Barış Ünlü ile Türklük Sözleşmesi üzerine söyleşi:"Türklük halleri...yapısal Türkçülük..." vb. üzerine/Aybars Yanık&Tanıl Bora*

-"Benim kavramsallaştırdığım şekliyle Türklük,Türklerin büyük çoğunluğunda gözlemlenebilen,farklı toplumsal sınıflara ve ideolojik aidiyetlere göre farklılaşsa da,sınıflar-üstü ve ideolojiler-üstü ortaklıklar ve benzerlikler gösteren,belli görme,duyma,algılama,bilgilenme,ilgilenme,duygulanma,tavır alma halleri ve biçimleridir," tespitinden başlayalım.Peki,bu sözleşmeye uymayan veya onunla uyuşmayan,onun kapsayamadığı pratikler var mı,bunlar nerelerde nefes alabiliyor?Bunlar,sözleşmeyi ilga edebilecek veya başka bir sözleşmeyi yazmaya temel olabilecek bir potansiyel oluşturabilir mi?

Her şeyden önce,hiç kimsenin varlığının Türklüğe indirgenemeyeceğini söyleyerek başlamak isterim.Her bir birey Türklüğün çok ötesine,daha doğrusu çok daha derinine giden zihinsel,duygusal,bedensel şemalardan oluşuyor.Bu karmaşıklık içinde Türklük halleri,kişinin kendisinde nispeten kolay tespit edebileceği,ayıklayabileceği ve isterse kısmen de kurtulabileceği şemalardır bana göre.Kendimden örnek vereyim.Kitaptaki bütün kavramsallaştırmalara ilk önce kendimde tespit ettiğim Türklük hallerinden yola çıkarak vardım.Ve bu,hiç değilse ilk aşamalarda,belli bir kendiliğindenlikle,yani çok çaba sarfetmeden oldu.Dolayısıyla şöyle düşünüyorum:Ben yapabildiysem teorik olarak herkes yapabilir.Ama ben,örneğin kendi bilinçdışım hakkında neredeyse tamamen şuursuz veya körüm.Kişinin kendi Türklük hallerini deşifre etmesinin,Türklükle ilgili olmayan şemalarını deşifre etmesinden daha kolay olabileceğini söylemeye çalışıyorum.

Bu girişten sonra,söylediklerimle belki çelişkili görünebilecek bazı zorlukları da eklemem gerekir.Yine kendimden devam edersem,ben Türklük hallerinden kısmen kurtulabildim çünkü bundan belli bir haz duydum.Düşünsel ve duygusal kısıtlarımı,kör noktalarımı farkettim,farkettikçe de özgürleştim ve zenginleştim,en azından öyle hissettim.Ve bu kişisel süreç zamanla akademik yayınlara dönüştü.Fakat çoğu birey,Türklük hallerinden kurtulmanın hazzına benzer bir biçimde varamayabilir çünkü bunların yerine koyacak bir şey bulamayabilir.

-Devam etmeden araya girebilir miyim?"Çoğu birey,Türklük hallerinden kurtulmanın hazzına benzer bir biçimde varamayabilir çünkü bunların yerine koyacak bir şey bulamayabilir" diyorsunuz ya...Bunu biraz açabilir,daha doğrusu tasvir eder misiniz?

Weber'in,mealen,bir kurala uyma çıkarının uymama çıkarından daha fazla olduğu sürece bireylerin o kurala uyduğu gibi bir düşüncesi var.Tabiî bu bir yanıyla çok soğuk bir düşünce,zaten bizatihi soğuk bir kavram olan çıkar etrafında örülmüş.Fakat çıkarı biraz daha yumuşak bir içerikle kullanırsak,sorunuza kısmen cevap olabileceğini düşünüyorum.Tasvir edebileceğim şey ise ancak kendi deneyimim olabilir.Entelektüellere,özellikle de evrenselci entelektüellere has örtük bir varsayım var:Düşündüğünü,gördüğünü,duyduğunu,bildiğini düşünmek ve düşünüşünü,görüş alanını,bilgi repertuvarını dinî,etnik veya ırksal pozisyonunun değil,evrenselci dünya görüşünün şekillendirdiğini varsaymak.İşte kişinin bunun doğru olmadığını farketmesi,yeterince iyi düşünemediğini,iyi göremediğini,iyi dinleyemediğini de farketmesi demek oluyor.Zaman içinde kişi,daha önce aklına hiç gelmemiş şeyleri düşünebilmeye,ilgi alanına girmeyen şeylerle ilgilenmeye,bulanık gördüğü şeyleri daha net görebilmeye ve dikkatli dinlemediği sesleri daha dikkatli dinleyebilmeye başlıyor.Yavaş yavaş ortaya çıkan bu çeşitlilik ve yenilikler ise düşünmeye,görmeye,bilmeye değer veren kişiye doğal olarak büyük bir haz veriyor.

Fakat benim bunları anlattığım biçimde deneyimlemem,belli bir sosyal ve kültürel sermaye sayesinde gerçekleşti.Yani,içinde yaşadığım,düşüncelerimi beğenmese dahi düşünce denen şeye belli bir saygı duyan bir sosyal çevre ve yaptıklarımı yapabilmemi mümkün kılan belli bir akademik eğitim.Ama benim aklımda örneğin başbakan,rektör ya da zengin olmak gibi bir hayal olsaydı,muhtemelen bu yola hiç girmez,bu yeni düşüncelerin zihnimde doğmasına dahi izin vermezdim.Ya da yoksul olsaydım,işsiz olsaydım,iş arasaydım,yeterince eğitimli olmasaydım,çevrem ve yaşadığım muhit milliyetçilerden oluşsaydı,muhtemelen bu düşünceler aklımın köşesinden dahi geçmezdi.Geçse bile bana faydası değil,zararı olurdu.Sonuçta Türklük hallerinin belli bir iktidar yapısıyla,ki buna yapısal Türkçülük diyebiliriz ve bu iktidar yapısının sağladığı -reel veya potansiyel- maddî/mânevî imtiyâzlarla ve uyguladığı maddî/mânevî cezâlarla yakından ilgili olduğunu unutmamalıyız.

Dolayısıyla,tartıştığımız soruyu şöyle de sorabiliriz:Türkler neden değişsin,Türklük hallerinden neden vazgeçsin?Ben nasıl Türklüğü belli bir tarihsellik içinde oluşan bir güç veya iktidar yapısı olarak gördüysem,Türklükten çıkışı da öyle görüyorum.Yani Türklüğü değiştirecek olan,Türklüğün dışında olanların güçlenmesi,güç dengesini değiştirmesi ve Türkleri belli şeyleri kabul etmeye ve görmeye zorlamalarıdır.Demin kendimde olan değişimin belli bir kendiliğindenlikle oluştuğunu söylemiştim.Ama tabiî ki bu kendiliğindenliğin arkasında yine tarihsel olarak mücadelelerle değişen bir güç dengesi vardı.Daha açık söylemek gerekirse,Kürt hareketi ve Hrant Dink'te cisimleşen Ermeni entelektüelleri sayesinde,Türklük hallerini keşfeden ve bunlardan kurtulmaya çalışan,yani sözleşmeye uymayanlar var ve giderek artıyorlar."Barış İçin Akademisyenler"i bu bağlamda düşünebiliriz.Bu türden bir değişim İsmail Beşikci için çok daha zor ve sancılıydı çünkü o,Türk toplumu içinde gerçekten çok yalnızdı.Ama köprünün altından çok sular aktı ve artık o kadar yalnız kalınmıyor.

Buradan da geleceğe dair sorunuza geçeyim.Kitabın sonunda da belirttiğim gibi,geçmiş hakkında kullanışlı olan bir kavram gelecek hakkında düşünmek için kullanışlı olmayabilir,hattâ yanıltıcı olabilir.Ama gelecekle ilgili buna benzer sorular bana konferanslarda da çok sık soruluyor,demek ki kitap ister istemez bunu düşündürtüyor,dolayısıyla kitabın sorumluluğunu üstlenip bir şeyler söylemek durumunda kalıyorum.Sözleşmenin ilga edilebilmesi çok zor,çünkü hem temelleri sağlam hem de demografik açıdan çok güçlü.Bugün Türkiye'nin yaklaşık yüzde 80'i kendisini Türk olarak görüyor ve bu oranın öngörülebilir gelecekte çok büyük bir değişim geçirmeyeceğini düşünebiliriz.Devlet ve Türk milliyetçileri,Kürtlerin nüfus artışından her zaman rahatsız olmuştur ve bu artışı yakından takip ederler.Ama ABD'nde beyazların otuz yıl içinde yüzde 50'nin altına düşecek olması ya da apartheid Güney Afrika'sında olduğu gibi beyazların yüzde 15 civarında bir azınlık olması gibi varoluşsal bir tehdit altında değil Türkler.Bu olgu bir yandan sözleşmenin ilgasını zorlaştırsa da bir yandan da revize edilmesini,yumuşatılmasını vs. kolaylaştırabilir.Kürt hareketinin direnci,çok sayıda Türk'te belli bir değişimin açıkça başlamış olması vs. de düşünüldüğünde potansiyel var denebilir,ama potansiyelin ne olduğunu hem Türkiye'nin hem de dünyanın içinden geçtiği belirsiz ve kaotik zamanlar nedeniyle tam olarak kestiremiyorum.

-Aynı soruyu açarak devam edersek...Türklük Sözleşmesi'nin ulusal popüler-demokratik veya popülist bir tadilinin imkânları ve kısıtları hakkında ne düşünürsünüz?Daha da somutlarsak,buna aday olarak görülebilen Muharrem İnce ve Ekrem İmamoğlu'nun söylemlerini bu açıdan sorgulayarak...

Popüler-demokratik bir tadil sözkonusu olabilir,ama popülist bir tadil daha zor ve daha düşük bir ihtimâl.CHP'nin son zamanlarda izlediği strateji,"herkes"ten oy alabilecek,dolayısıyla "kimse"yi kırmayacak bir isim bulmak.Bugün Türkiye'de baskıcı ve baskıcı olduğu kadar da bayağı olan,yirmibirinci yüzyıla özgü bir diktatörlük rejimi var bana göre.İllâ adının böyle konması gerekmez,ama on milyonlarca insanın bu baskı ve bayağılık düzeninden kurtulmaya çalıştığı düşünülürse,popüler olabilecek isimlerin ortaya çıkarılmasını CHP açısından doğru veya gerekli bir strateji olarak düşünebiliriz.Bahsettiğiniz isimlerden Ekrem İmamoğlu bu profile Muharrem İnce'den çok daha fazla uyuyor.Neredeyse her şeyin yakıştığı,hiçbir şeyin sırıtmadığı bir isim gibi görünüyor.Akıllı,pragmatik,çalışkan;yeterince demokratik,yeterince milliyetçi,yeterince dindar,yeterince seküler,yeterince modern,yeterince geleneksel,yeterince sağcı,yeterince solcu bir profil.Eğer bu strateji sonunda başarılı olursa,daha demokratik ve Türklük Sözleşmesi'nin yumuşatıldığı bir Türkiye ortaya çıkabilir.

Popülizm ise ayrı bir konu.Eğer popülizmden,nüfusu ahlâkî veya ekonomik açıdan ikiye ayıran bir siyâset anlıyorsak,CHP'nin yaptığı popülizmin tam tersi.Kimseyi kırıp dökmemek için yolsuzluk sözcüğünü bile kullanmaktan vazgeçen,onun yerine israfı kullanmayı tercih eden bir siyâsetten söz ediyoruz.Oysa popülizmden,sağcı olduğunda,halkı "ahlâken temiz,yerli,otantik,gerçek millet" ve "ahlâksız,yabancı,parazit elitler" olarak ikiye ayıran veya solcu olduğunda,halkı sömürülenler ve ezilenlere karşı küçük bir oligarşi olarak ikiye ayıran bir siyâseti anlıyoruz.Siz sanıyorum sol popülizm ihtimâlini soruyorsunuz hocam.Türklük Sözleşmesi bağlamında düşünüldüğünde,sol bir popülizm Türkleri ve Kürtleri,özellikle de yoksullarını ve orta gelirlilerini,-ikisini birden sömüren- oligarşiye ve devlet elitlerine karşı tam bir eşitlik içinde birleştirebilme iddiasını taşımalı.Bu ne kadar mümkün olabilir,böyle bir hareket veya lider çıkabilir mi,gerçekten kestiremiyorum.Belki şu ânki toz dumandan görünemeyecek kadar uzak olan bir gelecekte bu mümkün olabilir,ama öngörülebilir vadede sanmıyorum.

-Kitaba getirilen bir eleştiri,süreci "sözleşme" kavramı üzerinden anlamanın ve açıklamanın sakıncalarına dikkat çekiyor.Bu sakınca,"sözleşme"nin "alttakilerin ve üsttekilerin çıkarlarının karşılıklı olarak örtüşmesi[ni] ön plâna çıkarması" olarak tarif ediliyor."Sözleşmeci" perspektifin,"Türklük-ulus-siyâset" tartışması açısından görmezden geldiği yahut açıkta bıraktığı bir şeyler olabilir mi?

Bu eleştiriyi,sözleşmenin bir kavram ya da metafor olduğunu,kitabın da bu kavram veya metafor etrafında örülen bir model inşâsı olduğunu söyleyerek cevaplamaya başlayabilirim.Model,tarihin kendisi ve tarihin bütünü değil,tarihe bakmanın yollarından biri olabilir ancak.Ben de kitapta bunu yapmaya,yani sözleşme metaforuyla Türkiye'nin özellikle son yüz yıllık tarihini belli bir açıdan analiz etmeye çalıştım.Sözleşme metaforu elbette uyuma,örtüşmeye,ortak çıkarlara,ortak duygulara,ortak beklentilere dikkat çeker.Benim analiz etmeye çalıştığım şey,dikkatimi çeken bazı ortaklıklardı.Belli ortaklıkların bir sözleşmeyle sonuçlandığını,sonra sözleşmenin de o ortaklıkları kısmen sürdürdüğünü düşündüm.

Fakat model veya metafor vurguma rağmen,şunu da söylemeliyim ki,özellikle 1912-1922 arasında,yani on yıllık savaş,kargaşa,belirsizlik ve devletsizlik döneminde,metafor ile gerçeklik arasındaki mesafe epey daralmış görünüyor.Bu dönemde öyle tarihsel anlar var ki,sözleşme metafor olmaktan çıkıp somut,elle tutulur bir hâl almış gibidir.1923'te kurulan yeni Türk devleti de meşrûiyetini bu sözleşmenin hakikiliğinden,yani gerçekten ortak olan ihtiyâçlara,beklentilere,duygulara dayanmasından aldı.Müslüman milleti,yukarıdan aşağıya kurulmadı.Hem yukarıdan aşağıya,hem aşağıdan yukarıya,hem de enlemesine oluştu.1923'ten sonra ise,bu defa yukarıdan aşağıya bir hamleyle,Müslüman milletinin içinden Türk ulusu,yani Müslümanlık Sözleşmesi'nin içinden Türklük Sözleşmesi yaratıldı.Sonra bugüne kadarki yüz yıllık süreçte de,zaman zaman sertleşerek zaman zaman da yumuşayarak,Türklük Sözleşmesi Türkiye'nin yazılı olmayan ama esas anayasası olarak ayakta kaldı.

Tabiî bu,çelişkiler,farklılıklar,gerilimler olmadığı anlamına gelmiyor.Bir holdingin üstünden sallanan dev Türk bayrağı ile o holdingte çalışan bir işçinin "Şahin" marka arabasındaki Türk bayrağı,holding sahibine ve işçiye aynı şekilde çıkar sağlamıyor.Fakat her ikisine de çıkar sağlıyor.Kendi toplumsal statülerine ve sınıflarına has belli beklentiler içindeler ve sözleşme içinde hareket etmek bu beklentilerin gerçekleşme ihtimâlini artırıyor.Alttakilerin maddî yoksulluğu,Türklüğün getirdiği üstünlük hissiyle mânevî bir biçimde de telâfi edilebiliyor.Elbette sınıf çelişkileri ve sınıf mücadelesi var,fakat o sınıf mücadelesi de sözleşmenin sınırları içinde yürütülüyor.

Fakat bütün bu açıklamalarla uğraşmak yerine bahsettiğiniz eleştiriye kısa yoldan hak da verebilirdim.Şöyle ki,Türklerin kendi içindeki çelişkileri,gerilimleri,mücadeleleri,farklılıkları anlamak isteyen birinin benim kitabımdan öğrenebileceği,-mücadelelerin sınırlarını çizen,dışına çıkmanın yasak olduğu daire dışında- neredeyse hiçbir şey yok.

-Bu bahiste,şunu da sormak isterim."Elbette sınıf çelişkileri ve sınıf mücadelesi var,fakat o sınıf mücadelesi de sözleşmenin sınırları içinde yürütülüyor" dediğinizde,örneğin "Şeker vatandır,vatan satılamaz," diyerek özelleştirmeye karşı çıkan bir işçi gözümün önüne geliyor.Bu işçi sözleşmenin bir unsuru ve her koşulda onu yeniden üretmeye yazgılı bir fail mi yoksa "vatan"ın ve belki de Türklüğün anlamına içeriden meydan okumaya aday bir sınıfsal aktör mü?Bu tartışmaya dair ne söylersiniz?

Kitap hakkında uzunca bir eleştiri yazısı yazan İlker Cörüt de aynı örneği kullanarak,bu işçinin somut "vatan"ı ile Türk milliyetçisinin soyut,bölünemez "vatan"ı arasında uçurum olduğunu,bu iki vatanın aynı Türklük potasında eritilemeyeceğini söylemişti.Sizin sorduğunuz sorudan ama daha çok Cörüt'ün eleştirisinden yola çıkarak,acaba "bölünemez vatan" ile "satılamaz vatan" arasında bir ayrım yapabilir miyiz?Bu ayrıma göre,bölünemez vatan Türk milliyetçilerinin,satılamaz vatan ise hidroelektrik santrallere ve özelleştirmelere karşı direnenlerin,yani objektif olarak sol bir pozisyonda olanların vatanı oluyor.Bu mantığı devam ettirerek,bu iki ayrı grubun bayrak gibi ortak semboller kullandıklarını ama kullanma amaçlarının ayrı (böldürmemek ve sattırmamak) olduğunu düşünüp;fabrikaların ve derelerin satılmaması için uğraşanları sadece objektif anlamda değil,subjektif anlamda da sola kazandırmanın mümkün olduğu sonucuna varabiliriz.Bu bakışa veya mantığa politik bir açıdan baktığımızda temel bir itirazım yok.Sol bir siyâset,örneğin daha önce tartıştığımız sol popülist bir siyâset yapılacaksa bu ayrım elbette gereklidir,aksi takdirde herkesi aynı çuvala doldurup bir kenara atmak zorunda kalırız.

Fakat bununla birlikte şunu da unutmamak gerekir diye düşünüyorum:Benim Türklük Sözleşmesi dediğim mutabakatlar bütünü,sadece Türk milliyetçilerini değil,aktif olarak milliyetçi olmayan Türkleri de kapsıyor.Bu nedenle tartışma sözleşmenin "içi"nden "dışı"na kaydığı ânda,örneğin Afrin Harekâtı sözkonusu olduğunda,"vatan bölünemez" diyenle "vatan satılamaz" diyen çok hızlı bir biçimde biraraya gelebiliyor.Bu da,hâkim sınıflar/gruplar açısından düşündüğümüzde,"içeri"de bir gerginlik olduğu zaman,örneğin sınıf mücadelesinin yoğunlaştığı bir zamanda,"dışarı"ya yönelik bir harekâtla "içeri"deki sınıf mücadelesini dondurmayı veya geriletmeyi mümkün kılıyor.Bu,Türkiye tarihinin tekrar eden ve hep reel/potansiyel solun ezilmesiyle sonuçlanan örüntülerinden biri gibi geliyor bana.Dolayısıyla,sınıf mücadelesiyle eşzamanlı olarak bu sözleşme örüntüsünü kırmanın yolları da aranmalı,yoksa sözleşme yine kazanır ve sınıf mücadelesi yine kaybeder diye düşünüyorum.Sınıf mücadelesi sözleşme içinde yürütüldüğü sürece,hep azla yetiniyor ve kırılgan kalıyor.Ama bu tartışmayı negatif bir tonla bitirmemek için denklemi tersinden de kurabiliriz:Sınıf mücadelesi kazanırsa sözleşme kaybetmiş olur.

-Şununla da tamamlayabiliriz:Kitapta da,tarihsel tecrübede gerçek hayattaki toplumsal ve siyâsî ilişkilerin "sözleşmede yazıldığı gibi" gelişmediğine değiniyorsunuz.Türklük Sözleşmesi'ne uymanın "karşılığı"nı alamamanın veya bu sözleşmenin sağladığı statünün faydalarıyla tatmin bulamamanın yol açtığı bir hoşnutsuzluk potansiyeli var mı?Aslında "vatandaşlık" statüsünün hakikatiyle ilgili bir tatminsizliği ve bundan doğabilecek sonuçları soruyorum.Kitapta beyaz Türklerle ilgili yazdıklarınız da bu çerçevede düşünülebilir gibi geliyor...

Mustafa Kemal'in,İnönü'nün ve daha genel olarak Türklük Sözleşmesi'nin bana göre en büyük başarısı,sözleşmenin söz verdiği gibi Müslüman-Türkleri koruyabilen,dünyada saygı duyulan,sözleşmeye uyanların toplumsal hayatın çeşitli alanlarında en aşağıdan en yukarılara yükselebildiği modern bir devlet ve kurumsal ağ yaratabilmeleridir.Özellikle son on yılda yok edilen işte bu başarı oldu.Artık kendisine ve mesleğine saygı duyan,yani bazı şeyleri asla yapmayacak olan hiçbir Türk'ün devlet içinde yükselebilme imkânı kalmadı.Hattâ muhalif siyâsal partileri dışarıda tutarsak,devlet alanının dışında da kalmadı.Yükselmeyi bırakın,bu türden kişilerin ana-akım kurumlardaki varlıklarını sürdürme imkânı da çok azaldı.Ayrıca,Türklük Sözleşmesi çerçevesinde hayatî bir işlevi olan seçimlerin (seçimler sayesinde örneğin bir Türk köylüsü cumhurbaşkanı olabilir) de sadece Kürtler için değil,Türkler için de rafa kaldırılabildiğini gördük.Bütün bunlar Türklük Sözleşmesi'nin belli işlevleri artık yerine getiremediğini gösteriyor.Benim söylediğim anlamıyla Türklüğün veya başka bir terim kullanırsak,meşrû vatandaşlığın avantajları giderek eriyor.Ama bu,illâ sözleşmenin çökeceği anlamına değil;daha ziyâde devletin çöktüğü,AKP'nden sonra ise sözleşmeyi tekrar eski işlevselliğine döndürme çabalarının,yani devleti restore etme çabasının sözkonusu olacağı anlamına gelebilir.

Bu süreçten bence Türklüğün neredeyse bütün kesimleri zarar görüyor,farkında olunsun ya da olunmasın.Sizin beyaz Türkler diye sorduğunuz ama benim Kemalist Türkler demeyi tercih ettiğim grup belki en fazla darbe yiyen grup olabilir çünkü en çok onlar kayıp yaşadı.AKP'nin yukarıdan,Kürt hareketinin ise aşağıdan meydan okuduğu Kemalist tarih anlatısının resmîliğini ve gücünü yitirmesi,Kemalistlerde ister istemez bir kayıp olarak algılandı.Ayrıca sadece geçmişlerini değil,hem bireysel hem de ülkelerine dair gelecek hayallerini de büyük ölçüde kaybettiler.Çaresizlik,güçsüzlük duyguları,"boşuna mı yaşadık?" hissiyatı bu kayıplara eşlik etti.Fakat resmî ideoloji statüsünden düşüş,Kemalistliğe belli bir sivillik,demokratlık ve yaratıcılık da kazandırabilir.Son yıllarda CHP'nde olan değişimler,özellikle tabandan gelerek CHP'ni değişime zorlayan dinamikler bu bağlamda düşünülebilir.Örneğin Ekrem İmamoğlu'ndan ziyâde Canan Kaftancıoğlu gibi bir Türk'ün (kadın,modern,demokrat,becerikli,solcu,müdanasız) bulunduğu pozisyona gelebilmesi bana daha ilginç görünüyor.On yıl önceki CHP'nde,örneğin Gezi Direnişi'nden önceki CHP'nde,bu tür isimlerin öne çıkması sözkonusu değildi diye hatırlıyorum.

-Sözleşme teşbihinin canını çıkarıyoruz belki biraz ama...Tıpkı emek-sermaye ilişkisinde prekarizasyonu derinleştiren kısa süreli,bol istisnalı,güvenceleri rendeleyen sözleşmeler gibi,vatandaşlık akdini de prekarizasyona uğratan bir gidiş içindeyiz.Yurtta ve cihanda.Yine sözleşme teşbihinin gözüne vurursak,tam zamanlı ve daimî vatandaşlık ilişkisi,âdetâ "istisna akdi" veya "taşeronluk" benzeri statülerle delinebiliyor.Kânûn hükmünde kararnâmeler ile askıya alınan hakları düşünmek yeter...Tekrarlayayım,Türkiye'ye özgü olmayan,global bir gidişattan söz ediyorum ama şimdi burada Türkiye'yi konuşuyoruz.Türklük Sözleşmesi,Türkler ve "diğerleri" bakımından,bu gidişattan nasıl etkileniyor,etkilenecek,etkilenebilir?

Hocam madem sorunuza küresel olandan başladınız,ben de oradan devam ederek cevaplamaya çalışayım,hem böylece Immanuel Wallerstein'ı da hatırlamış ve anmış oluruz.Bildiğimiz gibi Wallerstein,kapitalist dünya sisteminin -burada ayrıntısına giremeyeceğimiz çeşitli nedenlerden ötürü- yapısal kriz içinde olduğunu,yani bir sistem olarak orta vadede (otuz-kırk yıl) ortadan kalkacağını,öleceğini düşünüyordu.Eğer Wallerstein halıysa,ki bana giderek daha haklı gibi görünüyor,şu ân içinde yaşadığımız kaotik ve belirsiz zamanlar 1914-1945 arasından daha da sancılı (ne kadar kanlı olacağı meçhul) olabilir çünkü bugün artık asıl mücadele kapitalizm-içi bir hegemonya mücadelesi değil,kapitalizmin yerini neyin alacağına dair.Bugün dünyada sözü geçenlerin Trump,Modi,Putin,Erdoğan,Bolsonaro gibi erkekler olması yoğun bir karamsarlık yaratıyor fakat iyimser olmak için de sebepler var.

Şöyle anlatmaya çalışayım:Wallerstein'ın da hep vurguladığı gibi,kapitalist dünya sistemi 1789'dan beri temel bir gerilim yaşıyor:Bir yandan sürekli eşitsizlik üretiyor,ama bir yandan da -sınırlı hâliyle işine yarayan- eşitlik idealinin sürekli genişlemesini ve yoğunlaşmasını engelleyemiyor.Örneğin vatandaşlık herkesin eşit olduğu fikrine dayanır ama gerçekte öyle değildir,imtiyâzlı ve güçlü kesimler eşitsizliklerin sürmesi için ellerinden geleni yaparlar:Burjuva ile proleter arasında,beyaz ile siyah arasında,çoğunluk ile azınlık arasında,erkek ile kadın arasında,heteroseksüel ile eşcinsel arasında,insan ile hayvan arasında,vatandaş ile göçmen arasında vb.Toplumsal hareketler de bu gruplar arasındaki eşitlik için ellerinden geleni yaparlar.Fakat sistem,yine Wallerstein'a göre,uzun süre sistem-karşıtı hareketleri çeşitli nedenlerle ehlileştirebilmiş ya da kendine benzetebilmiştir.Örneğin,sistem-karşıtı hareketlerin en önemli zaafı eşitsizliklerin sadece birini öne çıkarmaları,devleti ele geçirince yozlaşmaları,sistemle uzlaşmaya gitmeleri ve önemsedikleri aslî eşitsizliği dahi ortadan kaldıramamalarıydı.

İşte 1968 hem sisteme hem de varolan sistem-karşıtı hareketlere (reel sosyalizm ve üçüncü dünyacılık) meydan okuyarak,total bir eşitlik idealinden daha az olan hiçbir şeyi kabul etmemiş ve bu anlamda jeo-kültürü değiştirerek gerçek bir dünya devrimi olmuştur.Ama 1968 süregelen bir devrimdir.Örneğin,Wallerstein,Hopkins ve Arrighi'nin sorduğu "1968 neyin provasıydı?" sorusunu "bugünlerin" diye cevaplayabiliriz.Dünya bugün,her türlü eşitsizliğin sürmesi için ellerinden geleni yapanlar ile her türlü eşitliğin sağlanması için ellerinden geleni yapanlar arasında açıkça görülen ve giderek sertleşen bir kamplaşma içinde,ki bu aynı zamanda liberal merkezin çöküşü demek oluyor.Bernie Sanders geçenlerde,ABD'ndeki genç kuşağın ülke tarihindeki en ilerici kuşak olduğunu söyledi.Belki politik amaçlarla dile getirilmiş bu düşünce benim dikkatimi çekti çünkü Sanders gerçekten de haklı olabilir ve bu sadece ABD için değil,bütün dünya için geçerli olabilir.Bugün sayısı olağanüstü bir hızla artan bir "insan tipi"nin ahlâk dairesi belki de insanlık tarihinde hiç olmadığı kadar genişledi.Bu ahlâk herkesle eşit olmayı,hiçbir canlıya zarar vermemeyi içeriyor.

Özetle,bir yandan işçi sınıfına,kadınlara,siyahlara,azınlıklara,eşcinsellere,çevrecilere,veganlara,solculara,göçmenlere,insan hakları aktivistlerine karşı giderek yoğunlaşan bir saldırı,öfke ve nefret var.Sizin bahsettiğiniz istisna hallerindeki artış da bu küresel sağın giderek sertleşmesinin bir sonucu olarak yorumlanabilir.Fakat öte yandan da,ahlâken çok güçlü ve siyâseten de giderek güçlenen toplumsal hareketler var ve bu toplumsal hareketler,birbirleriyle olan dayanışmayı da giderek artırarak,1968'de başlayan provayı şimdi öngöremediğimiz sonuçlara ulaştırabilir,özellikle de bir geçiş çağındaysak.Fakat Wallerstein,bu geçiş çağının büyük mücadelelere sahne olacağını ve nihâî sonucunun asla kesin olmadığını da söylüyordu.Bu nedenle solcuları sürekli uyardı,mücadeleye ve geçişe hazırlamaya çalıştı.Türkiye'deki toplumsal hareketler bu küresel sürece daha fazla dikkat eder,küresel solla daha fazla işbirliği ve dayanışma içinde olur ve hiçbir eşitsizlik türünü asla ikinci plâna atmazsa,dünyayla birlikte Türkiye'nin de şu ân öngöremediğimiz kadar olumlu biçimlerde değişmesine (illâ sözleşme kavramını kullanacaksak,örneğin cinsel,türsel,dinsel,ırksal,etnik sözleşmeler yerine daha eşitlikçi ve güvenceli sözleşmelerin ortaya çıkmasına) katkı sunabilir...

*Barış Ünlü ile Türklük Sözleşmesi üzerine söyleşi:"Türklük halleri...yapısal Türkçülük..." vb. üzerine,Röportaj:Aybars Yanık&Tanıl Bora,Birikim,Sayı:369-370,Ocak-Şubat 2020,s.7-13.

Bugün Gurgen Margaryan'ın ölüm yıldönümü:Katilden kahraman yaratanlar*

19 Şubat,Azeri subay Ramil Safarov tarafından uykuda baltalanan 26 yaşındaki Ermeni teğmen Gurgen Margaryan'ın ölüm yıldönümü.

Safarov 19 Şubat 2004'te Budapeşte'de Ermeni subay Gurgen Margaryan'ı sırf Ermeni olduğu için,sabaha doğru elinde balta ve bıçakla odasına girip,uykudayken hunharca katletti.Katil,Macaristan hükûmetinin kararıyla Azerbaycan'a iade edildi.Azerbaycan'da ise katil Safarov millî kahraman ilân edildi.

"Ermenihaber.am" Safarov'un affedilmesini memnuniyetle karşılayan ve katilden kahraman yaratan Türk ve Azeri üst düzey yetkililerin utanç verici açıklamalarını toplayıp dikkatinize sunuyor...

***

Nevruz Memmedov

Azerbaycan Cumhurbaşkanlığı İdaresi Dış İlişkiler Dairesi Başkanı,(sonradan Azerbaycan Başbakanı)

"Her birimiz için bu olay,mutluluk ve gurur kaynağıdır.Kendi halkının sadık bir evlâdının,vatanı ile halkının şânını korumak için başkaldırdığı için hapse atılan askerimizi burada görmek son derece etkileyicidir."

***

Ali Ahmetov

Yeni Azerbaycan Partisi Genel Başkan Yardımcısı

"Azerbaycan Cumhurbaşkanı'nın,Ramil Safarov'un affedilmesine dair kararnâmesini,devlet başkanının cesur bir adımı ve adâletin yerine getirilmesi olarak değerlendiriyorum."

***

Bayram Safarov

Dağlık-Karabağ Azerbaycan Toplumu toplumsal kuruluşu başkanı

"Safarov,Karabağ kökenli herkes için,Azerbaycan'ın gerçek kahramanı olarak değerlidir.Nihayet adâlet yerine getirildi."

***

Zahid Oruç

Azerbaycan Millî Meclisi Güvenlik ve Koruma Komitesi üyesi milletvekili

"Ramil Safarov'un serbest bırakılması halkın itibarını artırıyor.Ramil Safarov sadece babasının oğlu değil,o Azerbaycan halkının temsilcisidir...Bu olay,halk rûhunun yükselişine sebep olabilir."

***

Elmira Suleymanova

Azerbaycan Ombudsmanı

"Ramil Safarov,gençliğimiz için vatanseverlik örneği olmalı.

Bu,Cumhurbaşkanı Ilham Aliyev'in insanseverliğinin,Azerbaycan vatandaşlarına olan merhametinin yeni bir ispatıdır."

***

Geidar Dzhemal

Rusya İslâm Komitesi Başkanı

"Ve ben,Ramil Safarov'un,Azerbaycan'da bir kahraman olarak karşılanmasının çok doğal olduğundan eminim."

***

Hulûsi Kılıç

Türkiye Cumhuriyeti Bakû Büyükelçisi

"Yaşananların suçlusu Batı'dır.Batı,Ramil Safarov olayına benzer olayların tekrarlanmasını istemiyorsa,Dağlık-Karabağ meselesinin en kısa zamanda çözülmesinde Azerbaycan'ın adil tutumunu desteklemeli."

***

Bedri Üstün

Türkiye vatandaşı,emekli yarbay (Aliyev'e yazdığı teşekkür mektubundan)
"Bu iş tam böyle yapılır.Tüm askerî birimlerde,her Azerbaycan askerine örnek olması hedefiyle tarafınızca affedilen kardeşimiz subay Ramil Safarov'un heykelleri dikilmeli...Vatana ve halka olan sevgi ve cesâret böyle olmalı.''

***

Zeynep Hanlarova

Azerbaycan Millî Meclisi milletvekili,Azerbaycan'da tanınmış şarkıcı

"Safarov sadece Azerbaycan'ın değil,tüm dünyanın kahramanıdır.Onun heykeli dikilmeli.Her erkek böyle bir şey yapamazdı.İki kahraman vardır,Sn. Ilham Aliyev ve Ramil Safarov.Ben de Safarov'un yaptığının aynısını yapardım.Bir Ermeni'nin canını almakta haklıydı."

***

"2004 yılında Macaristan'da NATO'nun 'Barış için işbirliği' projesi kapsamında düzenlenen İngilizce kursuna Ermenistan'dan Gurgen Margaryan ve Hayk Makuchyan katılmıştı.

Olay,19 Şubat 2004 sabahı saat 05:30 sularında meydana gelmıştı.Görgü tanıklarına göre,Margaryan ile Safarov arasında olay arifesinde herhangi bir tartışma veya anlaşmazlık olmamıştı.Katil,gece gizlice Margaryan'ın odasına girerek baltayla gaddarca canını almış,daha sonra polise verdiği ifadede,somut bir kişiden değil,genel olarak Ermeni halkından intikam almak istediğini iddia etmişti.

Margaryan'ı katlettikten sonra Safarov,aynı gün diğer Ermeni subayı da öldürmeye çalışmış,ancak askerlerin müdahalesi sayesinde başaramamıştı.Ermeni subay Hayk Makuchyan'ı Azeri katilin elinden kurtaran,Litvanyalı yüzbaşı Saulius Paliulis olmuştu.Ermenistan Savunma Bakanlığı,2018 yılında Paliulis'i 'Vazgen Sargsyan' madalyasıyla ödüllendirdi.

Nisan 2006 tarihinde Budapeşte mahkemesi kararıyla Safarov,ilk otuz yılda af hakkı olmamak üzere müebbet hapis cezâsına çarptırıldı.Macaristan hükûmetinin,Safarov'un Azerbaycan'a iadesinin imkânsız olduğuna dair defalarca yaptığı açıklamalarına rağmen,31 Ağustos 2012 tarihinde katil ülkesine teslim edildi.Aynı gün Yerevan,Budapeşte ile diplomatik ilişkilerini askıya aldı.Daha sonra edinen bilgilere göre Macaristan,Safarov'un iadesi için Azerbaycan tarafından 7 milyon Amerikan dolarıyla 'ödüllendirilmişti'.

İadesinden hemen sonra Azerbaycan Cumhurbaşkanı Ilham Aliyev'in özel bir kararnâmesiyle affedilen katil Ramil Safarov,millî kahraman ilân edildi.Binbaşı rütbesi verilen katile ayrıca bir apartman dairesi hediye edildi ve sekiz yıllık maaş ödendi..." (AzNews,3 Ekim 2012.)

*Bugün Gurgen Margaryan'ın 15. ölüm yıldönümü:Katilden kahraman yaratanlar,Ermeni Haber,19 Şubat 2019.

https://www.ermenihaber.am/tr/news/2019/02/19/Macaristan-Ermeni-Gurgen-Margaryan-Azerbaycan/148314

İttihatçılıktan komünizme,Deyr-i Zor'dan Moskova'ya:Salih Zeki'nin bilinmeyen hikâyesi/Prof.Dr.Arsen Avagyan*

Yakın zamana kadar Ermenistan'ın,Karadeniz Ekonomik İşbirliği Teşkilâtı nezdindeki Türkiye temsilcisi olan Prof.Dr. Arsen Avagyan sadece bir diplomat değil aynı zamanda verimli bir akademisyen.Avagyan'ın Gaidz Minassian ile birlikte kaleme aldığı "Ermeniler ve İttihat Terakki" başlıklı çalışması daha önce Aras Yayınları tarafından yayınlanmıştı.Avagyan şimdi yeni bir çalışma ile Türkiyeli okurların karşısında."Karanlıkta Kalmış Bir Eylemci:İttihatçı Komünist Salih Zeki (Kusharkov)" başlıklı çalışma,TÜSTAV Sosyal Tarih Yayınları tarafından yayınlandı.Ermeni Soykırımı sürecinde özellikle Deyr-i Zor mutasarrıflığı döneminde kıyıcı bir rol üstlenen Salih Zeki'nin daha sonra Bakû'de TKP'nin kuruluşunda önemli bir rol oynaması ve onun tüm hayat hikâyesi,Türkiye'nin yakın tarihi açısından da ilginç ayrıntılar içeriyor.

Belgelerin yanı sıra geniş bir bibliyografya çalışmasının ürünü olan bu çalışmada Arsen Avagyan'ın gönderme yaptığı bir dizi Ermenice kaynak hakkında da Türkiyeli okur ilk kez bilgi sahibi oluyor.Kitapta Salih Zeki'nin 1936 yılında Mustafa Suphi ve arkadaşları hakkında yazdığı ancak yayınlanmayan makalesi de yer alıyor.Avagyan ile çok ses getireceğini düşündüğümüz yeni çalışması hakkında konuştuk.

-Sizi Salih Zeki üzerine bir kitap yazmaya sevkeden sebepler neydi?Bu alanda nasıl bir eksiklik gördünüz?

Salih Zeki,1915-1916 yıllarında Kayseri Everek'te kaymakam ve Deyr-ül Zor mutasarrıflığı makâmlarında yaptığı işkencenler,cinayetler ve zulümler nedeniyle Ermeni Soykırımı tarihine "Canavar Zeki" olarak geçti.Ben 2007 yılında Ermenice'ye çevirip,izâhlar ve yorumları ekleyerek Hasan Amca'nın (Çerkes Hasan) "Tehcirin İç Yüzü" ânı ve "Peki,yüzbinlerce Ermeni'yi kim öldürdü?" makalesini bir kitapçıkta Yerevan'da yayınladım.Hasan Amca Suriye'deki toplama kamplarında 25.000 kadar Ermeni'yi kurtardı ve 1961 yılında İstanbul'da onun cenazesine o dönemki Ermeni Patriği Şnork Kalustyan da katıldı.Düşündüm ki Salih Zeki hakkında da bir araştırma yapıp ikisini kıyaslamak fena olmaz.Hem de bir başlık da düşündüm "Ermeni Soykırımı'nda İki Çerkes".Birisi Ermenileri kurtarmış,diğeri de yaklaşık 200.000 Ermeni'yi imhâ etmiş.Salih Zeki hakkında bilgiler toplamaya başladığım zaman zannettim ki kolay olacak çünkü o dönemdeki Ermeni,Türk,yabancı çeşitli kaynaklarda,ânılarda ve hâtıralarda Zeki'nin adı geçiyor.Fakat yaşamı ve faaliyetleriyle ilgili o denli çelişkili ve birbirini çürüten bilgiler var ki,bunların Salih Zeki adlı farklı kişilere ait olduğu izlenimi dahi uyanabilir.İlk bakışta Salih Zeki acımasız bir eylemci,aldığı emirleri yerine getirmek için her türlü yöntemi uygulamaktan çekinmeyen hiyerarşide yüksek düzeyde bir Osmanlı bürokratıdır.Yüzeysel bir yaklaşımla Ermeni Soykırımı döneminde karanlıktan çıkıp insanları topluca yok etmek için en barbar yöntemleri kullanan bir mutasarrıf,sonraki yıllarda Bakû'de TKP'nin kurulmasında yer alan ve sonra yine de karanlıkta saklanan bir eylemci.Fakat araştırma esnasında çok enteresan ve beklenmeyen bilgiler ortaya çıktı.Anladım ki Salih Zeki sıradan bir eylemci değil ve onun faaliyetleri Ermeni Soykırımı dönemiyle kısıtlanmıyor.Aksine onun "yıldız dönemi" sonraki 1919-1922 yıllarına denk geliyor.Gördüğüm eksik şu ki bugüne kadar bu dönemle o kadar ilgili bir eylemci hakkında bir araştırma veya makale bile yazılmamış,çeşitli kaynaklarda olan bilgiler de birbirine uymuyor ve farklı.En basit örnek:Salih Zeki'nin doğum ve ölüm tarihi hakkında farklı zamanlar gösteren kaynaklar var.Başka bir problem onun gerçek soyadı ve ona yansıtılan "Zor" soyadı oldu.Türk tarihçiler,(Mete Tunçay ve Erden Akbulut hariç),"Deyr-i Zor mutasarrıfı olması sebebiyle Salih Zeki 'Zor' soyadını aldı" diye yazmaktadır.Aslında o hiçbir zaman "Zor" soyadını kullanmamış,atalarının "Kuşarkzâde-Kusharkov" soyadına dönmüş,Moskova'da Doğu Araştırmaları Enstitüsü'ndeki kısa çalışması sırasında "Ismaylov" (Baba adı İsmail'e aften) ikinci soyadını kullanmış.Bir de Moskova ve Tiflis'teki çeşitli gazetelerde yazdığı makaleleri "Sinza" edebiyât takma adıyla imzalamış.Salih Zeki hakkında kapsamlı bir araştırma olmadığı takdirde hem Ermeni Soykırımı,hem TKP kuruculuğu,hem Bakû'deki Türk komünistler ve Kemalistler arasında kurulan bağlarda onun ve onun gibi İttihatçı tabanlı komünistlerin rolünün tarafsız değerlendirilmesi mümkün olmayacaktı.

-Rusça arşivlerden faydalandığınızı görüyoruz.Size yeni bir bakış açısı sağladı mı bu arşivler?

Kuşkusuz.Bunlardan birisi Azerbaycan'ın Sovyetleştirilmesinde Türk komünistlerin yeri ve oynadığı gerçek rol hakkında yeni belgelerdir.Bolşevikler ve Kemalistler arasında bağlar kurulması,Bakû'deki TKP vasıtasıyla Kemalistlere teklif edilen ve gönderilen yardım meselesine dair yeni ve yayınlanmayan belgeler mevcuttur.Ve çok önemli konular hakkında Rusya arşivlerindeki belgeler yeni bir ışık tutuyor.Bunlardan biri Suphiler (Mustafa Suphi ve arkadaşları) konusudur.1936 yılında Salih Zeki "Suphi Yoldaş ve 16 Şehitler" başlıklı bir makale yazdı,ama bu makalesi yayınlanmadı ve RGASPI (Rusya Devlet Siyâsî ve Sosyal Tarih Arşivi)'de kaldı.İlk olarak benim kitapçıkta bir ek olarak gün yüzüne çıkıyor.Bakarsanız o makalede Mustafa Suphi'nin ve arkadaşlarının öldürülmesi hakkında farklı ve bugüne kadar bilinmeyen ayrıntılar veriyor.Rusya'daki arşivlerden belge toplama aşamasında enteresan bir olay yaşadım.RGASPI arşivinde fon 495'de "Salih Zeki" adıyla 266 numaralı dosya var ve orada Salih Zeki adıyla üç kişi hakkında belge toplanmış,bir de yine Türk komünist Salih Hacıoğlu'nun evrâkı aynı dosyada.Salih Zeki'nin resmini istedim ve bana iki defa Salih Hacıoğlu'nun sürgün yıllarındaki resmini gönderdiler.Resmin altında da Osmanlıca "Salih Hacıoğlu" yazıyor,ama belki arşivde Osmanlıca bilen bir eleman yoktu.Sonra gerçek Salih Zeki Kusharkov'un resmini o arşivdeki başka bir dosyada buldum,hem de resmin altında Rusça "Salih Zeki Kusharkov" yazıyor.

-Salih Zeki'nin o dönemde İttihatçıların kontrolünde olan devlet hiyerarşisinde yükselmesini sağlayan ne idi?İttihat ve Terakki Cemiyeti içinde Talat Paşa grubunun güvenini kazanması mı ona bu yolu açıyor?

Bazı kaynaklara göre Salih Zeki,o zamanki deyimle "Kara Kemal'in adamı" idi.Bir de Kara Kemal'le bağlantılı Parvus,Rakovsky,C. Korkmazov grubu ile Salih Zeki'nin ilişkisi varmış.O dönemde Salih Zeki Ermeni mebusları ve siyâsî isimleriyle de ilişki kurmuş.Fakat,bence,Talat Paşa grubundakiler Salih Zeki'yi ilk önce onun yetenekleri ve karanlık biri olduğu için desteklediler ve kullandılar.Bir de şunu söylemek istiyorum.Aslında "Karanlıkta kalan bir eylemci:İttihatçı Komünist Salih Zeki (Kusharkov)"u bir bilimsel makale olarak yazdım ve o bu tür bilimsel makalelerin koleksiyon kitabında yayınlanacak.Arkadaşım Erden Akbulut'un teklifi ve sayesinde,ki ona bunun için çok minnettarım,ayrı bir kitapçık olarak yayınlandı.Şimdi Salih Zeki hakkında daha kapsamlı bilimsel bir araştırma üzerine çalışıyorum ve yakında sona eren kitabımda yukarıda bahsettiğim konular çeşitli güvenilir kaynaklara dayanılarak daha ayrıntılı izâh edilmektedir.

-Salih Zeki ilk olarak Kayseri Everek'te Ermenilere yaptığı zulümle anılıyor.Daha sonra Deyr-i Zor mutasarrıflığına atanıyor.Bundaki sebep önceki mutasarrıfın Ermenilere karşı "yeterince" sert olmaması.Ve Salih Zeki gerçekten de kendi çapında ayrı bir soykırım uyguluyor,60.000 ila 200.000 arasında Ermeni'nin öldürülmesinden sorumlu tutuluyor.İttihatçıların yargılanmasında da zaten gıyabında idama mahkûm ediliyor.Onu bu derece gaddar davranmaya iten sebepler sizce nedir?Hastalıklı bir kişiliği mi var yoksa Hannah Arent'in "Kötülüğün Sıradanlığı" kitabında Eichmann'dan bahsettiği gibi basitçe "işini" mi yapıyor?

Ermeni tanıklara göre Salih Zeki şahsen işkenceler yapmaktan,bir de idamları seyretmekten zevk alıyordu.Hem de Ermeni milletinin düşmânı olduğunu kendisi ifade ediyordu.Çeşitli kaynakları inceledikten sonra bana Salih Zeki hastalıklı bir kişi gibi görünmedi,belki zulümlerden,idamlardan zevk alıyordu,ama daha çok soğukkanlı,sert yöntemler kullanarak katliam yapmaktan kaçınmayan bir eylemci,hedefe ulaşmak için her şeye hazır bir siyâsetçi görünümünde.Karşısında kim olursa olsun,kendi milletinin insanları da dâhil.1920'de Bakû'de Türk harp esirlerinin kurşuna dizilmesinde aktif rol aldı ve Tiflis'ten Kafkas bölgesinin sorumlusu Sergo Ordzhonikidze'ye gönderdiği 15 Ekim 1922 tarihli raporda bu katliamı gerekli ve haklı göstererek,imhâ edilen askerleri de "...Sovyetlere karşı saldırgan duygular besleyen esir Türkler" olarak niteledi.

-1916-1919 yılları arasında Salih Zeki bir tür gizli bir hayat yaşıyor.Kimi yorumlara göre Ermenilere yapılan zulümdeki rolü nedeniyle bir tür pişmânlık yaşıyor.Siz sonraki yıllarında bu tür bir pişmânlığın izlerini gördünüz mü?

1933'te kaleme aldığı kısa otobiyografisinde Salih Zeki kendi hayatını iki döneme ayırıyor ve yazıyor:"Benim hayatım iki dönemlidir.Birinci dönem 1916'da bitiyor,ikinci dönem 1919'da başlıyor.Aradaki zaman geçici bir süreden ibaret.Birinci dönemde kendimi hiç de iyi hissetmiyorum,çünkü burjuvaziye hizmet ettim.İkinci dönemde kendimi çok iyi hissediyorum,çünkü proletaryaya hizmet veriyorum." Osmanlı Meclisi'nin İzmir ve Aydın mebusu (1912-1919) Emmanuil Emmanuilidis ânılarında bahsediyor,1917 yılında Beyoğlu'da Salih Zeki ile karşılaşmış ve Salih Zeki ona "60.000 Ermeni'yi katledip çocukları canlı canlı gömdüğünü,dışarıya çok ender çıktığını,insan yüzü görmek istemediğini,adının Zeki olduğunu ve intihar etmeyi düşündüğünü" söylemiş.Kısa otobiyografisinde Salih Zeki Ermeni Tehciri'ni anlatırken "her yerde,her tarafta cinayetler işleniyor,kanlı olaylar oluyordu.Bu arada belirtmeliyim ki,o zamanlar askerlerin diktatoryası öylesine güçlüydu ki,sivil makâmlar hiçe sayılıyordu.Buna rağmen ben bir mutassarrıf olarak bu iğrenç işten kendimi de suçlu buluyorum" yazmaktadır.Bakû,Tiflis ve Moskova'da yaşadığı yıllarda birkaç biyografik ankette pişmânlığını ifade ediyordu.Fakat,derin ve samimi bir pişmânlık duygusu hissediyor muydu bugüne kadar inandırıcı kanıtlara rastlayamadım.Bana göre onun pişmânlığı biraz farklıymış,yani yaptığı cinayetler,insanları toplu yok etmesi genel olarak işe yaramamış,çabalar boşa gitmiş.İmparatorluk ve devlet ellerinden gitti ve kendisi de memleketi terketmek zorunda kaldı.Bir nevi Kemal Tahir'in "Kurt Kânûnu" romanındaki Kara Kemal'in itiraflarına ve "pişmânlığı"na benzer bir duygu,"Bu koca İmparatorluk bizim elimizde ölmüştü" gibi.

-Soykırım uygulayıcısı bir milliyetçiden,bir komünist olmaya giden yolu sağlayan nedir?Yargılanmaktan kurtulmak için mi Bakû'ye gidip komünist çevrelere giriyor,yoksa komünizmi gerçekten de kendisine yakın mı buluyor?

Kendisi de arkadaşına yazdığı mektupta bunu itiraf ediyor.Ermeni Soykırımı'nda oynadığı rol için İngilizler tarafından yakalanıp yargılanma endişesi içindeydi.1918 yılı sonunda Batum-Tiflis yoluyla Bakû'ye ulaştı.Salih Zeki'nin yazdıklarına göre Ermeni Soykırımı'nda oynadığı rolü onda "mevcut düzene,hükûmete ve savaşa karşı memnuniyetsizlik,hattâ düşmânlık" hissi uyandırdı."Bu felâket yalnız Ermenilerin başına gelmiş değildi,aynı zamanda bütün Türk halkının da felâketiydi.Bu beni devrim saflarına itti." Erzurum'da yayınlanan "Albayrak" gazetesinin 9 Ağustos 1920 tarihli nüshasında "Yeni İnkılâp" başlıklı makalesinde Türkiye'nin kurtuluşunu sosyalizm yolunda görüyor.Komünizme gelince,ilk etapta Marxizm hakkında pek bilgisi yoktu.Meselâ 1920 yılında Trabzon'da yayınlanan "Niçin Bolşevik oldum?" kitapçığı,Salih Zeki'nin Marxizm bilgisinin zayıflığını göstermesi bakımından eleştirilmesine yol açtı.1934 yılında Salih Zeki bu eleştirileri kabul edip,mazeret olarak "propaganda bakımından çok güçlüydü,ama Marxizm yaklaşımı bakımından değil,çünkü o zaman Marxizm hakkında bilgim yoktu" ifadelerini kullanıyor.Bununla beraber Salih Zeki 1919 yılından itibaren ölene kadar (3 Kasım 1940,Moskova) Rusya Komünist Partisi (Bolşevik) resmî üyesiydi.

-Ermeni Soykırımı'ndaki rolü o yıllarda TKP içinde sorun yaratıyor mu kendisine?

Yaratıyor,ama fazla değil.1923 yılında bir süre için partiden uzaklaştırıldı,ama 1925 yılında parti üyeliği hakları,geçmiş parti stajıyla birlikte geri verildi.Fakat evrâktaki "Ermeni Katliamı'nda parmağı var" niteliği daha yüksek pozisyonlara,mevkilere çıkmak,parti kariyeri yapmak için engel olmuş.

-Ölene kadar Sovyetler Birliği'nde kalıyor ve çeşitli bürolarda görev yapıyor.Bu yıllarda,yani 1930'larda,kendisine Sovyet rejiminde önemli görevlerde bulunan (Mikoyan gibi) Ermenilerin yardımcı olmasını tarihin bir ironisi olarak mı yorumlamak lâzım?

Bugün açısından belki.Ama o zamanki şartları ve yaklaşımı dikkate almak lâzım.Kemalist Türkiye ile dost ilişkileri kuran Sovyet Rusya Ermeni Soykırımı konusunu kapatmak istiyor,resmî düzeyde Sovyetler Birliği'nde o dönemde bu konu yasaktır.Hem de Rusya'da Devrim zamanında Salih Zeki gibi yüzlerce,binlerce insan yok eden Bolşevik eylemciler çoktu.Zaten Bolşevik terörü ünlüydü.

-Ermeni Soykırımı'nda rol alan isimler aslında yeni kurulan Türkiye Cumhuriyeti'nde büyük sıkıntı yaşamıyor,hattâ rejim basamakları içinde yükselenler de var.Salih Zeki bu örneklere de bakarak Türkiye'ye dönmeyi hiç düşünmüyor mu?

İş ancak Ermeni Soykırımı'nda aldığı rolü kapsasaydı belki dönmeyi düşünebilirdi.Fakat o komünist idi ve Kemalist hükûmet komünistlere karşı harekete geçmiş,parti kapatılmış,birçok komünist tutuklanmıştı.Üstelik Bolşevikler ile temaslardan haberdar,Suphilerin öldürülmesi hakkında çok şey bilen,1920 yılında Anadolu'ya geçtiği zaman Erzurum,Bayburt ve Trabzon şehirlerinde komünist şubeler kurmayı beceren Salih Zeki,bence,Kemalist hükûmet açısından istenmeyen bir kişiydi...

*Prof.Dr.Arsen Avagyan,İttihatçılıktan komünizme,Deyr-i Zor'dan Moskova'ya:Salih Zeki'nin bilinmeyen hikâyesi,Röportaj:Yetvart Danzikyan,Agos,11 Şubat 2020.

http://www.agos.com.tr/tr/yazi/23578/ittihatciliktan-komunizme-deyr-i-zordan-moskovaya-salih-zekinin-bilinmeyen-hikayesi

Naziler ile Siyonistlerin işbirliği/Suat Parlar*

Siyonistler,Birinci Dünya Savaşı sona erdiğinde,Filistin'de bir Yahudi devleti kuruluşunun politik,malî ve kültürel yapılarını bir ağ gibi örüyorlardı.Birinci Dünya Savaşı sona erdiğinde Filistin'de kurulan İngiliz manda yönetimi,Siyonist hareketin girişimlerini kısıtlamadı.Bu dönemde Filistin'de Yahudi nüfus hızla arttı,Kibbutalar çoğaldı,İbranice,Arapça ve İngilizce yanında resmî ülke dili hâline geldi.En önemlisi Siyonist ordu "Haganah"ın varlığına İngiliz yönetimi sessiz bir onay verdi.Arap halkın muhalefetine rağmen Siyonist gücün devamını sağlayan yegâne unsur İngiliz emperyalizminin varlığıydı.Yerli Arap halkın direnişine rağmen İngiliz desteği sayesinde Yahudi göçü devam ediyordu.İngiliz manda yönetimi olmaksızın Siyonistler,iskân ve kurumlaşma faaliyetlerini geliştiremezlerdi.

Bundan dolayı Arnold Toynbee şu söylediklerinde haklıydı:

"İsrail Devleti'nin bugün varoluşunun ve bugün 1.500.000 Filistinli Arap'ın mülteci hâline gelişinin sebebi,göçmenler kendi işlerini,kendi tankları ve uçakları ile hâlletmek için yeterince çoğalıncaya kadar,otuz yıl boyunca Yahudi göçünün Araplara,İngiliz askerî gücü vasıtasıyla zorla kabul ettirilmesidir."

Balfour Deklarasyonu ve mandanın "Yahudi ulusal yurdu"nu güvence altına almasına rağmen diasporada asimile edilmiş Yahudiler Filistin'e göç etmiyorlardı.Nasyonal sosyalizm Almanya'da iktidarı ele geçirinceye kadar göç zayıftı.1919-1923 arasında 35.000,1924-1931 arasında 82.000 ve 1932-1938 arasında ise 217.000 Yahudi Filistin'e göç etti.Bu yoğun göçü koşullandıran faşizm,Siyonizm'in iktidar talebinin gerçekleşmesine uygun bir zemine yardımcı oldu.Siyonizm'in büyük ölçüde gizli tutulmuş tarihinde faşizmle işbirliği olgusu da vardır.

Mussolini,revizyonist Siyonist gençlik hareketi Betar üyelerinden Kara Gömlekli gruplar oluşturmuştu.Daha sonra İsrail Başbakanı olan Menachem Begin,Betar üyesiydi.Daha sonra Betar'ın başkanlığını da yaptı Begin.Symon Petliura Ukraynalı bir faşistti ve 28.000 Yahudi'nin ölümüyle sonuçlanan yüzlerce pogromu yönetmişti.Siyonist lider Jabotinsky,Petliura ile işbirliği yaparak Kızıl Ordu ve Bolşevik Devrimi'ne karşı savaşta ortak hareket etti.Kurulan Yahudi polis gücü devrime destek vermiş çok sayıda işçi,köylü,aydını öldürdü.Avrupa'daki en azılı Yahudi düşmânlarını dost listesine kaydedip Filistin'deki Siyonist sömürgenin malî ve askerî koruyucuları arasına sokma stratejisinin içinde Naziler de vardı.

Almanya Siyonist Federasyonu 21 Haziran 1933'te Nazi Partisi'ne yolladığı destek muhtırasında şöyle diyordu:

"Almanların yaşamında şu ânda gerçekleşmekte olan ulusal yaşamın yeniden doğuşu olgusu...Yahudi ulusal topluluğunda da gerçekleşmelidir...Irk ilkesini hayata geçiren yeni (Nazi) devletinin temelleri üzerinde kurulacak yapı içerisinde bizler de kendi topluluğumuza ayrılacak alanda baba yurdu (Fatherland) için elimizden gelen her türlü verimli faaliyeti sürdürmeyi umuyoruz."(1)

Bu politika,Dünya Siyonist Örgütü tarafından onaylanırken,1933'te Hitler'e karşı eylem çağrısı 43'e karşı 240 oyla örgüt kongresinde reddedildi.Yine bu kongre sırasında Hitler,Dünya Siyonist Örgütü'ne ait Anglo-Filistin Bankası ile bir ticâret anlaşması ilân ederek Alman ekonomisinin kriz içinde olduğu bu dönemde Nazi rejimine yönelik Yahudi boykotunu kırdı.Dünya Siyonist Örgütü,Alman mâllarının Ortadoğu ve Kuzey Avrupa'daki en büyük dağıtımcısı oldu.Örgüt,Filistin'de Ha'avara Bankası'nı kurdu.Bankanın işlevi büyük miktarlarda Alman mâlının alınabilmesini sağlayacak parayı Alman-Yahudi burjuvazisinden temin etmekti.Nazi rejimi ile bu sıcak ilişkiler neticesinde SS Güvenlik Servisi'nden Baron von Mildenstein,Siyonizm'e destek olmak amacıyla altı aylığına Filistin'e geldi.Bu ziyaret Siyonistler açısından beklenen olumlu sonucu verdi.

Hitler'in Propaganda Bakanı Joseph Goebbels,1934'de "Der Angriffe (Hücum)"de Siyonizm'i öven 12 bölümlük bir rapor yazdı.Bu dönem yine Goebbels'in önerisiyle bir yüzünde gamalı haç,ötekinde Siyonist Davud yıldızı bulunan madalyalar piyasaya çıktı.1935 Mayıs'ında da SS Güvenlik Servisi Başkanı Reinhard Heydrich Yahudileri iki kategoriye ayırdıklarını açıkladı.Buna göre Siyonistlere "resmî destek" sözkonusuydu.1937'de Siyonist milis örgütü Haganah,Siyonist sömürgeleştirmenin finansında kullanılacak Yahudi servetinin Almanya dışına çıkarılmasına izin verilmesi karşılığında ajanlarından Feivel Polkes'i Berlin'e,SS Güvenlik Servisi'nin hizmetine yolladı.

Bu arada Nazi önderlerinden Adolf Eichmann da,Haganah'ın konuğu olarak Filistin'e davet edildi.1930'lu yıllar boyunca Siyonistlerin Nazilerle işbirliği yapmaları sayesinde Filistin'e göç stratejisi rahatlıkla uygulandı.Siyonistler bu dönemde Avrupa Yahudilerini kurtarmaya yönelik en küçük bir çabayı bile engellediler.Çünkü bu durum Yahudilerin Filistin dışında başka ülkelere göç etme alternatifini de içeriyordu.Filistin'i sömürgeleştirmek ve Arapları yok etmek hırsı Siyonist hareketin,ölümün kıyısında bulunan Yahudilerin kurtarılmasına karşı çıkışını beraberinde getiriyordu.Bu nedenle Dünya Siyonist Örgütü,1933'ten 1935'e kadar göçmenlik başvurusunda bulunanların taleplerini geri çevirdi.

Alman Yahudileri Siyonistlerin ırk ölçütlerine uygun değillerdi.Bunlar Filistin'de çocuk doğuramayacak kadar yaşlı oldukları gibi Siyonist bir sömürge oluşturmaya yetecek meslekî bilgilerden de yoksundular ve en önemlisi Siyonist değillerdi.Onların yerine Dünya Siyonist Örgütü,ABD,İngiltere ve diğer ülkelerden güvenlik problemi olmayan genç ve eğitimli binlerce Siyonisti Filistin'e yerleştirdi.Özellikle ABD'nde bu ülkeye Yahudi göçünü kolaylaştıracak yasa değişikliklerine Siyonistler şiddetle karşı çıkıyorlardı.Haham Wise 1938'de ABD Kongresi'ne yazdığı bir mektupta Yahudilere ABD'nde sığınma hakkı tanıyan bir yasaya karşı olduklarını Amerikan Yahudi Kongresi Başkanı sıfatıyla yazıyordu.

Zor durumda olan Yahudilerin Britanya topraklarına sığınmasına ilişkin girişimlere de Siyonistler şiddetle karşı koydular.İsrail'in ilk Cumhurbaşkanı,Balfour Deklarasyonu'nun mimârı,Siyonist lider Weizmann bu politikalarını şöyle açıklıyordu:

"Avrupa'daki altı milyon Yahudi'nin umutları göçte.Bana sordular:'Altı milyon Yahudi'yi Filistin'e götürebilir miyiz?' diye.Cevabım 'Hayır' oldu...O trajedinin derinliklerinden (Filistin'e götürmek için) kurtarmak istediklerim genç insanlar.Yaşlılar gelip geçicidir.Yazgılarına katlanacaklar ya da katlanmayacaklardır.Onlar tozdur,şu zalim dünyada ekonomik ve ahlâkî toz...Hayatta kalacak olan sadece genç dallardır.Bunu böyle kabullenmek zorundalar."(2)

Siyonistlerin Yahudi halkına ihaneti İkinci Dünya Savaşı sırasında da devam etti.Auschwitz'de fırınlarda binlerce Yahudi yakılırken Slovakyalı Yahudi lider Haham Michael Dov Weissmandl bu insanlara askerî girişimler de dâhil yardım edilmesi çağrısında bulundu.Aslında tüm 1940'lı yıllar boyunca Yahudi sözcüleri defalarca yardım talebinde bulundular.Ancak her defasında Siyonistlerin engelleme çabaları ile karşılaştılar.1953'te ortaya çıkan anlaşmalar Nazilerle Siyonistlerin işbirliğini gösteriyordu.Budapeşte'de Yahudileri Kurtarma Komitesi'nden Siyonist Lider Dr. Rudolph Kastner,Adolf Eichmann ile Macaristan'daki Yahudi sorununun çözümlenmesi konusunda anlaşmışlardır.600 ileri gelen Yahudi'ye karşılık diğerleri gözden çıkarıldı.Yahudileri Kurtarma Komitesi'yle Yahudileri imhâ edenler arasındaki işbirliği Budapeşte ve Viyana'da somutlaştı.Siyonist lider Kastner ise SS içinde önemli görevler üstlendi.Naziler SS'in bünyesinde,İmhâ Bürosu ile Ganimet Bürosu'na ek olarak bir de Kurtarma Bürosu kurmuşlardı.Bu büronun başına Kastner getirildi.Kastner savaş sonrasında işlevini sürdürdü SS Generali Kurt Becher'in savaş suçlarından yargılanmasını önlemek için devreye girdi.

Becher 1944'te Nazileri temsilen Siyonistlerle görüşmeler yürüten kişiydi.Ayrıca binbaşı rütbesiyle Polonya'da görev yapan bu SS,Yahudileri imhâ görevini yerine getiren ölüm müfrezelerinin komutanlarındandı.Becher,Polonya ve Rusya'da "Yahudi kasabı" olarak ünlenmişti.Heinrich Himmler tarafından tüm Nazi toplama kampları komiserliğine atanan Becher savaş sonrası Siyonistlerce korundu.Pek çok şirkete sahip olan Becher uzun yıllar İsrail'e buğday sattı.Sahibi olduğu Cologne-Handel Gesselshaft,İsrail'le en çok iş yapan firmalardan biriydi.11 Ocak 1941'de,daha sonra İsrail Başbakanı olan Yitzhak Shamir,Siyonist Askerî Örgüt lrgun adına Nazilere resmî bir anlaşma önerdi.Bu öneri,savaştan sonra Türkiye'deki Alman Büyükelçiliği dosyalarında ortaya çıkarıldığı için "Ankara Belgesi" olarak adlandırılmıştır.

Belgeye göre:

"Yahudi kitlelerin Avrupa'dan çıkarılması Yahudi sorunun çözümü için ön koşuludur;ancak bunun gerçekleştirilebilmesi bu kitlelerin Yahudi halkının anavatanı olan Filistin'e yerleştirilmesine ve tarihî sınırları içinde bir Yahudi devletinin kurulmasına bağlıdır..."

Ulusal Askerî Örgüt (Irgun),Alman Reich'ı ile onun yetkililerinin Almanya'daki Siyonist faaliyetler ile Siyonist göç plânları konusundaki iyi niyetlerinin bilincinde olarak şu görüşlere sahiptir:

1-Alman düşüncesine uygun olarak Avrupa'da kurulacak yeni düzen ile Ulusal Askerî Örgüt'ün varlığında cisimleşen Yahudi ulusal hedefleri arasında ortak çıkarların varlığı mümkündür.

2-Yeni Almanya ile İbrani alemi arasında bir işbirliği mümkündür.

3-Ulusal temelde tarihî bir Yahudi devletinin Alman Reich'ıyla yapılacak bir anlaşma çerçevesinde kurulması gelecekte Ortadoğu'daki Alman çıkarları açısından gereklidir.Bu düşüncelerden yola çıkan Filistin'deki Ulusal Askerî Örgüt,İsrail özgürlük hareketinin yukarıda belirtilen ulusal hedeflerinin Alman hükûmeti tarafından tanınması koşuluyla,savaşta Almanya'nın yanında aktif olarak yer almayı teklif eder." (lrgun'un Almanya'nın yanında savaşa katılmasıyla ilgili önerinin orijinal metni David Yisraeli'nin "1889-1945 Alman Politikasında Filistin Sorunu" adlı çalışmasında mevcuttur.)

Siyonizm'in Yahudi halkına ihanetinin temelinde emperyalizmin çıkarlarıyla özdeşleşme yatıyordu.Çıkışından itibaren Siyonizm,hatalı bir biçimde anti-Semitizm'e tepki olarak gösterildi.Anti-Semitizm'le,Siyonizm arasında iç bağlantılar vardır,ama bu bağlantılar Siyonizm'in bire bir anti-Semitizm'in ürünü olduğu anlamına gelmez.Ancak Siyonizm,anti-Semitizm'in varlığına bağımlıdır,onun yok olması,Siyonizm'in varlık zeminini daraltacaktır.Buna karşın,anti-Semitizm,Siyonizm'in nedeni değil,bahanelerinden biridir.Yahudi ulusalcılığının diğer biçimleri gibi Siyonizm de,Yahudi orta ve küçük burjuvazisinin,Yahudiliğin yıkılması ve çözülmesi sürecinden,Yahudiliğin yitirilmekte olan rolü için,onun yerini dolduracak bir şeyler bulmak amacı güden hareketlerdir.Bu küçük burjuvaziyi karakterize eden bir harekettir.Küçük burjuvazi bir halkın en ulusalcı kesimidir.

Derinleşen sınıf çelişkileri ve kapitalist tekelleşme dolayısıyla ezilmekten,görünüşte bu gelişmeye paralel yürüyen ama gerçekte ona karşı etkide bulunan ulusalcı hareketin yardımıyla,çıkış yolu bulmaya çalışır.Ancak giderek Britanya emperyalizminin çıkarlarına hizmet eden hareketin önderliğini,Yahudi büyük burjuvazisinin bir bölümü devralır.Balfour Deklarasyonu,Siyonizm'in küçük burjuva döneminin kapanışını ve emperyalist dönemin başlangıcını ifade eder.Siyonizm karşı devrimin bir unsurundan başka bir şey değildir.

Siyonizm'in kurucu önderleri Moses Hess,Theodor Herzl,Chaim Wiezmann devlet gücünün,sınıf egemenliğinin ve sömürü düzeninin yanında yer aldılar.İktidar olgusuna tapınan Siyonistler,güçle özdeşleştirdikleri anti-Semitistlerin himayesini aradılar.Bu temelde Yahudi halkını da aşağıladılar.Onlara göre Yahudiler,yıkıcıydılar,disiplinsiz ve muhalif rûhluydular.Siyonistler hiç sıkılmadan ırkçı Yahudi düşmânlığına hizmet ettiler.Siyonizm'in kirli tarihinin temel unsuru bizzat Yahudi halkının Siyonist amaçlar açısından tehlikeli görülmesidir.Yahudi halkını zulümden korumak için,onu ezen rejimlere karşı direnişi örgütlemek gerekiyordu.Oysa bu rejimler,Filistin halkına bir göçmen kolonisini dayatabilecek askerî ve politik güce sahiplerdi.Dolayısıyla Siyonist hedefler ancak onların desteği ile mümkündü.Siyonistler,Yahudileri Filistin'de sömürgeci olmaya ikna edebilmek için ezilmelerine ihtiyâç duyuyor,ezenlerin de göçü himaye etmesini istiyorlardı.

Nazilerle Siyonistlerin birçok ortak yanları vardır,örneğin Siyonist lider Vladimir Jabotinsky "Yahudi Savaş Cephesi" (1940) adlı kitabında "Arapların göçüp gitmesini soğukkanlılıkla tasarlamak için gereken büyük ahlâkî otoriteye sahip olduğumuza göre,900.000'inin olası gidişini üzüntüyle karşılamamıza gerek yok.Herr Hitler son zamanlarda nüfus nakline yaygınlık kazandırıyor." Jabotinsky'e göre Yahudilerin katledilmesi Siyonizm'e "büyük ahlâkî otorite" sağlamıştı.Bu "otorite" Arapların sürgün edilmesini sağlamak için kullanılmalıydı.Siyonistler bu çizgide Nazileri takip ettiler.Siyonistler kendilerine Filistin halkını kurbân seçtiler.Onlar üzerindeki fetih plânlarını katliam ve zorla göç ettirme ile uyguladılar.Tüm bunları yaparken de kendilerini Nazilerin Yahudilere yaptıkları kıyımın toplu kefenine sakladılar.

Bu arada Hitler'in,soykırıma yol açan fanatik Yahudi düşmânlığını rasyonel açıklamaların ötesinde yer alan bir şey gibi gördüler.Oysa,ırkçılık kurumsallaşmış sömürgecilik ve emperyalizmle aynı kökten geliyordu.Gaz odalarının tohumları,zencilerin köle ticâreti yoluyla kitlesel olarak köleleştirilmeleri ve öldürülmelerinde,Orta ve Güney Amerikalı yerlilerin toptan yok edilmelerinde yatar.Bunlar soykırımın ilk örnekleridir.Çünkü milyonlarca insan sözde "aşağı","lânetli","alt-insan" olduğu için bu özellikleri taşıyan kolektif bir gruba aidiyetten dolayı öldürülmüşlerdi.İkinci Dünya Savaşı'na kadar sömürgecilik ve emperyalizm Avrupa dışında gerçekleşmişti.Ancak Alman emperyalizmi açısından Doğu Avrupa'yı sömürgeleştirmek neredeyse bir kaderdi.Naziler açısından salt Yahudilerin köleleştirilme ve yok edilmeleri gündemde değildi,bunların yanı sıra Çingeneler ve Slav halkları da onların hedefiydi.Bugün unutulan bir gerçeğe göre gaz odalarında imhâ edilen ilk grup Yahudiler değil,"zihin sağlığından yoksun" olarak damgalanmış etnik Almanlardır.

Bu insanlardan 200.000'i kadın,çocuk ayrımı gözetilmeden 1940-1941'de Aktion T4'te imhâ edilmişlerdi.Öte yandan Japonların Mançurya'da "731 nolu birim"deki vahşeti Auschwitz'den çok da farklı değildi.Hiroshima ve Nagasaki üzerine atom bombası atarak 250.000 Japon sivilin gaddarca öldürülmesi de "özel türde" insanlara yönelik ırkçı şiddetin bir tezahürüydü.ABD amirali Halsey,Japonlarla ilgili olarak şunları söylüyordu:"Tüm Pasifik'te maymunları boğuyor ve yakıyoruz,yakmak da boğmak kadar keyifli."

Irkçılık ve soykırım İkinci Dünya Savaşı süresince salt Yahudileri hedeflemedi,milyonlarca insan da bundan payına düşeni aldı.Kapitalizmin barbarlık potansiyeli ile ilgili olan Yahudi Soykırımı'nın temelleri,Almanya'da olduğu gibi Fransa,Rusya ve ABD'ndeki anti-Semitik düşmânlıkta boyutlanıyordu.Ayrıca Siyonistler Yahudi Soykırımı'na karşı kılını kıpırdatmaz ve sözde bir suskunluk edebiyâtını ileri sürerek tüm insanlığı suçlarken de haksızdırlar.Çünkü Amsterdamlı işçiler Nazı işgâlinin ilk Yahudi düşmânı tedbirlerine karşı Şubat 1941'de muhteşem bir grev başlattılar.Danimarkalıların direnişi,Yahudileri bir gecede İsveç'e kaçırarak,hemen tüm Danimarkalı Yahudilerin canını kurtardı.Nazilere karşı direnişin boyutları da bugüne kadar hep çarpıtılmıştır.Oysa Şubat 1933'ten Eylül 1938'e kadar Nazi mahkemeleri siyâsal nedenlerden dolayı 225.000 kişiyi mahkûm etmiştir.Nazilerin iktidara geldiği tarihten savaşın başladığı tarihe kadar siyâsal nedenlerle tutukladıkları insan sayısı 600.000'di.1943 ilkbaharında toplama kamplarında siyâsî nedenlerle tutuklu yabancı,yabancı işçi,köle statüsünde emekçi,savaş esiri vb. konumda 1.663.550 kişi bulunuyordu.

Nazi imparatorluğunun Yahudilere yaptığını hiçbir şey bağışlatamaz,ancak savaşın arka plânında yer alan gerçekler de Siyonistlerin "ahlâkî otoritesi"ni sarsacak niteliktedir.Siyonistlerin Yahudi Soykırımı sırasındaki tutumunu Haham Weissmandl'ın Siyonist liderlere gönderdiği mektuptan izlemekte yarar var.Temmuz 1944 tarihli mektupta şunlar yazılıydı:"Neden şu âna kadar hiçbir şey yapmadınız?Bu korkunç ihmâlin sorumlusu kim?Siz değil misiniz,Yahudi kardeşlerimiz?..Sizler ki dünyadaki en büyük servet olan özgürlüğe sahipsiniz..."

Weissmandl bir başka yazısında şöyle diyordu:

"Size şu özel mesajı gönderiyoruz:Dün Almanlar,Macaristan'daki Yahudileri sınırdışı etmeye başladılar.Sınırdışı edilenler siyanür gazıyla öldürülmek üzere Auschwitz'e götürülüyorlar.İşte dünden başlamak üzere Auschwitz'in programı:Erkek,kadın,çocuk,yaşlı,bebek,sağlıklı ve hasta ayırmaksızın günde 12.000 Yahudi gaz odasına girecek.Ve siz Filistin'de ve bütün ülkelerdeki kardeşlerimiz,siz bütün kralların elçileri,sizler böylesine büyük bir katliam karşısında nasıl suskun kalabiliyorsunuz?Her defasında binlercesi alınıp götürülerek öldürülen Yahudilerin sayısı altı milyonu bulmuşken hep susuyorsunuz.Ve şimdi yine onbinlercesi öldürülür ya da öldürülmeyi beklerken yine suskunsunuz.Parçalanmış yürekler size yardım diye haykırıyor ve acımasızlığınıza feryat ediyor.Sizler olanları böylesine soğukkanlı bir suskunlukla seyredebildiğinize göre insan değilsiniz ve sizler de katilsiniz,çünkü Yahudi insanlarının yok edilmesini şu ân,şu saat durdurabilecek ya da geciktirebilecekken kollarınızı bağlamış oturuyor ve hiçbir şey yapmıyorsunuz.Sizler,kardeşlerimiz,İsrailoğulları,yoksa aklınızı mı yitirdiniz?Bizleri saran cehennemin farkında değil misiniz?Paralarınızı kimlere saklıyorsunuz?Katillere mi?Yoksa delilere mi?Gerçek hayrı kim işliyor:Huzur ve güven dolu köşelerinizden ortaya topu topu bir-iki kuruş atıveren sizler mi,yoksa şu cehennemin dibinde kanlarını akıtan bizler mi?.."(3)

***

1-Ralph Schoenman,Siyonizm'in Gizli Tarihi,İstanbul:1988,s.50. (393)

2-Ralph Schoenman,Siyonizm'in Gizli Tarihi,a.g.e.,s.54. (395)

3-Ralph Schoenman,Siyonizm'in Gizli Tarihi,a.g.e.,s.55. (401)

*Suat Parlar,Naziler ile Siyonistlerin işbirliği;Suat Parlar,Ortadoğu:Vadedilmiş Topraklar,3. bs.,İstanbul:Mephisto Yayınları,2006;halksahnesi.org,24 Aralık 2017.

http://www.halksahnesi.org/2017/12/24/naziler-ile-siyonistlerin-isbirligi-suat-parlar/

Hrant,Talat Paşa'nın intikamı için öldürüldü/Prof.Dr.Taner Akçam*

Hrant Dink'i niçin evinin önünde öldürmediler?Ya da niçin kaçırıp,öldürüp,cesedini bir yere atmadılar,diğer faili meçhullerde yaptıkları gibi?Bunların her birisini isteselerdi yaparlardı.Ama böyle yapmak yerine,Agos'un önünde,cadde ortasında,herkesin gözü önünde,hem de kafasına arkadan sıkarak öldürdüler!Çünkü Hrant nezdinde Ermenilerden Talat Paşa'nın intikamını almak istediler.

Sevan Nişanyan Facebook sayfasında Hrant Dink için yazdığı bir yazıda özetle,"Cinayet son derece açık ve aydınlık bir cinayettir.Çözülmedi diyenler yanlış yapıyorlar" diyor.Ve gelişmeleri basitçe özetliyor.Her şey,cinayet Genelkurmay'ın bildirisi ile başladı."Hesap soracağız" denildi ve düğmeye basıldı.Valilikte tehdit edildi;ülkücüler Agos önüne gönderildi ve Veli Küçük ile Doğu Perinçek önderliğinde,Talat Paşa Komitesi büyük bir kampanya başlattı.Ertuğrul Özkök yönetiminde Hürriyet kampanyanın basın ayağını yürüttü.Sonra da cinayet...

Sevan haklı...Aradaki halkalara ilişkin elimizde belge olmaması önemli değil.Belki de hiç belge üretilmedi bu ara halkalar için...Birkaç telefon yetti de arttı...Ertuğrul Özkök'e resmî belgeli emir gitmesine,Talat Paşa Komitesi'ne "haydi eyleme geçin" denmesine gerek yoktu ki,onlar zaten vaziyetten vazife çıkartacak bilgi,yetenek ve zekâya sahiptiler.

Hrant Dink cinayeti,T.C. Devleti'nin en organize cinayetiydi.Son derece de açık ve aleni işlendi.Hem işlenmesi aleni hem de daha sonra sürece yayılarak "üstünün örtülmesi" de aleni yapıldı.Aslında "üstü örtüldü" denen de hepimizin gözleri önünde...

Yani ortada kimsenin bilmediği bir şey yok.

Hrant Dink,Ermeni olduğu için ve Talat Paşa'nın intikamını almak için öldürüldü.Hrant'ın öldürülmesi 1,5 milyon+1'dir.Bu ülkede hâlâ bunu görmek istemeyen;Hrant'ın ölüm yıldönümünde gözyaşı döken ama ertesi günü,soykırım kelimesinden öcü gibi kaçan büyük bir topluluk var.Bu nedenle,yıllar önce bir yazıda yazdığım bazı bilinenleri tekrar etmek istedim.

Soru basit:Hrant Dink'i niçin evinin önünde öldürmediler?Ya da niçin kaçırıp,öldürüp,cesedini bir yere atmadılar,diğer faili meçhullerde yaptıkları gibi?Bunların her birisini isteselerdi yaparlardı.Ama böyle yapmak yerine,Agos'un önünde,cadde ortasında,herkesin gözü önünde,hem de kafasına arkadan sıkarak öldürdüler!Niçin?

Çünkü Hrant nezdinde Ermenilerden Talat Paşa'nın intikamını almak istediler.Talat Paşa,15 Mart 1921'de,Berlin'de,Soykırım'dan sağ olarak kurtulan Soghomon Tehlirian tarafından,cadde ortasında,herkesin gözü önünde öldürüldü.Tehlirian,Talat Paşa'ya arkadan yaklaştı ve kafasına sıkarak öldürdü.Kaçarken yakalandı.2-3 Haziran 1921 tarihlerinde görülen davâ sonucunda da beraat etti.

Cinayetin,bilmediğiniz bir başka benzerliği daha var:Tehlirian olay yerinden kaçarken yakalanmıştı ama aslında suikast plânını yapanların aldıkları karara göre kaçmaması,olduğu yerde durması ve teslim olması gerekiyordu.Hrant Dink soruşturmalarında varolan bazı kayıtlardan aslında Ogün Samast'ın da kaçmaması,en azından İstanbul'da yakalanması gerektiğinin plânlandığı anlaşılıyor.Her şey,1921'deki gibi olmalıydı.Amaç hem Talat Paşa'nın intikamını almaktı hem de Ermenilere 1915 Soykırımı'nı,onların sesini boğmak için yaptıklarını hatırlatmaktı."Biz bu topraklarda bir Ermeni'ye,1915'ten sonra özgürce konuşma imkânı vermeyiz" demek istiyorlardı.

Her şey,ama her şey,1921 yılında işlenmiş suikastın intikamını almaya uygun örgütlendi.Yasin Hayal'in,McDonalds olayı sonrası,hapisten çıktığında,babası ile Talat Paşa'yı konuştuğunu biliyoruz.Babasına soruyormuş,"Baba,Talat Paşa'nın nasıl öldürüldüğünü biliyor musun?" Bayağı bilgi sahibi de olmuş olay hakkında aslına;"Talat Paşa'yı öldüren adamın cezâ almadığını,serbest bırakıldığını da biliyor muydun?" diye ekliyormuş.

Hrant Dink cinayeti ile bugün artık unuttuğumuz,Talat Paşa Komitesi ve yürüttüğü eylemler arasında doğrudan bağın altını çizmekte fayda var.

Talat Paşa Komitesi,"Ermeni Soykırımı uluslararası bir yalandır" sloganı altında,Avrupa'da ve Türkiye'de Ermeni düşmânlığını örgütlemek amacıyla kurulmuştu.Başta İstanbul sonra Lozan 2005,Berlin 2006,Paris ve Kuzey Kıbrıs 2007 Talat Paşa mitingleri düzenlemişlerdi.Bu komite,Ergenekon'un en önemli kitlesel örgütlenmelerinden birisiydi.Kurucu üyelerinin bir kısmı Ergenekon davâsı sanığı ve tutuklusu idiler.Bugün ise iktidar ortağılar...

*Prof.Dr.Taner Akçam,Hrant,Talat Paşa'nın intikamı için öldürüldü,Gazete Duvar,19 Ocak 2020.

https://www.gazeteduvar.com.tr/forum/2020/01/19/hrant-talat-pasanin-intikami-icin-olduruldu/