"Filistin halkıyla en tutarlı ve devrimci ilişkiyi kuranlar Türkiyeli devrimcilerdi"/Oktay Duman*

Türkiye solunun içe kapanık ve dünyâya kapalı olduğu eleştirisi,bu hareketlere karşı en sık dile getirilen eleştirilerden biriyken,bu hareketlerin Filistin mücâdelesine verdikleri büyük aktif destek bu eleştiriye karşı verilecek en net cevap olarak hafızalarda yerini alıyor.Oktay Duman,hafızadaki bu büyük izleri "Devrimcilerin Filistin Günlüğü" isimli iki ciltlik çalışmasıyla kayda geçirdi.Duman'la bu işbirliğinin nasıl ortaya çıktığını,şekillendiğini ve geliştiğini ve Filistin mücâdelesine hangi devrimcilerin katıldığını konuştuk.

-Genel bir soruyla başlayalım.Türkiyeli solcuların Filistin mücâdelesine 1960'ların sonundan başlayarak 1990'lara kadar uzanan aktif katılımı sözkonusu.Kitâplarınızdan öğreniyoruz ki,Filistin kamplarına yaklaşık olarak üçbin kişi gitmiş Türkiye'den.Türkiyeli solcuları Filistin mücâdelesine çeken neydi?Neden bu yoğunlukta bir katılım gerçekleşti?

1960'lı yıllarda dünyâda gelişen siyâsal duruma bakmak gerekir.O yıllarda dünyâ genelinde emperyalizme karşı ulusal kurtuluş hareketleri gelişiyor,sömürgeciliğe karşı Latin Amerika'dan,Yakındoğu ve Uzakdoğu'ya kadar birçok yerde sömürge karşıtı hareketler birbirini izliyordu.Bu sosyal mücâdeleler 1968'e gelindiğinde,dünyâda başta öğrenci gençlik olmak üzere toplumun her kesimini,farklı toplumsal ve sınıfsal dinamikleri etkisi altına aldı.Emperyalizme ve kapitalizme karşı özgürlük ve eşitlik mücâdelesi bizim ülkemizde de kendine özgü bir dizi toplumsal dinamiğin etkisiyle hızla politik bir alan buldu kendisine.Buna bağlı olarak dünyâdaki ulusal kurtuluş savaşları yakından izleniyor,konuyla ilgili çıkan yayınlar elden ele hızla dolaşıma sokuluyordu.O günlerde Türkiye İşçi Partisi (TİP) içinde başlayan muhalefet arka arkaya kopuşlarla sonuçlanıyordu.Devrimci gençliğin lider kadroları,TİP'nin parlamenter sosyalizm mücâdelesine karşı silâhlı bir mücâdeleyle devrim yaparak sosyalizmin kurulabileceğine inanan bir çizgide buluşuyordu.Devletin arka arkaya gençlik önderlerine dönük katliâmları,faşistlerin saldırıları,legal alanın her geçen gün daralması,gençlik içindeki radikalizm eğilimlerini körüklüyordu.DEV-GENÇ içinde yaşanan ayrışma ve silâhlı mücâdele tartışmaları,kısa zaman sonra onları silâhlı mücâdele eğitimini en yakın nerede,nasıl alabileceklerine yönelik arayışları da başlattı.Vietnam ve Küba gibi Latin Amerika'da kimi ülkelerde verilen şehir gerillası eylemlerini yakından izliyor,şehir ve kır gerilla hareketlerinden derinden etkileniyorlardı.Hepsi de sınırötesi yerlerde olan bu ülkelere gitmek oldukça zor,hattâ o günün koşullarında neredeyse imkânsızdı.Bunun üzerine gözler sınırlarının hemen dibine,mazlûm Filistin halkının Siyonizm'e karşı başlattıkları direnişe çevrildi.

-Bu direnişe destek eylemleri ilk olarak Türkiye'de mi başladı?

O günlerde Türkiye'de İstanbul,Ankara gibi şehirlerin farklı üniversitelerinde özellikle tıp ve mühendislik bölümlerinde okuyan Filistinli ve yine İranlı kimi öğrencilerden bilgi alma olanakları vardı.Bu öğrencilerin bir kısmı daha sonra hem onlara sınır geçişlerinde eşlik edecek hem de Filistinli örgütlerin temsilcileriyle yapılan görüşmelerde tercümanlıklarını yapacaktı.Siyâsî ve ideolojik tartışmalarla gençlik hareketinin de kendi içinde ayrışıp farklı örgütlerin etrafında yer almalarına yol açacak bir sürecin ön koşulları oluşuyordu.Bu arada Filistin halkıyla dayanışma amacıyla yaptıkları eylemler,gösteriler basın açıklamaları,arada bir kamuoyunun gündemine giriyordu.Silâhlı Filistinli eylemci grupların tek tek İsrail Siyonizm'ine karşı yaptıkları bazı askerî eylemler basına yansıyor,devrimci hareketin dikkatini çekiyordu.

-Filistin'deki hareketlenmeden ciddi bir şekilde etkileniyorlar diyebiliriz...

Türkiye'de oluşan bu devrimci hava,o günlerde birbirinden habersiz çok sayıda devrimci birey ve grubun askerî eğitim almak için gözlerini Suriye,Lübnan ve Ürdün topraklarındaki Filistin kamplarına çevirmesine neden olmuştu.Bu gelişmelerin bir parçası olarak Filistin kamplarına gidecek olan devrimci gençlik,askerî eğitim alıp ülkeye dönmek ve edindikleri tecrübeyi burada başlatacakları silâhlı halk savaşı için değerlendirmek,bu arada mazlûm Filistin halkıyla enternasyonal dayanışmanın gereği olarak Siyonizm'e karşı omuz omuza savaşmak istiyordu.O günlerde her devrimcinin duvarlarını süsleyen Leila Khaled'in basına yansıyan kefiyeli fotoğrafıyla dünyâda ses getiren eylemlerinden derinden etkileniyordu.Henüz ne Ortadoğu denen coğrafyadan ne Filistin halkının sosyolojik yapısından ne târihî arka plânından ne de Filistin denilen toprakların çoktandır işgâl edildiğinden ve Filistin halkının sürüldükleri Suriye,Lübnan ve Ürdün topraklarında yer alan mülteci kamplarında yaşadıklarından haberleri vardı.Askerî kamplar ağırlıklı olarak Şeria Nehri'nin kıyılarında,Suriye,Lübnan ve Ürdün'ün iç kesimlerinde yer alıyordu.İlk gözlemlerinin yol açtığı kimi şaşkınlıkları zamanla aşıp Filistin gerçeği ve mücâdelesi hakkında zamanla daha gerçekçi değerlendirmeler yapacaklardı.

-Peki,'68 Kuşağı'ndan sonra gidenler?

Kitâplarımda vurguladığım gibi Filistin kamplarında 1960'lı yılların sonlarında başlayıp 1990'lı yıllara kadar tahminen üçbin kadar kişi eğitim aldı.'68 Kuşağı açısından bakıldığında amaç;bir ân önce askerî eğitim alıp ülkede yakında gelişip güçleneceğini öngördüğü bir halk savaşının temellerini atmak iken,12 Eylül'de gidenler için esas motivasyon,darbenin yol açtığı faşist terör dalgasından kurtulup bir cephe gerisi olarak soluklanacakları,güvenli bir alana kendilerini atma isteğiydi.Bu ana eğilimin dışında orada güçlerini toparlayıp,eğitim alıp bu geri çekilmeyi ileride cuntaya karşı başlatacakları bir gerilla mücâdele hedefiyle birleştiren kimi örgütlü ya da örgütsüz adımların atıldığını da söylemek gerekir.Aynı şekilde,1979 yılından itibâren PKK'nin güçlerini Ortadoğu'ya çekerek ilk silâhlı eğitimlerini Filistin kamplarında aldığını unutmamak gerekir.Gerek '68 gerekse '78 Kuşağı açısından bireysel katılımlar,gidişler olduğu gibi,örgütlü gidişlerin de olduğunu unutmamak gerekir.Toplamda kaç kişinin Filistinli örgütlerle bağ kurduğunun bilimsel kesinlikte bir izâhı zor olmakla birlikte,bu ancak Filistin Devlet Arşivi'ne ya da Filistinli örgütlerin arşivlerine girerek açığa çıkarılabilir.Fakat bugüne kadar bildiğim kadarıyla ben de dâhil,bu arşivlere girme olanağına sahip bir araştırmacı çıkmadı.

-Filistin mücâdelesine katılım için Türkiyelilere yol gösterenler coğrafyayı daha iyi tanıyan,sınır bölgesindeki şehirlerde büyümüş ve Arapça bilen gençler.İlk katılım nasıl sağlandı?

Filistin kamplarına ilk giden kişi ya da grubun kim ya da kimler olduğu sorusuna yanıt vermeden önce öncelikle bir gerçeğin altını çizelim.Bugüne kadar Filistin'e ya da Filistin kamplarına ilk giden Türkiyeli devrimcinin kim olduğu henüz kesin ölçüler içinde saptanabilmiş değil.Filistin Kurtuluş Örgütü (FKÖ)'nün arşivlerine girmeden bu saptamayı tam olarak yapamayacağız.Fakat eldeki güncel bilgilerden hareket ederek söylemek gerekirse,Filistin hareketiyle en uzun soluklu,derin ve katmanlı ilişkiyi kuran 1968 yılının Mart ayında altı kişilik bir grupla gitmiş olan Semih Dinç'tir.Devrimci yazınımızda ilk giden ve birçok devrimcinin kamplara götürülmesinde aracı kişi olarak adı geçen Abdülkadir Yaşargün ise,Mustafa Çelik'le birlikte 1968 yılının 1 Ekim günü Suriye'ye geçer.Oysa Semih Dinç ve arkadaşları,onlardan altı ay önce,yâni 1968 yılının Mart ayında,Mersin ve çevresinden katılan altı kişilik bir arkadaş grubuyla ilk olarak Halep'e geçerler,orada ilk resmî görüşmeyi yaparlar.Ardından farklı zamanlarda askerî eğitim almaları için sivil ve askerî okul öğrencilerinden oluşan ve sayısı zamanla 18 kişilik bir gruba kadar artan bir devrimci çevreye dönüşürler.Bu gerçek,bugüne kadar hep görmezden gelinmiştir.Yeri gelmişken bu önemli târihî detâyı burada vurgulamak isterim.

-Peki,Antakya ve çevresinden katılım nasıldı?

Antakya çevresinden 12 Eylül döneminde çok sayıda devrimcinin Ortadoğu'ya gittiği Filistinli kamplarında bulunduğu biliniyor.Özellikle ACİL Hareketi gibi bölgede bilinen hareketler çevresinden cuntaya karşı askerî ve siyâsî eğitim için çekilen,aranır duruma düşen,cân güvenliği için sınırdan geçen,sınırları iyi bildiği için defalarca yoldaşlarını ülkeye sokup tekrar sınırötesine geçen onlarca devrimci bulunuyor.Dil ve kültür yakınlığı,sosyolojik dokuyu biliyor olmaları,bir kısmının Suriye'de,üst düzeyde bürokraside yer alan akrabalık bağlarına sahip olması gibi kolaylaştırıcı faktörlerin olduğunu da unutmamak gerekir.Toparlamak gerekirse yukarıda saydığım faktörler,Antakya bölgesindeki devrimcilerin Suriye üzerinden Filistinli örgütlerle bağ kurmasını hızlandırmış ve kolaylaştırmıştır.

-Filistin mücâdelesi içinde Türkiye'de Samandağ Grubu olarak bilinen bir grup da var.Neden bu isimle anılıyorlar?

Samandağ Grubu olarak bilinen ya da adlandırılan grup İkinci Kuvâ-yi Milliye Örgütü taraftarlarıdır.Kuruluş ve seyirlerini Devrimcilerin Filistin Günlüğü I,1968-1975 kitâbımda etraflıca anlattığım ve "doğmadan ölen bir gerilla deneyimi" olarak tanımladığım gruptur.Ağırlıklı olarak Antep ve İslahiyeli devrimcilerden oluşmaktadır.Liderleri Celâl Özcan ve Abdulkadir Yaşargün'dür.12 kişilik silâhlı bir grup olarak Suriye'ye tekneyle Samandağ sırtlarından çıkıp Amanoslar'ı izleyerek gerilla mücâdelesini başlatma hedefiyle hareket ederler.Gruptan haberdar olan 6. Kolordu Komutanlığı,1972 yılının Haziran ayı içinde binlerce jandarmanın katıldığı bir operasyonla bölgeyi kuşatır.Grup bu hazırlıklardan habersiz onbeş gün içinde açlık tehlikesiyle karşılaşınca ikişer kişilik gruplarla köye indiklerinde köylüler tarafından yakalanıp jandarmaya teslim edilirler.İlerleyen yıllarda bazı çevreler Samandağ bölgesinde yakalandıkları için grubu Samandağ Grubu olarak tanımlamıştır.

-Çeşitli anlatılardan biliyoruz ki,Filistin mücâdelesine Türkiye'den katılanlar arasında yer alan Süleyman Sadık Öge Türkiyeli bir Yahudi.Bu mücâdeleye Türkiye'den katılan başka gayrimüslimler de var mı?

Türkiye'den Filistin mücâdelesine destek olan,mücâdelenin bizzat içinde yer alan,onlarla omuz omuza savaşan çok sayıda devrimcinin içinde MLSPB (Marxist-Leninist Silâhlı Propaganda Birliği) liderlerinden Süleyman Sadık Öge gibi Yahudi kökenli devrimciler olduğu gibi,TKP/B'nin (Türkiye Komünist Partisi/Birlik) bir dönem liderliğini yapmış olan Süryani Hristiyan kökenli İbrahim Seven gibi devrimciler de yer almıştır.Sizin de vurguladığınız gibi Süleyman Sadık Öge,Yahudi olmasına rağmen bir sosyalist olarak yaşadığı süre boyunca;ilk defa askerî eğitim almak için Filistin kamplarına gittiği 1970'lerin başından Bakırköy'de kimi detâyları hâlâ yeterince açığa çıkmayan karanlık bir cinâyetle katledildiği 1990'lı yıllara kadar,her zaman tutarlı ve kararlı bir anti-Siyonist,bir enternasyonalist devrimci olarak Filistin halkının haklı davâsının yanında yer almıştır.Bu isimler en bilinen örnekler olmakla birlikte,spesifik olarak Filistin halkıyla dayanışma için mücâdele eden gayrimüslim devrimci ve sosyalistlerin kimler olduğunun daha özel bir çalışmayı gerektirdiğini burada vurgulamak isterim.Ayrıca Filistin halkıyla dayanışma,onlarla omuz omuza mücâdele etme noktasında yer alanlar,kendilerini her şeyden önce bir sosyalist ve devrimci olarak gördüklerini dile getirir.Bu yanıyla,en azından ben röportaj yaptığım kişilerin etnik ve inançsal kimlikleri odaklı bir soru sormadığım için,yukarıda andığım çokça bilinen örneklerin dışında bir bilgi maalesef veremeyeceğim.

-Son olarak,Türkiye'de Filistin mücâdelesinin bayraktarlığı 1990'lardan itibâren İslâmcı grupların eline geçti diyebiliriz sanırım.Hamas'ın bir güç odağı olarak yükselişiyle birlikte,Türkiye'de bu mücâdele İslâmcılıkla özdeşleştirilir hâle geldi.Bu konuda ne düşünüyorsunuz?

Sizin de bildiğiniz gibi Filistin halkıyla en tutarlı ve devrimci ilişkiyi başından beri kuranlar hep Türkiyeli devrimciler oldu.1968 yılından itibâren bu uğurda kanlarını döktüler.Filistin halkının haklı ve meşrû mücâdelesini bulundukları her alanda savundular.Bu konuda her zaman tutarlı ve doğru bir ideolojik zeminde yer aldılar.Filistin halkının mücâdelesini aynı zamanda Siyonizm'e,onları destekleyen ve Ortadoğu'yu arka bahçeleri hâline getirmeye çalışan,halklara kan kusturan emperyalist gericiliğe karşı mücâdelenin bir parçası olarak ele aldılar.O yıllarda İslâmî cenahta Filistin sorununa sempati duyan ya da bu uğurda gidip savaşan insân sayısı bir elin parmaklarını geçmez.Siyâsal İslâm'ın Filistin sorununa ilgisi esas olarak 12 Eylül sonrası,dünyâ çapında sosyalizmin güç ve mevzi kaybettiği döneme denk düşer.Bunda Filistin hareketi içerisinde içten içe mevzi kazanmaya çalışan İslâmcı grupların,başta Müslüman Kardeşler olmak üzere 1982 Beyrut Kuşatması sonrası Filistin hareketine dayatılan Amerikan tipi barış ve Arafat'ın başını çektiği Oslo Görüşmeleri'nde dayatılan uzlaşmacı eğilimlere karşı tabanda yükselen radikal eğilimlerin karşılığını bu İslâmî gruplarda bulmasının büyük etkisi olmuştur.Filistin hareketine İslâmî ton egemen olmaya başladıkça Türkiye'deki siyâsal İslâm'ın Filistin hareketine olan ilgisi artmış;daha organik ve siyâsî ilişkiler kurmaya çalışarak bunu Türkiye'de yürüttükleri mücâdelenin âdetâ bir unsuru hâline getirmişlerdir.Aynı dönemde 12 Eylül Darbesi'nin hışmından kendisini korumaya çalışan devrimci hareketin gerek Türkiye'de gerekse dünyânın farklı ülkelerinde Filistin sorununu güncel olarak işleme,onunla aktif bağ kurma olanağı olmamıştır.Dünyâ çapında reel sosyalizmin birbiri ardına çözülmeye başlamasıyla inisiyatif,bu alanda siyâsî İslâmcıların eline geçmiştir.Burada asıl dikkat edilmesi gereken,bugün Filistin sorununu bayraklaştırmaya ve onunla dayanışmayı sanki sadece kendileri dert edinmiş gibi geçmişin üstüne perde çekme,özellikle sosyalist solun bu konuda başından itibâren izlediği tutarlı ideolojik çizgi ve somut adımları yok sayma çabalarıdır.Bu anlamda da sosyalist solun uyanık olma,geçmişine sahip çıkma,onu genç kuşaklara aktarma ve târihi güncelleme konusunda dikkatli olması gerektiğinin altını çizmek gerekir.Sadece kırka yakın devrimcinin o topraklarda Filistin halkıyla dayanışma içindeyken hayatını kaybettiğini,birçoğunun etkisini hâlâ hissettikleri kalıcı hasarlar yaşadıklarını bilmek bile,devrimcilerin Filistin halkı ve onun mücâdelesiyle kurduğu ilişkinin karakteri hakkında yeterince bir fikir verebilir diye düşünüyorum...

*Oktay Duman,"Filistin halkıyla en tutarlı ve devrimci ilişkiyi kuranlar Türkiyeli devrimcilerdi",Röportaj:Emre Can Dağlıoğlu,Nehna,6 Ağustos 2022.

https://nehna.org/filistin-halkiyla-en-tutarli-ve-devrimci-iliskiyi-kuranlar-turkiyeli-devrimcilerdi/