Deniz Gezmiş,THKO ve ASALA/Prof.Dr.Taner Akçam*

Benim kuşağım,Deniz Gezmiş ve arkadaşlarına büyük sempati duyar,hayranlık besler ve idamlarını büyük bir yürek acısı ile hatırlar ama yine benim kuşağımın önemli bir kesimi,ASALA'yı terörist bir örgüt olarak saymakta asla tereddüt etmez.

6 Mayıs 2020,Deniz Gezmiş,Yusuf Arslan ve Hüseyin İnan'ın idam edilişlerinin 48. yılı...Onların idamı,benim kuşağım için çok anlamlı ve önemlidir.

Hiç unutmam,üniversiteye yeni girmiştim ve ODTÜ yurtlarında,arkadaşlarımızla yataklarımızda hüzünle ve gözyaşlarımızı gizleyerek dinlemiştik idam haberini...

Hakikat hakikattir fakat tarihçiler,aynı hakikati yıllar ilerledikçe,yeni ve farklı bir hikâyenin parçası olarak anlatırlar.

Geçmiş yıllarda Deniz Gezmiş ve arkadaşlarının idamları onların savundukları ideolojik görüşler,Kemalizm ile irtibatı vb. birçok boyutuyla konuşuldu tartışıldı.Ama artık,Deniz ve arkadaşları,giderek savundukları ideoloji ve bunun için kullandıkları araçlar vb.'den bağımsız,benim kuşağım için geçmişe yönelik bir nostaljinin,bir özlemin sembolü oldular.

Onlar benim kuşağımın hiç yaşlanmayacak üç gencecik fidanıdır.

Bir kuşağın gerçekleşmemiş ve bundan sonra da gerçekleşmeyecek gibi duran hayallerinin temsilcisidirler.Hâlâ genç,hâlâ sıcacık...

Bu yıl,Deniz'lerin idam edilişini bir başka hikâye ile bağlantılı olarak anlatmak,anlamlandırmak,aslında bir soru sormak isterim:

Deniz ve arkadaşları THKO (Türkiye Halk Kurtuluş Ordusu) adlı bir örgüt kurmuşlardı.Benzeri örgütleri,İbrahim Kaypakkaya (TİKKO) ve Mahir Çayan ve arkadaşları da (THKP-C) kurmuşlardı.Bu insanlar,aralarında bazı ideolojik farklar olmasına rağmen,inandıkları bağımsız bir Türkiye'yi kurmak için,mevcut devleti önce gerilla sonra da onun yaratacağı halk savaşı ile yıkmayı amaçlıyorlardı.Nihâî hedefleri sosyalizm idi ama ondan önce demokratik devrim şarttı.

ASALA da (Ermenistan'ın Kurtuluşu İçin Ermeni Gizli Ordusu) benzeri bir örgüttü,isimdeki benzerlikler tesadüfî değildi.ASALA da benzeri bir amaç için savaşıyordu.Onların hedefi de birleşmiş,bağımsız bir Ermenistan idi ve bu Ermenistan da ileride sosyalist olacaktı.

THKO (ve diğerleri) ASALA gibi,1968 gençlik hareketinden doğmuşlardı;hepsi anti-emperyalist olduklarını söylüyor ve mücadelelerinin sömürgeci devletlere karşı mücadelenin bir parçası olduğuna inanıyorlardı.THKO ve diğer Türk örgütleri kendi devletlerine karşı silâhlı mücadele yürütürlerken,ASALA'nın doğrudan savaşacağı bir devleti yoktu.Onlar,"vatan toprakları"nı 1915 ile ellerinden alan Türkiye devletini mücadele edilecek devlet olarak seçtiler.Sanki hâlâ eski Osmanlı çocukları idiler ve nihâî tahlilde son mücadeleyi de o topraklarda vereceklerini söylüyorlardı.

Türk örgütleri,kendi devletlerine karşı mücadele ederken,ülkelerinde sömürgeci güçleri temsil eden bazı yerli işbirlikçiler olduğuna inanırlardı.ASALA da öyle.ASALA için bu sömürgeci güçlerin işbirlikçileri diaspora Ermenileri idiler.

Tüm bu örgütler,dönemin Avrupa gençlik hareketlerinden,özellikle Fransa'dan oldukça etkilenmişlerdi.Vietnam Savaşı da tüm bu örgütler için büyük bir semboldü.Filistin örgütlerine ve onların İsrail'e karşı mücadelesine büyük bir sempati besliyorlardı.Hattâ bu örgütlerdeki Türk ve Ermeni gençler,Filistin'de aynı örgüt kamplarında silâhlı eğitim almışlardı.

Benim kuşağım,Deniz Gezmiş ve arkadaşlarına büyük sempati duyar,hayranlık besler ve idamlarını büyük bir yürek acısı ile hatırlar ama yine benim kuşağımın önemli bir kesimi,ASALA'yı terörist bir örgüt olarak saymakta asla tereddüt etmez.

Ortada bir tuhaflık olduğunu kabul etmek gerekir.

Oysa,Deniz'in THKO'nu,THKP-C,TİKKO ve ASALA'yı aynı yerden okumak daha mantıkî olanıdır.Sonuçta,ideolojilerini (sosyalizm),hedeflerini (kendi bağımsız devletlerini kurmak) ve bu hedeflere ulaşmak için seçtikleri mücadele biçimlerini (silâhlı mücadele),beğenebilir veya beğenmeyebiliriz.Durduğunuz yere göre,bunları "terör örgütü" veya "özgürlük savaşçıları" sayabilirsiniz.Ama görmek gerekir ki bu örgütler,1968 gençlik hareketlerinin bir ürünü olarak ortaya çıkmışlar;Avrupa ve Amerika'daki benzerlerinden farklı olarak silâhlı mücadeleye yönelmişler,şiddet yöntemlerini siyâsetlerinin merkezine almışlardır.

İlginç olan,benzeri bir yönelişin Almanya ve İtalya'da da olmasıdır.Acaba niçin ABD,Fransa ve İngiltere değil,fakat Almanya,İtalya ve Ortadoğu?Cevabı verilmesi gereken çok önemli bir sorudur bu...

Elbette bu örgütlerin aralarındaki önemli farklar üzerine de konuşulabiliriz ama görmek gerekir ki,bir dönemin birbirlerine çok benzer örgütlerinden söz ediyoruz burada.

Peki,niçin birilerine hayranlık,diğerlerine ise teröristlik yaftası yapıştırıyoruz?

Her iki örgüt veya örgütler için (THKO,THKP-C,ASALA) aynı kanaatlere sahip olmak daha mantıkî değil mi?

Cevabı için çok konuşmak ve tartışmak gerekecek.Çünkü zannederim burada yazılanları duymak bile zor gelmiştir...

Dedim ya,tarihçinin görevi,aynı olgular hakkında süreç içinde değişen sorular sormak ve bu sorulara bağlı olarak yeni ve değişik hikâyeler anlatmaktır.Yoksa tarih bilimi olmazdı.

Deniz'lerin idamının üzerinden 48 yıl geçti.Zannediyorum,artık özellikle yeni kuşaklar açısından bu dönem üzerine farklı düşünmek,farklı konuşmak vakti gelmiştir.

Ümit ederim,yeni kuşak Ermeni,Kürt ve Türk gençleri bu yakın geçmiş üzerine,benim kuşağımdan farklı bir ortak konuşma dili yaratabilirler.

Bölgemizde ortak bir gelecek kurabilmek biraz da bu yakın geçmişimiz üzerine değişik bir konuşma tarzı yaratmamıza bağlı.Türkiye'nin ve bölgenin geleceğinin barış ve kardeşlik temelinde yeniden inşâsı,yakın geçmişe ilişkin yeni bir hikâyenin anlatılmasıyla mümkün.

Bir de son bir gözlem,Deniz Gezmiş'i,1968 Almanya gençlik hareketi önderi Rudi Dutschke ile,THKO'yu Alman RAF (Kızıl Ordu Tugayları) ile kıyaslasam muhtemel böyle bir yazıyı okuyanlar,"ne var ki bunda" der,kıyaslamamda herhangi ilginç bir taraf bulmazlardı.

Haklı da olurlardı.

Aslında burada yaptığım kıyaslamamın hiçbir ilginç tarafı yok.Tek ilginçlik ve önemli olan,bunu okuyan gözde ve anlamak isteyen beyindedir.Yani benim yazım değil,yazımı okuyan gözün gördüğü ve beynin okuduğudur asıl önemli olan.Ve bu önemdir ki bize yakın tarihimiz üzerine yeni bir hikâye anlatmamızın kaçınılmaz olduğunu söylüyor...

Not:Yukarıdaki satırların yazarı,siyâsette şiddetin bir araç olarak kullanılmasını son derece tehlikeli ve yanlış bulur.

*Prof.Dr.Taner Akçam,Deniz Gezmiş,THKO ve ASALA,Gazete Duvar,7 Mayıs 2020.

https://www.gazeteduvar.com.tr/forum/2020/05/07/deniz-gezmis-thko-ve-asala/

24 Nisan'ın 105. yıldönümünde.../Aydemir Güler*

Büyük acı üremeye devam ediyor

Ermeni halkımızın kendi diliyle adlandırdığı haliyle Medz Yeghern'in,Büyük Felâket'in üstünden 105 yıl geçti.Acısı geçmemekle kalmadı.Yara kanatılmaya,canımızı yakmaya devam ediyor.

Geçenlerde AKP'nin salgına karşı dünyaya yaptığı itibar yardımlarında da konu Ermenilere geldi.Dışişleri Bakanı "kendi ihtiyâcımız olmasına rağmen yapıyoruz" dediği yardımlar konusunda Cumhurbaşkanlığı Sözcüsü İbrahim Kalın kalktı,"Ermenistan'ın da talepte bulunduğu"nu açıkladı.Sonra iki şey oldu.Sosyal medyada Ermenilere yardım yapılmamasını savunan ırkçı bir kampanya yükseldi.Ama zaten Ermenistan Dışişleri böyle bir gündem olmadığını,herhangi bir destek isteğinde bulunmadıklarını dile getirdi!

Ne bu saçmalık diyeceksiniz...Olan şudur:Türkiye sağı ırkçı-faşist köklerini geleneksel Ermeni düşmânlığıyla sulamış oldu.

Yaramız kanadı.

Türkiye ile ABD arasında gerginliğin yükseldiği son konjonktürdü.Geçtiğimiz Aralık ayının ortalarında ABD Senatosu Ermeni Soykırımı hakkında yine bir karar aldı.Kendimizi bildik bileli emperyalist ülkelerin parlamentolarının parmağında bir oyuncaktır Soykırım kavramı.O kanlı parmak döner gelir yüz yıllık yarayı kanırtır.Kimin aldığı,kararın ne olduğunun bir önemi yoktur.

Zaten bu karar tasarılarının bir sonucu da olmamaktadır.Bunlar bir barometredir;Türkiye'nin uluslararası saygınlığını ölçer,belki yabancı yatırımcı güven endeksi türünden şeyleri etkiler.

Eee diyeceksiniz,ne ki bu?Karar gelir karar gider.Kararı alanlar,protesto edenler,itişip kakışanlar paraya bakarlar.Geriye Türklerin Ermenilere,Ermenilerin Türklere düşmân edilmesi kalır.Yeniden ve yeniden kanatırlar bizi.

Acının sürekli yeniden üremesi topraklarımızın kaderi midir?

Sorunun yanıtı belli.Bunun kader olmasını kabul edemeyiz.

Ancak 105 yıl bir sonucun altını çizmek için yeterli süredir.Ermeni Soykırımı tartışması bu düzenin standartları altında sağlıklı,insancıl,adil,hakkaniyetli bir çözüme bağlanamaz.Bugüne kadar bağlanmadı.Bağlanmamakla kalmadı,bir arpa boyu yol gidilmedi.Gidildiği zannedilen yolların imhâ edilmesi parmak şıklatmak kadar kolay oldu.

AKP'nin yirmi yıla yakın zaman önce iktidar olduğu sıralarda bir umut da bu konuda yayılmıştı.Türk-Ermeni ilişkileri normalleşecek,hattâ sınır kapısı açılacak,belki ticâret sayesinde kardeşleşilecekti,dinlerarası diyalog derinleşecekti.Ticâretten doğan kardeşler birbirlerinin kuyusunu kazar oysa.Din ise tarihte savaşların en büyük nedenlerinden biri olmuştur.

Ama zaten buralara gelemedik.Gördük ki,Türkiye'ye çalışmaya gelen Ermenistan Ermenilerine başka anlam yüklemiş AKP."Geri gönderirsek görürler günlerini" sözleriyle özetlenen bir tehdit unsuruna dönüşmüş Türkiye'de ekmek parası için dökülen alınteri.Bu da bir şey değilmiş;AKP-Gülen koalisyonu Türkiye'de rejimi değiştirmek için bir ateşleyiciye ihtiyâç duyduğunda alçak bir tabanca bir Ermeni aydınımızın sırtına doğrultulacaktı.Hrant Dink'in katledilmesi,Türkiye'nin gericileşme sürecini suladı.

Azınlıklara rehine muamelesi yapmak Türk sağının genetik kodlarında gizlidir.Tuhaf olan sağdan demokratikleşme,kardeşleşme falân beklemekti.

Ancak sorun AKP ile başlayıp bitmemektedir.Düzenin siyâsal ve ideolojik dengeleri içinden kafayı kaldırmadan en basit bir derde bile çözüm üretilemiyor.1915 ise basit bir dert değil,ağır ve karmaşık bir tarihsel sorundur.Kapitalist Türkiye'de gerçek bir çözümün yanına bile yaklaşılamaz.

Gerçek bir çözüm için para hesabı olmaması gerekir.Milliyetçi ve dinci ayrımcılığın değil güçlü olmak,suç sayılması gerekir.Gerçek bir çözüm için emperyalist şantajlara pabuç bırakmamak gerekir.Gerçek bir çözüm için emperyalistlerden yarar ummamak gerekir.

Ama dahası var.Kökleri tarihte yatan herhangi bir toplumsal,siyâsal sorun geçmişin yargılanması yoluyla halledilemez.

Bir bölümü iyi niyetli bile olsa,liberal önermeye göre Türkler Soykırım gerçeğiyle yüzleşecek,Ermeniler de Türklere düşmânlığı terkedecek.Liberal önerme bunun neden bugüne kadar gerçekleşmediğini olsa olsa "milliyetçiler yüzünden" diye açıklamayı dener.Bu bir açıklama olmaktan uzaktır.

Türkiye devleti ise tartışmayı tarihçilere havale etmeyi çokça dile getirir.Sanki tarih objektif belgelerden ibaretmiş,tarihçinin ideolojisi yokmuş,bu mesleği güden bilim insanları Türkiye,Ermenistan,İngiltere ve ABD'nde bir kurumdan maaş almıyorlarmış gibi.

Her neyse;yıllardır tarihsel gerçekler diyenler en sonunda ölü sayılarını yarıştırırken bulmadılar mı kendilerini?

Kuşkusuz tarihsel gerçeklere ulaşmak mümkündür.Ancak bunun için siyâset ve ideolojiden arınmak,bu anlamda objektif olmak değil,Türklerin ve Ermenilerin birlikte,eşit,özgür,adâletli,kardeşçe bir geleceklerinin olmasını temel alan bir ideoloji ve siyâsete bağlanmak gerekir.Denklem tersinden kurulduğunda herhangi bir sonuç vermez.

Türkler ve Ermeniler olarak eşitlik temelinde kuracağımız ortak geleceğimiz,geçmişteki düşmânlaşmaları,Ermenilerin kitleler hâlinde yerinden edilip öldürülmelerini,süregiden çatışmaları aşacak kadar güçlü hissedilirse "sorun" çözülebilir.Kimsenin önemsemediği,dolayısıyla varlığı gölgeli bir ortak gelecek kavrayışı ile 1915 gibi ağır bir acının dindirilmesi imkânsızdır.

105 yıl boyunca emperyalist sistemle bağlı kapitalist Türkiye Ermeni sorununu yaşamaya devam etti.Yara durmadı kanadı.Emperyalizme bağımlı kapitalist Türkiye'nin egemen güçlerinin ve onların belirlediği düzen siyâsetinin,ideolojinin ve kültürün Ermeni sorununu açığa kavuşturmak ve aşmak yönünde herhangi bir enerjisinin olmadığı kanıtlanmıştır.105 yıllık deney yeterlidir.

Şimdi komünistler olarak "Ermeni sorununun çözümü sosyalizmde" dersek acıların dinmesini belirsiz bir geleceğe havale etmiş mi oluruz?Bu acıyı önemsememiş sayılabilir miyiz?Bunu söylemek için 105 yıllık süreçte bir karış pozitif mesafe almış olmak gerekir.Tersine acının dinmesi insan insanı sömürürken imkânsızdır,öte yandan sosyalizmle beraber bunun önünde ciddi herhangi bir engel kalmayacaktır.

Soyuttan somuta doğru konuşalım ve öylece de bitirelim:

Kapitalizme eşlik eden ulus-devletlerde kural bir ulusun birlikte yaşadığı diğer etnik grupları,milliyetleri,azınlıkları çoğu zaman şiddete de başvurarak ezmesi olmuştur.

Bu acımasız deneyimin kazananı ulusun egemen sınıfıdır.Burjuvazi sermayesini geçmişten gelen servetlere el koyarak da oluşturur.Birilerinin "servetine el konmasını hak ettiği" düşünülmelidir.Bu uğurda milyonlar yerinden yurdundan edilir,katledilir.

El konulacak herhangi bir serveti olmayanların da başına aynı şey gelir.

Türkiye'de Ermeni sorunu önceki yüzyıl dönemecinde kılıç atan Müslüman Türk burjuvazinin "diğerleri"nin mâlına mülküne el koymasının müstear adlarından biridir.

Türkiye'de Ermeni sorunu emperyalizmin bizim coğrafyamızı parçalama politikasının bir parçasıdır.Halklar birbirine düşürülür ve emperyalizm egemenliğini tesis eder.

Bu tarihi değiştiremeyiz.Ama geleceği değiştirebiliriz.Ermeniler ve Türkler,Türkiye'nin bir parçası olan bizim Ermeni halkımız ve iki komşu ülke olarak geleceği bu milliyetçi tarihi aşmak üzere kurguladığımızda çözümün anahtarını da yakalamış olacağız...

*Aydemir Güler,24 Nisan'ın 105. yıldönümünde...,Sol Gazete,24 Nisan 2020.

https://sol.org.tr/haber/24-nisanin-105-yildonumunde-2552

24 Nisan,Hrant Dink ve fabrika ayarları/Prof.Dr.Taner Akçam*

Konu basit:23 Nisan ve 1 Mayıs beyinlerde ve kalplerde çok önemli bir yer işgâl ediyor;24 Nisan ise unutulmak,yok sayılarak tarihin karanlığına gömülmesi istenen bir gün.Bu nedenle,ulusça fabrika ayarlarına döndüğümüzü ve "Hrant Dink iklimi"nin sona erdiğini bir durum tespiti olarak bir kenara not etmek istiyorum.

Ermeni Soykırımı'nın sembolik tarihi 24 Nisan bir bahar yağmuru gibi,belki yağmadan geldi geçti.

Sadece bir kenara not düşmek ve bir tespitte bulunmak istiyorum:

Türkiye Ermeni Soykırımı konusunda kuruluş-fabrika ayarlarına geri dönmüştür.Ve fabrika ayarına dönen sadece devlet değildir.Daha da önemlisi muhalif olarak bilinen bir grup aydın da öyle...Örneğin,başta "T24" ve "Medyascope" olmak üzere ilerici olma iddiasındaki birçok sol gazete ve haber sitelerinde de benzeri bir "fabrika ayarlarına dönüş" gözlendi.Hepsinde 24 Nisan "es geçildi",yok sayıldı.

AKP iktidarı,Ermeni Soykırımı konusunda oldukça inişli ve çıkışlı bir yolculuk yaptı.2009 yılında Ermenistan ile hem diplomatik ilişkinlerin kurulması hem de tarihe ilişkin sorunların çözülmesi amacıyla imzalanan iki ayrı protokol bu yolculuğun tepe noktası gibidir.

Uzun yolculuktan geriye kalan,her 24 Nisan'da öldürülen Ermeniler için ayin izni ve Patrikliğe yazılan taziye mektuplarıdır.

Geldiğimiz yer itibariyle AKP iktidarı Ergenekon limanına demirlemiş gözüküyor.Bugün hükûmetin 1915 politikaları esas olarak MHP-Ergenekon ve Doğu Perinçek çizgisi tarafından belirleniyor.Meraklısı,Cumhurbaşkanlığı bünyesinde yeni açılmış olan (1915.gov.tr) adresine bakabilir.

Yani her şey sil baştan;hem devleti hem de aydınları itibariyle...

Bana göre, 2007'de,Hrant Dink'in öldürülmesi ile başlayan "Hrant Dink iklimi" sona erdi veya eriyor.Onun ölümü sonrası,önemli bir aydın grubu Ermeni Soykırımı konusunda konuşma,yazma arzusu,isteği içinde ve/veya mânevî baskısı altındaydılar.

Galiba bu "Hrant Dink mânevî baskısı" dönemi bitti.Bu 24 Nisan'da bu aydın grubu "özgürlüklerine kavuşmuş" gibiydiler.24 Nisan,Hrant'tan önce kendileri için neyse,şimdi de öyle oldu.

İsim vermek gereksiz,ama bu konuda daha önce yazı yazmış ve hâlâ da yazabilecek olan kalemlerin hepsinin susmasının bir anlamı olmalı.Eklemek gerekir:Aynı haber siteleri,gazeteler ve yazarlar 23 Nisan'ı büyük manşetlerle ele aldı ve övgü dolu yazılar yazdılar.

Hiç şaşırmadım.

Söylediklerime,ülkedeki koşullar hatırlatılarak;"Sen buraları bilmiyorsun" biçiminde karşı çıkılabilir."Türkiye'de yaşamıyorsun ki," uyarısını,eleştirisini hep ciddiye almışımdır.Bu nedenle,sessiz kalmayı tercih eden kalemler hakkında bir şey söylemeyi doğru bulmam.

Veya konu hakkında cesurca yayın yapan yayın organlarının var olduğunu (örneğin Gazete Duvar) emsal göstererek bir tartışma da sürdürmek istemem.

Ama sözünü ettiğim çevrelerin,kutlanması yasaklı 1 Mayıs konusunda gösterdikleri coşku ve cesâreti gözleyince,meselenin "ortamın kötü olması" ve "koşulların zorunlu dayatması" ile ilgili olmadığını söylemek mümkün.

Konu basit:23 Nisan ve 1 Mayıs beyinlerde ve kalplerde çok önemli bir yer işgâl ediyor;24 Nisan ise unutulmak,yok sayılarak tarihin karanlığına gömülmesi istenen bir gün.

Bu nedenle,ulusça fabrika ayarlarına döndüğümüzü ve "Hrant Dink iklimi"nin sona erdiğini bir durum tespiti olarak bir kenara not etmek istiyorum.

Geldiğimiz yer budur.Bu gelinen yer,Türkiye'de demokrasi ve özgürlükler için uğraşan insanların geldiği yeri de göstermesi bakımından önemlidir.

Galiba gelinen bu yer,benim kuşağımın büyük bölümü açısından da denizin bittiği yerdir.Yani bu kuşağın 24 Nisan hakkında bir şeyler yazıp yazmaması artık önemsiz bir teferruattan ibarettir.

Demokrasi kavgasında hasbelkader bir rol oynamış bu insanların büyük çoğunluğu için artık bir dönem kapanmıştır,diye düşünürüm.

Niçin mi?Çünkü, 23 Nisan'a övgüler düzen ve ama 24 Nisan'ı unutan,yok sayan bir geçmiş hikâyesi ile Türkiye'de demokrasi kavgası veremez,insan haklarına saygı duyan bir yarın kuramazsınız.

Anlatacak yeni bir hikâyeniz yoksa ve sadece Hrant Dink öncesi dönemdeki bildiklerinizi tekrar ederseniz,şu ândaki tablo dışında bir şey elde etmeniz zordur.

Demokratik ve insan haklarına saygı duyan bir yarın için,sadece 24 Nisan'ı değil,yaşanmış tüm acıları parçası hâline getirdiğiniz yeni bir kuruluş hikâyesine ihtiyâcınız vardır.Yeni bir kuruluş hikâyesi yazamazsanız,yeni bir yarın da kuramazsınız.

Artık yeni kuşaklardan,yeni bir dalgayı beklemekten başka bir çare yok galiba...Gelir mi dersiniz?..

*Prof.Dr.Taner Akçam,24 Nisan,Hrant Dink ve fabrika ayarları,Gazete Duvar,2 Mayıs 2020.

https://www.gazeteduvar.com.tr/forum/2020/05/02/24-nisan-hrant-dink-ve-fabrika-ayarlari/3/

Tekalif-i Milliye (Millî Vergi) emirleri ve korona için bağış/Prof.Dr.Taner Akçam*

Korona virüsü gibi son derece tehlikeli bir virüsle boğuşuyoruz.Devlet,kasası boş olduğu için vatandaşlara yardım etmek yerine onlardan yardım istiyor.Konuya ilişkin yapılan tartışmalar ise,bu ülkenin mahzenlerindeki iğrenç kokuyu gün ışığına çıkartıyor.

Cumhurbaşkanı Sn. Tayyip Erdoğan,bağış kampanyasına karşı çıkanları,"kendi tarihini bilmeyenler" olarak tanımladı.Oysa,kendisine eksik ve yanlış bilgi verildiği için "kendi tarihini bilmeyen" kişi konumuna düşen Cumhurbaşkanı'nın kendisi maalesef.

Şöyle demiş Sn. Erdoğan,"Kurtuluş Savaşı başlarken,Gazi Mustafa Kemal,Tekalif-i Milliye denilen on maddelik bir emir yayımlamıştır.Bu emirle milletimizin elinde bulunan silâhtan cephâneye giysiden yiyecek-içeceğe,makineden binek hayvanlarına kadar savaşta ihtiyâç duyulan hemen her malzemenin belirli bir oranı talep edilmiştir." Yanlış bilgiler şunlar,birincisi,bu emirler savaşın başlarında değil,sonlarına doğru 7-8 Ağustos 1921 tarihlerinde verilmiştir.İkincisi,burada gönüllülük temelinde bir talep etme değil,zorla el koyma sözkonusudur.Üçüncüsü,zorla el konulmuş bile olsa,alınanların karşılıkları sulhtan sonra ödenecektir.Dördüncüsü,hem emirleri uygulamada suistimâl yapan hem de emirlere muhalefet ederek mâllarını gizleyenler vatan haini ilân edilecek ve cezâlandırılacaklardır.Beşincisi,zorla el konulan mâlların yüzde 75 kadarı sürülmüş Ermeni ve Rumlara aittir;altıncısı,Nisan 1923'te bu zorla el konulan mâlların değerlerinin geri ödenmesi için kânûn çıkartılmış,ama kânûnda hileye başvurularak Ermeni ve Rumlara hiçbir geri ödeme yapılmamıştır ve hükûmet bunu da itiraf etmiştir.

Bir ülkenin Cumhurbaşkanı'nın,Türkiye tarihine ilişkin bu kadar fazla hata yapması gerçekten üzücüdür.

Ama eklemem gerekir ki "kendi tarihi bilmeyenler" kategorisine Sn. Kılıçdaroğlu'nu da eklemek zorundayız.O da,Tekalif-i Milliye sırasında toplanan "6 milyon 3 bin 663 lira yardım yapanlara geri ödendi," demiş.

Tekalif-i Milliye (Millî Vergi) emirleri:

Büyük Millet Meclisi Reisi ve Başkomutan sıfatıyla Mustafa Kemal,7-8 Ağustos 1921'de Tekalif-i Milliye (Millî Vergi emirleri) olarak bilinen on ayrı emir yayımlar.Amaç,Yunanistan'a karşı yürütülen savaşı finanse etmek ve savaş giderlerini karşılamaktır.Her bir emir ayrı bir konuya ilişkindir.Birinci emirde kurulacak komisyonlar düzenlenir.İkinci emirde silâh ve cephânelerin üç gün içinde teslimi istenir.Üçüncü emirde halktan toplanılacak mâlların listesi çıkartılır ve "bu emre muhalefet ederek mâlını gizleyenler veya suistimâli görülenler kim olursa olsun hıyanet-i vataniye ile cezâlandırılacaktır," denir.Dördüncü ve beşinci emirlerde,yiyecek ve giyecek maddelerinin ve tüccârların mâllarının yüzde 40'ına el konacağı ve ama geri ödemek amacıyla karşılığında mazbata verileceği söylenir vb. vb.Birçok emirde,kânûna karşı çıkanların kim olursa olsunlar "vatana ihanet suçuyla cezâlandırılacakları" tekrar edilir.

Emirlerin içinde,hem Erdoğan ve Kılıçdaroğlu'nun hem de basının bahsetmemeyi tercih ettiği emir altıncı emirdir.Bu bence en önemli emirdir,çünkü Tekalif-i Milliye gelirlerinin büyük kısmını bu kalem oluşturmuştur.Ve Ermeni,Rum ve Süryanilerin geride bıraktıkları mâllara el konulmasını içerir.

Alınanların karşılığı ödendi mi?

Emirlerden de açıkça anlaşılacağı gibi bazı mâlların karşılığı ödenmek üzere değerini gösterir belgeler,mâl sahibine verilmiştir.

Nitekim,Büyük Millet Meclisi Hükûmeti,12 Nisan 1923 tarihinde çıkarttığı bir kânûnla Tekalif-i Milliye borçlarını ödeme kararı alacaktır.Görüşmeler sırasında,Maliye Bakanı Hasan Fehmi,mâlların "sulhtan sonra ödenmek" amacıyla toplanmış olduğunu ve toplanan miktarın 6 milyon 361 bin 634 lira olduğunu bildirir.Ödemeler her yılın bütçesine konulacak ek ile yapılacaktır.Bakan,mâlların yüzde 75'inin karşılığının ödenmemiş olduğunu söyler.Ödenmeyen kısım esas olarak Ermeni ve Rumlara aittir.Ve kânûn zaten bunlara hiçbir ödeme yapmayacak biçimde düzenlenmiştir.

Fakat kânûnda "Rum ve Ermeni'ye para vermeyeceğiz" demek zordur,konu çok genel ifadelerle tarif edilir.Kaçak ve kaybolan kişilerin mazbatalarının karşılığının verilmeyeceği söylenir.Ama bu ifadenin kaçak ve kayıp Müslümanları içerme tehlikesi vardır.

Bir yıl sonra,bütçe görüşmeleri sırasında konu yeniden gündeme gelir.Hükûmet 1 Temmuz 1908 ile 31 Aralık 1923 arasında Hazine'nin bütün borçlarını ödemeye ilişkin bir kânûn tasarısı sunmuştur.Tasarının görüşülmesi sırasında,en önemli konu,Ermeni ve Rumlara ödeme yapılıp yapılmayacağıdır.Bazı milletvekilleri,12 Nisan 1923 Kânûnu'nun ilgili maddesinin muğlak olması nedeniyle,hem Müslümanların zarar göreceğinden hem de Ermeni ve Rumlara ödeme yapılacağından korkmaktadırlar.

Hasan Fehmi Bey Maliye Bakanı değildir ama,milletvekillerinin endişelerini gidermek için bir konuşma yapar ve 12 Nisan 1923 Kânûnu'nun yapılış tarzına ilişkin çok önemli açıklamalarda bulunur.Hasan Fehmi Bey,12 Nisan 1923 Kânûnu'nun amacının "tehcir [edilen] ve kayıp olan Rumların ve Ermenilerin tekalifi milliye ve harbiye mazbatalarını" ödememek olduğunu açıkça ifade eder.

Hasan Fehmi Bey,"eğer ödemeye kalkarsak bunun altından kalkamayız," der.Çünkü,Hasan Fehmi Bey'in sözleriyle,"Harbi umumiden evvel İslâmlar ticârete atılmış değillerdi...Binaenaleyh tekalifi harbiyenin büyük kısmı onlardan [Rum ve Ermenilerden] alındı,mazbatalar onların elindedir."

Oturum gizli olduğu için Hasan Fehmi Bey çok açık konuşmaktadır;"Rumları[n],Ermenileri[n] bu tekalifi milliye mazbatalarının bedellerinden yararlanmamaları için bir çare düşünüldü.Fakat bunu açık olarak Rum ve Ermeni diyemezdik.Muhtelif şekiller ve formüller yazıldı.Muhtelif şekiller üzerinde tetkikat yapıldı.Nihayet en az mahzurlu... şekli bulduk."

Yine yapılan itiraflardan anlıyoruz ki,milletvekilleri kânûnun,Müslüman firar ve kayıp olanları kapsamadığına dair söz aldıktan sonra onaylamışlardır.

Kânûndaki "kaçak","kayıp" vb. gibi ifadelerin sadece Rum ve Ermenilere ilişkin olduğu ve Müslümanları kapsamadığının anlaşılması için bir başka işlem daha yapılır.Maliye Vekili defterdarlara gizli emir gönderir ve kaçak-kayıp vb. gibi ifadelerin "yalnız Rum ve Ermenilere ait" olduğu belirtilir.

Defterdarlar,eğer bir Rum veya Ermeni başvurursa,"tetkik yapıyoruz,tahkikat yapıyoruz," diyecekler ve kânûn müddetini geçiştireceklerdir.Konu açıktır ve herhangi bir yorum yapmaya gerek yoktur.Hristiyan vatandaşlara,ellerinde devletin resmî belgeleri olmasına rağmen,hiçbir ödeme yapılmayacak,borçları ödenmeyecektir.

Belki de eklemem gereken son bilgi,dönemin Maliye Bakanı'nın,Ermeni Soykırımı'nda çok önemli roller oynamış olan Mustafa Abdülhalik [Renda] olduğudur.Renda,konu hakkındaki hükûmet görüşünü tek cümle ile özetler;"bize mensup olmayanlara mümkün olduğu kadar müşkülât göstereceğiz."

Korona virüsü gibi son derece tehlikeli bir virüsle boğuşuyoruz.Devlet,kasası boş olduğu için vatandaşlara yardım etmek yerine onlardan yardım istiyor.Konuya ilişkin yapılan tartışmalar ise,bu ülkenin mahzenlerindeki iğrenç kokuyu gün ışığına çıkartıyor.

İktidarı ve muhalefeti ile bu ülke,mahzenlerinden gelen bu dayanılmaz pis kokuyla uğraşmak zorunda olduklarını anlamadıkları müddetçe korana ile de doğru dürüst mücadele edemezler diye düşünürüm.

Son sözüm Sn. Kılıçdaroğlu ve Ekrem İmamoğlu'na,Tayyip Erdoğan'a sıradan muhalefet etmekle üstesinden gelemeyeceğiniz büyük ciddi bir sorunla karşı karşıyasınız.Cumhurbaşkanı'na karşı çıkmanın siyâset yapmak olmadığını ne zaman idrak edersiniz,merak ediyorum.

Ohannes Kılıçdağı'nın attığı tweet size bir şeyler hatırlatır mı bilemem,şöyle demiş Ohannes:"Kenara zor günler için 1-2 milyon Ermeni,Rum,Yahudi koysaydınız,şimdi mâllarına mülklerine çöker,bu krizi de atlatırdınız.Ama işte insan geleceği göremiyor,altın yumurtlayan tavuğu kesiyor."

Muhalefetin Cumhurbaşkanı'na itirazları bana Ohannes'in tweetini hatırlattı...

*Prof.Dr.Taner Akçam,Tekalif-i Milliye (Millî Vergi) emirleri ve korona için bağış,Gazete Duvar,5 Nisan 2020.

https://www.gazeteduvar.com.tr/forum/2020/04/05/tekalif-i-milliye-milli-vergi-emirleri-ve-korona-icin-bagis/

Koronalı günlerde 24 Nisan üzerine konuşmak/Prof.Dr.Taner Akçam*

24 Nisan 1915 Ermeni Soykırımı'nın sembolik başlangıç tarihi.Bu tarihten 1918'e kadar,Anadolu'da yaşayan Ermenilerin tamamına yakını ya yollarda ya da sürüldükleri Suriye çöllerinde imhâ edildiler.Kurbânlar,sadece Ermeniler değildi,Süryaniler ve Rumlar da imhâ ve sürgün politikasına tâbi tutuldular.Ve bu insanlar,onlarca yıldır kendilerine yapılanlara karşı ufak da olsa bir özür bekliyorlar.Ama bırakın özürü,konu hakkında özgürce konuşmak bile neredeyse yasak.

Bu ülkede bugün varolan birçok problem,bu tarihi gerçekle yüzleşilmiyor olmasından kaynaklanıyor.Bu konuda çok yazıldı,çizildi ve de yazılıyor.

Aklıma takılan soru şu,acaba bu yıl Ermeni Soykırımı üzerine sanki korona salgını hiç yokmuş gibi davranarak,bildiğimiz, alıştığımız tarzda konuşmaya devam etmek ne kadar doğru?Daha değişik bir tarzda konuşmak gerekmez mi?Hattâ,1915 üzerine sadece bildiklerimizle sınırlı bir tarzda konuşmak bir nevi "inkâr" sayılmaz mı?

Etrafta yazılanlara ve düzenlenen anma toplantılarına baktığımda,insanların 1915 üzerine korona salgını yokmuş gibi davranarak,alışkanlıklarımıza bağlı konuşmaya devam ettiklerini görüyorum ve bunu bir tarz "inkâr" olarak tanımlamak taraftarıyım.

İnkâr şu:Korona salgını ve sırasında karşılaşılan sorunlar,1915 üzerine alışıldık tarzda konuşmanın önündeki küçük teknik bir problem olarak algılanıyor.Modern teknolojinin imkânlarıyla bu teknik sorun aşıldıktan sonra,1915 hakkında zaten bildiğimiz şeyler tekrar ediliyor.

Niçin bu inkâr?Niçin korona,sanki gelip geçecek ve unutulacak bir doğal afet muamelesine tâbi tutuluyor?Ve niçin,Ermeni Soykırımı üzerine sanki korona yokmuş gibi konuşmak pek doğru değil.Peki korona salgını ile 1915 arasındaki irtibat nedir?

Bu soruların cevabı,bizlere egemen bir düşünme tarzıyla doğrudan ilgili.Biz insanlar,genellikle bir grup insanın öteki grup insana yaptığı kötülükler üzerine düşünüyoruz."Acaba,bir grup insan,bir başka grup insana böyle kötülükleri niye yapıyor," diye soruyor ve bu kötülüğün nedenlerini anlamaya çalışıyoruz.Bunu da,insanların birbirleri ile kurdukları ilişkilerde,kurduğumuz toplumsal organizmalarda,bu organizmaya şekil veren,duygu, düşünce ve inançlarda arıyoruz.

Anlama çabamızın ana nedeni de bu tür kötülüklerin bir daha yaşanmaması.Bu nedenle de,bulduğumuz birtakım "sorun kaynakları"nı sıralıyor ve aynı kötülüklerin tekrar etmemesi ve engellenmesi için birtakım etik,ahlâkî değerler geliştiriyoruz.Nihâî amaç,"iyi"nin aranması.İyi bir topluma,iyi bir yaşam tarzına olan inancımız ve özlemimiz bizi bu tür arayışlara itiyor.

Bu "iyi toplum" arayışının temelinde,esas olarak aklın ürünü olan yıkım tarzları ile ilgilenmek yatıyor.Bazı yıkımları ise insan aklının ürünü saymıyor ve "doğal afet" sayarak dışlıyoruz.Galiba Ermeni Soykırımı üzerine,korona yaşanmıyormuş gibi düşünmenin ana nedeni bu."Korona,tıpkı deprem gibi veya başka bir doğal afet gibi,insan-insan ilişkilerinin dışında,dışarıdan gelen bir felâkettir ve esas olarak doğa bilimlerinin sorunudur," diye düşünüyoruz.Bu nedenle de biyoloji,kimya vb. gibi modern tıbbın alanına giren bilim dallarından sorunu çözmesini bekliyoruz.

Ana problem burada yatıyor.Oysa,insan yıkıcılığına daha geniş bir perspektiften bakmak gerekiyor.Korona,bir "doğal felâket" ve kontrol edemediğimiz bizim dışımızdaki bir gücün ürünü değildir.Korona,doğrudan insan aklının ürünüdür.Yani şu ânda yüzbinlerce insanın ölmesi,insanın insana yaptığı bir katliam sayılmak zorundadır.Çünkü korona,insanların birbirleri ile kurdukları ilişki tarzlarının,oluşturdukları toplumsal yapıların doğrudan ürünüdür.İnsanların birbiri ile ilişki kurma tarzı ve geliştirdiği yaşam felsefesi,doğa ile de belli bir ilişki tarzını geliştiriyor.Ve bu ilişki ve yaşama tarzı sadece doğanın değil,insanın yaşam koşullarını da imhâ etme potansiyeline sahip.

Yani karşı karşıya olduğumuz sorun,bir tek doğanın tahrip edilmesi,ekolojik dengenin bozulması,küresel ısınma ve çölleşme vb. değil.Biz insanların tüm yaşam koşullarının da imhâ edilmesi.Yeme,içme alışkanlıklarımız dâhil,geliştirdiğimiz birbirimiz ile ilişkiler yumağı;yaşam tarzı ve kültürü,sadece bir grup insanın diğer bir grup insana kötülük yapması ve imhâ etmesi ile sonuçlanmıyor.Tüm bir insanlığın yaşam koşullarını da imhâ ediyor.Korona bunun,belki de ilk olmayan ama en kuvvetli bir habercisi.Koronayı,doğanın biz insandan intikam alması olarak görmek yanlış olmaz.

Aklımızın ürünü bize intikam olarak geri dönüyor.

Ve ama yaşadığımız,sadece kendi yaşam koşullarımızın toptan imhâ edilmesi ile de sınırlı değil.Kendi kendimizi imhâ etmenin de yeni bir tarzıyla da karşı karşıyayız.Amerika'da sokaklara dökülen bazı insanlar,açıktan ve saklama gereği duymadan,"zayıflar ölsün,kuvvetliler kalsın," diye bağırıyorlar.Darwinist doğal seleksiyonu savunuyorlar.Zayıfların,fakirlerin,belli imkânlardan yoksun olanların imhâ edilmesini bu denli açıktan savunmak sadece sosyal Darwinizm değil,faşizmin tâ kendisi...

Ve gelişmeler çok ama gerçekten çok ürkütücü.Bu nedenle,geçmişteki bir yıkılıcık tarzı olan 1915 üzerine korona yaşanmıyormuş gibi konuşmak hiç doğru değil gibi geliyor bana.Gözümüzün önünde olana gözlerimizi kapatacaksak,tarihteki bir kötülük üzerine niye konuşalım ki...

*Prof.Dr.Taner Akçam,Koronalı günlerde 24 Nisan üzerine konuşmak,Ahval,23 Nisan 2020.

https://ahvalnews-com.cdn.ampproject.org/c/s/ahvalnews.com/tr/ermeni-soykirimi/koronali-gunlerde-24-nisan-uzerine-konusmak

23.5 Nisan ve yeni bir kuruluş hikâyesinin zorunluluğu/Prof.Dr.Taner Akçam*

Sizleri,eski kuruluş hikâyesini ve türevlerini saygıyla bir kenara koymaya,yeni bir kuruluş hikâyesi yazmaya çağırıyorum."Mustafa Kemal'i artık Anıtkabir'de rahat bırakın," önerimin nedeni budur.Bugünkü sorunlar,sorular ve bunların cevapları Mustafa Kemal'de yoktur.

23.5 Nisan tarihi Hrant Dink'e ait.Büyük bir sıkışmışlığının ve bunalmışlığının ifadesi olarak keşfediyor bu tarihi Hrant.

Bunalmasının en büyük nedeni de Türkiye'de yaşayan bir Ermeni olması.

23 Nisan Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin açılış ve çocuk bayramı;24 Nisan ise insanlığın ve Ermeni milletinin en karanlık günlerinden birisi...

23 Nisan Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluş sembolü;bir milletin yeniden varoluşunun,yeniden doğuşunun ifadesi sayılıyor.

24 Nisan ise tam tersi;bir milletin,bir medeniyetin hemen hemen toptan imhâ edilmesi,yok edilmesi hikâyesinin sembolik tarihi.

Bu ikisini birlikte düşünmek öylesine zor ki;bu nedenle daralıyor,bunalıyor Hrant ve haykırıyor:

"Kim nasıl anlayabilir bunu bilemiyorum ama hem Ermeni olmak hem Türkiyeli;hem 23 Nisan'ı yaşamak bütün coşkusuyla ve ertesi günün bir parçası olmak bütün hüznüyle.Kaç insan bu ikilemi yaşıyordur şu yeryüzünde?Ne anlaması kolay ne de anlatması.Dilerim kimse de yaşamasın bu ikilemi bir daha."

Acaba 23 Nisan ve 24 Nisan birlikte düşünülemez mi?

"Bu mümkündür",diyor Hrant.Ve bu buluşmayı müthiş bir yeni doğum hikâyesi olarak anlatıyor.Şöyle diyor:"Gerdeğe girişimiz de 23 Nisan'ı 24 Nisan'a bağlayan geceye rastlar.İlk çocuğumuza can verdiğimiz ândır o.Ne 23,ne de 24 Nisan.23,5 Nisan'dır belki de o ân."

Artık,Hrant Dink'in kalbiyle ve sevgisiyle bize armağan ettiği bu yeni doğum 23.5 Nisan üzerine aklımızla düşünmenin zamanı geldi.

Onun,yeniden doğuş olarak anlatmaya çalıştığı aslında bu topraklarda ortak bir gelecek için yeni bir kuruluş hikâyesinin kaçınılmaz olduğudur.

Evet,güzel bir gelecek için,bizim yeni bir kuruluş hikâyesine ihtiyâcımız var.Ve 23.5 Nisan,bu yeni kuruluş hikâyesinin sembolüdür.

Türkiye'nin bugünkü ana problemi,mevcut kuruluş hikâyesinin,hikâyelerinin iflâs etmiş olmasıdır.Muhalefetin çaresizliğinin ve beceriksizliğinin ana nedeni de budur.Onlar bize hâlâ mevcut kuruluş hikâyesinin içinden bir gelecek va'detmeye çalışıyorlar.Oysa artık mevcut kuruluş hikâyesinin üzerine bir gelecek inşâ edemezsiniz.Çünkü bugünkü sorunların ana temeli,ana nedeni bu mevcut kuruluş hikâyesidir.

Yeni bir Türkiye istiyorsanız,kuruluş hikâyesini de yeniden yazmanız,yeni bir hikâye anlatmanız gerekir.Ezberlerinizi bir kenara koyun.Bana anlatacağınız,bildiğiniz ve ezberlediğiniz kuruluş hikâyesini hepimiz biliyoruz.

Sorun bu ezberlenmiş kuruluş hikâyesindedir.Eğer bu hikâyenin bugünkü sorunların ana kaynağı olduğunu göremez ve tekrar ederseniz geleceği kuracak yeni bir hikâye yazamaz ve anlatamazsınız.

Burada,Alevi'si Sünni'sini;Kürt'ünü,Türk'ünü;Kemalist'i,İslâmcısını;Sağcısını Solcusunu fazlaca ayırmıyorum.Çoğunluğu hâlâ aynı kuruluş hikâyesine inanıyor veya inanmasa bile yüksek sesle söyleyemiyor.En büyük itirazları,mevcut hikâyede kendilerine yeteri kadar yer verilmiyor olması...Kürtlerin,"biz de kurucu unsuruz,bizi unutmayın,hikâyeye bizi de kurucu unsur olarak dâhil edin" itirazları bunun en sembolik ifadesidir.

Toplumların birarada yaşayabilmeleri için,tüm üyelerinin tamamına yakınının üzerinde anlaştığı ve severek tekrar edeceği ortak bir hikâye bulmaları ve bu hikâyeyi tekrar etmeleri şarttır.Genellikle,bu hikâyelerin en kuvvetli birleştirici ögesi çekilen acılardır.Çekilen acılar hikâyelerin çimentosu gibidir.

1923'ün yüzüncü yılına yaklaştığımızda,Türkiye'deki mevcut kuruluş hikâyesinin bitmesinin nedeni de budur.Çünkü kapsayıcı değildir.

Sizleri,eski kuruluş hikâyesini ve türevlerini saygıyla bir kenara koymaya,yeni bir kuruluş hikâyesi yazmaya çağırıyorum."Mustafa Kemal'i artık Anıtkabir'de rahat bırakın," önerimin nedeni budur.Bugünkü sorunlar,sorular ve bunların cevapları Mustafa Kemal'de yoktur.

Mustafa Kemal,başka soru ve sorunlarla uğraştı,kendisine göre bazı cevaplar verdi ve mevcut kuruluş hikâyesi buna bağlı olarak yazıldı.Mustafa Kemal'in çözüm olarak sunduğu şey bugünkü sorunların ana kaynağı oldu.

Artık görmek zorundayız ki,Mustafa Kemal'in arkasına sığınarak bugünkü sorunları ne doğru tanımlayabilir ne soruları doğru sorabilir ve ne de cevapları doğru olarak verebiliriz.

Mustafa Kemal'in arkasına saklanmaktan çıkmanın zamanı geldi de geçiyor bile.Geleceğimizin üstünde yükseleceği yeni bir kuruluş hikâyesine ihtiyâcımız var.Ve bu hikâye,sadece 23 Nisan'da ifadesini bulan Türk milletinin yeniden doğuşunun hikayesi ile sınırlı olmamak,daha da kapsayıcı olmak zorundadır.

Bu hikâye,tüm bir Ortadoğu'yu,tüm bir bölgeyi kapsamak zorunda.Atina'daki,Ermenistan'daki,Erbil-Süleymaniye'deki,Şam'daki insanların tümünü,tüm bölgeyi kapsayan ortak bir hikâyeye ihtiyâcımız var.Bunun için bölge halklarının acısını,çektiklerini kuruluş hikâyesinin bir parçası hâline getirmek gerekir.Hiçbir insan,acısının paylaşılmadığı bir hikâyeyi kendi hikâyesi olarak söyleyemez,anlatamaz.

Türkiye'nin bugünkü sorunların çözümü tüm bölgeyi kapsayacak ortak bir geçmiş hikâyesinin yazılmasıyla mümkündür.

İhtiyâcımız olan şey,büyük buluşmadır.Türkiye'nin ve bölge insanlarının yeni büyük buluşması...Ve bu buluşma ancak yeni bir kuruluş hikâyesi ile mümkün.

24 Nisan'ın 105. yılında Hrant Dink'e verilebilecek en güzel hediye de bu yeni ortak kuruluş hikâyesi olacaktır...

*Prof.Dr.Taner Akçam,23.5 Nisan ve yeni bir kuruluş hikâyesinin zorunluluğu,Gazete Duvar,22 Nisan 2020.

https://www.gazeteduvar.com.tr/forum/2020/04/22/23-5-nisan-ve-yeni-bir-kurulus-hikayesinin-zorunlulugu/

Câhilliğin cesâreti ve Suriye/Prof.Dr.Taner Akçam*

Kuşkuya gerek yok,Türkiye başka bir ülkenin egemenlik hakkını ihlâl etmektedir.Türkiye,başka bir ülkeye yönelik yayılmacı bir siyâset izlemektedir.Ve böylece 1924-1925'lerde yayımladıkları haritalara yakın bir genişleme elde edeceğini ummaktadır.Toprak kazanımı Türk siyâsetinin ana merkezidir ve kazanacağı toprağın sınırı pazarlıklarla çizilecektir.

Câhillik cesâret verirmiş.Suriye meselesinde,sadece arka plân bilgilerinden yoksun değilim,özellikle İngilizce basında varolanları bile doğru dürüst okuduğumu iddia edemem.Yaptığım bizim medyada konu uzmanı olan arkadaşları dinlemek ve günlük gazeteleri okumakla sınırlı.Bana cesâreti veren de bu câhilliğim.

Bu satırları yazmaya iten,sadece câhilliğimin cesâreti değil,sınırlı okuduğum yazılarda benim gördüğüm bir hususun yeteri açıklıkta ifade edilmiyor olması.Bizim medyada konu üzerine kalem oynatan uzmanlarımız esas olarak sadece bir senaryo üzerinden durumu açıklıyor gibiler.Bu da Suriye'ye ilişkin Rusya'nın senaryosu.Özeti şu:Rusya,Suriye'nin bütünü üzerinde Assad rejiminin egemenliğini sağlayacaktır ve bunu ne pahasına olursa olsun yapacaktır.Kim ki bu senaryoya karşı çıkar,altında kalacaktır.Yani bir nevi,Rusya'ya "aşırı güven" ve "eleştirisiz yaklaşım" sözkonusu ve olayları bu çerçeveden okuyor gibiler...Bu nedenle "Türkiye'nin yaptığı maceracılıktır ve cami duvarına i.emektir",deniyor.Söylenenler özetle bu...Buna bir de okuduğum yazarlara egemen olan "anti-Erdoğan" tutumu eklersem,Suriye konusunda söylenenlerin resmini çekmiş olurum.

Haksızlık etmek istemem ama Suriye krizi çıktığından beri,bizim liberal çevrelerdeki egemen hava zaten hep bu oldu.En kibar ifadeyle,Türkiye'nin gücünü ve yapabileceklerini hafife ve hattâ alaya aldılar.Türkiye her seferinde "şunu yapacağım",diye yapacağını önceden ilân edince,bu uzman yazarlar grubu "yapamaz mümkün değil","Rusya şöyle döver","Amerika böyle kulağını çeker" yollu açıklamalar yaptılar.Ama her seferinde de yanıldılar.Türkiye söylediğini yaptı ve imkânları çerçevesinde başarılı da oldu.Ama sözünü ettiğim çevreler "yanıldık" demek yerine,yeni barikatlara geçip,eski teorilerini tekrar ettiler.İlk yıllarda,ABD Kürtlere destek verirken,bizim çevreler "ABD'ne aşırı güven" eksenli okumalar yaptılar.Sonra ABD'nin yerini Rusya aldı ve bizim çevrelerde bu sefer,"Rusya'ya aşırı güven" eksenli okuma yapıyorlar.Her iki okumada da ortak payda,Türkiye'nin gücünü hafife almak ve hesaba dâhil etmemek.

Daha önce üç ayrı askerî operasyon sırasında yaşadığımız bu tablo,şimdi İdlib ekseninde yaşanan krizde de tekrar ediyor.Türkiye'nin İdlib üzerinde kontrol kurma şansının olmadığı,Rusya'nın kesinlikle Assad rejimine İdlib'i geri aldıracağı söyleniyor.Olabilir tabiî ki,sözünü ettiğim senaryolardan birisi bu.Ama bir de başka bir senaryo var ve bu senaryonun da Rusya'nın senaryosu kadar başarı şansı var.Benim analizlerde göremediğim bu diğer senaryo.Ve ben bunun maceracılık değil,oldukça gerçekçi bir senaryo olduğunu düşünüyorum.

Sözünü ettiğim senaryo Suriye'nin bölünmesidir.Bu senaryonun bölgedeki iki kuvvetli aktörü Türkiye ve İsrail'dir.Türkiye ve İsrail,farklı nedenlerle Suriye rejiminin kendi toprakları üzerinde yeniden egemenlik kurmasını istemiyorlar.Ve bu konuda ABD'nin ve Avrupa'nın da desteğini almaktadırlar ve alacaklardır.Öyle gözüküyor.

Rusya'nın senaryosunda,İdlib'deki insanların tek seçeneği bombalanmak ve/veya Türkiye'ye kaçmaktır.Sayısı ne kadar olursa olsun insanın öldürülmesi veya Türkiye'ye sığınmacı olarak gitmesi Assad rejiminin istediğidir.Assad,Türkiye'ye "bu derdi başıma sen açtın,al Müslüman fanatiklerini başına çal",der gibidir.Ve bence bu senaryonun en zayıf ve en olmayacak tarafı budur.Veya Türkiye,tüm imkânlarını kullanarak bu kadar insanın gelmesine izin vermemek için elinden geleni yapacaktır.Çünkü bu Türkiye'ye sadece yeni mülteci göçü sorunundan kurtulmasını sağlamayacak,sınırlarını genişletme imkânı sunacaktır.Ve Türkiye,tüm stratejisini de bu insanları orada tutacak ve kendisine toprak kazandıracak bir çözüme Rusya'yı ikna etmek üzerine oturtmuş gözüküyor.Ve Türkiye'nin en çok istediği budur.ABD ve AB'ne güvenmemektedir ve Rusya ile anlaşma onun birinci tercihidir.

Kuşkuya gerek yok,Türkiye başka bir ülkenin egemenlik hakkını ihlâl etmektedir.Türkiye,başka bir ülkeye yönelik yayılmacı bir siyâset izlemektedir.Ve böylece 1924-1925'lerde yayımladıkları haritalara yakın bir genişleme elde edeceğini ummaktadır.Toprak kazanımı Türk siyâsetinin ana merkezidir ve kazanacağı toprağın sınırı pazarlıklarla çizilecektir.

ABD ve AB,farklı nedenlerle (İsrail'in güvenliği,İran yayılmasının durdurulması,Avrupa'ya mülteci akınının engellenmesi vb.) Türkiye'nin yayılmacı politikasından yana tavır alacaklar gibi gözüküyorlar...Suriye rejiminin istikrâra kavuşmaması,sürekli çatışma içinde kalması ve İdlib'de yaşayanların ne pahasına olursa olsun orada tutulması,ABD ve AB'nin işine gelir.Türkiye,eğer Rusya ile anlaşamazsa,istemeyerek de olsa,safını değiştirecektir.Benim bundan hiç kuşkum yok...

Bence Rusya'nın açmazı da burada.Eğer Türkiye ile anlaşamazsa,Türkiye kuşkusuz saf değiştirecektir.Rusya,her şeye muktedir değildir.Vaktiyle ABD'nin de muktedir olmadığı gibi...Bu nedenle,Rusya'nın Türkiye ile anlaşmaya çalışması makûl seçeneklerden bir tanesi gibi durmaktadır.Diğer seçenek ise Türkiye-Suriye savaşıdır ve bu aslında ABD-AB ile Rusya arasındaki dolaylı bir savaş anlamına gelecektir.Dolayısıyla,ben Türkiye'nin "kumar oynamadığı" ve kendi içinde "gerçekçi" bir senaryoya göre hareket ettiğini düşünüyorum.Tekrar edeyim:Türkiye'nin tercihi Rusya ile anlaşmaktır ve ama olmadığı durumda,diğer seçeneğe yönelmekte en küçük bir tereddüt göstermeyecektir.

ABD'nin Suriye'deki en büyük hatası Türkiye'nin gücünü hafife almaktı ve bu nedenle kaybetti.Suriye Kürtleri de bu nedenle kaybettiler.Tıpkı PKK'nin 2015'te Türkiye'nin gücünü hafife alıp,"halk savaşı" oynamaya kalkması gibi...Rusya'nın aynı hatayı yapıp yapmayacağını henüz bilmiyoruz.Özetle söylemeye çalıştığım,bölgeye ilişkin söyleneceklerde Türkiye'nin gücünü hafife alan bakış ve analizlerin doğru olmadığı...Türkiye,şüphesiz kendi oyununu hayata geçirecek güce sahip değil.Suriye krizinin başındaki hüsrânının nedeni de bu idi...Oyunu tek başına sahneye koymaya kalktı.Ama kendi oyununu hayata geçirme gücünden yoksun olsa bile diğer oyunları bozacak güce sahip Türkiye.Ve ben analizlerde bunu pek göremiyorum.

Peki,gelişmeler Türkiye için hüsrânla sonuçlanmaz mı?Oldukça zor görünse de böyle bir seçenek de elbette var...Fakat ortada,hangisi gerçekleşir bilinmez,iki ayrı "gerçekçi" senaryo olduğunu görmek gerekiyor.Yani Rusya'nın stratejisi bir tek Rusya ve Suriye tarafından gerçekleştirilemez.Rusya,Türkiye'ye rağmen Suriye'de oyun kuramaz gibi geliyor bana...

Son bir nokta da,son günlerde alevlenen Tayyip Erdoğan-Ergenekon çatışması...Birçok köşe yazarı,bunu Erdoğan'ın saf değiştirmek istemesine karşı Avrasyacı (Rusyacı) Ergenekon kanadının harekete geçmesi olarak okuyor.Ben ise,bu konuda Türk yönetici elitleri arasında herhangi bir çatışma ve farklılık olmadığına inananlardanım.Bunu da câhilliğime verebilirsiniz.Dedim ya "câhillik cesâret verirmiş".Bu satırlarım da bu bağlamda okunsun...

*Prof.Dr.Taner Akçam,Câhilliğin cesâreti ve Suriye,Gazete Duvar,21 Şubat 2020.

https://www.gazeteduvar.com.tr/forum/2020/02/21/cahilligin-cesareti-ve-suriye/