sorumuz şu olmalı:Tamam mı,devam mı?..

*Levent Köker,"Yüzyıllık Apartheid":Tamam mı,devam mı?,Artıgerçek,1 Ağustos 2023.

https://artigercek.com/makale/yuzyillik-apartheid-tamam-mi-devam-m-259821

Türkiye'de Apartheid sistemi varlığını sürdürüyor/Prof. Dr. Taner Akçam*

Taner Akçam,Türkiye'nin önde gelen târihçilerinden biri olarak bilinmektedir.Soykırım târihi,politik şiddet ve alternatif târihyazımı konularında önemli çalışmalar yapmakta olup,bu çerçevede pek çok kitâp yazmıştır.Kendisi ile yakın zaman önce Aras Yayınları'ndan çıkan ve esas olarak da Kürtleri yakından ilgilendiren "Yüzyıllık Apartheid" kitâbı üzerine konuştuk.

-Öncelikle kitâbınızın sarsıcı başlığını konuşarak başlamak isteriz.Apartheid kavramının sıradışı bir târihsel kavram üretimi olduğunu biliyoruz.Türk târihçilerinin bu kavrama olan alerjisi malûm,kezâ Kürt târihçilerinin bu özgün kavramı sıkça kullanmadıkları da açık.Şu hâlde neden Apartheid?

Cevâp basit:Rejim Apartheid rejimi olduğu için.Asıl önemli soru,niçin bugüne kadar hiç kimsenin bu tanımı kullanmadığı sorusudur.Apartheid,uluslararası cezâ hukûkuna göre bir suç ve tanımı çok açık:Kavram,"bir ırksal grubun veya grupların,ülkenin siyâsî,sosyal,ekonomik ve kültürel yaşamına katılımını engellemek için hesaplanan her türlü yasal önlem ve diğer önlemler ve özellikle bir ırksal grubun veya grupların üyelerini temel insân hak ve özgürlüklerinden mahrûm bırakarak,bu tür bir grubun veya grupların tam gelişimini engelleyen koşulların kasıtlı yaratılması" suçu olarak tanımlanmıştır.Zannediyorum,Türkiye'de herkes Apartheid,Güney Afrika ile ilgili özel bir tanımdır ve de sadece (biyolojik-deri rengine ilişkin) ırkçılık konusunu kapsar diye düşünüyor.İkisi de yanlış.

Kavram,evet,Güney Afrika ile birlikte uluslararası hukûkun bir konusu oldu ama artık özel bir ülkeyi değil,tüm ülkeleri kapsayan genel bir hukûk kuramı hâline gelmiş vaziyette.Nasıl ki,Soykırım kavramının Holokost ile doğrudan alâkası vardı ama bu özel olaydan kalkılarak genel bir cezâ kategorisi oluşturuldu ise,benzeri durum Apartheid için de sözkonusu oldu.İkincisi,Apartheid bir tek biyolojik veya kültürel ırkçılık ile de sınırlı bir kavram değildir.Etnik,din,kültür,ulus gruplarına ait dışlama biçimlerini de kapsıyor.1965'ten beri çıkan tüm uluslararası hukûk metinlerinde bu husûsun altı çizilmiştir.2000 yılında Uluslararası Cezâ Mahkemeleri'nin statüsünde,Apartheid bir dışlama politikası olarak insânlığa karşı suç olarak tanımlanmıştır.

-Ana akım Türk târihçilerinin genelde kolonyal teorilere prim vermediklerini biliyoruz.Ama yine de meselâ Ömer Lütfi Barkan,özellikle de Osmanlı yayılmacılığı bağlamında "Türk kolonizasyon siyâseti" diye bir kavram kullanıyordu.Falih Rıfkı Atay da Arap coğrafyasına atıfla "Osmanlı emperyalizmi" kavramını atmıştı ortaya.Yakın zamanlarda ise Selim Deringil,Osmanlı bürokrasisinin,modern egemenlik stratejilerine olan ilgileri bağlamında "ödünç alınmış kolonyalizm"den bahsediyordu.Bu manâda Apartheid teorinizin târihsel-toplumsal dayanaklarına dâir ne söylemek istersiniz?

Çok önemli bir soru.Detaylı cevâp veremezsem bile,ilk kanaatlerimi paylaşmak isterim.Sömürgecilik ile Apartheid ilişkisi konusuna her ülke özelinde yakından bakmak gerekir,diye düşünürüm.Örneğin,Güney Afrika Apartheid rejimi resmen 1948'de kuruldu ama köklerinin ondokuzuncu yüzyıl sömürgeciliğine kadar gittiğini biliyoruz.

Osmanlı-Cumhuriyet çizgisinde ise gözlediğim şu:Apartheid sisteminin öncelikli târihsel-toplumsal dayanağı Osmanlı millet sistemidir.Buna bir de Cumhuriyet dönemi ile birlikte Kürt bölgeleri ile ilişkilerin sömürgecilik mantığına göre düzenlenmesi eklenmiştir.Bu ikinci husûs,yâni Cumhuriyet dönemindeki sömürgecilik,bizlerin yorumu veya kanaati değildir.Cumhuriyet kurucularının,Kürdistan ile ilişkilerini "sömürgelerle kurulan ilişkiler" esasına göre düzenlemeyi kendilerinin önerdiklerini,tartıştıklarını ve bu yönde uygulamalara geçtiklerini biliyoruz.

Bu anlamda Türkiye özelinde,Osmanlı millet sistemi ile sömürgeci mantığın ilginç bir bileşimi ile karşı karşıyayız.Osmanlı'da varolan,dinsel temelli hiyerarşik toplum modeli,Cumhuriyet ile birlikte seküler bir hâle sokularak devam etti.Bu nedenle,Hristiyanlar ve Yahudiler bu geçiş sürecinde toplumun en alt hiyerarşisindeki yerlerini korumaya devam ettiler.Gözlenen,Kürtlerin konumundaki kaymadır.Din,Cumhuriyet döneminde önemini koruyordu ama tek başına Apartheid'ın hukûkî temelini oluşturmuyordu.Bu nedenle toplumsal hiyerarşi,bazen açıktan biyolojik kategoriler de kullanılarak,etnik ve kültürel köken üzerinde yeniden inşâ edildi.Ve Hristiyan ve Yahudilere yönelik varolan fişleme metoduna Kürtler de dâhil edilmeye başlandı.Bulduğum bazı kayıtlarda,örneğin Kürt vilâyetlerinden güvenlik nedeniyle Batı'ya sürülen aşiret ve/veya aile ve kişilerin nüfus kütüklerinde fişlendiklerini gördüm.Yâni,üç-dört kuşak sonra,sürülen bu Kürtler tamamıyla Türklük içinde erimiş olsa bile,Kürt kökenleri belli olacaktı.Oysa bugüne kadarki tartışmalarda,Kürtlere sunulanın sadece asimilasyon alternatifi olduğu savunulur ve devletin yoğun bir asimilasyon politikası izlediği ileri sürülürdü.Şimdi buna bir de fişleme metodunu eklemek gerekir.Bugüne kadar sadece Hristiyan ve Yahudilere yönelik uygulandığını bildiğimiz fişleme sistemine Kürtlerin de eklenmiş olduğunu göstermek,bu çalışmanın önemli bir katkısıdır diye düşünürüm.

-Kürt târihyazımı sıklıkla 1918-1924 yılları arasına müzâkere,diyalog ve kaçırılmış kurucu bir târihsel fırsatın hikâyesi olarak bakıyor.Çanakkale Savaşı'ndan başlayan ve "Kurtuluş Savaşı"ndaki Türk-Kürt birlikteliğiyle devam eden aslî kurucu unsur söylemi,kongreler süreci,bu sürece kimi Kürtlerin çağrılıp dâhil edilmesi,1921 Anayasası,Mustafa Kemâl'in özerkliğe dâir kimi beyânları ve benzeri süreçler.Siz bu târihsel süreçleri nasıl okuyorsunuz ve daha önemlisi bu örtük diyalog süreçlerini Apartheid rejiminde nasıl konumlandırıyorsunuz?

Kürt târihyazımının tüm bir 1918-1924 dönemini ağırlıklı olarak "bize verilen sözler tutulmadı" ekseninde okuduğunu biliyorum.Hattâ Kürt meselesinin siyâsî olarak çözümü için "yeniden 1918-1923 rûhuna geri dönmek" çağrılarının yapıldığını da biliyoruz.Abdullah Öcalan'ın,2013 Newroz mesajı bu bakımdan çok önemlidir."Çanakkale'de omuz omuza şehit" düşmekten ve "Kurtuluş Savaşı'nı birlikte yapm(ış)" olmaktan söz eder.Türklerin,Kürtlere "verdikleri sözleri tutmadıkları" savı elbette doğru bir sav,belgeleri ortada.Kitâbımın iddiası tam da bu noktada ve târihi "Kürtlere verilen sözlerin yerine getirilmemesi" ekseninde okumanın,oluşturulan Apartheid sistemini anlamaktan çok uzak olduğunu ileri sürüyor.Benim okumamda yukarıdaki yaklaşımlar,"biz de Türklerle birlikte Apartheid sisteminin en tepesi seviyesinde olacaktık ama bundan mahrûm edildik" yakınması gibidir.

Apartheid'dan pay alamamaktan yakınmanın çok iyi bir tutum olmadığı ortada.Bunun yerine süreci,Kürtlerin,ağırlıklı Müslüman kimlikleriyle yer aldıkları,milleti hâkime konumlarından çık(artıl)ıp kovuşturulan topluluk hâline dönüş(türül)mesinin nasıl gerçekleştiğine yakından bakmanın daha faydalı olduğunu düşünürüm.Bu bir süreç ve 1916 (Kürt sürgünleri) veya 1921 (Koçgiri) bu dönüşümün önemli göstergeleri sayılabilir.Uzmanları daha iyi bilirler ama bana göre,1924 Beytüşşebab bir dönüm noktasına denk düşmektedir.İhsan Nuri önderliğinde Azadi örgütünün,1924 Nasturi katliâmına katılmayı reddetmesi bence son derece sembolik önemi olan bir olaydır.İlk defa bir Kürt siyâsî önderlik,Müslüman-Türk yöneticilerinin Hristiyan katliâmı çağrısına açıktan tavır almıştır.Dolayısıyla önerebileceğim model,"verilen sözler tutulmadı" anlayışı yerine,"fâiller grubuna dâhil olmaktan çıkıp-çıkartılıp kurbân topluluğa geçiş süreci" perspektifidir.

Bu bağlamda,1921 Anayasası (ki Anayasa bile değildir) etrâfındaki "olumlu toz-dumanı" çok anladığımı söyleyemem.Evet,federatif yönetime ilişkin ipuçları var bu antlaşmada ama o dönemde nüfusun yüzde 10'una yakınını oluşturan Hristiyan ve Yahudilerin asla bu yeni birliğe dâhil edilmeyeceği de çok açık olarak ifâde edilir.Yâni Apartheid açıkça savunulur.Dönemin Meclis tutanaklarında bu husûsta yeteri kadar bilgi vardır.Bu noktada gâlibâ nâdir de olsa,Zafer Toprak'a katılıyorum.1921 Anayasası'nı abartmak ve öne çıkartmak yerine,Mustafa Kemâl'in 1 Aralık 1920'de rejimin karakteri üzerine yaptığı ve dört saat süren konuşmasını esas almanın daha önemli olduğunu düşünürüm.

-Kitâbınızda birbiriyle ilintili üç tez ileri sürüyorsunuz.Kısaca bu tezlerinizden bahsedebilir misiniz?Bahsettiğiniz üçlü kast sistemi nedir tam olarak?Bu manâda Türk solunun pek sevdiği "anti-emperyalist savaş" doktrinine şerh koyduğunuzu da görüyoruz.Türk solunun bahsettiğiniz süreçleri eşitlikçi bir perspektifle okuyamamasının nedenleri ve sonuçları nedir?

Burada en az üç-dört soru var,hepsine cevâp vermem imkânsız.Kitâpta dört ana tez var,birincisi "Türkiye'de bir Apartheid rejimi var" tezidir ve kitâpta,"bu Apartheid bugüne kadar niye çok açık ifâde edilmedi?" sorusunu soruyorum.Aslında Türkiye'de hem yazılı hukûkta hem de teâmül hukûku olarak Apartheid'ın varolduğunu zâten hepimiz biliyor,görüyor ve kabul ediyoruz.Kendisine,açıktan Ermeni'yim,Süryânî'yim,Yahudi'yim diyen ve göğsünü gere gere Kürt,Alevî olduğunu söyleyen tek bir üst düzey sivil-asker bürokrat yok bu ülkede.Askerî okullara çok sıkı dokunarak,esas olarak Türk ve Sünni mezhep mensûplarının alındığı biliniyor.Bu sistemin gizli bazı kararnâmelere işletildiği,bu kararnâmelerden bazılarının su yüzüne çıkmasıyla da öğreniyoruz ve ilgili haberler basında da yer alıyor.Soru,bu durumu niye içselleştirilmiş bir gerçeklik hâlinde kabul ediyoruz ve bu durum niye bilince çıkmıyor ve dillendirilmiyor.

Bunun çok nedenleri var ve kitâbımda iki-üç tanesinin altını çiziyorum.Birinci neden ki bu ikinci tezimdir, Apartheid 1918-1923 sürecinde kurulmaya başlandı.Oysa 1918-1923 arası hem târihyazımında hem de siyâsette "Ulusal Kurtuluş Savaşı/Bağımsızlık Savaşı" paradigması ile ele alınır.Hattâ bugünkü Türk siyâsal eliti (ve solcu ilericileri de buna dâhil) kendilerini yeni Kuva-yı Milliyeciler olarak görürler.Hepsinin ana hedefi,Mustafa Kemâl ve arkadaşlarının yanlış ve eksik yaptıklarını düzeltmek ve tamamlamaktır.Yâni 1918-1923 sadece egemenlik paradigması ile ele alınır ve tartışılır.Oysa bu dönem aynı zamanda Apartheid rejiminin inşâsı dönemidir.

Eğer dönemi sadece "Kurtuluş Savaşı" paradigması ile ele alırsanız,Apartheid'ın kuruluşunu görmeniz engellenir.Bugünkü sistemin kötülüğü,iyi başlayan bir şeyin zamanla bozulmasıyla oluşmadı.Bugünkü Apartheid sistemin temelleri kurucularca tercih edilen bir siyâset olarak gündeme sokuldu.Yâni bir sapmadan değil,yapısal olarak temelleri 1918'le birlikte atılmaya başlayan bir süreçten söz ediyorum.Kitâpta buna ilişkin bolca kânûn ve kararnâme örneği veriyorum.Tekâlif-i Milliye Kânûnu,yabancı şirketlerdeki Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı Hristiyan ve Yahudilerin işlerinden atılmaları,bazı mesleklerden menedilmeleri vb. vb. onlarca örnek var orta yerde.İlginç olan "azınlıklar" konusunda çalışanların değindiği bu ırkçı pratiklere,örneğin Kürt târihyazımında hemen hiç değinilmediğini görürüz.

Apartheid'ın görülememesinin ikinci nedeni,ki kitâbımın üçüncü tezidir,1918-1938 dönemi târihyazımı esas olarak "ulus-devlet" mantığı ile ele alındı."Türkler homojen bir devlet kurmak istiyorlardı ve Türk olmayanları dışladılar" mantığı üzerinden (ki yanlış olduğu asla iddia edilemez),her bir grup sadece kendi târihini yazdı.Burada iki önemli eksik yapıldı;birincisi,Türkler (solcuları da dâhil) dönemi başarılı bir kuruluş efsânesi olarak anlattılar (Zafer Toprak bu târihyazımının sembolü gibidir.) Çerkesler,Kürtler,Alevîler,Hristiyanlar ve Yahudiler ise bu dönemi esas olarak kendileriyle,Türkler arasındaki sorunlar ekseninde ele aldılar.Bu nedenle,bu grupların târihyazımlarına baktığınızda diğer gruplara ilişkin ciddi bir bilgi bulamazsınız.Sanki diğer gruplar bu dönemde ya aktif aktörler değillerdi,pasiftiler ya da yokturlar.Oysa 1918-1938 döneminin her eyleminde tüm bu aktörler belli biçimde rol oynamışlardı.İkincisi,1918-1938 târihi yazılırken,1918 öncesi ile bağı hemen hemen kopartıldı.Özellikle Cihân Harbi boyunca Hristiyanlara yapılan katliâmları 1920-1930'lu yılların târihyazımına dâhil etmemek için çok özel bir çaba harcandı."Kurtuluş Savaşı" bir milât olarak ele alındı.Yâni,iki tür entegre târihyazımı sorunu var;birincisi 1918-1938 dönemi aktörlerin birbirleri ile ilişkileri,ikincisi 1918 öncesinin 1918-1938'e entegre edilmesi anlamında...Kitâpta bir-iki başka tez daha var ama hem tezlere hem de onların nasıl ele alındığına kitâptan bakılmasını önereceğim.

Burada anti-emperyalizm konusunda bir cümle eklemek isterim.1918-1923 dönemini anti-emperyalist mücâdele olarak gören bir tek Türkler ve Türk solcuları değildir.Bunu da aşan bir kesimin böyle düşündüğünü ileri süreceğim.Fakat ben,Apartheid tartışması açısından 1918-1923 döneminin anti-emperyalist bir savaş olup olmadığı meselesinin çok önemli olmadığını düşünüyorum.1991'den bu yana yazdığı tüm eserlerde,başta Türk solu olmak üzere geniş çevrelerin anti-emperyalizm tezlerinin yanlış olduğunu ve yaşananların "iç savaş" olduğunu savunan birisi olarak bu tutumum şaşırtıcı gelebilir.Tekrar edeyim,Apartheid tartışması açısından bu tartışma önemli değil,çünkü velev ki 1918-1923 anti-emperyalist bir savaş olsun,sonuç açısından bir şey değişmiyor.İç savaş veya anti-emperyalist savaş ama sonuçta kurulan sistem Apartheid'dır.

Bir fırça ile her şeyi yıkıp dökmek istemem ama Türk solunun bu dönemi eşitlikçi bir perspektiften okuyamamasının nedenleri konusunda söylenecek tek şey,"o mâhîler ki deryâ içredir deryâyı bilmezler",sözüdür.Türk solu köken itibâriyle,İttihat ve Terakki'nin arka bahçesinin çocuklarıdır. 

-Çalışmanızda Şeyh Said İsyânı'nın târihyazımına kritik dokunuşlar yapıyorsunuz.İsyân'a Süryânîlerin ve Ermenilerin katılması,Şeyh Said milislerinin içinde omuz omuza savaşma gayelerini nasıl yorumlarsınız?Özellikle de isyânın ana teması olarak dinsel hikâyenin güçlü olarak anlatıldığı bu türden başkaldırı organizasyonlarında,Müslüman olmayan halkların isyân motivasyonu neydi?

Şeyh Said olayı,yukarıda üçüncü tez bağlamında söylediklerimin anlaşılması için ele aldığım tipik bir örnektir.Şeyh Said'i seçmemin nedeni,çok biliniyor ve hakkında çok şey yazılmış olmasıdır.Ama tüm bu zengin çalışmalara rağmen,Ayaklanma'ya Süryânî katılımı olduğu,on civârında (belki daha fazla) Süryânî'nin ve üç Ermeni'nin idâm edildiği bilinmiyor.Ayrıca,Şeyh Said Ayaklanması'na ait onlarca davâ olmasına rağmen,bir tek Şeyh Said'in yargılandığı "ana davâ" ilgi odağı olmuştur.Oysa,Şeyh Said Ayaklanması davâlarının en büyüğü Alevîlere karşı açılan bir davâdır.Dersim Koçuşağı Aşireti'nin yüzlerce üyesine karşı açılan bu davâda,180 civârında idâm cezâsı istenmiş,50 civârında idâm kararı çıkmış,8 kişi idâm edilmiştir.Bunun dışında asılan başka Alevîler de vardır.

Bunlar yeni bilgilerdir ve tümüne yakınını Şark İstiklâl Mahkemeleri arşivlerinden elde ettim.Burada da soru şu;Şeyh Said Ayaklanması hakkında bu kadar yazıldı ama niçin bu geniş Alevî ve Hristiyan katılımı bilinmiyor?Niye Şeyh Said Olayı,sadece önderliğinin karakteri (dinci miydi,ulusalcı mıydı?),sosyal boyutu (Kemalist modern ulusal devlete karşı feodal gerici başkaldırı mı?) ve uluslararası ilişkiler açısından anlamı (İngiliz parmağı var mı,yok mu?) üzerinden tartışıldı.Ben,Şeyh Said Ayaklanması'nın,oluşturulan Apartheid rejimine karşı eşitlik arayışı olarak da okumak taraftarıyım.Kitâpta anlattığım,Ayaklanma'ya katılan Malak Barşom'un sözleri çok anlamlıdır.Barşom,"Kürtler bizim katilimizdir",diyerek Şeyh Said'e katılmasına karşı çıkan diğer Süryânî akrabalarına "biz eşitliği Kürtlerle birlikte olursak elde ederiz",diye cevâp veriyor.Bu yaklaşımın bize yeni ufuklar açacağını düşünüyorum.Zannediyorum,bu konuda yapıcı tartışma yapabilmek için önce verdiğim yeni bilgilerin eleştirel bir gözle incelenmesi gerekiyor.

Bir husûsun altını çizmek isterim,ben Şeyh Said Hareketi üzerine yukarıda saydığım noktalar etrâfında bir tartışma yapmanın yanlış olduğunu iddia etmiyorum.Elbette bu konular tartışılabilir.Ama iddiam bu tartışmaların dipten giden dalganın görülmesini engellemiş olduğudur.Dipten gelen dalgayı,"tanınma arzusu" ve "eşitlik arayışı" olarak formüle etmek isterim.Alevîler ve Hristiyanlar oldukları gibi kabul edilmek ve tanınmak ve diğer gruplarla eşit olarak varolmak istiyorlardı ve bu isteklerinin Şeyh Said Hareketi'nde gerçekleşeceğini gördüler.Ben bu damarın "ulusalcı bakış açıları" nedeniyle bugüne kadar görülmediğini iddia ediyorum.

-Benzer şekilde isyandaki Alevîlerin katılımı meselesini de ele alıyorsunuz.Kitâpta yer verdiğiniz belgelere göre en fazla idâm cezâsı kararının verildiği davâ dosyası Alevîlere ait bir dosya yargılaması.Bundan kısaca bahsedebilir misiniz?

Soruya yukarıda cevâp verdim.Daha ilginç ek bir bilgi vereyim.Benim İstiklâl Mahkemesi Davâları dosyalarından anladığım,Seyyid Rıza ve birçok Batı Dersim aşireti de Ayaklanma'ya katılmışlardır.Örneğin,Şeyh Said Ayaklanması'na katıldığı için idâm edilen Dersim Mebûsu Hasan Hayri davâsının duruşma savcısı,Şeyh Said Ayaklanması'nın Dersim boyutuna ilişkin,"İkinci Dersim Vak'ası" ifâdesini kullanmaktadır.Birincisi ile kastedilen,Koçgiri hâdisesidir.Devletin,Alevî katılımı boyutunu küçük göstermek için çok özel çaba harcamış olduğu anlaşılabilir.Ama anlamadığım,eleştirel târih yazıcılarının ve özellikle de Alevî toplulukların niçin bu konuyu es geçtikleridir.

-Apartheid rejimleri bildiğiniz üzere özünde şiddeti bir siyâset biçimi olarak kullandıkları için onları şiddet olmaksızın düşünemeyiz.Hattâ siyâseti bir yerde şiddetin devamı olarak örgütleyen bir idâre tekniğidir Apartheid.Kitâbınız ilginç bir şekilde Türk Apartheid rejimine içkin şiddetin târihine odaklanmak yerine,hukûksal ve toplumsal süreçlerin üzerine oturan bir idâre tekniğini merkeze alıyor.Bu metodolojik tercihin nedenine dâir ne söylenebilir?

Raphael Lemkin,1944 yılında Soykırım kavramını ilk defa tanıttığı kitâbında,tek bir şiddet olayından bahsetmedi.400 küsûr sayfalık kitâp,sadece ve sadece Nazilerin işgâl ettikleri bölgeleri nasıl yöneteceklerine ilişkin yayınladıkları kânûn ve kararnâmelerden oluşuyordu.Lemkin'in, Nazi toplama kamplarını,işlenen kitlesel katliâmları biliyor olmasına rağmen kitâbında bunlardan bahsetmemesi ve soykırımı kânûn ve kararnâmelerle açıklamaya çalışması çok önemlidir.

Soru şu:Acaba Lemkin,niçin soykırım gibi bir grubun toptan ve kısmen imhâsını hedefleyen bir suçu sadece bir dizi kânûn ve kararnâmelerle anlattı?Bana göre basit bir nedenden dolayı,Lemkin bize anlatmak istiyordu ki;soykırım,bir tek imhâ ve yok etme değildir,onun kadar önemli olan inşâ etmedir,yeni bir toplum kurmadır.Ben de bu nedenle şiddet gösterilerine değil,kurulan Apartheid sisteminin zihniyetine ve sınırlı bir biçimde de hukûkî alt yapısına yoğunlaştım.

Kabul edersiniz ki,bir şiddet târihi olarak 1918-1938 dönemi üzerine çok şey yazıldı.Tek tek olaylar ekseninde,1921 Koçgiri,1925 Şeyh Said,1930 Ağrı,1938 Dersim üzerine oldukça yüklü bir ikincil el malzeme koleksiyonuna sahibiz.Kabul,bu dönem yaşananların tümü,örneğin Bicar,Zilan ve Sason katliâmları üzerine yeteri kadar çalışma yapılmadı.Ama birçok kitâpta tek tek bu konulara değinildi.Fakat yine de bu çalışmalarda Apartheid inşâsının hukûkî süreci konusunda bir şey bulmak mümkün değil.Tersten bir durum da dönemin târihini,Hristiyanlar ve Yahudiler ekseninde ele alan eserlerde gözlenir.Bu eserlerde,Apartheid adı konmadan,hukûk sisteminin,Hristiyan ve Yahudileri eşit olmayan,ikicin sınıf vatandaş olarak inşâ ettiğinin örneklerini okursunuz.Ama Kürtlere ve Ermenilere yönelik şiddet gösterileri ise hemen hemen hiç yoktur.Bu kitâpta bu iki ayrı yaklaşımı birleştirmeye çalıştım,diyebilirim.

-Cumhuriyet târihini çalışan çoğu târihçiye hattâ Marxist târihçilere göre dahi Cumhuriyet'i kuran kadronun ırkçı konumlanışı bir tercih değil,siyâsî konjonktürün ârızî bir mecbûriyetinden ibâret.Siz ise Kemalist kadroların bilerek ve isteyerek ırkçı felsefelere ve siyâsetlere abandığını söylüyorsunuz.Dediğiniz gibi bu bir mecbûriyet değil de bir tercih ise şu durumda bu tercihin arka plânına dâir ne söylemek istersiniz?

Burada sözkonusu olan,Osmanlı'dan Cumhuriyet'e geçişteki sürekliliktir.Osmanlı-Türk yönetici eliti,Osmanlı'dan,Cumhuriyet'e devroldu.Cumhuriyet hem kadro olarak,hem de zihniyet dünyâsı olarak,Osmanlı'nın ve onun yaklaşık son onbeş yılını yöneten İttihat ve Terakki'nin devamıdır.Osmanlıların,Hristiyan ve Yahudileri dışlayan,onları eşit vatandaş olarak görmeyen millet-i hâkime zihniyeti,Cumhuriyet kadrolarının da zihniyeti idi.Ama Cumhuriyet'in İttihatçı kadroları,dinsel dışlayıcılığı sekülerleştirerek yollarına devam ettiler.Bu da daha önce başlamış bir süreçti zâten.Dinsel kategoriler,tamamen terkedilmemekle birlikte,yerini seküler kategorilere bıraktı.Darwinizm bir ideolojik tercih olarak öne çıktı ve Türk etnik kökeninden gelmeyen Müslümanlar (özellikle Kürtler) yeni sistemde Hristiyanların (özellikle Ermenilerin) boşalttığı yeri doldurdular.Kürtlerin,Cumhuriyet'in Hristiyanları olarak dizayn edilmesi,dinsel eksende yapılamazdı,ancak kültürel ırkçılığı da kapsayan düşünce ile yapılabilirdi,yaşanan bu oldu.

Bugün çok ilginçtir,1920 ve 1930'larda ırkçı olduğu açıkça belli olan bu yasalar üzerine hiçbir tartışma olmadı veya Cumhuriyet târihi boyunca görev almış hükûmetlerin hiçbiri tarafından eleştirel bir değerlendirme yapılmadı.Konu sadece,konuyla ilgilenen bazı akademisyenlerin çalışmalarıyla sınırlı kaldı,o kadar.Siyâsî düzeyde de gerek sağ,gerek sol siyâsal partilerce,hâlâ 1920 ve 1930'lu yılların kuruluş çabalarına büyük övgüler düzülüyor.Bu tablonun tek bir açık anlamı vardır:Apartheid ve ona temel teşkil ırkçı-ayrılıkçı zihniyet hâlâ varlığını sürdürmektedir.

Burada altını çizmek isterim ki,ben bir ideoloji olarak ırkçılıktan değil,yapısal ırkçılıktan söz ediyorum.Yapısal olarak 1920 ve 1930'larda inşâ edilen Apartheid,artık o döneme egemen olan açık ırkçı dil ile yapılmıyor.Bu açık ırkçı dilin terkedilmiş olması çok önemli değildir.Yapı aynen varlığını sürdürmektedir.Tekrar edeyim;hazin tablo şudur ki,bugün kendisini solcu,ilerici sayan çok büyük bir çoğunluk,hâlâ Apartheid rejiminin kurulduğu 1920 ve 1930'lardan büyük övgülerle söz etmektedirler.Türk sol geleneğinde 1950'nin karşı-devrim olarak değerlendirilmesi hâlâ kulaklarımızdadır.

-Son olarak çalışmanızın önsözünde "yeni bir gelecek için yeni bir hikâye gerektiğinden" bahsediyorsunuz."Yeni Cumhuriyet için yeni hikâyelere ve hattâ yeni kuruculara ihtiyâç var" diyorsunuz.Yeni kurucular için ise 1925 Şeyh Said İsyânı'na katıldığı için idâm edilen Midyatlı Malak Barşom,Şeyh Said,Ağrı İsyânı'nın lideri İhsan Nuri,Dersim'in efsânevî önderi Seyyid Rıza,Hrant Dink ve Tahir Elçi isimlerini sayıyorsunuz.Bu önerinizi açmanız mümkün mü?Ve bu öneriniz ne kadar gerçekçi?

İsimlere bir de adı etrâfında çok tartışmalar olan Çerkes Ethem'i eklemek isterim.Yaptığım bu önerinin gerçekçi olup olmadığı beni en az ilgilendiren konudur.Hiç gerçekçi değil,denebilir ama bu hiç önemli değil.Benim amacım söylenmemişi söyleyerek,yeni bir sözle geleceğe ilişkin yeni bir ufuk açmaktır.İddiam çok basit,sadece Mustafa Kemâl ve bilinen diğer İttihatçıları önder ilân ederek demokratik bir gelecek kuramazsınız.Bu kadar basit.Apartheid'ın kurucusu,demokratik bir toplumun kurucusu olamaz.Elbette,egemen ve bağımsız bir devletin kurucusu olmuştur Mustafa Kemâl.Bu anlamda,egemenlik sorununu Türkler lehine çözdüğü için başarılı olduğu söylenebilir,kendisine övgüler düzülebilir.Anlayabilirim bunu.Ama o dâhil,tüm kurucular,dini,dili,kültürü ne olursa olsun tüm vatandaşların eşit olduğu bir Cumhuriyet'i istemediler.Kurdukları Cumhuriyet'in vatandaşları arasında fişleme metotlarıyla hiyerarşi yarattılar ve bir Apartheid rejimi kurdular.Kitâpta kurucu olarak saydığım isimler ise,Apartheid rejimine açıktan karşı çıktılar ve daha eşitlikçi bir toplum istediler.Her yeni kuruluş kendi önderlerini ister bu nedenle eşitlikçi bir toplum bu isimlere referans yapmak zorundadır.

Aslında o kadar basit bir şey söylüyorum ki...Bugün ABD'nde New York Times 1619 projesi çerçevesinde benzeri bir öneri yapılıyor,deniyor ki,"tamam Thomas Jefferson bir kurucu idi ve ABD'ni,İngiliz egemenliğinden kurtararak bağımsız bir devlet kurdu,ama hem kendisi köle sahibi idi,hem de köleliği yapısal olarak Amerika'nın kuruluşuna dâhil ettiler.Dolayısıyla ırkçılığın yapısal olarak kaldırılacağı bir Amerika,bunun için savaşmış Martin Luther King gibi yeni önderlere sahip olmak zorundadır."

Saydığım isimlere sadece onların etnik,din,dil kökenleri ile bakılmamasını öneriyorum.Onların her biri eşit vatandaşlık esasına göre oluşturulmuş yeni bir toplumsal sözleşmenin peşindeydiler.Bu bizim bugün ihtiyâç duyduğumuz şeydir,bu nedenle onlar özlemi duyulan böyle bir Cumhuriyet'in kurucuları olmalıdırlar...

*Prof. Dr.Taner Akçam ile söyleşi:"Türkiye'de Apartheid sistemi varlığını sürdürüyor",Röportaj:Av. Fırat Aydınkaya,Kürd Araştırmaları,31 Temmuz 2023.

https://kurdarastirmalari.com/yazi-detay-oku-258

Ermeni Soykırımı (1915-1916):Detaylı/Holokost Ansiklopedisi*

Ermeni Soykırımı,Osmanlı İmparatorluğu'nda yaşayan etnik Hristiyan Ermenilerin 1915 ilkbaharından 1916 sonbaharına kadarki dönemde fiziksel olarak yok edilmesini ifâde eder.İmparatorluk'ta yaşayan yaklaşık bir buçuk milyon Ermeni bulunmaktaydı.Soykırım sırasında en az 664.000 ve muhtemelen de 1,2 milyonu hayatını kaybetmiştir.Ermeniler bu olayları Medz Yeghern (Büyük Cinâyet) ya da Aghet (Âfet) olarak adlandırır.

Soykırım teriminin kökeni ve uluslararası hukûkta kânûnlaştırılması,Ermenilerin toplu olarak öldürülmesine dayanmaktadır.Bu sözcüğü ilk kullanan ve daha sonra Birleşmiş Milletler'de savunucusu olan Avukat Raphael Lemkin,Osmanlıların Ermenilere karşı işlediği suçlar hakkında ilk çıkan gazete yazılarının grupların yasal korunma ihtiyâcı ile ilgili düşüncelerinin anahtarı olduğunu defalarca ifâde etmiştir.(1948'de Birleşmiş Milletler,kısmen de Lemkin'in yorulmak bilmez çabaları dolayısıyla,Soykırım Suçunun Önlenmesi ve Cezâlandırılması Sözleşmesi'ni onaylamıştır.)

Osmanlı makâmları,destek birliklerinin ve sivillerin desteğiyle 1915-1916 cinâyetlerinin büyük kısmını işlemiştir.İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin (İTC-Jön Türkler olarak da adlandırılır) kontrolündeki hükûmet,Doğu Anadolu Bölgesi'nde oldukça büyük olan Ermenistan nüfusunu ortadan kaldırarak bu bölgedeki Müslüman Türk hâkimiyetini pekiştirmeyi hedeflemiştir.

1915-1916 yılları arasında Osmanlılar,çok sayıda insânı toplu olarak vurmuştur.Diğer birçoğu da kitlesel sürgünler sırasında açlık,susuzluk,marûziyet ve hastalık nedeniyle ölmüştür.Ayrıca onbinlerce Ermeni çocuk zorla ailelerinden koparılmış ve İslâm dinine geçirilmiştir.

Târihî arka plân

Ermeni Hristiyanlar,Osmanlı İmparatorluğu'ndaki birçok farklı etnik gruptan biriydi.1880'lerin sonlarında bazı Ermenilerin daha fazla özerklik arayışıyla siyâsî örgütlenmeler oluşturması Osmanlı'nın,sınırları içinde daha geniş bir Ermeni topluluğunun sadâkati konusundaki şüphelerini güçlendirmiştir.

[26 Ağustos 1896'da] Ermeni devrimciler İstanbul'daki Millî Banka'yı ele geçirmiş [Osmanlı Bankası Baskını] ve yetkili makâmların Ermenilere bölgesel özerklik vermemesi hâlinde yüz rehineyle birlikte bankayı havaya uçurma tehdidinde bulunmuştur.Fransız müdâhalesi bu olayın barışçıl bir sona ulaşmasını sağlamışsa da Osmanlılar bir dizi katliâm gerçekleştirmiştir.

Toplamda,1894 ile 1896 yılları arasında en az 80.000 Ermeni öldürülmüştür.

Jön Türk Devrimi

Temmuz 1908'de kendilerine Jön Türkler adını veren bir ayrılıkçı grup İstanbul'da (Osmanlı'nın başkenti) gücü ele geçirmiştir.Jön Türkler esasen Balkan doğumlu subaylardan ve bürokratlardan oluşan bir grup olup 1906'da İttihat ve Terakki Cemiyeti (İTC) olarak bilinen gizli bir topluluğun yönetimini ele geçirmiş ve bunu siyâsî bir hareket olarak yeniden şekillendirmiştir.

Jön Türkler tüm insânları eşit muameleye tâbi tutan liberal ve lâik bir anayasal rejim kurmayı amaçlamıştır.Sonuçta modernizasyon ve refâh sağlanırsa gayrimüslimlerin Türk milliyetçiliğini kabul edeceğini savunmuşlardır.

Başlangıçta,yeni hükûmet Ermenilerin bazı sosyal şikâyetlerini uzlaştıracak gibi görünmüştür.Ancak 1909 baharında Ermenilerin özerklik gösterileri kontrolden çıkarak şiddet olaylarına dönüşmüştür.Osmanlı askerleri,düzensiz birlikler ve siviller,Adana şehrinde ve civârında 20.000 kadar Ermeni'yi öldürmüştür.Mücâdele sırasında 2.000'e yakın Müslüman,Ermeniler tarafından öldürülmüştür.

1909 ile 1913 yılları arasında İTC eylemcileri,giderek artan bir oranda katı ve milliyetçi bir imparatorluk vizyonuna doğru yön değiştirmiştir.Gelecek için çok etnikli ve "Osmanlı" olan bir devlet değil de,kültürel ve homojen açıdan Türk olan bir devlet tasavvur etmişlerdir.Doğu Anadolu genelinde Ermeni yerleşim alanlarının yoğun oluşu bu ihtirâs karşısında demografik bir engel arz etmekteydi.Birkaç yıl süren âni ve büyük siyâsî değişikliklerin ardından İTC liderleri,23 Ocak 1913'teki bir hükûmet darbesiyle dikta gücünü ele geçirmişlerdir.

Birinci Dünyâ Savaşı

Kitlesel mezâlim ve soykırım suçları,çoğu zaman savaş bağlamında işlenir.Ermenilerin yok edilmesi,Ortadoğu ve Rusya Kafkasyası'ndaki Birinci Dünyâ Savaşı olaylarıyla yakından ilişkili olmuştur.Osmanlı İmparatorluğu,Kasım 1914'te İtilâf kuvvetlerine (Büyük Britanya,Fransa,Rusya ve Sırbistan) karşı savaşan İttifâk kuvvetlerinin (Almanya ve Avusturya-Macaristan) yanında savaşa girmiştir.

Stratejik açıdan önem taşıyan Gelibolu Yarımadası'nda Müttefik çıkarmalarının tehdit riskini düşünerek Osmanlı makâmları,24 Nisan 1915'te İstanbul'da 240 Ermeni liderini tutuklamış ve bunları doğuya sürmüştür.Bu insân toplama faaliyeti,günümüzde Ermeniler tarafından Soykırım'ın başlangıcı olarak anılmaktadır.Osmanlılar,Ermeni devrimcilerin düşmân ile temâs kurduğunu ve bir Fransız-İngiliz çıkarmasını kolaylaştırmaya hazırlandıklarını ileri sürmüştür.İtilâf kuvvetleri ve o zamanlar tarafsız olan Birleşik Devletler karşı çıktığında bu sürgünleri ihtiyâtî tedbir olarak açıklamışlardır.

Mayıs 1915'ten itibâren hükûmet,muharebe sahalarından uzaklığına bakılmaksızın bu sürgünlerin kapsamını genişletmiş ve sivilleri güneye doğru çöl bölgelerindeki (bugünkü Kuzey ve Doğu Suriye,Kuzey Suudî Arabistan ve Irak) tutma kamplarına yürütmüştür.Bu konvoyların birçoğu Doğu Anadolu'da Ermenilerin ağırlıklı olduğu altı ilden (Trabzon,Erzurum,Bitlis,Van,Diyarbakır,Ma'mûretü'l Azîz (Elâzığ) ve Maraş bölgesi) çıkmış ve nihâyetinde İmparatorluğun neredeyse tüm bölgelerinden gönderilmiştir.

Osmanlı'nın Almanya ile olan savaş ittifâkı nedeniyle birçok Alman subayı,diplomatı ve yardım görevlisi Ermenilere karşı işlenen mezâlime birinci ağızdan şahit olmuştur.Reaksiyonları korku ve resmî protestolardan,bazı durumlarda Osmanlıların sözsüz desteğine kadar değişiklik göstermiştir.Almanların bu kuşağı bu şiddet olaylarının anısını 1930'lara ve 1940'lara taşıyarak Nazi kontrolündeki Yahudilere karşı eylemlerinin görünüşünü renklendirecektir.

Katliâmlar ve sürgünler

Bölgesel memûrlar,İstanbul'daki merkezî hükûmetten emir alarak yerel sivillerin de desteğiyle kitlesel silâhla vurmaları ve sürgünleri gerçekleştirmiştir.Osmanlı askerî ve güvenlik organları ve bunların işbirlikçileri,savaşabilecek yaştaki Ermeni erkeklerinin çoğunluğunu ve bunun yanı sıra binlerce kadın ve çocuğu öldürmüştür.

Çölden cebrî yürüyüşler sırasında hayatta kalan yaşını almış erkekler,kadınlar ve çocuklardan oluşan konvoylar yerel yetkililerin,göçebe çetelerin,suç çetelerinin ve sivillerin keyfi saldırılarına marûz kalmıştır.Bu şiddet olayları arasında hırsızlık (örneğin,kıyafetlerini almak için kurbânların çıplak bırakılması ve değerli eşyalar için üst araması yapılması),ırza geçme,genç kadınların ve kızların kaçırılması,gasp,işkence ve cinâyet almıştır.

Yüzbinlerce Ermeni,belirlenen tutma kamplarına ulaşmadan önce ölmüştür.Birçoğu öldürülürken ya da kaçırılırken,bazıları intihâr etmiş ve çok sayıda insân yolda açlık,susuzluk,marûziyet ya da hastalık nedeniyle ölmüştür.Bazı siviller sürülen Ermenilere yardımcı olmaya çalışırken,birçoğu da konvoylardaki insânları öldürmüş ya da işkence etmiştir.

Merkezî emirler

Soykırım sözcüğü 1944 yılına kadar türetilmemiş olsa da çoğu bilimadamı,Ermenilerin kitlesel katliâmının bu tanıma uyduğunu kabul etmektedir.İTC hükûmeti,Hristiyan nüfusu (esasen Ermeniler,ancak Süryaniler de var) pahasına Anadolu'daki Müslüman-Türk unsurlarını güçlendirmeyi amaçlayan uzun vadeli bir nüfus politikasına etki etmek için sistematik olarak bir acil askerî durum kullanmıştır.Döneme ait Osmanlı,Ermeni,ABD,İngiliz,Fransız,Alman ve Avusturya belgeleri,İTC liderliğinin kasıtlı olarak Anadolu'daki Ermeni nüfusunu hedef aldığını ortaya koymaktadır.

İTC,İstanbul'dan talimâtları vermiş ve Teşkilât-ı Mahsûsa ve yerel yönetimlerdeki aracılar vasıtasıyla uygulanmasını sağlamıştır.Merkezî hükûmet ayrıca sürülen Ermenilerin sayısı,geride bıraktıkları konutların miktarı ve türü ve tutma kamplarına ulaşan sürgüncülerin sayısı ile ilgili olarak veri toplamayı ve yakın izlemeyi gerekli görmüştür.

İnisiyatif ve koordinasyon,İTC'ne egemen camianın en üst düzeylerinden gelmiştir.Faaliyetlerin merkezinde yer alan kişiler şunlardır:Talât Paşa (Dâhiliye Nâzırı/İçişleri Bakanı),İsmail Enver Paşa (Harbiye Nâzırı/Savaş Bakanı),Bahaeddin Şakir (Teşkilât-ı Mahsûsa Saha Yöneticisi) ve Mehmed Nâzım (Nüfus Plânlama Şefi).

Hükûmet düzenlemeleri belirlenen bölgelerde Ermeni nüfusunu en fazla yüzde 10 olacak şekilde sınırlandırmış (bazı alanlarda en fazla yüzde 2),yerleşimlerin elli aileyle sınırlı olmasını zorunlu tutmuş ve bunların hem Bağdat Demiryolu Hattı'ndan hem de birbirlerinden uzak olması gerektiğini belirtmiştir.Yerel yetkililer bu gerekleri karşılamak için,sürülen insânları yeterli kıyafet,yiyecek ya da su olmadan gün boyu ölümcül güneş altında ve geceleri dondurucu soğukta çölde ileri-geri yürütmeye devam etmiştir.Sürülen kişiler hem göçebelerden hem de kendi muhâfızlarından gelen düzenli saldırılara marûz kalmıştır.Sonuç olarak insân ve doğal âfetler,şart koşulan düşük nüfus düzeylerine ulaşıncaya kadar sürülen Ermenileri perişân etmiştir.

Motivasyonlar

Osmanlı rejimi,öldürülen ya da sürülen Ermenilerin mâl varlıklarını kamulaştırmak sûretiyle savaş zamanındaki pozisyonunu sağlamlaştırmaya ve Anadolu'nun "Türkleştirilmesi"ni finanse etmeye çalışmıştır.Bu şekilde yeniden mülkiyet dağıtımı,aynı zamanda çok sayıda sıradan insânın komşularına yapılan saldırılara katılması açısından teşvik edici olmuştur.İmparatorluk içinde birçok kişi Ermenilerin varlıklı olduğuna inanmaktaydı.Aslında Ermenilerin büyük bir oranı fakirdi.

Bazı durumlarda Osmanlı makâmları yaşama ya da ikâmetgâhta kalma hakkı karşılığında İslâm dinine geçilmesini kabul etmiştir.Osmanlılar,binlerce Ermeni çocuğun ölümünden sorumlu olsa da çoğu zaman çocukları İslâm dinine ve özellikle de Türk toplumuna geçirmenin ve asimile etmenin yollarını aramıştır.Osmanlı makâmları,hem işledikleri suçları yabancılardan gizlemek,hem de kentli Ermenilerin İmparatorluğun çağdaşlaşmasına yönelik ekonomik değerinden menfaat sağlamak amacıyla İstanbul ve İzmir illerinde kitlesel sürgünlerden sakınmıştır...

*Holokost Ansiklopedisi,Ermeni Soykırımı (1915-1916):Detaylı.

https://encyclopedia.ushmm.org/content/tr/article/the-armenian-genocide-1915-16-in-depth

Belçika'da sosyal konutta oturuyor,Türkiye'de 16 mülkü var...İsmi verilmeyen Türk yalnız değil/Ali Kemal Erdem*

Finansal bilgi paylaşımı kapsamında Avrupa Birliği üyeleri,ülkelerinde yaşayan Türklerin,Türkiye'deki mâl varlıklarını araştırıp vergi kaçırıp kaçırmadıklarını tespit edebiliyor.Son dönemlerde bu yöndeki araştırmaların ve tespitlerin arttığı öne sürülüyor.

Hürriyet gazetesinde Hüseyin Gül'ün 25 Nisan 2023 târihli haberine [bkz. https://www.hurriyet.com.tr/avrupa/16-dairesi-var-ama-sosyal-konutta-oturmus-42256677] göre Belçika'da sosyal konutlarda oturan ancak ülke dışında herhangi bir mülkü bulunan kişilere yönelik iki yıldan beri bir soruşturma yürütülüyor.

Mart 2021'de başlatılan soruşturma sonuç verdi.Şu âna kadar 339 kişi tespit edildi.Üstelik bunlardan biri de Türk.

Adı açıklanmayan Türk uyruklu kişinin Belçika'da mâddî durumu iyi olmadığını beyân eden kişilere öncelikli hak tanınan sosyal konutta oturmasına karşın Türkiye'de 16 mülkü olduğu ortaya çıkarıldı.

Haberde soruşturma ve araştırma ekipleri,şüphelendikleri sosyal konut kiracılarının gerekirse ülkelerine kadar giderek kanıt topladığı da belirtildi.

35 bin euro cezâ alabilir

Doğru beyânda bulunmadığı tespit edilen kişileri bekleyen cezâ ise evden çıkarılma ve para cezâsı.

Sözkonusu Türk'ün 35 bin euroya kadar cezâ alabileceği de haberde belirtilen detaylar arasında.

Aslında bu yeni ve sadece Belçika'ya özgü bir durum da değil.

Sürecin başlangıcı Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (OECD) üyesi ülkelerin 2011'de Küresel Vergi Kaçakçılığıyla Mücâdele Antlaşması kapsamında "Finansal Hesap Bilgilerinin Otomatik Değişimi Antlaşması"nı onaylamasıyla başladı.

Antlaşma'nın bir hedefi de kara para aklanmasının ve terörün finansmanının önüne geçilmesi.

OECD üyesi olan ancak aynı zamanda anlaşmaya taraf olan ülkelerde neredeyse beş milyonu aşkın vatandaşı olan Türkiye,uzun yıllar boyunca altyapısının bilgi paylaşımına uygun olmadığını ileri sürerek yürürlüğe koymadığı anlaşmayı 31 Aralık 2019 târihinden itibâren hayata geçirdi.

Buna göre ülkeler Antlaşma'ya taraf olan diğer ülkelerde ikâmet eden kişilere ait hesap bilgilerini vergisel inceleme için elektronik ortamda diğer tarafa gönderecek.

Düzenleme ile farklı ülkelerde ikâmeti bulunan kişilere ait bilgilerin bankalar kanalıyla Maliye Bakanlığı'na oradan da ilgili ülkenin makâmına aktarılması gerekiyor.

Bu bilgileri alan muhatap ülke şayet ülkesinde yaşayan kişinin Türkiye'de mevcut olan hesabına,gelirlerine dâir kendisine bildirimde bulunulmadığını tespit ederse vergi kaçırmaktan cezâ kesebiliyor.

Aynı şekilde örneğin Türkiye'de yaşayan bir Alman,Almanya'daki gelirlerine dâir beyânda bulunmamış ise o da aynı şekilde Almanya'dan gelen bilgilerle burada cezâ alabiliyor.

Düzenlemenin yürürlüğe girdiği dönemde birçok gurbetçinin bundan dolayı cezâ alabileceği iddia edilmişti.

Üç ülke işi sıkı tutuyor,miktarın büyüklüğü görülünce araştırmalar arttı

Belçika'daki haberin ardından süreçteki son durumu öğrenmek için öncelikle gurbetçilerin yaşadığı hukûkî sorunlarla ilgili çalışmalar yapan Avukat Mehtap Biçer'e sorduk.

Otomatik bilgi paylaşımı çerçevesinde Türkiye'nin gurbetçilere ait mâl varlığı bilgilerini yurtdışına aktardığını söyleyen Biçer,Avrupa Birliği ülkelerinin yoğun bir şekilde araştırdığını belirterek,özellikle bu konuda Fransa,Hollanda ve Belçika'nın ön plâna çıktığını söyledi.

Biçer'e göre araştırmaların yoğunlaşmasında bu devletlerin yapılan tespitlerin büyüklüğü ve kesilen cezâların ciddi bir kaynak olduğunu keşfetmesi de var.

Türkiye ayağında da araştırılıyor

Biçer'e göre bu ülkede kurulan içlerinde Türklerin de bulunduğu şirketler Türkiye'ye gelerek burada belli hukûk bürolarıyla ve gayrimenkul şirketleriyle anlaşarak incelenmek istenen gurbetçilerin mal varlıkları araştırılıyor.

Biçer, gayrimenkûl değerleme uzmanlarının gurbetçilerce alınan evlerin ne zaman ve ne kadara alındığı,kaç para üzerinden satıldığı gibi bilgileri tespit ettiği,buradan bir vergi kaçırılıp kaçırılmadığının anlaşılmaya çalışıldığını da kaydetti.

Hapis cezâsı alan bile var

Elde edilen bilgilerin muhatabı ülkeye gönderildiği sonrasında orada araştırmaya konu olan gurbetçiye "Şu kadar mâlın varmış" denilerek vergi cezâlarının kesildiğini belirten Biçer,miktarın büyüklüğüne göre hapis cezâsı alanların da olduğunu,Fransa'da bu konuda örnekler bulunduğunu söyledi.

Gurbetçilere uyarı:Bir avukattan destek alarak kişisel verilerinizi güvene alın

Biçer,Türkiye'nin finansal bilgileri paylaşmasına karşın özellikle gayrimenkûllerle alâkalı bilgilere ulaşılmasını engellemeye çalıştığı ancak tapu kayıtları açık olduğu için anlaşılan firmalar üzerinden verilere yine de bir şekilde ulaşıldığını söyledi.

Biçer,bu nedenle gurbetçilere "Bu konuyu bilen bir avukattan yardım alarak kendilerinin onayının olmadığı kişilerce verilerin engelleyebilir" uyarısında bulundu.

Türkiye,gurbetçileri zamanında bilgilendirmedi

Almanya'da bir dönem Yeşiller Partisi'nden milletvekilliği yapan ve hâlen bu ülkede avukatlık yapan Memet Kılıç,Türkiye'nin konuya dâir gurbetçileri bilgilendirmekte geç kaldığını öne sürerek,"Kimseye bilgi vermeden böyle bir şey imzâlaması ve insânların böyle tek ayak üstünde yakalanmaları iyi olmadı.Tek tek örnekler çıkmaya devam edecek.Zâten geçen seçimlerden sonra da Türk vatandaşlarının kimlik bilgileri ortalığa saçılmıştı.Ondan sonra da çifte vatandaşlık konusunda da incelemeler çoğaldı.Almanya çifte vatandaş olduğunu tespit ettiği Türklerin,Alman pasaportuna el koyuyor" şeklinde konuştu.

"Almanya,komşularına göre süreci daha sakin yürütüyor"

Fransa,Hollanda ve Belçika'nın süreci Almanya'ya oranla daha sert yürüttüğünü,Türkiye'deki avukatlar aracılığıyla bilgilere ulaşmaya çalıştığını kaydeden Kılıç,Almanya'nın ise daha çok finansal bilgi paylaşımına uygun olarak Türkiye'den gelen bilgiler doğrultusunda maliyedeki bilgilere bakarak sonuca ulaşmaya çalıştığını kaydetti.

"Bu yılın başından beri tespitler arttı"

Belçika'daki olayı hatırlatan Kılıç,özellikle bu yılın başından beri Almanya dâhil olmak üzere Avrupa Birliği ülkelerinin bu tür tespitleri artırdığı ve kontrolleri sıkılaştırıldığını da sözlerine ekledi...

Ali Kemal Erdem,Belçika'da sosyal konutta oturuyor,Türkiye'de 16 mülkü var...İsmi verilmeyen Türk yalnız değil,Independent Türkçe,27 Nisan 2023.

https://www.indyturk.com/node/627526/haber/bel%C3%A7ikada-sosyal-konutta-oturuyor-t%C3%BCrkiyede-16-m%C3%BClk%C3%BC-var-i%CC%87smi-verilmeyen-t%C3%BCrk