Barış Manço'dan toplum eleştirileri:Satirik şarkılar/Onur Bıçak*

Şarkılarıyla insânların duygu ve düşüncelerine tercümân olan bir sanatçı,kalemi eline yergi için aldığında da birçok şeyi gözler önüne serebilir.

Barış Manço 1943-1999
1 Şubat 1999'da,56 yaşındayken hayâta gözlerini yuman Barış Manço,arkasında 200'ün üstünde eser bıraktı.Anadolu Rock türünün kurucularından sayılan ve şarkılarını çeşitli tarzlarda bestelemiş olan sanatçı,bazı şarkılarında toplum eleştirileri yapmış,sade ve akıcı bir dille yanlış olarak nitelendirdiği şeyleri dile getirmiştir.Şarkıların üzerinden yıllar geçmiş olmasına rağmen bugün hâlâ aynı sorunları yaşıyor olduğumuzu görmek sizleri biraz üzebilir.Ama şarkıları sindire sindire dinlediğinizde,Barış Manço'nun nasıl nokta atışı tespitler yaptığını,sizi üzmesine karşılık güzel öğütler ve birtakım hayât felsefeleri de sunduğunu göreceksiniz.Az bilinen ama mutlakâ herkes tarafından dinlenilmesi gereken bu satirik şarkılardan ufak bir liste hazırladım.

1-Hemşerim Memleket Nire?
1993 "Mega Manço" albümünden

İnsânların "açlık ve savaşı" sorun olarak görmediklerine sitem eden Barış Manço,dünyâyı uçtan uca dolaştığını ve her yerde dillerde tek bir sorunun hâkim olduğunu söylüyor:"Hemşerim memleket nire?" Bireyciliği ve vurdumduymazlığı "dört duvarını ören çatısını kapatıp içeriden kitlemiş kapıyı" sözleriyle anlatan parça,dünyânın en büyük sorunlarından biri olan ırkçılığı da es geçmemiş:"Kardeşlik ve eşitlik üstüne uzun uzun nutuklar çekip,niye senin derin benden daha koyu diyen çok!"
[https://www.youtube.com/watch?v=Gx6262LrWko&t=3s]

2-Kazma
1983 "Estağfirullah...Ne Haddimize!" albümünden

Şarkıdaki şu dizeler çıkar ilişkilerimizin,alın teri olmadan para kazanma isteğimizin,elimizdekilerle yetinemeyişimizin atasözlerimize bile yerleşmiş olduğunu bir tokat gibi yüzümüze çarpıyor:"Komşunun tavuğu komşuya kaz görünür dersen,kaz gelen yerden tavuğu esirgemezsen,bu kafayla bir baltaya sap olamazsın ama gün gelir sapın ucuna olursun balta!" Şarkının sonuna da "Kazma olmaya özenmeyin dostlar" diye ekliyor Barış Manço.Sanırım bunun sebebi de "kazma özentiliğinin" bahsi geçen kazmalardan daha büyük bir sorun olması.
[https://www.youtube.com/watch?v=awJjQTbi638]

3-Dıral Dede'nin Düdüğü
1993 "Mega Manço" albümünden

Daha fazla geç kalınmadan görülmesi gerekeni görmeye davet eden Barış Manço,açgözlülüğü,cimriliği ve güç uğruna yapılan kötülükleri sert bir dille eleştirirken bir yandan da hesap sormayı unutmuyor:"Hele destûr.Maşallah bu ne kudret böyle!Zayıfları ezmedin mi söyle?"
[https://www.youtube.com/watch?v=UaY-JDa_rJ4&t=2s]

4-Ahmet Bey'in Ceketi
1988 "Ful Aksesuar '88 Manço:Sahibinden İhtiyâçtan" albümünden

Şarkıda herkesin gömlek giydiği bir toplumda ceket giyen Ahmet'in hikâyesi anlatılıyor.Hikâye,konu komşuya dert olmuş "Ahmet ve ceketi'nin" günün birinde nasıl "Ahmet Bey ve Ahmet Bey'in ceketi" olarak anılmaya başladığını anlatıyor.Hasetçiliği,çekememezliği yergi dolu dizelerle anlatan Barış Manço,bizlere bir de müthiş bir hayât felsefesi sunuyor:"Meğerse tüm kerâmet,ceketteymiş be Ahmet.Barış'a sorar isen sen bu yolda devam et!"
[https://www.youtube.com/watch?v=F2BOgCv38ZE]

5-Halil İbrahim Sofrası
1983 "Estağfirullah...Ne Haddimize!" albümünden

Toplumsal değerlerin yitirildiğini ve ahlâkî çöküşün ileri boyutlara vardığını anlatan bu parçada Barış Manço,önem verdiğimiz şeyleri tekrar gözden geçirmemiz istiyor.Târihsel bir konsept ile ilerleyip iyi ve kötüyü yan yana getirdikten sonra,insânı garip hissettiren bir düşüş ile son buluyor:"Sapa,kulpa,kapağa itibâr etme dostum,içi boş tencerenin bu sofrada yeri yok!Para,pula,ihtişâma aldanıp kanma dostum,içi boş insânların bu dünyâda yeri yok!”
[https://www.youtube.com/watch?v=CZWHbfr9iBs&t=1s]

*Onur Bıçak,Barış Manço'dan toplum eleştirileri:Satirik şarkılar,8 Temmuz 2020.

https://www.onurbicak.com.tr/blog/2020/07/08/baris-mancodan-toplum-elestirileri-satirik-sarkilar/