"Nazilere göre Mustafa Kemal'in başarısının en önemli nedeni Ermenilerin yok edilmesiydi"/Dr.Stefan Ihrig*

"Ataturk in the Nazi Imagination (Nazi Muhayyilesinde Atatürk)" kitabının yazarı Dr.Stefan Ihrig,Nazilerin Mustafa Kemal ve Türkiye algısını,etnik temizliğin bu algıdaki rolünü ve Türkiye'nin İkinci Dünya Savaşı süresince Naziler tarafından nasıl görüldüğünü konuştuk.

Türkiye tarihinde,daha Türkçesi bile yayımlanmadan tartışma konusu olan kitap sayısı,bir elin parmaklarını geçmez.Dr.Stefan Ihrig’in "Ataturk in the Nazi Imagination (Nazi Muhayyilesinde Atatürk)" kitabı,bunlardan biri.ABD'nde yayımlanır yayımlanmaz Türkiye'de köşe yazılarına konu olan kitap,1920'lerde kurulan ve 1933'ten başlayarak İkinci Dünya Savaşı'nın sonuna kadar iktidarda kalan Nazi Partisi'ne yakın gazetelerde ve partideki siyasetçilerin konuşmalarında,Mustafa Kemal'in ve yeni kurulan Türkiye Cumhuriyeti'nin nasıl resmedildiğine odaklanıyor.Kudüs'te bulunan The Van Leer Institute'ta çalışmalarını sürdüren Ihrig'le,Nazilerin Mustafa Kemal ve Türkiye algısını,etnik temizliğin bu algıdaki rolünü ve Türkiye'nin İkinci Dünya Savaşı süresince Naziler tarafından nasıl görüldüğünü konuştuk.

-Türkiye'nin Cumhuriyet'in ilk yıllarında Almanya'yı örnek almaya çalıştığı söylenir.Siz kitabınızda tam tersi bir perspektiften bakıyorsunuz.Naziler,Mustafa Kemal ve Türkiye'den ne yönde etkilendiler?

Naziler,Mustafa Kemal ve onun "Yeni Türkiye"sinden çeşitli yönlerde etkilendiler.Bunların en önemlisi,Birinci Dünya Savaşı'nın sonunda imzalanan barış antlaşmalarının revizyonuyla ilişkili.Bir yönden şöyle düşünmeliyiz:Naziler,politik bir hareket olarak Mustafa Kemal'le aynı zamanla yükseldi."Kurtuluş Savaşı",tam Nazi Partisi’nin kuruluşuna ve partinin ilk yıllarına denk geldi.Bu dönemde,yani Weimar Cumhuriyeti'nin ilk yıllarında,Mustafa Kemal'in savaşı,Alman medyası için büyük bir olaydı.Bu savaş,1919-1923 yıllarındaki Alman medyası için en önemli dış haber başlığıydı.Anadolu'daki savaşa dair haberler,şaşkınlık ve sempatik bir kıskançlıkla tartışılıyordu.Alman milliyetçiler,savaşı ve imparatorluğu kaybettikleri,demokratik bir rejim kurmaya zorlandıkları için travma yaşıyorlardı.Bu bağlamda,Mustafa Kemal ve "Kurtuluş Savaşı",gündemlerine girdi.Alman milliyetçileri,Anadolu'da yaşanan süreci,milliyetçi bir rüyanın gerçekleşmesi olarak görüyorlardı.

-Dolayısıyla Nazilerin etkilenmeleri bu dönemden başlıyor diyebilir miyiz?

Evet,Nazilerin Mustafa Kemal'den büyülenmesinin kökleri,1920'lere uzanıyor.Diğer Alman milliyetçileri gibi Naziler de,özellikle Versay Antlaşması'nın değiştirilmesi ve güçlü bir lider altında farklı bir iktidar kurmak başta olmak üzere,Almanya'nın sorunları için "Türk çözümü"nü tartıştılar.Özellikle,1923'ün sonunda Nazileri iktidara taşıyan "Birahane Darbesi"ne giden aylarda,Türk rol modeli,Naziler üzerinde etkiliydi.Bu,aynı zamanda,1924'te darbecilerin davası sırasında süren tartışmalarda da ortaya konan bir gerçek.Bu tartışmalarda,Hitler,Mustafa Kemal'i doğrudan rol modeli olarak,Mussolini'den bile daha yüksek bir mertebeye yerleştiriyor.

-Peki,Nazilerin iktidarda olduğu 1930'lar ve 1940'larda bu ilişki farklılaşıyor mu?

1933'te Naziler,Mustafa Kemal ve onun "Yeni Türkiye"sine hayranlıklarını açıklıkla dile getiriyorlardı.Üçüncü Reich'ın ilk yılında,yani 1933'te,Naziler kendi rol modelleri olarak Türkiye'yi çeşitli yollarla kutladılar.Bunlardan biri,Hitler'in Mustafa Kemal'i "Karanlığın içinde parlayan yıldız" olarak tanımlamasıydı.Bu cümle,Üçüncü Reich'ın Türkiye'ye bakışının resmi çizgisi haline geldi.Üçüncü Reich boyunca,Nazilerin Türkiye hayranlığı,Üçüncü Reich ile "Yeni Türkiye"yi eşleştirecek boyutlara ulaştı.Nasyonal sosyalizm ile Kemalizm,"ikiz hareketler" olarak tasvir edildi.Fakat başlangıçta,bu konuda yazılan birçok metin ve konuşan siyasetçiler,"Yeni Türkiye"nin milliyetçi inşa yolunda "Yeni Almanya"dan çok daha ileride olduğunu vurguladı.Hatta Naziler,Türkiye'yi bu anlamda yakalamak için ellerinden gelenin en iyisini yapacakları konusunda sözler verdiler.

-Türkiye,başarılı bir rol model olmaya devam mı ediyordu Naziler için?

Bu söylemsel eşleştirme sürecinde,Nazi metinleri ve siyasetçileri,"Yeni Türkiye"yi ulusal devletin yeni çeşidinin başarılı bir örneği olarak tasvir ettiler.Mustafa Kemal'in liderlik rolünü,"Yeni Türkiye"nin savaşın içinde doğduğunu,coşkulu bir devletin eski bir imparatorluğun küllerinden kendini var ettiğini ve tüm bunların azınlıklarından "kurtuldukları" için mümkün olabildiğini vurguladılar.Naziler,etnik tarih okumalarında Ermeni Soykırımı'nın yanı sıra,Türk-Yunan nüfus mübadelesine de yer verdiler.Fakat 1923'ten sonra,Türkiye'de halen azınlık grupların kaldığını genelde görmezden geldiler.Onların bakış açılarında,"Yeni Türkiye",mükemmelen "temizlenmiş" ulus-devlet örneğiydi. 

-Dolayısıyla Nazilerle Türkiye arasındaki ilişki,Osmanlı dönemindeki etnik temizliğin örnek alınmasını da içeriyor muydu?

Evet,Naziler için,"Kurtuluş Savaşı"nın öncesindeki etnik temizlik,Mustafa Kemal'in başarısının en başta gelen ön koşuluydu.Ulusal çizgide Türkiye'nin yeniden inşa edilebilmesi gibi daha büyük bir başarının ikinci ön koşulu da,Rumların sınırdışı edilmesiydi.Bu ikisi,Naziler için "paket teklif" gibi bir şeydi.Onlar için önemli olan,onların ve diğer Alman milliyetçilerin "Yahudiler" olarak algıladığı azınlıkların gitmiş olmasıydı.Büyük ihtimalle,onların nasıl yok olduklarından çok,yok olmuş olmaları önemliydi.Nazilerin "Yeni Türkiye" algısına göre,eğer Türkiye azınlıklarından "kurtulmasaydı",tüm bunları başaramayacaktı.Bu anlamda,Naziler ve diğer Alman milliyetçileri,"Yeni Türkiye"yi etnik-ırksal temelde bir ülke kurulmasının emsal vak'ası olarak görüyorlardı.

-Nazilerin Ermeni Soykırımı özelinde görüşleri var mı?

1920'ler ve 1930'larda,diğer Alman milliyetçileri gibi Naziler için de 1915'te yaşanılan üzerine konuşulduğunda,bizim bugün anladığımız gibi "soykırım" gibi kavramlardan başka terimler kullanılsa da,ne olduğuna dair anlayışlarında muğlaklık yok.Bu bağlamdaki Alman söylemi,tartışmaları ve algısı üzerine çalıştığım kitap yakında yayımlanacak.Nazilerin iki savaş arasındaki Almanya üzerine yazdıkları metinlerde,"Osmanlı Ermenilerinin yok edilmesi",genellikle Mustafa Kemal'in şu iki başarısının önemli nedenlerinden birisi olarak görülüyor:Savaşarak Sevr Antlaşması'nı devre dışı bırakmak ve bunu Lozan Antlaşması'yla değiştirmek.İkincisi ise şehirleri,fabrikaları,yollarıyla ülkeyi soluk kesici bir hızda ayağa kaldırmak.

-Naziler,İttihatçı liderlere nasıl bakıyorlardı?

İttihatçı liderler,Naziler için çok önemli değildi;olağanüstü olan Mustafa Kemal'di.Hitler'e göre,Osmanlı İmparatorluğu,eski,özellikle çok etnikli karakterinden ötürü "organik olmayan" bir imparatorluktu.Aynı Avusturya-Macaristan İmparatorluğu gibi...Hitler,Enver Paşa'dan da hayranlıkla bahsediyordu,fakat Enver,onun için,böyle bir imparatorluğu milliyetçi çizgide yeniden organize etmenin başarısız girişimlerine verilecek bir örnekti yalnızca.

-Mustafa Kemal'in ölümü,Nazi Almanya'sında nasıl yankılandı?

Mustafa Kemal'in ölümü de Üçüncü Reich basınında önemli haberlerden biri haline geldi.Ölümünün ardından,günler sonra bile birçok büyük gazete,Mustafa Kemal hakkında yazı dizileri yayımlamayı sürdürdü.Medyanın bu olayı ele alışı,yaygın duruma bakınca,yalnızca Propaganda Bakanlığı'nın direktiflerinin sonucuyla olmadığını,daha "derinden" gelen bir şeyler olduğu anlamına geliyor.

-Nazilerin bu özel ilgisine,Türkiye'den aynı şekilde karşılık geldi mi sizce?

Genel olarak ilgiden bahsediyorsak,buna evet diyebiliriz.Türkiye de Almanya'da neler olduğuyla ve Nazilerin 1930'lar boyunca neler yaptığıyla yakından ilgilendi.Türkçe gazeteler,Nazileri ve Almanya'yı büyük ölçüde tartıştı.Çünkü Almanya önemli bir ülkeydi ve Naziler,yeni bir siyaset ve devlet organizasyonu tarzı uyguluyorlardı.Bu,Türkiye'de de anlaşılmalıydı.Fakat Türkiye'de Üçüncü Reich'a yönelik olağanüstü bir hayranlık olmadı.Evet,Nazilerin yaptıklarından büyülenen Türk gazeteciler ve siyasetçiler vardı ama bunların hiçbiri,Nazilerin "Yeni Türkiye" için besledikleri hayranlığın yanına bile yaklaşamadılar.

"Naziler için Türkiye savaşta güvenilecek ülkeydi"

-Türkiye,İkinci Dünya Savaşı boyunca resmen tarafsız kaldı diyebiliriz.Fakat Nazilere göre,Türkiye gerçekten tarafsız bir ülke miydi?

Naziler için,İkinci Dünya Savaşı boyunca Türkiye,daha çok Franco'nun İspanyası gibi bir ülkeydi;sözde tarafsız,ancak yine de daha çok Almanya'nın olduğu Mihver devletlerinden yana.İspanya gibi,Türkiye'nin de gelecekte kendilerine katılacağını beklediler.Yine İspanya gibi,savaş boyunca en azından birkaç defa,Türkiye'ye güvenebileceklerini de hissettiler.Bu,Türkiye'den çok önemli hammaddelerin ithalatını da içeriyordu.Nazilerin esas gazetesi olan Völkische Beobachter'de,savaşın sonunda Türkiye'nin Almanya'ya savaş ilan etmesinden sonra yapılan tartışmalara bakarsanız,bunu en açık şekliyle görürsünüz.İlk sayfada yer alan makalelerin Türkiye'ye karşı her şeye rağmen sert ifadeler içermemesinden bahsetmiyorum yalnızca.Bu gazetelerde,Türklerin başka şansı olmadığının anlaşılması gerektiğini ima eden yazılar yer alıyordu.Bu,tarihte bir ülkenin kendisine savaş ilan eden başka bir ülkeye karşı,en dostane ve sempatik tavrıdır herhalde...

*Dr.Stefan Ihrig,"Nazilere göre Mustafa Kemal'in başarısının en önemli nedeni Ermenilerin yok edilmesiydi",Röportaj:Emre Can Dağlıoğlu,Agos,19 Aralık 2014.

http://www.agos.com.tr/tr/yazi/9998/nazilere-gore-ataturkun-basarisinin-en-onemli-nedeni-ermenilerin-yok-edilmesiydi