MHP raporu ve Cumhûriyet'in kurucu kodları/Prof. Dr. Taner Akçam*

Parlamento Komisyonu ortak raporunun ayrıntıları yavaş yavaş ortaya çıkarken [Özgecan Özgenç,Çözüm komisyonu ortak raporunda ne var,ne yok?,Medyascope,17 Şubat 2026. https://medyascope.tv/2026/02/17/cozum-komisyonu-ortak-raporunda-ne-var-ne-yok/],MHP'nin ön hazırlık raporu üzerinde özel olarak durmak gerekiyor.Rapor,hem hazırlanan raporlar içinde en uzunu (benim elimdeki Word belgesi tam 144 sayfa) hem de sürece öncülük eden bir parti tarafından yazıldığı için çok önemli.

Sürecin rûhuna ilişkin bilgileri doğrudan rapordan öğrenmek mümkün. Rapor ve kurucu kodlar

Raporun en kilit tartışma noktalarından birisi "Cumhûriyet'in kurucu kodları" konusu.MHP bu kodlarla oynanmasına asla sessiz kalmayacağını söylüyor.Tartışmayı "ihânet" sayıyor ve ısrârcılarını "hâin" ilân ediyor.

MHP'nin "Cumhûriyet'in kurucu kodları" tartışması yeni değil.2020 yılından bu yana,"kurucu kodlar" konusu çeşitli vesilelerle gündeme getirildi ve daha o yıllarda 2023 seçimlerine bu misyonla hazırlandıklarını söylediler.

2023 ve sonrası tartışmalara "kurucu kodlar ve kurucu misyon" konusunun damgasını vuracağını ben de birçok yazımda dile getirdim.Eğer gerekli fikrî hazırlığı yapmazsa,muhâlefetin seçimleri ve sonrası süreci kaybedeceğini iddiâ ettim.(Sadece bir örnek olarak 24 Haziran 2020'de yazdığım yazıya [Prof. Dr. Taner Akçam,Bahçeli ve Erdoğan'ın 2023 hazırlığı ya da kurucu misyon meselesi,Gazete Duvar,24 Haziran 2020. https://www.gazeteduvar.com.tr/konuk-yazar/2020/06/24/bahceli-ve-erdoganin-2023-hazirligi-ya-da-kurucu-misyon-meselesi] bakılabilir.)

Bu nedenle,MHP raporunda Cumhûriyet'in kurucu kodları sorununun ağırlıklı yer alması tesâdüf olmadı.Sadece "İçindekiler" bölümüne bakmak bile konuya verilen önemi bize gösterir:"3.5. Kurucu kodlar sorun mu? 3.5.1. Kurucu kodlarımız demokrasi ve hukûk devleti önünde engel mi? 3.5.2. Kurucu kodlarımız inkâr ve asimilasyon politikası üzerine mi kuruludur? 3.5.3. Kurucu kodlarımız Kürtleri ve diğer etnik kimlikleri ve gerçeklikleri inkâr mı ediyor? 2.1. Kurucu kodlarımızda bir sorun yoktur."

Ve raporun dili çok açıktır;"Türkiye'nin kurucu kodlarında... sorun bulunmamaktadır";Türkiye Cumhûriyeti'nin birikimleri,Cumhûriyetimizin esâsları tartışma konusu yapılamaz." Rapor ve Tanzimât

Raporda yer tutan bir diğer ağırlıklı konu Tanzimât'tır.MHP raporuna göre,Kürt açılımını Tanzimât ile ilişkilendirmek,konuyu doğrudan kurucu kodlar konusuyla bağlamak anlamına gelmektedir ve bu kötü niyetli bir adımdır.

Raporun,"Sorunun geçmişi" adlı bölümünde şunlar yazılı:"Meseleyi tartışırken bazıları... Tanzimât'tan başlatıp buna asırlık sorun demeyi tercih etmektedir.Sadece akademik bir tartışma olsa üzerinde durulmayacak bir karmaşa der geçeriz.Sorun asırlık bir sorun olarak kabul edildiği takdirde;meseleyi Cumhûriyet'in kuruluşuna ve dolayısıyla kurucu değerlerimize veya Tanzimât sonrasında başlayan millî devlet inşâ sürecine dayanması gerekir."

Rapora göre,işte bunlar kabul edilebilecek şeyler değildir ve MHP,"bu iddiâlar(ı) sorunun çözümünden ziyâde millî devleti ve Cumhûriyet'in kurucu kodlarını tartışmaya açmaya dönük olarak devletin temellerini sarsmak isteyen kötü niyetli hâin bir arayışın ve siyâsî tuzağın tezâhürü olarak" görmektedir.

Ve MHP,"Lozan Antlaşması ve 1924 Anayasası öncesini tartışarak süreci sabote etmeye çalışanlara müsâmaha" göstermeyecektir.Çünkü,"böyle bir tartışmaya hiç kimsenin hakkı yoktur." Rapor ve Apartheid

Bildiğim kadarıyla,açılım sürecini "kuruluş kodları" ve Tanzimât ile ilişkilendirerek tartışan benden başka kimse olmadı ama konu bu kadarla da sınırlı değildi.Raporun,"2.1. Sorun bir terör ve tedhiş sorunudur" bölümü aynen şu cümle ile başlar,"Türkiye'de yaşanan sorun ırkçı ayırımcı Apartheid bir devlet ve onun karşısında yer alan mazlûm,mağdûr ve sivil halklar sorunu değildir."

1918-1938 döneminde inşâ edilen rejimin,bir Apartheid rejimi olduğunu en açık ifâdelerle yazan ben oldum.Apartheid,ilgili kitâbımın da başlığı idi.Açık ki rapor doğrudan benim görüşlerimi hedef alarak eleştirmekteydi.

Görüşlerimizi elbette eleştirilmesi için kaleme alıyoruz.

Benim Kürt açılımını,Tanzimât'a bağlamam;Kürt meselesinin Cumhûriyet'in kurucu kodlarıyla doğrudan bağlantılı olduğunu ve bu kodların tartışmaya açılması gerektiğini savunmam ve bu kodlara dayanarak,1918-1938 arasında bir Apartheid rejimi kurulduğunu ileri sürmem şüphesiz mutlak hakikatler değil tartışmaya açık tespitlerdir.

İddiâm,AKP ve MHP'nin de aksi yöndeki tüm iddiâlarına rağmen,Cumhûriyet'in temel kodlarını benim gibi tartışmaya açtıkları ve kuruluş kodlarını yeniden tanımlamanın gerektiğine inanmakta olduklarıdır. Bahçeli'nin Türk-Kürt kardeşliği yeni koddur

Kürt meselesinin esâsı, Kürtler ve Türkler arasında hukûkî eşitliğin sağlanmamış olmasıdır.Kürt açılımını yapan iki ana aktör AKP ve MHP her ne kadar tüm sorunu "terör sorunu" olarak koysa da onlar da biliyorlar ki,Kürtler ve Türkler arasında hukûkî eşitlik yoktur ve bu doğrultuda adımlar atılması şarttır.

Nitekim MHP raporu bunu açıkça itirâf etmektedir.Raporun,"3.2. Osmanlı kimliği" bölümünde,Cumhûriyet'in kuruluşu ve takip eden yıllarda eşit vatandaşlığın tesis edilemediği kabul ediliyor ve bu "demokrasinin işleyişinin sağlıklı bir şekilde gerçekleşmesi için elzem olan yurttaşlık bilincinin ve demokrasiyi tam manâsıyla içselleştirmiş bir siyâsî kültürün noksanlığı" ile açıklanıyor.Rapor bu nedenle,vatandaşların "siyâsî karar alma süreçlerine katılım mekanizmaları(nın) geçici bir süre için âtıl kalmış" olduğunu kabul ediyor.

Rapora göre eksiklik,"Yurttaşlık kültürü,demokrasi bilgisine ve tecrübesine sahip ... bu bilgi ve tecrübeden uzak kitlelerin" varlığıdır.Ve "sorunların kökeninde kurucu kodlar değil uygulama yanlışlıkları" yatmaktadır.

Oysa meselenin sadece "yurttaşlık kültürü eksikliği" veyâ "uygulama yanlışlıkları" ile ilgili olmadığı ve yapısal olduğu bizzat Bahçeli tarafından çeşitli konuşma ve yazılarda açık olarak ilân edilmişti.

Örneğin onun 31 Mart 2025'te Türkgün gazetesinde,"Yeni bir Türkiye için çağrı" başlığı ile yayımladığı yazı ve bu yazıdaki "geleceği birlikte inşâ edelim" çağrısı çok açık yeni bir Kürt Türk birlikteliğine işâret etmekteydi.

Bahçeli bu yazıda "Türk vatandaşı" ifâdesine hiç yer vermiyor aksine -"herkes eşittir Türkiye" sloganı ile tüm kesimleri "Türkiye'nin kutlu geleceğini hep birlikte inşâ etmeye" çağırıyordu.

Nitekim AKP de bu yapısal değişim zorunluluğunu anlamış ve kendi raporunda tek bir kere bile Anayasa'nın temel kuruluş kodu olan "Türk vatandaşlığı" ifâdesine yer vermemiş aksine beş defa "Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlığı" ifâdesi kullanmıştır. Kurucu kodlar tartışmaya açılmalıdır

MHP çevreleri,elbette başlattıkları açılım sürecinin Cumhûriyet'in kurucu kodlarını tartışmaya açmak anlamına gelmediğini söyleme özgürlüğüne sahiptirler.Ama bizlerin de "hayır","sizler de sorunu kurucu kodlarda görüyorsunuz ama utangaçsınız",deme özgürlüğümüz olmalı.

Nitekim rapor da "Nasıl ki tüm toplumu hiçbir parti ve düşünce tek başına temsil etme hakkına sahip değilse,nasıl ki her toplumda farklı yapı ve düşüncelerin varolma ve kendini ifâde etme hakkı varsa" denerek Cumhûriyet'in kuruluş kodları konusunda farklı fikirlerin ileri sürülebileceği kabul edilmektedir.

Ama gerek rapor ve gerekse Bahçeli çeşitli demeçlerinde kurucu kodları tartışmaya açmayı "ihânet" saymakta ve açanları da "hâin" olarak tanımlamaktadır.

O hâlde "terör bitebilir" ama "söze ciddî yasaklar getirilecektir",diyebiliriz.

Bu nedenle,geçen yazımda sözünü ettiğim ve dikkatten kaçan,Arat Dink ve Sarkis Seropyan hakkında verilen cezânın gerekçeli kararından bazı cümleleri mutlakâ orijinalinden aktarmam gerekir. Hangi "söz" koruma altına alınamaz

Konu Soykırım kavramının koruma altına "düşünce özgürlüğü" kapsamında ele alınıp alınmayacağıdır.Mahkeme çok açık "hayır" demektedir.

Soykırım kavramı ile ilgili söylenen bu satırları ilerleyen yıllarda Cumhûriyet'in kuruluş kodları ile ilgili olarak okursak çok üzüleceğim ama şaşırmayacağım:

"Kuşkusuz... soykırım iddiâsı simgesel basit bir kavram olarak ele alınamaz.Soykırım söylem ve kararlarının siyâsal ve târihî amacı vardır... muhâtap hedef Türkiye Cumhûriyeti'dir.Türkler hakkındaki soykırım söylemi... ifâde özgürlüğünün yasaklanması kavramıyla ilgili değildir.[Soykırım iddiâsı] Türkiye Cumhûriyeti ile bir hesaplaşma faaliyeti ... Türkiye'yi sonu gelmez kavgaların,terörün içerisine çekmek,fizikî ve hukûkî alt yapısına karşı her türlü yıpratma,kaçınılmaz olarak sonuçta yıkıcılığa,coğrafî sınır değişikliklerine yönelen özel ayrıntılı tasarımların bir parçası ve aracı olmuştur...

Türkiye Cumhûriyeti hasmane girişimlerle âdetâ diplomatik soykırım kararları kuşatma çemberine alınmaktadır.Bu hasmane girişimlerin yurtiçinde tekrârı faaliyetleri Türk kamu düzenini ağır şekilde zedelediğinden ifâde özgürlüğü kapsamında değerlendirilemez.Bu iddiânın kabulü gelecek yüzyıllarda Türkiye Cumhûriyeti'nin olayın yaşandığı iddiâ edilen topraklar üzerinde egemenlik haklarının tartışılmasına neden olabilecektir...Yurtiçinde ve yurtdışında gerçekleşen soykırım söylemleri ulusal güvenliğimizi ve menfaatlerimizi olumsuz yönde etkilemektedir." Bu nedenle,Arat Dink ve Sarkis Seropyan cezâ aldılar. Oysa 23,5'ta uzlaşmak mümkündür

Soykırım iddiâları ve Cumhûriyet'in kurucu kodlarının tartışmaya açılması bize sembolik olarak iki önemli ayrı târihi hatırlatır.23 ve 24 Nisan.23 Nisan,Cumhûriyet'in kuruluşunu sembolize eder,çok anlamlı bir biçimde çocuklara emânet edilmiştir.24 Nisan Soykırım'ın sembolik başlangıç târihi sayılır.Soykırım ve Cumhûriyet'in kuruluş kodları etrâfında yapılan tartışma bir nevi 23 ve 24 nisanların "kavgası","tartışması" olarak okunabilir.

Hrant Dink,daha 23 Nisan 1996'da Agos gazetesinde yazdığı "23,5 Nisan" başlıklı bir yazıda bize bu tartışmada uzlaşmanın mümkün olduğunu hâtırlatıyordu.Gâlibâ yapılması gereken 23,5'un anlamı üzerine tartışmaktır.O yazıda,MHP ve AKP başta olmak üzere tüm Türkiye siyâsî elitlerinin ve tüm toplumun üzerinde anlaşabileceği yeni kuruluş kodlarının ipuçları vardır... *Prof. Dr. Taner Akçam,MHP raporu ve Cumhûriyet'in kurucu kodları,Medyascope,17 Şubat 2026. https://medyascope.tv/2026/02/17/mhp-raporu-ve-cumhuriyetin-kurucu-kodlari/

Kürt açılımında gelinen nokta/Prof. Dr. Taner Akçam*

"Kürt açılımı",Suriye'deki gelişmeler nedeniyle tıkanma noktasına gelmişti.Ama,tarafların anlaşması ile birlikte sorunlar şimdilik çözülmüş görülüyor ve önümüzdeki dönemde büyük değişiklikler olmazsa "açılım sürecinde" bir hızlanma beklenebilir.

Dışarıdan gözleyebildiğim kadarıyla,"açılım" herhangi büyük bir kırılma veyâ sapma ile karşılaşmadı ve her şey tüm iniş-çıkışlara rağmen başından plânlanan çerçeveye uygun gelişiyor.Süreci plânlayanların,Türkiye'de de Suriye'dekine benzer bir "açılıma" gideceklerini de tahmin etmek zor değil. İki ayrı tasarı-temel fikir

Süreci dışarıdan izleyen bizlerde ise büyük bir kafa karışıklığı var gâlibâ.Birçok kişi ve çevre, "açılımın" Kürtlere va'dettiklerini yetersiz ve az buluyor ve meseleye "teslimiyet" penceresinden yaklaşıyorlar.Genelde gözleneni,"bunca yıl boşuna mı savaşıldı" ve "niçin hiçbir kazanım elde edilmeden örgüt dağıtılıyor" ifâdeleri ile özetlemek mümkün.Bu kafa karışıklığının nedeni ise ortada "terörsüz Türkiye" ve "Kürt meselesinin demokratik katılım yoluyla çözümü" gibi iki ayrı konseptin varlığı.Kafası karışık olan çevrelerin ana iddiâsı,demokratik bazı kazanımlar olmadan "Kürt meselesinin çözümünün" mümkün olamayacağı.Teorik olarak doğru bir iddiâ olsa bile bu iddiânın yaşananlar karşısındaki konumu oldukça zayıf.

Çözüm konusunda anlaşan tarafların (güvenlik bürokrasisi ve Öcalan'ın) konuya bakışları çok net gibi duruyor.Adı konmuş özel bir "demokratikleşme" programına sahip değiller.Ana problem "terörsüz Türkiye" olarak formüle edilmiş.Yâni,PKK silâhı bırakacak,o kadar gibi gözüküyor.Belki Kürtçe'nin seçmeli dil olarak okutulması,yerel yönetimlerin yetkilerinin artırılması ve vatandaşlığı tanımlayan Anayasa'nın maddelerinin değişmesi gibi husûslarda anlaşılmış olabilir ama bu konular henüz dillendirilmedi.

Vatandaşlık hukûku yönünde bazı adımların atılacağını AKP'nin komisyon raporuna dayanarak iddiâ edebiliriz.Raporda bir tek sefer bile "Türk vatandaşı" ifâdesi geçmiyor.Türklük ifâdesi ise bir tek Türk Cezâ Kânûnu bağlamında kullanılıyor.Vatandaşlığa ilişkin kullanılan kavram ise,"Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlığı" ifâdesi.Raporda bu ifâde,beş defa tekrâr ediliyor ve çok açık olarak etnik kimlikten bağı koparılmış bir vatandaşlık tanımı yapılıyor.

Öcalan,belki Suriye'de Kürtler için bir statü beklentisi içinde idi ve ama bu özellikle Türkiye'nin sert direnişi nedeniyle gerçekleşmedi."Statü" konusunun Türkiye'de yapılacak "açılımın" hiçbir biçimde gündeminde olmadığını ise Öcalan'ın açıklamalarından biliyoruz.Suriye'de beklentisi gerçekleşmediği için Öcalan bir başka tercihe yönelir mi?Bu zayıf bir ihtimâl olarak duruyor. "Terörsüz Türkiye" yetersiz olabilir ama

O hâlde şimdilik büyük ölçüde "terörün sonlandırılması" ile sınırlı bir "açılım" ile karşı karşıya olduğumuz çok açık."Açılım" sürecinin en önemli ayaklarından birisi olan PKK üyelerine af konusunun bile Şeyh Said Ayaklanması sonrası gündeme getirilen 1928 affı çerçevesinde ele alınıyor olması bunun en büyük kanıtı.

"Terörü sonlandırma" çerçevesini elbette yetersiz bulma ve eleştirme hakkına sahibiz.Kürt meselesinin demokratik bir programa bağlanmadan çözülemeyeceğini rahatlıkla iddiâ edebiliriz.Hattâ,meseleye 1928 affı çerçevesinde yaklaşıyorsanız,demek ki 1930 Ağrı isyânı benzeri bir isyân ile de karşılaşma ihtimâlini hesap ediyorsunuzdur gibi kuvvetli bir polemik de geliştirebiliriz.Ama konunun muhâtapları bu çerçeve üzerinde anlaşmışlarsa,bizlerin söyleyecek çok sözünün olmayacağını düşünüyorum.

Sonuçta aralarında anlaşanlar elli yıldır savaşan taraflar.Ve taraflardan birisi olarak PKK tüm yetkiyi Öcalan'a bırakmış durumda.Öcalan süreçten çekilmediği müddetçe ne DEM ne de PKK süreci etkileyecek bir güce sahip değiller gibi duruyor.PKK'nin,Öcalan'a rağmen bir siyâsî irâde geliştirme alanı ise artık iyice daralmış vaziyette.Bölgesel ve uluslararası güç dengeleri,PKK'nin,Öcalan çizgisi dışında bir çizgi geliştirebilme imkânını neredeyse ortadan kaldırmıştır diyebiliriz.

Bu noktada, "açılım" sürecine yöneltilecek eleştirilerin haklı mı haksız mı olduğu çok önemli değil.Hele hele Öcalan'a ve PKK çevrelerine "niye hiçbir karşılık almadan silâh bırakıyorsunuz" eleştirisinin de çok fazla bir anlamı yok.Bu eleştirilerin ama daha önce PKK'ye hiçbir eleştiri yöneltmeyen ve hattâ onun sunduğu alanlarda varolma imkânı bulan çevrelerden geliyor olması da ayrı bir ironi... "Söz" geri geldi

Oysa açılımı,"hiçbir kazanç elde etmeden teslim olma" olarak görenlerin,göremedikleri büyük bir kazanç var!Onlar da bu sayede PKK'yi ve Öcalan'ı eleştirme "kazancını" ve "imkânını" elde ettiler.Yıllardır,PKK'yi eleştiren çevrelere yönelik baskıları "ıslık çalarak" izleyen bu çevrelerin,"açılım" sayesinde PKK karşısındaki "suskunluklarını" bozmuş olmaları oldukça olumlu bir gelişme sayılmalı.Çünkü "söz" geri geldi.İddiâm odur ki PKK'nin "açılımdan ne kazandığından" bağımsız,"açılım" Türkiye insânına "sözü" geri getirerek büyük bir hizmet sunmuştur.

Savaşın-terörün yarattığı korku ortamı yavaş da olsa dağılmaya başlamış ve özellikle Kürt sivil siyâsetinin önü açılmaya başlamıştır.Bugüne kadar,savaşın gerilimi nedeniyle konuşamayan ve suskunluğa mahkûm olan Kürt sivil toplumu yeni bir çoğulculuğa doğru evrilecektir.Geçmişte Devlet-PKK eksenine sıkışmış ve taraflardan birisinin yanında olmayanlara "yaşam hakkı" tanımayan politik atmosfer yavaş yavaş dağılmaktadır ve daha da dağılacaktır.

"Sözün",silâhın yerini almasından daha büyük bir kazanç düşünülemez."Hiçbir şey elde edilmeden teslim olundu" diye düşünen PKK veyâ ona yakın çevrelerin,Türk ve Kürt insânına sundukları bu büyük hediyeden mutluluk duymaları gerekir.Söz giderek silâhın yerini alacaktır.En büyük kazanç budur.Ve bize düşen "sözün" alanını açan her adıma destek olmaktır. "Söze" sınır konacak mı?

Peki "sözün" sınırı ne olacaktır?Bu söz ne kadar "koruma altına alınacak",hangi söz "koruma-dışı" sayılarak cezâî kovuşturma konusu olacaktır?Ana sorun budur.

2007 yılında Arat Dink ve Sarkis Seropyan'ı,soykırım kelimesini kullandıkları için cezâlandıran Şişli İkinci Asliye Cezâ Mahkemesi,soykırım kelimesini kullanmanın "koruma altına alınacak konuşma" kapsamına alınamayacağına hükmetmişti.Çünkü mahkemeye göre,bu kelimeyi kullananlar,Türkiye'nin mevcût sınırlarını kabul etmiyorlar ve bu sınırlar üzerinde başka devletlerin kurulması gerektiğini ileri sürüyorlardı.Soykırım kelimesi,ulusal güvenliği tehdit ediyordu ve bu nedenle fikir özgürlüğünün yâni "sözün" dışında tutulmalı idi.

Şimdi,Kürt açılımı konusunda da "söze" bazı sınırlar konulacağını anlıyorum.MHP'nin Komisyon Raporu'nda bu konuda çok açık ifâdeler yer aldı.Bu ifâdelere göre,"Cumhûriyet'in kurucu kodlarını tartışmaya açmaya dönük" girişimler,"devletin temellerini sarsmak isteyen kötü niyetli hâin" bir arayışın üründür.MHP lideri Bahçeli de geçenlerde yaptığı bir konuşmada,Kürt açılımı sürecinde,"Cumhûriyet'in kuruluş ilkelerini ve yapısını tartışmaya açmak... devletin varlığına kastetmekle eşdeğerdir.Bunun adı da ihânettir",ifâdelerine yer verdi.Elbette,"ihânet" içinde olan "hâinlerin" söyleyecekleri sözler koruma altına alınamazdı.

O hâlde soru şu:Kürt açılımında,"Cumhûriyet'in kurucu kodları" ve "kuruluş ilkeleri" üzerine konuşabilecek miyiz?Bunun konuşulmasının şart olduğunu ileri sürenlerin başında geliyorum.Bu nedenle MHP raporunda benim yazdıklarımı doğrudan hedef alan ifâdelere bolca yer verilmişti.Konu,üzerinde yazmayı ve düşünmeyi hak ediyor.Çünkü sonuçta,ben ve benim durumumda olanlar "sözlerinin sınırlarını" bilmek zorundalar... *Prof. Dr. Taner Akçam,Kürt açılımında gelinen nokta,Medyascope,11 Şubat 2026. https://medyascope.tv/2026/02/11/taner-akcam-yazdi-kurt-aciliminda-gelinen-nokta/

Holokost hâfızasının sonuna mı gelindi?/A. Dirk Moses*

1970 yılında Fransız târihçi François Furet,Annales dergisinde yayımladığı "Devrimci İlmihâl" başlıklı makâlesinde,toplumsal târihçileri târihsel hakikatin peşine düşmek yerine sosyalist idealleri savunmakla suçladı.Furet,1978'de yayımladığı "Penser la Révolution française (Fransız Devrimini Yorumlamak)" adlı kitâbında ise "Fransız Devrimi'nin sona erdiğini" ilân etti.Ona göre devrim,bir yandan hâfızasının siyâsal amaçlarla araçsallaştırılması,öte yandan ideallerinin artık Fransız toplumsal uzlaşmasının parçası hâline gelmesi nedeniyle sona ermişti.

Holokost hâfızasında da benzer bir eşiğe yaklaştığımızı gösteren işâretler var -üstelik aynı iki nedenle.Birincisi şu:Milyonlarca Alman'a göre Holokost hâfızası,Almanya'nın Staatsräson'unu,yâni İsrail'in güvenliğine koşulsuz desteğini meşrûlaştırmak için siyâsal bir araç hâline getirilmiş durumda.İkincisi ise,soykırımcı savaşları önleme fikrinin artık kamusal vicdânın ahlâkî çekirdeğine yerleşmiş olması.Bu açıdan bakıldığında Holokost hâfızası,amaçladığı etkiyi yaratmış sayılabilir.Ama tam da bu nedenle,Holokost'un İsrail'in Gazze'de yürüttüğü ve Almanların büyük bölümünün soykırımcı bir savaş olarak değerlendirdiği askerî harekâtı haklı göstermek için kullanılması,Almanya'da ve genel olarak Batı'da resmî kanallardan aktarılan Holokost hâfızasına duyulan güveni derinden sarsmıştır.Sorun,Holokost hâfızasının "eskimesi" ya da zamanını doldurması değildir;mesele,bu hâfızanın Alman siyâsal sınıfı tarafından siyâsal amaçlarla istismâr edilerek âdetâ tüketilmiş olmasıdır.

Peki Holokost hâfızasının yavaş yavaş tükenmesinden neyi kastediyorum?Pek çok medya ortamında şunu gözlemliyorum:İsrail'in Gazze'de yürüttüğü ve soykırımcı olarak algılanan askerî harekât,Batılı devletlerin bu harekâta verdiği destek ve basının bir bölümünün katliâm karşısındaki açık tarafgirliği karşısında genç kuşak,derinden sarsılmış durumda.Bu nedenle,çağın "mutlak kötülüğü"nün artık Holokost değil,bu savaş olduğu sonucuna varıyorlar.Üstelik genç kuşak,bu savaşın Holokost hâfızası kullanılarak meşrûlaştırıldığını düşünüyor.Onlara göre,"bir daha asla" sözü artık yalnızca Yahudilere yönelik bir soykırımı kastediyor;genel olarak tüm insânlığa karşı işlenen soykırımları değil.Bu da hâfızanın evrensel değil,ayrıcalıklı bir şekilde yorumlandığı anlamına geliyor.Daha da kötüsü,Holokost hâfızasının asıl amacı doğrultusunda,yâni en büyük kötülükleri önlemek için değil;tam tersine,büyük bir kötülüğü haklı göstermek için kullanıldığını söylüyorlar.Bu durum onları öfkelendiriyor.Kendilerini aldatılmış ve ihânete uğramış hissediyorlar.

Obama'nın eski konuşma yazarlarından Sarah Hurwitz'in dediği gibi,bugün insânlar konuşmaya başlamadan önce "ölü çocukların oluşturduğu bir duvarla" yüzleşmek zorunda kalıyorlar.Bu,elbette çok yoğun duygular yaratıyor.Bu yoğun duyguların gösterilerde sloganlara ve protesto seslerine dönüşmesi Alman gazetecilerin ve siyâsetçilerin sinirlerini fazlasıyla bozdu.Gazetecilere ve siyâsetçilere güvenmeyen gençler,bilgiye başka yerlerden ulaşmayı seçiyor.Sosyal medyada,Filistinli gazetecilerin Gazze'deki yıkımı cânlı yayınlarla aktardığı görüntüleri izliyorlar -tâ ki o gazeteciler öldürülene kadar.Aynı zamanda,İsrailli askerlerin yıktıkları evlerde buldukları Filistinli kadınlara âit iç çamaşırlarıyla dans ettikleri ya da yıkımı kutladıkları videolar da buralarda dolaşıyor.En çarpıcı olan ise şu:Filistinli gazeteciler öldürüldüğünde kamuoyundan ciddî bir tepki gelmezken bir Alman gazeteciye yönelik karalama kampanyasına karşı güçlü bir dayanışma oluşmuş durumda.İnsânlar bu ikiyüzlülüğü farkediyor ve tepki veriyorlar.

Ne var ki,Alman ve Batılı siyâsetçiler,Gazze'deki ölüm ve yıkım karşısında toplumlarında oluşan tiksinti ve öfkeyle yüzleşmek yerine,sorunun mesajda değil mecrâda olduğunu öne sürüyorlar.Suçlu olarak sosyal medya gösteriliyor.Gençlerin "ölü çocuk duvarlarını" görmesinin nedeni olarak TikTok algoritmasının Çin ve Katar'ın kontrolünde olması gösteriliyor.Buna karşı önerdikleri "çözüm" ise TikTok'un sahipliğini değiştirip gençlerin telefonlarını İsrail yanlısı içeriklerle doldurmak.

Siyâsetçilerle medya çevrelerinin kaygılanmak için geçerli nedenleri var.Amsterdam'da,İsrailli futbol taraftarlarının Hollandalı sivillere saldırmasını cep telefonuyla kaydeden bağımsız bir gazeteci olmasaydı,ana akım medyanın yaydığı şu yalanla yetinmek zorunda kalacaktık:Saldırıyı başlatan taraftarlar değil,bizzât onların hedef aldığı kişiler sanki İsraillilere karşı bir "pogrom" düzenlemiş gibi gösterilmişti.Ama o gazeteci videoyu internete yükleyince,televizyon kanalları haberlerini düzeltmek zorunda kaldı.

Bizi George Orwell'ın tarif ettiği o karanlık dünyâdan ayıran tek şey,bağımsız bilgi kaynakları ve Nazi geçmişinden evrensel bir ders çıkarmış toplumların sağduyulu refleksleridir.Bu ders şudur:Gazze gibi bir bölgenin neredeyse tamamen yok edilmesi -iki yıl önce Hamas'ın İsrailli yerleşimlere düzenlediği korkunç saldırıya rağmen- meşrû değildir;bu bir suçtur ve asla kabul edilemez.

İsrail'in yürüttüğü bu soykırım niteliğindeki karşı-atak stratejisi,"kalıcı güvenlik" adına yeterince Filistinliyi öldürmeyi ve geri kalanını da kendiliğinden göçe zorlayacak koşullar yaratarak kısmen yok etmeyi hedefliyor.Üstelik bu hedef,bizzât İsrail'in önde gelen bakanları ve medya figürleri tarafından açık açık,defalarca dile getiriliyor.Bugün çok geniş bir kesim bu durumu artık "mutlak kötülük" olarak görüyor.Hukûken hangi teknik terimler kullanılırsa kullanılsın,insânlar buna "soykırım" diyor.

Buna rağmen Batılı hükûmetler ve medya kuruluşları bu gerçeği ya görmezden geliyor ya da hafife alıyor.Aynı ânda hem bu tespitleri geçersiz kılmaya çalışıyor hem de haklı gerekçeler sunuyormuş gibi yapıyorlar.Oysa medyaya duyulan güvenin sarsıldığını gösteren akademik araştırmalar var;insânlar artık alternatif bilgi kaynaklarına ve yeni siyâsî hareketlere yöneliyor.Çünkü savaş sonrası düzenin mantığı -etnik temizlik ve soykırım savaşı fikrini zımnen kabullenen yapı- giderek daha görünür hâle geliyor ve dünyâ kamuoyu bu düzeni reddetmeye başlıyor.

Bu sonucu,daha önce çeşitli yayınlarımda öngörmüş olmaktan herhangi bir memnûniyet duymuyorum.Yıllar önce bile,Holokost hâfızasının ve ona eşlik eden anti-Semitizm suçlamalarının,muhâlifleri susturmak için kullanıldığı açıkça görülüyordu.Bu eğilim,artık şu noktaya vardı:İsrail büyükelçisi,kendi ülkesinde herkesin eşit haklara sahip olacağı iki uluslu bir siyâsal düzeni savunduğu için,İsrailli filozof Omri Boehm'i anti-Semitizm'le suçladı ki bu,meselenin ne kadar absürt bir hâl aldığını gösteriyor.

İkinci Dünyâ Savaşı sonrası düzenin hâfıza mantığı -"bir daha asla soykırım" ve "bir daha asla anti-Semitizm"- artık tükenmiş durumda.Bu hâfıza bugün,etno-milliyetçi bir ideolojiye sadakat göstermeyen herkesi paranoyak bir şekilde hedef alan bir arayışa dönüşmüş görünüyor.

Kamuoyunun vardığı sonuç da şu:Bu hâfıza kültürü,öğrenme süreçlerinden doğal olarak doğmamış;topluma yukarıdan dayatılmış."Bir daha asla" gibi ahlâkî buyruklar da bugün soykırımcı bir askerî harekâta ve devlet politikalarına karşı çıkan evrenselci tutumlara karşı yürütülen bir cadı avını meşrûlaştırmak için kullanılıyor.Bu da sözkonusu hâfızanın inandırıcılığını yerle bir ediyor.

Bugün Holokost hâfızasına olan inancı tüketenler,onu açık bir kötülüğü savunmak için araçsallaştıran Batılı siyâsal sınıflardır.Bu kötüye kullanım,Holokost hâfızasının ahlâkî değerini ve toplumsal geçerliliğini tüketmiştir.

İsrailli târihçi Moshe Zimmermann da aynı sonuca vardı ve 17 Aralık 2025'te Fritz Bauer Enstitüsü'nde yaptığı sunumun başlığı şuydu:"Gazze Savaşı:Holokost hâfızasının sermâyesi nasıl hebâ edildi?"

Almanya ve Batı toplumlarında Holokost hâfızasının giderek silinmeye başlamasını üzüntüyle karşılıyorum.Almanların,atalarının kurduğu Nazi rejimi sırasında Yahudilere,Romanlara,Slavlara,queer bireylere,başka topluluklara ve direnişçilere yaptıklarını asla unutmamaları gerektiğini düşünüyorum.Aynı şekilde,ülkelerini "istenmeyen" azınlıklardan arındırmak için Nazi rejimiyle işbirliği yapan diğer Avrupalıların da bu geçmişle yüzleşmesi gerekiyor.Bana gelince,asıl kaygım,Holokost hâfızasını dâimâ cânlı ve anlamlı tutmak oldu.Bunu da Holokost'u,kendinden önceki bazı kitlesel şiddet örnekleriyle -eşitlemeden ama bağ kurarak- birlikte düşünerek yapmaya çalıştım.Örneğin,Alman Güneybatı Afrikası'nda Herero ve Nama halklarına uygulanan soykırım ya da Birinci Dünyâ Savaşı öncesinde ve sırasında Ermenilere yönelik katliâmlar ve soykırım,hem sivil halka yönelik sistematik devlet şiddetinin erken örnekleridir hem de Nazilere ilhâm veren süreçlerdendir.

Ama benim görüşlerim,Alman gazeteciler için hazmedilmesi zor bir yaklaşım oluşturuyor.Nitekim,bu metnin bir versiyonunu sunduğum konferansla ilgili haber yapan Die Zeit muhâbiri Peter Neumann,benim Holokost hâfızasının sona ermesini memnûniyetle karşıladığımı iddiâ edecek kadar ileri gitti.Ama gazete kısa süre içinde bu hatâyı düzeltmek zorunda kaldı.

Bu tür olaylar,sıradan Alman yurttaşlarının medyaya olan güvenini sarsıyor.Kamuoyundan yükselen ses çok net:Kalıcı ve etik açıdan savunulabilir bir hâfıza rejimi,distopik bir "kalıcı güvenlik" hedefi doğrultusunda uygulanan kitlesel devlet şiddetinin ve terörün tüm kurbânlarını tanımalı ve onurlandırmalıdır.Siyâsetçiler,toplumun hem kendilerine hem de medyaya olan güvenini yeniden kazanmak istiyorlarsa,işe kamuoyunun evrensel ahlâkî değerlerine saygı göstererek başlamalıdırlar... *A. Dirk Moses,Is Holocaust memory over?,the Diasporist,23 Aralık 2025;A. Dirk Moses,Holokost hâfızasının sonuna mı gelindi?,(İngilizceden çeviren) Barış Özkul,Birikim,1 Ocak 2026. https://thediasporist.de/is-holocaust-memory-over/ https://birikimdergisi.com/guncel/12329/holokost-hafizasinin-sonuna-mi-gelindi

Kriminal toplum/Engin Güner*

Sene 2018...Bilim ve teknoloji hızla insânların hayâtını kolaylaştırıyor,bilgiye ulaşmak artık çok kolay.Yirmi yıl önce saatler,günler,haftalarca sağa-sola koşturup halledemediğimiz işleri,internet ve akıllı telefonlar sayesinde,oturduğumuz yerden ve saniyeler içinde halledebiliyoruz.Daha önce hayâlini bile kurmakta zorlandığımız mâl ve hizmetler,artık her yerde ve birçoğu ulaşılabilir makûl fiyâtlarla...

Diğer taraftan da târihimiz,kültürümüz ve inançlarımızla övünen bir ülkenin evlâtları olduğumuzu her fırsatta vurguluyoruz.Bayram,kandil ve Cuma günleri milyonlarca tebrik mesajı atıyor,özel günlerde telefonla ya da yüz yüze birbirimizi tebrik ediyoruz.Millî günlerde kutsal vatanımızı,şânlı bayrağımızı,Millî Mücâdele'mizi,Büyük Önder'imizi kutsuyoruz.Vakit,Cuma,bayram namâzları kılınıyor,Ramazan'da oruçlar tutuluyor,cenâzelerde ölenin arkasından hüsn-ü şehâdetlerde bulunuyor ve helâllikler veriyoruz.

Sadece yukarıdaki imkânların varlığı ve bir önceki cümlede kısmen dahi anlatmaya çalıştığımız millî ve manevî yapımızdan dolayı;olumlu,pozitif davranışlar içinde olmamız,sakin ve kaliteli bir hayât sürmemiz beklenir.Ama durum böyle mi?

Farkındaysanız,haber mecrâlarında gitgide daha çok dolandırıcılık,kavga,darp,yaralama,cinâyet haberleri görmeye başladık.Üstelik bunların büyük bir kısmı milyonların yaşadığı büyük şehirlerde ve kitlelerin gözleri önünde yaşanıyor.Şiddet azalması gerekirken,gitgide artıyor.Kânûn var,mahkeme var,polis var...Millî ve manevî değerlere sahip,necip bir milletin-memleketin evlâtlarıyız.Peki bu suçları kimler işliyor ve nasıl işleyebiliyor.Burada bir yanlışlık var,ama nerede?

İstediğiniz kadar kânûnunuz,mahkemeniz,polisiniz olsun.İnsânlara eğitim verirken sadece kitâptan ders okutuyor ve hayâtı anlatamıyor,manevî değerleri içselleştirip vicdânları geliştiremiyor,yaşam alanlarındaki altyapı ve mimârîleri insân onuruna yakışır bir şekilde tasarlayıp uygulayamıyor,ihtiyâçlara uygun meslek mensûbu ara eleman ve yöneticileri yetiştiremiyor,görevlendirmelerde liyâkatli olanı seçemiyor,başarıyı ödüllendirip kötülüğü cezâlandıramıyorsanız;

*Liyâkatli meslek mensûbu yetiştiremezsiniz,
*Liyâkatsiz işçi,memûr,polis zamanında görev yapmaz,
*Polisiniz suçlunun peşinden koşmaz,
*Mahkemeye çıksa da,cezâevleri dolu olduğu için bugünkü gibi serbest kalır,
*Adâlet gecikir,toplum rencide olur,
*Adâletin olmadığı bir toplumda vicdân-erdem gelişmez,
*Vicdân ve erdemin olmadığı bir toplumda kimse suç işlemekten çekinmez,
*Suçun yoğun olduğu toplumda hayât kalitesi sürekli düşer.

Şahsî kanâatim;toplumun hâlâ daha büyük kısmı vicdân sahibi ve erdemli insânlardan oluşuyor.Onlar toplumun düzenini bozmayıp,sessizliklerini muhâfaza ettiklerinden dolayı mevcûdiyetlerinin çok fazla farkına varılamıyor.Ancak toplumun huzûru ve kamunun düzenini sağlamakla görevli olanların,ihtiyâç duyulan yerde ve ihtiyâç duyulan dakikada,yeterli sayı ve nitelikle bulunamamaları/bulundurulmamaları sebebiyle suçlu ve suçun önüne geçilmiyor/geçilemiyor.

Sadece bir örnek;İstanbul'da trafik sabah bazı bölgelerde saat 06:30'da başlar.Akşamları da özellikle kötü havalarda saat 21:00'e kadar yoğun olur.Bu saatlerde trafik çok yavaş ilerler,bazen kavga çıkar,çoğunlukla da kavga çıkmasın diye trafiğin altını üstüne getiren (genellikle de adı esnâf diye geçen ve bu işi profesyonelce yapıp,çeşitli ebâtlarda ticârî araçlar kullanan) ite-kopuğa ses çıkartılmaz.

Sorun belli,çözümü belli... *Engin Güner,Kriminal toplum,Tüketici Postası,28 Kasım 2018. https://www.tuketicipostasi.com/yazarlar/engin-guner/kriminal-toplum/96/

ABD'nde bir şeyler oluyor:Nick Fuentes/Prof. Dr. Taner Akçam*

Nick Fuentes adını artık ezberlememiz gerekiyor!Şu ânda Amerikan sağı içinde en güçlü genç ses gibi!Henüz 27 yaşında olan Fuentes'in kurduğu hareket Groypers veya Groyper Army (Groyper Ordusu) olarak adlandırılıyor.Groyper,internette yaygın olarak kullanılan tombul,ellerini birleştirip sinsi bir şekilde bakan yeşil bir kurbağaya verilen isim.Fuentes'in kurduğu hareket özellikle Amerikan gençleri arasında çok yaygın ve giderek de tabanını genişletiyor.

Benim dikkatimi ise Tucker Carlson ile yaptığı söyleşi ile çekti.Gâlibâ bu görüşme ile birlikte Fuentes,artık yalnızca internet alt-kültürlerinde değil,daha geniş bir muhâfazakâr kamuoyunda da gözle görünür hâle geldi.Kısa sürede 7 milyon izleyici sınırına dayanan bu görüşme,eğer alıntılarla yapılan diğer yayınlar da sayılırsa rahatlıkla 20 milyonu aşan bir dinleyici çevresine ulaşmıştır,desem abartmış olmam.

Fuentes,"Beyaz ve Hristiyan" olduğunu açıkça söylüyor ve bazı konuşmalarında Hitler'i beğendiği yönünde ifâdeleri de var.Bu nedenle faşist ve anti-Semit olmakla suçlanıyor.Daha sonra bu suçlamalara "Ben böyle saçma bir şey görmedim" tarzında bazı cevâplar verdi ve bazı açıklamalarda bulundu ama bu yazı için bu suçlama ve cevâplar önemli değil.Çünkü,Fuentes ve ona yakın çevreler bu tür suçlamaları son derece komik buluyorlar.Ayrıca,yapılan tartışmalar açısından bu suçlamaların bir etkisi ve anlamı da pek yok gibi...Fuentes'in bir başka özelliği de Stalin hayrânı olması.Tucker Carlson ile görüşmesinde bunu da dile getirdi. Fuentes ve Groypers'lar,Trump'ı işbaşına getiren "MAGA (Make America Great Again -Amerika'yı Tekrâr Büyük Yap)" hareketi içinde çok önemli bir yere sahiptiler...Ama Fuentes,özellikle ABD'nin Ortadoğu [İsrail-İran] politikaları ve Epstein dosyası nedeniyle Trump ile bağlarını kopardı.Ona göre,"MAGA (Make America Great Again)" bitti.Çünkü Trump,"America First-Önce Amerika" idealine ihânet etti ve "İsrael First-Önce İsrail" siyâseti izliyor.Seçimlerde Ortadoğu ve Ukrayna başta anlamsız ve saçma savaşları bitireceği sözünü vermişti ama şimdi savaşları finanse ediyor.Fuentes,bu nedenle "MAGA bitti",diyor.

Şu ânda MAGA veya Amerikan sağı içinde yaşanan gelişmeler "İç savaş" olarak tanımlanıyor.Bu iç savaşın merkezinde ise İsrail ve Gazze Soykırımı var.Fuentes başta olmak üzere,çok geniş bir sağ muhâfazakâr çevre,özellikle gençler İsrail'in yaptıklarını soykırım olarak tanımlıyorlar ve ABD'nin İsrail'e koşulsuz yardım etmesine büyük öfke duyuyorlar.Kendilerine yöneltilen "Neo-Nazi" suçlaması da esâs olarak bu çevrelerden geliyor.Ve bu suçlamanın etkisiz kalmasının bir nedeni de bu.

Tartışma Amerikan dış politikası eksenli görünüyor ama aslında öyle değil.İç politika ile doğrudan bağlantısı var.Fuentes ve çevresinin söylediklerini şöyle özetlemek mümkün: "İş bulamıyoruz,sağlık sigortamız yok,evlenemiyor,istesek bile mâlî zorluklar nedeniyle çocuk sahibi olamıyor ve ev alamıyoruz,eğitim kredileri borçları altında eziliyoruz.Ve Amerikan hükûmeti,bu konularda çözüm bulması gerekirken,bizlerin vergi paraları İsrail'e veriliyor ve bu yardım Filistinli çocukların öldürülmesinde kullanılıyor."

Bilmeyenler için bir rakam vermek gerekiyor:ABD her yıl,İsrail'e 4 milyar dolar civârında karşılıksız bağış yapıyor.Bu konuda yapılmış olan anlaşma 2028 yılında bitiyor.İsrail şimdi bu anlaşmayı yirmi yıla çıkartmak istiyor.Senato ve Meclis üyelerinin büyük bir kısmı başta "AIPAC (American Israel Public Affairs Committee-Amerikan İsrail Halkla İlişkiler Komitesi)" olmak üzere,İsrail'e yakın lobi kuruluşları tarafından mâlî olarak desteklendikleri için böyle bir tasarının geçmesi mümkün görülüyor.Gençleri öfkelendiren de bu;ülkenin kaynakları,sosyal ve ekonomik zorlukları çözmek için harcanacağına savaş ve soykırımları desteklemeye gönderiliyor.

Jeffrey Epstein skandalı da bu çerçevede çok önemli.18 yaş altındaki kızları zengin ve nüfûzlu kişilere yönlendiren bir s.ks trafiği ağı kurmakla suçlanan Epstein,2019'da tutuklanmış ve kısa bir süre sonra da hapishânede şüpheli bir biçimde "intihâr" etmişti.Davâ dosyalarındaki belgelerin açıklanması şu ânda ABD'ndeki en büyük tartışma konusu.Trump ve egemenler bu belgelerin yayınlanmaması için ellerinden gelen her şeyi yaptılar ama başarılı olamadılar.

Belgelerin açıklanmasına bu denli direnilmesinin en önemli nedeni,iddiâ edildiği gibi Trump'ın çocuk istismârına karışmış olma ihtimâli değil.Ama ABD siyâsetini kontrol eden,siyâsetçilerin ve onları paraya boğan büyük servet sahiplerinin çocuk istismârına bulaşmış olmaları mümkün gözüküyor.Konuyu magazin meselesi ötesine götüren şey ise Epstein'ın bir İsrail ajanı,daha doğrusu tüm imkânlarını İsrail Devleti için kullanan birisi olduğunun açığa çıkmış olması.Yâni,İsrail Epstein ağı üzerinden Amerikan çevrelerini s.ks şantajı ile kontrol altına almış! İsrail'in,lobi örgütleri ve Epstein gibi ortakları ile ABD iç politikasını da kontrol altına alma çabası iç savaşı sadece sağ çevrelerin sorunu olmaktan çıkarmış durumda.Ortada hem sağ hem sol,yâni Demokrat ve Cumhuriyetçilerin yönetici elitlerinin oluşturduğu bir blok var.Bu blok sadece İsrail yanlısı bir tutum takınmakla ve soykırımı desteklemekle kalmıyor,ayrıca ABD'nde İsrail'e karşı çıkan çevrelere karşı ciddî bir politik kampanya yürütüyorlar.Filistin yanlısı tutum takınan öğrenci ve öğretim görevlilerinin üniversitelerden atılması,üniversitelere verilen federal fonların kesilmesi bu baskı politikalarından sadece bazılar.Örneğin,Gazze Soykırımı'na ağzını açmayan ve eleştirisiz İsrail'in arkasında duran Demokrat Parti yöneticileri geçen ABD Senatosu'na, Nick Fuentes'i ve onun ideolojisini kınayan bir tasarı önerdiler.

Bu yönetici bloğun karşısında ise her iki partinin tabanı var.Sağ veya sol farketmiyor,özellikle gençler İsrail'in Amerikan iç ve dış siyâsetini bir ahtapot gibi sarmış olmasından son derece râhatsızlar.Mamdani'nin New York seçimlerini kazanmasında bu konu çok önemli bir rol oynadı.Sonuçta,Demokratlar içinde Mamdani'nin,Cumhuriyetçiler içinde Fuentes'in öne çıkması bu nedenle tesâdüf değil.

Nick Fuentes,son yaptığı konuşmalardan birisinde,"Zohran Mandani ile bir saniye tereddüt etmeden birlikte çalışabilirim,birlikte çalışmalıyız" açıklamasını yaptı.Berâber çalışabileceğini söylediği bir başka isim Cenk Uygur.Uygur,Türkiye'de doğmuş,ABD'nde büyümüş bir gazeteci."Young Turks-Jön Türk" diye bir kanalı var,sonuçta solcular açısından "sen-ben-bizim oğlan" gibi düşünen birisi,diyebilirim.Bir ara Jön Türk ismini kullandığı ve Ermeni Soykırımı'nı kabul etmediği için epey saldırıya uğramıştı...Şimdi köprünün altından çok sular aktı!Programını,bir Ermeni gazeteci [Ani Kasparian] ile birlikte yürütüyor ve konuşmalarında "Ben bir zamanlar Ermeni Soykırımı konusunda çok zorlanıyordum",diye hâtırlatma yapmaktan da çekinmiyor.

Nick Fuentes,bir tek İsrail konusunda değil,diğer konularda da Mamdani gibi sol popülist çevrelerle ortak faaliyet gösterilmesini savunuyor."Birbirimizle konuşmalıyız ve buluşabileceğimiz çok orta nokta var",diyor.Fuentes'in ittifâk çağrılarına sol popülist çevrelerin nasıl tepki vereceği merâk konusu...Ama benim tahminim ve hislerim bir yakınlaşmanın fazla uzakta olmadığı.Fuentes'in,ittifâk çağrısını yaptığı bir konuşmasına bir solcunun yazdığı,"Global elitistlere karşı yoksulların başkaldırışı" ifâdesi bu yakınlaşmanın bir ifâdesi sayılmalı.

Özetle,Fuentes önderliğinde,sağ muhâfazakâr çevrelerdeki bu dalga giderek büyüyecek gibi gözüküyor."İç savaş" sadece sağın içinde değil,tüm Amerika'da yaşanacak.

Ama gâlibâ en önemlisi şu:İkinci Dünyâ Savaşı sonrası oluşmuş düşünce dünyâmız veya klâsik sağ-sol ayırımı ile açıklayamayacağımız yeni bir döneme giriyoruz.İzlemekte fâyda var... *Prof. Dr. Taner Akçam,ABD'nde bir şeyler oluyor:Nick Fuentes,Medyascope,23 Kasım 2025. https://medyascope.tv/2025/11/23/taner-akcam-yazdi-abdde-bir-seyler-oluyor-nick-fuentes/

"Ermenilerin 1915'te ne olduğunu anlamak için KGB'nin yönlendirmesine ihtiyâcı yoktu"/Prof. Vahram Ter-Matevosyan*

Ermenistan Başbakanı Pashinyan'ın Türk-Ermeni-Azeri düşmânlığını SSCB ve KGB'nin şekillendirdiğine dâir açıklaması bazı çevrelerce eleştirilirken,bazılarınca takdir edildi.Türkiye ve Sovyetler ilişkileri uzmanı,"Türkiye'nin Dönüşümüne Sovyet Yaklaşımı" isimli kitâbın yazarı ve Ermenistan Amerikan Üniversitesi öğretim üyesi Vahram Ter-Matevosyan,"Osmanlı İmparatorluğu'nun gerçekleştirdiği soykırımdan ve Kemâlist güçlerin katliâmlarından sağ kurtulan Ermenilerin ailelerine,köylerine,şehirlerine,kiliselerine ne olduğunu anlamak için,1954'te kurulan KGB'nin,yönlendirmesine ihtiyâçları yoktu" dedi.

Ermenistan Başbakanı Nikol Pashinyan,31 Ekim [2025]'de gazetecilere yaptığı bir konuşmada "Ermeniler,Azerbaycanlılar ve Türkler arasındaki düşmânlığın Sovyet dönemi propagandası ve KGB tarafından beslendiğini" ileri sürdü.Pashinyan,"Biz 'Türk değişmez' dediğimizde,onlar da aynısını Ermeniler için söylüyor.Biz 'Azerbaycan'a nasıl güvenelim?' dediğimizde,onlar da Ermeniler için aynısını söylüyor.KGB ajanlarının şekillendirdiği dünyâ görüşünden kurtulmamız gerekiyor" ifâdelerini kullandı.Pashinyan'ın açıklamasından sonra ise Rusya Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Zakharova ise KGB'nin "1915 Ermeni Soykırımı'ndan neredeyse kırk yıl sonra,1954'te kurulduğunu" belirterek,Başbakan'ın sözlerini "târihsel olarak câhilce" diyerek niteledi.

Pashinyan'ın sözlerini ve Zakharova'nın cevâbını uzun yıllardır Rusya-Türkiye ilişkileri çalışan Ermenistan Amerikan Üniversitesi Beşerî ve Sosyal Bilimler Fakültesi Profesörü Vahram Ter-Matevosyan,Agos için yorumladı."Komünizm Gözünden Kemâlizm:Türkiye'nin Dönüşümüne Sovyet Yaklaşımları" ismiyle Türkçeye çevrilen kitâbı da bulunan Ter-Matevosyan,Ermenistan Millî Bilimler Akademisi Doğu Bilimleri Enstitüsü'nün Türkiye Araştırmaları Bölümü'nün başkanlığını yaptı ve Güney Kafkasya çatışmalarının yanı sıra modern Türkiye târihi ve dış ilişkileri ve güvenlik politikaları üzerine uzmanlaştı. -Pashinyan'ın KGB ve Sovyetler ile ilgili açıklamaları gerçeği yansıtıyor mu?

Ermenistan ve komşuları hakkındaki derinlere işlemiş toplumsal algıları değiştirme yönündeki ısrârlı çabalarında Ermenistan Başbakanı toptancı genellemelere,çarpıtmalara ve ayân beyân yanlış bilgilere dayanan politik açıklamalar yapmaya devâm ediyor.Bu yeni bir şey değil.Pashinyan'ın,Ermenistan'ın son iki yüzyıllık siyâsî ve toplumsal târihine ilişkin anlayışının yanlışlıklar,tutarsızlıklar ve çelişkilerle insânı rahatsız eden bir karışımdan oluştuğunu çok gördük.Her hatâlı iddiâsını didik didik edip bulmak,uzun târihsel tahlil gerektirir ama tartışmaya açılmayacak tek bir konu var:Pashinyan'ın târihle ilgili açıklamalarının büyük çoğunluğunun târihsellikle ilgisi yok.Pashinyan,yaklaşık yetmiş yıl ayakta kalmış Sovyetler Birliği'nden bahsederken,insân Pashinyan'ın aklında Sovyetler Birliği'nin hangi dönemi olduğunu merâk ediyor.Sovyet târihinin her on yılı,Türkiye'ye yönelik kendine özgü yaklaşımı getirdi.Her iki devleti de şekillendiren 1920'lere ve 1930'lara baktığımızda ilişkilerin hamâsetten uzak olduğunu görürüz.Bir çalışmamda bunu ele almıştım:Erken dönem Sovyetler Birliği'nin Ermenilerde Türk karşıtlığını köpürtmelerini gerektirecek bir jeopolitik,ideolojik ve politik nedeni yoktu. -Yâni yaşanan korkunç deneyimden gelen bir bilinç vardı?

Sovyet propagandasının Ermenilerin Türkiye'ye dâir tutumlarını şekillendirdiğine yönelik genelleyici iddiâ,olayları yalnızca basite indirgemekle kalmıyor;târihsel hâfızaya da bir hakâret teşkil ediyor.Osmanlı İmparatorluğu'nun gerçekleştirdiği soykırımdan ve Kemâlist güçlerin katliâmlarından sağ kurtulan Ermenilerin ailelerine,köylerine,şehirlerine,kiliselerine ve kutsal mekânlarına ne olduğunu anlamak için,1954'te kurulan KGB'nin,yönlendirmesine ihtiyâçları yoktu.
Hayâtta kalan Ermenilerin Türkiye'ye yönelik algısı,Marxist-Leninist-Stalinist doktrinlerin ürünü değil,bizzât yaşamış oldukları dehşetin ve mirâs aldıkları travmanın ürünüydü.Sovyet Ermenistanı'nın en büyük ikinci şehri Aleksandrapol/Leninakan,"Vorbaqakhak" yâni "Yetimler Şehri" olarak bilinirdi.Ebeveynleri Osmanlı İmparatorluğu'nda yok olup giden 30 bini aşkın çocuk bu şehirde büyümüş ve yetişkinlikleri boyunca sözcüklerle ifâde edilemeyecek boyutlarda bir acıyı taşımışlardı.Bunlar propaganda ürünü değildi;o yetim çocuklar katliâmların yaşayan tanıklarıydı.Ebeveynlerinin sevgisinden,bakımından mahrûm büyüyen bu insânlar,yok oluşun hâtırasını ömür boyu kalplerinde taşıdılar.Onların Türkiye'ye dâir görüşlerinin Sovyet KGB'si tarafından şekillendirildiğini iddiâ etmek,târihsel bir çarpıtma ve ahlâkî açıdan saygısızlıktır.

1930'ların sonlarında ve 1950'lerin ilk dönemlerinde SSCB-Türkiye ilişkileri belirgin bir gerginlik dönemine girdi.Türkiye'nin kademeli biçimde Fransa ve İngiltere'nin saflarına yanaşması,savaş döneminde Nazi Almanya'sıyla yakın işbirliği yapması ve sonunda NATO'ya katılması,derin bir jeopolitik çatlak yarattı.Doğal olarak,bu dönemde Sovyet otoriteleri Türkiye'ye yönelik artan bir kuşkuyla hareket etti,Ermeni ve Gürcü nüfûslarını toprak taleplerini ilerletme yönünde seferber etme fikrini zaman zaman yokladı.Fakat bu plânların çoğu iyi tasarlanmış olmaktan uzak olduğu için asla diplomatik açıklamaların ve muğlâk tartışmaların ötesine geçemedi.Soykırım'dan sağ kalan ve Avrupa,Ortadoğu ve ABD'nde yaşayan 90 bin Ermeni'nin 1946-1949 yılları arasında Sovyet Ermenistanı'na iâde edilmesi de bu jeopolitik bağlamda düşünülmelidir.Ama bugün bazı siyâsetçiler daha büyük resmi göremiyorlar.Geçen yetmiş yıl içinde Sovyet Ermenistanı'na yerleşen yaklaşık 170 bin Ermeni özgürlük,kurtuluş ve adâlet gibi güçlü fikirleri de beraberinde getirdi ve "kaybedilen vatan" hakkındaki kamusal tartışmaları yeniden alevlendirdi.Burada da Türk karşıtlığını besleyecek bir Sovyet propagandasına veyâ KGB'ye ihtiyâç yoktu:Yaşayanların hâfızası ve mirâs alınan travma,propagandadan çok daha güçlüydü. -"Sovyetlerin Ermenistan-Türkiye ilişkilerinde hiç etkisi olmadı" diyemeyiz ama değil mi?Sovyetler bu konuda ne tür politikalar izledi?

De-Stalinizasyon döneminin başlaması,Khrushchev dönemindeki "yumuşama" süreci ve Brezhnev döneminde muhâlif hareketlerin yayılmasıyla Sovyetler Birliği'ndeki Ermeniler târihsel acılarını ve millî taleplerini daha açık bir biçimde ve kendi sözcükleriyle ifâde etmeye başladı.Başka bir yerde de yazdığım üzere,1960'larda Ermeni milliyetçiğinin yeniden cânlandığı bir dönemdi ve bu cânlanma devletin yönlendirmesiyle değil,târihsel hakikat ve onur arayışına dayanan bir toplumsal dürtüyle beslenmişti.
Başbakan Pashinyan,yaşamın her yerine sirâyet eden Sovyet sansürünün bazı "aşırılıkları" sınırlamayı amaçladığını söylerken muhakkak bir ölçüde haklı.Ancak 1960'lara ve 1980'lere gelindiğinde Moskova önceliklerini tam tersi istikâmete çevirmiş ve millî söylemi kışkırtmak yerine bastırmayı tercih etmişti.Cin artık şişeden çıkmış,Sovyet aygıtı Türkiye ve Azerbaycan'a yöneltilen târihsel ve toprak taleplerinin kamusal bir hareketlenmeye ya da entelektüel bir başkaldırıya evrilmemesi için tüm enerjisini kullanmıştı.

Bu târihsel incelemeye uzun uzun devâm edebilirim ama sadece basit bir gerçeğin altını çizmek yeterli olacaktır:Sovyet Ermenistanı'ndaki millî bilincin şekillendirilmesinde Sovyet propagandasının ve KGB'nin rolünü aşırı abartmak,târihi çarpıtmak,Ermeni halkının kolektif belleğini hiçe saymak ve öznelliğini itibârsızlaştırmak demektir.Pashinyan,Ermeni Soykırımı'nın araçsallaştırılmasında Sovyet propagandasının rolü hakkında daha önce de benzer iddiâlarda bulunmuştu.Kolektif belleğe kazınmış kayıp,adâlet ve kimlik anlatıları Moskova'da tasarlanmadı.Bizzât yaşanan deneyimlerin sonucu olarak ortaya çıktı,nesilden nesile aktarıldı ve hayâtta kalanların hâfızasında yaşamaya devâm etti.Ermenistan'ın siyâsî liderliği şunu unutmamalı:Millî hâfızayı yeniden şekillendirmek,entelektüel bir dürüstlük gerektirir,yolundan sapmış bir revizyonizm değil.Târih tek taraflı bir uzlaşının ve barış inşâsının kısa vadeli politik gündemine uydurulacak şekilde yeniden yazılamaz;travmalar ise fırsatçı söylemlerle silinemez... *Prof. Vahram Ter-Matevosyan,"Ermenilerin 1915'te ne olduğunu anlamak için KGB'nin yönlendirmesine ihtiyâcı yoktu",Röportaj:Yetvart Danzikyan,(İngilizceden çeviren) Bade Başer,Agos,13 Kasım 2025. https://www.agos.com.tr/tr/yazi/36277/ter-matevosyan-ermenilerin-1915-te-ne-oldugunu-anlamak-icin-kgb-nin-yonlendirmesine-ihtiyaci-yoktu

Cumhûriyet üzerine yeniden düşünmek/Prof. Dr. Taner Akçam*

"Cumhûriyet Bayramı tüm yurtta ve dış temsilciliklerimizde büyük bir coşkuyla kutlandı."

Bu cümleyi gençliğimden hâtırlarım.Haber hep böyle verilirdi.Hâlâ böyle mi veriliyor bilmiyorum.Ama bildiğim bir şey varsa,bizim artık Cumhûriyet konusunda yeni bir târihyazımına ihtiyâç duyduğumuzdur.

Târih üzerine konuşma tarzımızın bugünümüzü ve geleceğimizi belirlediğini ve daha da önemlisi geleceğe ilişkin hayâl dünyâmızı doğrudan etkilediğini kaç kişi bilir? Oysa,tanınmış Alman târihçi Reinhart Koselleck,bir toplumun "geçmiş"i kavrayış biçiminin onun geleceğe dâir tahayyüllerinin sınırlarını belirlediğini defalarca hâtırlatmıştı bize.Geçmişi nasıl kavrarsak,geleceğe dâir öngörülerde bulunabilme olasılıkları o ölçüde daralır ya da genişler;bugünkü siyâsî,toplumsal ve ekonomik eylem alanlarımızın,"gerçekçi" kabul edilen sınırları da tam olarak bu kavrayış tarafından şekillendirilir.

Acaba hiç düşündük mü?Kürt meselesinin çözülmüyor olmasında acaba bu husûs bir rol oynamıyor mu?"Cumhûriyet hakkında konuşma tarzımız nedeniyle Kürt meselesini çözmemiz mümkün değildir.Kürt meselesini çözmek istiyorsak,Cumhûriyet'in kuruluşu hakkında başka türlü konuşmamız gerekir." Böyle iki cümle kurmak hiç aklınıza gelir mi?

Zannetmiyorum.

İnsân olarak,belli değerleri ve kuralları olan bir târihsel gerçeklik içine doğarız ve bu gerçekliğin parçası olarak anlattığımız bir hikâyemiz vardır.Bu hikâyenin doğal,sabit ve değişmez olduğunu düşünür ve onu durmadan tekrâr ederiz.Oysa içinde yaşadığımız dünyâ bir dizi rastlantılar sonucu gelişen olaylar dizisinin ürünü olarak ortaya çıkmıştır.

Târih,sadece teknoloji,siyâset ve toplumla değil,aynı zamanda düşüncelerimizle,korkularımızla ve hayâllerimizle şekillenmiştir.Oysa biz bu basit gerçeği unuturuz.

Cumhûriyetimizin kuruluş hikâyesi de farklı değildir.Cumhûriyet de kurucularının düşünceleri,korkuları ve hayâlleri ile şekillendi.Ve bugünkü sorunların tıkanıklığı bizlerin o düşünceler,korkular ve hayâller üzerine açık yüreklilikle konuşamıyor olmamızdır. Bizler,kuruluşa ilişkin bilgi olarak aktardığımız ve aktarmaya devâm edeceğimiz olguları,sâbit ve değişmez bir gerçekliğin hikâyesi olduğunu zannederiz ve tekrâr eder dururuz.Oysa,neredeyse ezbere bildiğimiz bu târih anlatısının bir özeti şudur:Geçmişin -atalarımızın- soğuk eli,atalarımızın mezârından çıkıp boğazımıza sıkıca sarılarak bakışımızı tek bir geleceğe,tek bir yöne yönlendirmektedir.Ve bu soğuk elin sıkıca tuttuğu boynumuzu kurtaramadıkça başka gelecek tahayyül etmemiz zordur.Oysa bizler,doğduğumuz ândan itibâren boğazımızda hissettiğimiz o soğuk el yüzünden,anlatılan hikâyeyi varoluşumuzun doğal ve kaçınılmaz bir parçası sayıyoruz ve saymaya da devâm edeceğiz.

Önerim,kendimizi sarsıp bu soğuk elden özgür kılarak başka gelecekler tasavvur etmemizdir.Cumhûriyet târihi üzerine yeni bir anlatı inşâ etmeyi öneriyorum.

Geçmişin boğazımızı sımsıkı sıkmakta olan o soğuk elini gevşetmeyi öneriyorum. Târihimiz üzerine konuşmayı değiştirmeyi,başlarımızı atalarımızın hayâl edemediği düşünemediği bir yöne çevirmeyi öneriyorum.

Eğer bunu başarırsak,aslında geleceğimizin,onların hayâl etmemizi istemediği ihtimâller üzerine yükseleceğini farkedeceğiz.

Târih üzerine farklı tarzda konuşmaya başlamak,rastlantı sonucu ortaya çıkmış bir dizi olayı yeniden farklı tarzda gözlemleme imkânını bize sunar.Bu gözlemler,düşünce ve hayâllerimizi değişik bir tarzda şekillendirmeye başlar.Geleceğe ilişkin farklı hayâller üretebilmenin başlangıç noktasıdır bu... Cumhuriyet üzerine yeniden düşünmek:Başka bir geleceğe yönelmenin imkânları

Târih okumak bize ne yapacağımızı söylemese de daha fazla seçenek sunar.

Burada kastettiğim,klişe hâline gelmiş "târihten dersler çıkarmak" önerisi değildir.Aksine bir anlamda bugüne kadarki târih anlatımının yarattığı engellerden kurtularak özgürleşmektir.Başka bir geleceğe yönelmenin düşünsel imkânlarını zorlamaktır.

Geleceğe âit farklı seçeneklere ancak târih üzerine konuşma tarzımızı değiştirirsek sahip olabiliriz.

Gerçek şudur:Dünyâyı değiştirmeye çalışan akımlar genellikle târihin yeniden yazılmasıyla ortaya çıkarlar ve insânların geleceği yeni baştan tasavvur etmelerinin önü böylelikle açılır.

Yazdıklarım çok soyut oldu,biliyorum.Ama bir yere yazın:Cumhûriyet'e ilişkin konuşma tarzını değiştiremezsek,onu hâlâ "yurdun her yerinde ve dış temsilciliklerde coşkuyla kutlandı" düzeyinde ele almaya devâm edersek,Kürt meselesini çözemeyiz.Unutmayın,geçmişi kavrayış biçimi geleceğe dâir tahayyüllerimizin sınırıdır.

Kürt meselesini çözmek istiyorsanız,bu sınırları zorlamaya çalışalım...

*Prof. Dr. Taner Akçam,Cumhûriyet üzerine yeniden düşünmek,Medyascope,3 Kasım 2025.

https://medyascope.tv/2025/11/03/taner-akcam-yazdi-cumhuriyet-uzerine-yeniden-dusunmek/