Kore Demokratik Halk Cumhuriyeti Devrim Tarihi/Keith Bennet*

Kore (Kore Demokratik Halk Cumhuriyeti),bizde bilinen adıyla Kore Savaşı,Demokratik Korelilerin deyişiyle "Anavatanın Kurtuluş Savaşı" sonrasında (1950-1953) ikiye bölünmüş,ülkenin güney bölümü emperyalistlerin elinde kalmıştır.

ABD,Sovyetler Birliği'nin Çin'in tanınmamasını protesto etmek amacıyla oturumları boykot ettiği bir sırada Birleşmiş Milletler'de Kore Demokratik Halk Cumhuriyeti'ne karşı savaş kararı aldırmış,Türkiye de dahil olmak üzere yanına onbeş uydu ülkeyi alarak genç Kore Cumhuriyeti'ne saldırmıştır.

ABD'nin bu savaşta nükleer silah kullanmasına ramak kalmıştı.Bununla birlikte Kore halkına yapmadıkları eziyet kalmadı.ABD Hava Kuvvetleri 408 bin nüfuslu Pyongyang kentine 400 bin adet bomba attı!Kimyasal ve biyolojik silahları kullanmaktan çekinmediler.

Soğuk Savaşın başladığı bu dönemde İkinci Dünya Savaşı'ndan en az zararla çıkan ABD gücünün doruğundaydı.Kore Demokratik Halk Cumhuriyeti ise henüz 9 Ekim 1948'de doğmuş bir bebek sayılırdı.Kore'nin müttefikleri bile bu ülkenin böyle bir saldırıya karşı koyamayacağını düşünmekteydi.Hatta,Çin Halk Cumhuriyeti'nin bile emperyalistlerce ezilme tehlikesi vardı.

Ama savaş emperyalistlerin umduğu gibi sona ermedi.Çin'den ve dünyanın diğer ülkelerinden gönüllülerin de yardımıyla Kore halkı Mareşal Kim Il Sung ve Kore İşçi Partisi liderliğinde görülmemiş bir kahramanlık örneği vererek emperyalistleri ateşkese zorladı (11 Temmuz 1953).Kore halkının bu direnişi emperyalizmin boyunduruğu altında yaşayan halklara ilham verdi.

Kore Anavatan Kurtuluş Savaşı'nı verdiği sırada geri kalmış ve yoksul bir ülkeydi.Peki bu duruma nasıl gelmişti?Savaştan sonra nasıl çağdaş bir ülke haline geldi?Kısaca bunu inceleyelim.

Kore,Ortaçağ boyunca pek çok alanda Avrupa uygarlığından daha ileri bir konumdaydı.Teknoloji,tıp,bilim,tarım alanlarında kültürel alanda dönemin Avrupasıyla karşılaştırıldığında daha ileri gitmişlerdi.Bununla birlikte,Avrupa'da kapitalizmin gelişmesini sağlayan ilkel birikim süreci Kore Yarımadası'nda gerçekleşmedi.Kore,onaltıncı yüzyıldan itibaren Li Hanedanlığı altında feodalizmin geriliğinden kurtulamadı.Bu geriliğiyle Kore,diğer sömürge ülkeler gibi,emperyalist ülkeler için potansiyel bir sömürge olarak kaldı.Amerikan ve İngiliz emperyalizmi bir süre Kore'de faaliyet gösterse de,1905 Rus-Japon Savaşı'ndan sonra bu bölgedeki hakimiyeti Japon emperyalizmine bırakmak zorunda kaldılar.1905 ve 1908 yıllarında ABD ve Japonya arasında yapılan anlaşmalarla Kore'nin "korunması görevi" Japonya'ya verilmiş oldu.İngiltere de 1902 ve 1905 yıllarında Japonya ile yaptığı anlaşmayla bu ülkenin Kore üzerindeki "politik,ticari ve sınai egemenliğini" kabul etmiştir.

Japonya,Kore'yi diğer Asya ülkelerini boyunduruk altına almak için bir atlama taşı olarak görmüştür.Yukarıda sözü geçen anlaşmalarla iyice cesaretlenen Japonya,Kore'nin bağımsızlığına adım adım son vermiştir.Kore'yi büyük bir borç batağına soktuktan sonra 1910 yılında bu ülkeyi resmen sömürgesi ilan etmiştir.

Çürümüş Li Hanedanlığı ülkeyi Japonlara karşı koruyacak durumda değildir.Bununla birlikte çoğunluğu köylülerden oluşan Kore halkı feodal baskıya ve Japon işgaline karşı direnmişlerdir.

1884 Aralık'ında ilerici askerlerden oluşan bir cunta feodalizmi yok etmek ve kapitalist gelişimin önünü açmak için bir darbe düzenlemeyi denemiş ama başarılı olmamıştır.Bu,Kore'deki ilk burjuva demokratik devrim denemesidir.Aynı güçler bu defa Japon işgaline direnmek için bir gönüllüler ordusu oluşturmuşlardır.Bu grup daha çok bireysel terörist eylemlere girişmiş,1908 yılında Kore'nin gerici hükümetinin danışmanı olarak çalışan Amerikalı diplomat Stevenson'u San Francisco'da bulup öldürülmüş,1909 yılında ise Kore Genel Valisi,eski Japonya Başbakanı Ito Hirobumi Çin'deki bir tren istasyonunda An Jung Gun adlı bir vatansever tarafından öldürülmüştür.

Bununla birlikte bu tür eylemler kesin bir başarıyı getirmemiş ve Kore ismi dünya haritasından silinmiştir.Kim Il Sung'un deyişiyle "Japon emperyalistler Kore'yi bir hammadde ve işgücü kaynağı,metalarını satacakları bir pazar ve Asya kıtasında başka ülkelere yapacağı saldırılar için bir üs haline getirmiştir."

Japon emperyalistleri Kore kültürünün varlığını reddetmiştir.Halka kendi dillerinde konuşmaları yasaklanmıştır.Emperyalistlere göre Kore ve Japonya bölünmez bir bütündü.Kim Il Sung'un benzetmesiyle Kore "Asya'nın İrlandası" yapılmak istenmiştir.

İki emperyalist ülkeyi sırayla yenerek yirmi yıldan kısa bir süre içerisinde geri kalmış ülkesini sanayileşmiş bir ülke haline getiren Kim Il Sung böyle bir zamanda,15 Nisan 1912'de doğmuştur.Kim Il Sung'un çocukluğu,İkinci Dünya Savaşı ve Ekim Devrimi gibi büyük olayların gerçekleştiği,dünyanın büyük dönüşümler yaşadığı bir zamanda geçmiştir.

Ekim Devrimi'ni gören Koreli vatanseverler arasında bu tarihten sonra halk gücüne dayanarak bağımsızlığın kazanılması görüşü güçlenmeye başlamıştır.Bununla birlikte hâlâ başka emperyalist güçlere dayanarak kurtulma hayalleri kuranların sayısı da az değildir.Bu görüşte olan bir kesim "Bağımsızlık İlanı" adlı bir broşür yayınlamış ve halk bu broşürü yayınlayanların hiç beklemedikleri ve istemedikleri biçimde kitleler halinde ayaklanmıştır.1 Mart 1919'da iki milyon kişi iki ay boyunca 3200 farklı yerde ayaklanmış,Japon emperyalistleri buna 23.470 kişiyi öldürerek ve 46.948 kişiyi de tutuklayarak karşılık vermiştir.Bu ayaklanmanın başlamasına neden olan kişiler ise yaptıklarından dehşete düşmüş,Japonlardan özür dilercesine halka direnmemelerini telkin etmiştir.

Kanla bastırılan bu ayaklanma halkın emperyalistlere karşı direnmek istediğini,bununla birlikte bu direnişi örgütleyecek bir ideoloji ve liderliğin gerekli olduğunu göstermiştir.

Kim Il Sung'un babası Kim Hyong Jik,bu gerekliliği hissetmiş,Ekim Devrimi'nden de etkilenerek diğer emperyalist güçlere değil,halka dayanan bir direniş örgütü kurmayı hedeflemiştir.Bununla birlikte Japon gizli polisi Kim Hyong Jik'in bu çabalarını öğrenmiş,onu yüz yoldaşıyla hapse atmıştır.Kim Hyong Jik hapisten çıktığında gizli ve açık çalışmalarına devam etmiş ama hapishanede gördüğü işkenceler ve polis baskısından kaçmak için soğuk havalarda çıktığı uzun yolculuklar nedeniyle sağlığı bozulmuş ve 1926 yılında ölmüştür.Kim Il Sung'un çocukluğu tüm Kore halkı gibi acılar içinde geçmiş,Kim Il Sung babası sayesinde çok küçük yaşta devrimci hareketle tanışmıştır.

Kore'de Marxist-Leninist bir partinin kurulma süreci büyük zorluklar içinde gerçekleşmiştir.MarxizmLeninizm,Ekim Devrimi'nden sonra bütün Doğu ülkelerinde olduğu gibi Kore'de de hızla yayılmıştır.Ülkenin çeşitli bölgelerinde çeşitli Komünist çevreler oluşmuş Kore Komünist Partisi (KKP) Nisan 1925'te Komintern seksiyonu olarak kurulmuştur.Bununla birlikte partinin kurulduğu ilan edilse de,bu ilk zamanlarda varlığı sadece sözde kalmıştır.Bu parti ülkedeki Komünistlerin birliğini kuramamış,koşullar oluşmadan partinin kuruluşunun ilan edilmesi pek çok başarısızlıklara yol açmıştır.Koreli Komünistler arasındaki düzeltilemez sekterlik ve bölünmüşlük nedeniyle parti Komintern tarafından 1928 yılında kapatılmıştır.

Komünistlerin bu birliği kuramamasının birkaç nedeni vardır:

Öncelikle ülkenin Japon işgali altında olması ve Japon gizli servisinin sürekli kovuşturmaları görüşlerin hızla yayılmasına engel olmuş,pek çok çevre birbiriyle iletişim kuramamıştır.

Parti yöneticilerinin sadece halktan kopuk aydınlardan oluşması da ayrılıkları körüklemiştir.

Ayrıca,kendisine Komünist diyen pek çok kişinin aslında Komünizmin ne olduğundan bile haberleri yoktu.Ulusal kurtuluş hareketi içinde bir zamanlar ABD ya da İngiltere yardımına güvenen bazı unsurlar,bu defa da sınıfsal karakterini anlamadıkları genç Sovyet devletine sırtlarını dayamak istediklerinden modaya uyup kendilerine Komünistlik payesi vermişlerdir.

Ülkedeki kültür seviyesinin düşüklüğü de Marxizm-Leninizmi özümseyip ülke koşullarına uygulayacak kişilerin oluşmasına engel olmuştur.Bu cehalet grupçuluğu doğurmuş,fraksiyonlararası diplomasi oyunları sadece ve sadece bu bölünmüş gruplar arasına kolaylıkla ajanlarını sokan Japon emperyalistlerinin işine yaramıştır.

Babasının sıkı eğitiminden geçen Kim Il Sung,burjuva milliyetçileri ve sahte Komünistlere karşı eleştirel bir tutum takınmış,oluşturacağı Komünist hareketi küçük sekter gruplar arasındaki diplomasi oyunlarına değil,Kore halkına dayanarak kurmaya karar vermiştir.Bu yolda yaptığı ilk iş,yukarıda sözü edilen gruplara hiç bulaşmamış,halktan gelen militanlar eğitmek olmuştur.Kim Il Sung,sekter grupların Komintern tarafından tanınmak için birbirleriyle girdikleri yarışı eleştirmiş,önemli olanın halk tarafından tanınmak olduğunu,halk tarafından bir kez tanınınca zaten Komintern'in Koreli Komünistleri kabul edeceğini ileri sürmüştür.

Aklında bu fikirlerle,henüz 14 yaşındayken 17 Ekim 1926'da Emperyalizme Hayır Birliği'ni (EHB) kurmuştur.EHB ile gerçek Komünist Partisi'nin temeli atılmış,bugünkü güçlü Kore İşçi Partisi bu temel üzerinde yükselmiştir.

EHB,devrimin üç aşamasına karşılık gelen bir programı benimsemiştir.Öncelikle Japonlar yenilgiye uğratılacak ve Kore bağımsızlığına kavuşacaktır.Daha sonra Kore'de sosyalizm ve komünizm inşa edilecek,son olarak da sosyalist ülkelerin ortak savaşımıyla dünya emperyalizmi yenilgiye uğratılacak,komünizm tüm dünyada hakim olacaktır.

Kim Il Sung,bu programla Çin'in Mançurya bölgesinde bulunan,Jilin kentine gitmiştir.Bu büyük kentte pek çok Koreli devrimci yaşamaktadır.Kim Il Sung,devrimci düşüncelerini kolaylıkla yayabilmeyi umduğu bir ortaokula kaydolmaya karar vermiş,EHB ismini Anti-Emperyalist Gençlik Birliği ve Kore Genç Komünistler Birliği isimleriyle değiştirmiştir.

Bu dönemde Kim Il Sung'un eylem planı şuydu:Açık ve gizli mücadeleyi birarada sürdürmek.Genç yoldaşlar yasal kitlesel örgütlerde eğitilecek,bu kişiler mücadeleye katılıp tecrübe kazandıkça gizli çalışan örgütlere katılacak,yeni devrimci kuşak bu örgütlere katılan kadrolar üzerinden oluşturulacaktır.

Bu doğru taktiklerden hareket eden örgüt hızla güçlenmeye başlamış,Anti-Emperyalist Gençlik Birliği ve Kore Genç Komünistler Birliği'nin lider kadroları Temmuz 1930'da Kalun Konferansı'nda toplanmışlardır.Juche fikri,ilk kez bu konferansta formüle edilmiştir.Buna göre devrimde ve devrim sonrasında başrolü halk kitleleri oynayacaktır.Bu konferansta ayrıca,sekter grupların devrimle ilgili görüşleri eleştirilmiştir.Bu gruplara göre devrim ya burjuvazinin mutlak hakimiyeti ile sonuçlanacak bir burjuva-demokratik devrim ya da hiçbir aşama kaydetmeden hızla işçi sınıfını iktidara getirecek bir proleter devrim biçiminde olacaktır.Buna karşı Kim Il Sung devrimin geçmesi gereken aşamaları açık bir biçimde tanımlar:

"Kore Devrimi'nin ilk hedefi Japon emperyalistlerini yenilgiye uğratmak,Kore'nin bağımsızlığını kazanmak,feodal ilişkilere son verecek demokratik bir devrimi gerçekleştirmektir.
Kore Devrimi'nin bu hedefleri gözönünde bulundurulduğunda ilk aşamada devrimin karakteri anti-emperyalist,anti-feodal,demokratik olacaktır."*(Tüm eserler,1. cilt,s.7.)

Başka deyişle bu devrim ne hemen sosyalizmi kurmayı ne de burjuva egemenliğini güçlendirmeyi hedeflemektedir.Amaç,sosyalist devrim ve sosyalist inşa koşullarını yaratacak demokratik ve bağımsız bir ülke kurmaktır.

Kim Il Sung,bu konferansta pek çok mücadele biçimini bir arada yürütmek gerektiğini belirtirken,silahlı mücadeleye özellikle vurgu yapmaktadır.Emperyalizmin doğası gereği şiddet kullanmak durumunda olduğunu belirten Kim Il Sung,buna karşı ancak silahlı güçlerle mücadele edilebileceğini ifade etmektedir.Bu ilkenin günümüzde de terkedilmediğini görmekteyiz.

Böylece 6 Haziran 1930'da Japon emperyalistlerine karşı gerilla savaşı vermek üzere Kore Devrimci Ordusu (KDO) kurulmuştur.Gerilla birliklerinin yanı sıra kitleler içinde ajitasyon yaparak onları bilinçlendirecek birimler de oluşturulmuştur.

Gerilla savaşının merkez üssü olarak Mançurya'nın güneyindeki Tuman Nehri seçilmiştir.Japonya'nın Mançurya bölgesini tamamen denetleyecek kadar etkin olmaması,bölge nüfusunun yüzde 80'inin Japon vahşetinden kaçan Korelilerden oluşması ve arazi şartlarının gerilla savaşına uygun olması bu bölgeyi gerilla savaşı yapmak için ideal bir yer haline getirmiştir.

Bununla birlikte Eylül ayında Japonya Çin ve Asya'yı işgal edebilmek için Mançurya'yı işgal etmiştir.Böylece Kim Il Sung gerilla faaliyetinin yoğunlaştırılması emrini vermiş,25 Nisan 1932 yılında Anti-Japon Halk Gerilla Ordusu (AHGO) kurulmuştur.25 Nisan günümüz Kore Demokratik Halk Cumhuriyeti'nde Ordu Günü olarak kutlanmaktadır.

AHGO'na eşzamanlı olarak,kurtarılmış bölgelerde Devrimci Halk Hükümetleri yönetimi kurulmuştur.Bu hükümet Japon yanlısı hainler ve feodal gericiler üzerinde halk diktatörlüğü uygulamış,topraklar halka dağıtılmış,asgari ücret ve sekiz saatlik iş günü,kadın-erkek eşitliği kabul edilmiş,zorunlu eğitim uygulamaya konmuş ve ücretsiz sağlık hizmetleri verilmiştir.

Mart 1934'te AHGO,tek bir yönetici organ halinde birleştirilerek ismi Kore Halk Devrimci Ordusu olarak değiştirilmiştir.Kim Il Sung isminin bir destan kahramanı gibi halk arasında dolaşmaya başlaması bu döneme rastlar.

1935 yılında Moskova'da Georgi Dimitrov Genel Sekreterliğinde toplanan VII. Komintern Kongresi'nde bütün Komünistlerin merkezi hedefinin faşizme karşı birleşik cephenin oluşturulması ve güçlendirilmesi olduğu kararı alınmıştır.

Kim Il Sung,bu karar çerçevesinde Birleşik Cephe oluşturma çalışmalarına hız vermiş,bu amaçla 5 Mayıs 1936'da Anavatanın Kurtarılması Birliği'ni (AKB) kurmuştur.Bu birlik ciddi bir başarı göstererek Kore Halk Devrimci Ordusu ile kitleler arasındaki bağı sıkılaştırmıştır.

Haziran 1937'de Kim Il Sung'un liderlik ettiği Pochonbo saldırısının bu dönemde verilen silahlı mücadelede önemli bir yeri vardır.Gerillalarca yapılan ani baskınla emperyalist güçler kentte vurulmuş,düşmana önemli kayıplar verdirilmiştir.Kim Il Sung bu saldırıdan sonra,Kore ve Japonya'nın bir olmadığının,Kore halkının kendi dilini konuşmak istediğinin,Kore halkının Japonya'nın Çin'e yönelik saldırısına katılmayacağının kanıtlandığını söylemiştir.

Gerillanın 1938 sonu ve 1939 başında eksi 40 derecede yaptığı yüz gün süren Çetin Yürüyüş,Kore halkının Japon emperyalistlere karşı verdiği mücadelenin en önemli anlarından biridir.Sayısız kahramanlık örneklerine sahne olan bu yürüyüş Japon ordusunun manevralarını boşa çıkarmış,halkla bütünleşmiş gerillanın yenilgiye uğratılamayacağını kanıtlamıştır.Bugün Kore'de yaygın olarak tekrar edilen şu slogan bu günlerde verilen mücadeleye gönderme yapmaktadır:"Anti-Japon gerillalar gibi yaşayalım,üretelim ve çalışalım."

İkinci Dünya Savaşı yayılınca,1940 yılında Sovyetler Birliği iki cephede birden savaşmamak için Japonya ile tarafsızlık anlaşması imzalamıştır.Bu anlaşmadan sonra Komintern Mançurya'daki gerilla birliklerinin küçültülmesi kararı alınmıştır.Bu karar iki bakımdan zorunludur:Almanya ile savaşan Sovyetler Birliği'nin iki cephede birden savaşmasını engellemenin gerekliliği ve küçük gerilla gruplarının düşman cephesinde büyük gruplara göre daha kolay hareket edebilmesi.

Sovyetler Birliği Almanya'yı yenilgiye uğrattıktan sonra 9 Ağustos 1945'te Japonya'ya savaş ilan etti.Aynı gün içinde Kim Il Sung Kore Halk Devrimci Ordusu'na son çarpışma için hazır olmaları emrini verdi.Kızıl Ordu birlikleriyle omuz omuza çarpışan Kore Halk Devrimci Ordusu 15 Ağustos 1945'te Japon emperyalistlerini yenilgiye uğrattılar.

Kore'de Sosyalizmin İnşası

Elli yıl önce ABD Hava Kuvvetleri'nin yaptığı acımasız bombardımandan hemen sonra Pyongyang'a gidenler bu kentin bugünkü halini gördüklerinde çok şaşırmaktadırlar.Bugün Pyongyang dünyadaki en modern kentlerden biridir.

Bununla birlikte özellikle SSCB'nin çözülüşünden sonra artan ABD baskısı karşısında büyük askeri harcamalar yapıldığını hatırlarsak Kore halkının sosyalizmi inşa etmek için ne kadar büyük özverilerde bulunduğunu daha iyi anlarız.

Kore Demokratik Halk Cumhuriyeti'nin bu şartlarda bile sosyalizmi koruyabilmesinin en önemli nedeni diğer sosyalist ülkeleri bire bir kopya etmekten kaçınmalarıdır.Kore Demokratik Halk Cumhuriyeti'nin en önemli politikası kolaycılığı reddetmesi,ülkenin öncelikle kendi gücüne dayanmasıdır.

Japonya Kore'yi işgal ettiğinde ülke geri kalmış,kapitalizmin pek gelişmediği bir ülkeydi.Sınai gelişim Japonların tekelindeydi.Ülke kaynakları Japon savaş makinesini beslemekten başka bir yere harcanmıyordu.Böylesine geri koşullarda herhangi bir ülkenin modelini bire bir taklit etmek,örneğin bu gelişmemiş aşamada Sovyetler biçiminde örgütlenmeye çalışmak,büyük bir hata olurdu.Parti içerisinden bir kesim ülkenin içinde bulunduğu koşullara bakmadan hemen Sovyetler biçimindeki örgütlenmeye geçilmesini savundular.Bir başka kesim ise bu yarı-feodal,sömürge ülkenin sosyalizme geçmeden önce kapitalizmi geliştirmek için bir burjuva cumhuriyeti kurulması gerektiğini savunuyordu.Kim Il Sung bu dönemde hem sağdan hem de "soldan" gelen bu sapmalara karşı mücadele ederek sosyalizme giden yolun Devrimci Halk Hükümetleri'nden geçtiğini söyledi:

"Bizim istediğimiz demokrasi Batılı kapitalist ülkelerin demokrasisinden temelde ayrılır;ama bizim istediğimiz demokrasi sosyalist bir ülkenin körü körüne kopya edilmesinden ibaret de değildir.36 yıllık Japon işgalinden henüz kurtulmuş ülkemizde yukarıdaki iki yoldan birini seçseydik büyük bir hata yapmış olurduk.
Bizim demokrasimiz anti-emperyalist,anti-feodal demokratik devrim aşamasındaki Kore gerçeğine en uygun demokrasi biçimidir..."*(Bütün Eserleri,1. cilt,s.257.)

İlk hedef,sosyalizme geçişe uygun koşullara sahip zengin,güçlü ve bağımsız bir toplum yaratmaktı.

ABD birlikleri Eylül 1945'te Japonya'nın koşulsuz olarak teslim olmasından sonra Kore'nin güneyini işgal ettikten sonra,yukarıda anlattığımız yönetim biçimini uygulayacak olan Kore Geçici Halk Komitesi kuruldu.

Bu yapı,zaten kurulmuş bulunan yerel halk komiteleri ile pek çok demokratik politik parti ve toplumsal örgütlerin birleşmesinden oluşmaktaydı.Bu yapıların tümü işçi sınıfının önderliğinde kurulmuş işçi-köylü ittifakına dayanan ulusal birleşik cephenin üyeleriydi.

Kim Il Sung'un önerisiyle Kore Geçici Halk Komitesi'nde görüşülen ilk konu Kore'de bir kalem fabrikasının kurulmasıydı.Bu öneri,Kim Il Sung'un modern ve tamamıyla bağımsız bir ülkenin cahil bir halkla değil,eğitimli bir halkla kurulabileceğine dair düşüncesini yansıtmaktadır.

Bağımsızlığını kazanmadan önce Kore'de hiç üniversite yoktu.1 Ekim 1946'da feodal bağlardan kurtulan köylülerin bağışladıkları pirinçle kurulan Kim Il Sung Üniversitesi ile Kore'de ilk üniversite kurulmuş oldu.Bununla birlikte halk düzenlenen "cehalet karşıtı kampanyalara" karşın ilk zamanlarda okuma-yazmanın önemini kavrayamamıştır.Ancak Li Gye San Hareketi kurulduktan sonra kitleler bu harekete katılmıştır.

Li Gye San eşini yitirmiş,yıllarca sefalet içinde içinde yaşamış,devrimden sonra kendi toprağına sahip olmuş bir köylü kadındır.Toprağına sahip olduktan sonra Kim Il Sung'a duyduğu şükranı belirtmek için Pyongyang'a gelmiş ve kendi ürettiği buğday ve patatesi bizzat Kim Il Sung'a vermek istemiştir.3 Ağustos 1947'de Kim Il Sung onu kabul etmiştir.Kabul sırasında köylü kadına şunu sormuştur:"Gazete okuyor musun?" Kadının yanıtı olumsuzdur.Köylerinde bir okul açıldığı halde okumanın önemini kavramadığı için kaydolmamıştır.Bunun üzerine Kim Il Sung ona okuma-yazma öğrendiği taktirde devlet yönetimine bile katılabileceğini söylemiş,üç ay içinde okuma yazma öğrenip kendisine bir mektup yazmasını istemiştir.Gerçekten de üç ay sonra kadın okuma-yazma öğrenip Kim Il Sung'a bir mektup göndermiştir.Mektup köylü kitlelerinin bulunduğu bir mitingde okunmuş,cehalete karşı Li Gye San kampanyası düzenlenmiştir.Bütün ülke okuma-yazma öğrenmek için seferber olmuş,Aralık 1947-Mart 1948 arasında iki milyondan fazla kişi okuma-yazma öğrenmiştir.Kore Demokratik Halk Cumhuriyeti herkesin okuma-yazma bildiği ilk Asya ülkesi olmuştur.

Bağımsızlık elde edildiğinde ülke nüfusunun yüzde seksenini köylüler oluşturmaktadır.Yirmi gün içinde tüm toprak sahiplerinin toprakları köylüler arasında paylaştırılmıştır.1946 yılının sonuna gelindiğinde yabancılara ait ağır sanayi kuruluşları ulusallaştırılmış,demokratik reform dönemi tamamlanmıştır.

1946 yılının Ağustos ayında Kore İşçi Partisi kurulmuştur.

Japon işgaline karşı savaştan doğan sağlam yapı sayesinde demokratik devrim hızla tamamlanmış,öncü parti kurulmuştur.1947 yılının başından itibaren planlı ve bağımsız ulusal ekonomi temelinde sosyalist devrim,sosyalist inşa aşamasına geçilmiştir.Geçici Halk Komitesi,Halk Komitesine dönüştürülmüş,bu organ sosyalizme geçişten sorumlu hükümet kurumu haline gelmiştir.

1947-1948 yılları için yapılan bir yıllık plan sayesinde bir zamanlar kalem bile üretemeyen Kore,elektrik motoru bile üretir hale gelmiştir.1948 yılında Kore yapımı ilk traktör ve gemiler üretilmiştir.

ABD emperyalizminin her türlü komplosuna karşın,25 Ağustos 1948 yılında hem güney hem de kuzey bölgelerinde yapılan genel seçimlerde Kore Demokratik Halk Cumhuriyeti tüm Kore halkını temsil eden tek meşru devlet organı olarak kabul edilmiştir.

Bununla birlikte ABD ve onun Kore içindeki işbirlikçileri bunu içlerine sindirememiş,Haziran 1950'de yeni doğmuş sosyalist devlete savaş ilan etmişlerdir.Kore halkı tarafından kısa zaman içinde üretilen onca değer ABD emperyalizmi ve Türkiye de dahil olmak üzere onun maşaları tarafından hayvanca yok edilmiştir.

Ama Kore halkı direnmiş,Anavatanın Özgürlüğü Savaşı'nı kazanmıştır.

Bununla birlikte Kore ikiye bölünmüş,yıkılmış bir ülke haline gelmiştir.ABD yöneticileri,Kore'nin yüz yılda bile toparlanamayacağını söylemişlerdir.Hatta bazı sosyalist uzmanlar Pyongyang kenti tamamen yıkıldığı için aynı isimde başka bir kentin başka bir bölgede kurulması önerisinde bulunmuşlardır.

Ne var ki iki emperyalist ülkeyi dize getiren Kim Il Sung ve yoldaşları ülkenin yeniden inşa gibi zor bir görevden kaçmayacaklardır.Kim Il Sung,ateşkes anlaşması imzalandıktan bir gün sonra,fabrikaları gezmeye başlamış,işçilere ülkeyi yeniden kurmanın mümkün olduğunu anlatmıştır.Böylece ağır sanayie öncelik veren bu arada hafif sanayi ve tarımı aynı anda geliştiren bir model uygulanmaya başlanmış,tarımda kolektivizasyona hız verilmiştir.Savaş öncesi demokratik dönüşüm döneminde toprak sahiplerinden alınarak köylülere dağıtılan toprakların kolektif bir üretim tarzında işlenmesi için acele edilmemişti.Bununla birlikte savaştan sonra savaş yıkımlarının köylülerin durumunu eşit düzeye çekmesinden de faydalanılarak hızla (beş yılda) kolektivizasyona gidilmiştir.

Savaştan zarar görmüş burjuvaziye gelince,onlara karşı şiddet uygulamak yerine bunlara önce devlet kontrolünde ortak iş yapan şirketler kurdurtulmuş,daha sonra kademeli olarak bu şirketlere el konulmuştur.

Böylece Ağustos 1958'de sosyalist dönüşüm tamamıyla gerçekleştirilmiştir.

Bu dönemde SSCB'ndeki "de-Stalinizasyon" sürecine umut bağlayan bazı revizyonistler Kore bölünmüş haldeyken ve savaş tehlikesi henüz geçmemişken Kore'de sosyalizm inşasına devam etmenin mantıklı olmadığı görüşünü öne sürmüşlerdir.Kim Il Sung ise 1955 yılında yaptığı konuşmalarda bu görüşe karşı çıkmış,Kore'de sosyalist inşaya hızla devam etmenin sadece halkın yaşam standardını yükseltmek için değil,aynı zamanda güneydeki devrimci harekete destek olacak güçlü bir merkezin oluşturulması için zorunlu olduğunu göstermiştir.

Bu konuşmalardan sonra parti içerisindeki ideolojik mücadele kızışmış,Kore İşçi Partisi içinde fraksiyon yaratmaya çalışan ve revizyonistlerden destek alan unsurlar parti liderliğine ve devlete karşı komplo yapmaya girişmişlerdir.Bununla birlikte bu komplolar açığa çıkarılmış,komployu yapmaya girişenler teşhir edilmiştir.Parti içindeki bu mücadele hemen sona ermemiş,fraksiyoncu güçler partiye büyük zarar vermişlerdir.Bu güçler ancak büyük çabalar sonucunda partiden temizlenebilmiştir.

Kim Il Sung,sosyalizmin temellerini sağlamlaştırmak için üç cephede birden savaşmak gerektiğini belirtmiştir:İdeoloji,teknoloji ve kültür.Teknolojiden kastedilen kapitalizmin boyunduruğundan kurtulmuş olan halkın yaşam standardını yükseltme çabasıdır.Kültür alanında verilen mücadele ise halkın eğitim seviyesini yükseltip teknoloji cephesindeki başarıyı güvence altına almak için verilmektedir.İdeoloji cephesi ise toplumun devrimci geleneklere bağlı kalması ve Komünizm davası için mücadele etmesi için açılmıştır.

Sosyalizme geçişin kapitalizmden kalma geri fikirlerden bir anda kurtulmak anlamına gelmediğini belirten Kim Il Sung ideolojik mücadelenin diğer iki cephede verilen mücadeleden daha önemli olduğu görüşündedir.Sosyalizmde kol ve kafa emeği arasındaki,köy ve kent arasındaki farkların tamamen ortadan kalkmaması,eski üretim biçimini özleyenlerin ve emperyalist ajanların varlığı,Kore Yarımadası'nda ABD'nin asker bulundurması gibi nedenlere bir de bağımsızlık savaşlarını,sosyalizmi kurmak için verilen büyük mücadeleyi görmemiş yeni kuşakların meydana gelmesi ile birleşince ideolojik cephede verilen mücadele teknik ve kültürel alanda verilen mücadeleyi belirleyen temel bir unsur haline gelmektedir.

Tam da bu noktada Kore'nin bu üç alanda verdiği mücadeleye örnek teşkil edebilecek üç hareketi hatırlayabiliriz:Chollima Hareketi,Chongsan-ri Ruhu ve Yöntemi,Taean Çalışma Sistemi.

Chollima Hareketi,1953 Anavatanın Kurtuluş Savaşı'ndan üç yıl sonra,Pyongyang yakınlarındaki Kangson Çelik Fabrikası'nda çalışan işçilerin arasında başlamıştır.Bu sıralarda ülke savaşın yaralarını hızla sarmaya başlamış,içerideki revizyonist politikalar yenilgiye uğratılmıştır.Kim Il Sung Kangson Çelik Fabrikası'nı ziyaret etmiş,işçilere 80 bin değil de 90 bin ton çelik ürettikleri taktirde ülkeye ne kadar büyük faydaları dokunmuş olacağını anlatmıştır.Bu çağrıya uyan işçiler olağanüstü bir çalışma azmiyle 120 bin ton çelik üretmişlerdir.

Kangson Çelik Fabrikası'ndaki bu olağanüstü çalışma örneği bir kıvılcım işlevi görmüş,tüm ülkeye yayılmıştır.Böylece sınai üretimde yüzde 144,tarımsal üretimde ise ise yüzde 112 artış meydana gelmiştir.Chollima,Kore mitolojisinde büyük bir hızla yol alan kanatlı bir attır.

Kore yüz yılda toparlanamaz diyen Amerikan emperyalistlerinin tahminlerinin aksine daha 1960 yılında Kore'deki sınai üretim ulusal ekonominin yüzde 71'ini oluşturmuş durumdadır.ABD'nin Vietnam'a saldırmasıyla ulusal savunmaya daha fazla kaynak ayırma ihtiyacı doğmuş olsa da 1957-1970 yılları arasında sınai üretim yılda ortalama yüzde 19.1 oranında artmıştır.

Chollima Hareketi ile konut sorunu da çözülmüş,her 14 dakikada bir ev inşa edilmiştir.

Bu dönemde Kore Demokratik Halk Cumhuriyeti'ni ziyaret eden önde gelen İngiliz iktisatçı Joan Robinson şahit olduğu bu gelişmeler karşısında duyduğu şaşkınlığı "ekonomide Kore mucizesi" sözleriyle ifade etmiştir.Bu terim daha sonra çalışan kitlelerin sömürülmesine ve yoksullaşmasına dayalı bir kalkınma modeli izleyen Kore'nin güneyindeki kukla rejime mal edilmiştir.

Chongsan-ri Ruhu ve Yöntemi ise tarım alanında başlayan bir idari yapıya verilen isimdir.Burada kitleler ve parti arasındaki çalışma uyumuna çok güzel bir örnek görürüz.Parti görevlileri fabrikalara gider,çalışmaları bizzat takip eder,gördükleri eksiklikleri tamamlar,işçilerle beraber üretimi artırmak,alışma koşullarını iyileştirmek için fikir alışverişinde bulunurlar.

Sosyalist devrim Ağustos 1958'de tamamlanmış olsa da fabrikaların idaresinde hâlâ bazı eski yöntemlerin uygulandığı görülmekteydi.Fabrikaların idaresi çoğunlukla tek kişinin sorumluluğundaydı.Böyle bir yönetim altında işçilerin kolektif yaratıcılığı ortaya çıkmıyordu.Ayrıca böyle bir sistem keyfiliğe,öznelciliğe,bürokratik yozlaşmaya açıktı.Kim Il Sung "sosyalizmin kapitalist yöntemlerle kurulamayacağını" söyleyerek bu durumu eleştirmiştir.

Bu yapıyı değiştirdikten sonra Kim Il Sung,Aralık 1961'de Taean Ağır Makine Fabrikası'nda on gün boyunca kalarak Taean Çalışma Sistemini yaratmıştır.

Buna göre işlerin tüm idaresi fabrika parti komitesinin kolektif liderliği tarafından üstleniliyordu.Bu uygulama daha sonra tüm ülkeye yayılmıştır.Böylece gerek tarım gerekse çalışma idaresi alanında sosyalist yapılar oluşturulmuştur.

Chollima Hareketi,Chongsan-ri Ruhu ve Yöntemi,Taean Çalışma Sistemini kısaca özetlediğimizde Kim Il Sung'un kişisel gayretinin önemi hemen farkedilmektedir.Emperyalistlerin iddialarının aksine bu bir "kişi kültü" değil,Kim Il Sung'un çalışma yöntemidir.Yukarıda da gördüğümüz gibi Kim Il Sung sık sık fabrika denetimlerine gitmektedir.Buralarda bazı bürokratların yaptıkları gibi üstünkörü incelemeler sonucunda birtakım soyut,genel önerilerde bulunmamış,gittiği her fabrikada uzun süre kalmış,dikkatli bir incelemeden sonra üretimi,işçiler arasındaki dayanışmayı artıracak,işçilerin yaşam koşullarını iyileştirecek talimatlar vermiştir.Her türlü bürokratizmin ve öznelciliğin önüne geçmek için işçilerle tartışmış,onlardan öğrenmiş ve kendi önerilerini getirmiştir.Kim Il Sung sadece 1961-1970 yılları arasında fabrikalara 1700 kez denetim ziyareti yapmıştır.

Kim Il Sung tüm ömrünü halkın daha iyi bir yaşam sürmesi için çalışmaya adadığındandır ki Kore halkı onu "babaları" olarak nitelemektedirler.Bunu yapmaya zorlandıkları için değil.

Gerçekten de Kore,Sovyetler Birliği'nin çökmesinden sonraki dönemde yaşanan sıkıntılar yaşanmadan önce yiyecek,konut,giyim,işsizlik,eğitim ve sağlık alanındaki tüm sorunları çözmüştür.Bugün Kore Demokratik Halk Cumhuriyeti yüzde 80'i dağlarla kaplı bir ülkede bir santimetrekare toprağı bile boş bırakmayarak tüm ambargo ve baskılara rağmen kahramanca ölüm kalım savaşı vermektedir.

1946 yılında ülkede kişi başına 14 santimetre tekstil ürünü üretilirken bu rakam 1980'de 50 metreye,1993 yılında 76 metreye çıkmıştır.

1961-1969 yılları arasında 800 bin konut yapılmıştır.Bugün ülkenin kentleri ve köyleri kültür merkezleri,tiyatrolar,çocuk evleri,okullar,kütüphanelerle doludur.

1956 yılında ilkokul,1958 yılında ortaokul,1975 yılında ise lise zorunlu hale gelmiştir.Hedef,herkesin üniversite okumasını sağlamak ve böylece kol ve kafa emeği farkını kaldırmaktır.Bugün Kore'de okumak isteyen herkes ücretsiz olarak eğitim görmektedir.

İşsizlik yoktur.İş kazası nedeniyle çalışamayacak durumda olanlara kaza geçirmeden önce aldıkları ücretlerinin yarısı ödenmeye devam eder.

Sağlık hizmetleri ücretsizdir.10 bin kişiye 27 doktor düşer.Günümüzde,Küba dışında hiçbir ülke vatandaşlarına Kore Demokratik Halk Cumhuriyeti kadar iyi sağlık ücreti vermemektedir.

Kore Demokratik Halk Cumhuriyeti günümüzde sosyalizmin kalelerinden biridir...

*Keith Bennet,Kore Demokratik Halk Cumhuriyeti Devrim Tarihi;Keith Bennet'in "Korea:Pioneer of Communism" adlı kitabının Stalin Arşivi Çeviri Birimi tarafından yapılan özet-çevirisidir.(Ekim 2006)

http://kurtulusdevrim.greatnuke.com/modules.php?name=Forums&file=viewtopic&t=565

GULAG Efsanesi ve Gerçekler/Kıvılcım Çağla*

Başta Rusya olmak üzere eski Sovyet ülkelerinde iktidarı ele geçiren yeni burjuvazinin,Sovyet halklarının bugün yaşadıkları büyük maddi ve manevi yıkıma karşın iktidarını sürdürmesinin en büyük dayanaklarından biri,bu sınıfın eline geçirdiği medya aracılığıyla her gün yaydığı yalanlar,dezenformasyon ve manipülasyon sayesinde halkın önemli bir kesiminin,özellikle gençliğin kafasında bütün bir Sovyet dönemini karalama ve özellikle Stalin'i şeytanlaştırma kampanyasıdır.Bu uğurda hiçbir masraftan kaçınılmamaktadır.Çünkü iktidarı elde tutabilmek için kapitalizmin bütün zorluklarına karşın,sosyalizmin de kıtlık,baskı ve zulümden başka bir şey getirmediği yalanını canlı tutmaları gerekmektedir.

Bu yalan kampanyasının motifleri arasında Stalin döneminde milyonlarca insanın öldürüldüğü,infaz edildiği,çalışma kamplarına gönderildiği,bütün Sovyet ekonomik başarılarının mahkûmların zorla çalıştırılması ile elde edildiği,köylülerin elinden buğdayı ve hayvanları zorla alınarak açlıktan ölüme mahkûm edildiği vb. vardır.Bütün bu yalanlarla tek bir yazıda hesaplaşmak elbette olanaksız.Ben bu yazıda şu meşhur GULAG denen şeye biraz değineceğim.GULAG Rusça'da "Çalışma ve Islah Kampları Baş İdaresi" anlamındaki bir tanımlamanın baş harflerinden oluşan bir kısaltma.Solzhenitsyn gibi hainler ve Batı'da Robert Conquest gibi sözde Sovyet tarihçisi CIA ajanlarının verdikleri rakamlara bakarsak Stalin döneminde onmilyonlarca insan bu kamplarda tutulmuş ve çoğu buralarda ölmüşler.Doğrusu burjuva ideologlarının verdiği hangi rakamı alacağıma karar veremedim çünkü onlar da karar verebilmiş değiller:Bir zamanlar 60 milyondan başlayıp 120 milyona kadar varan tahminler şimdilerde çok daha düşük tutulsa da rakamlar yine de etkileyici.Örneğin 25 Eylül [2008] tarihli Radikal gazetesinde çıkan Reuters çıkışlı bir habere göre Rusya devlet başkanı Dmitry Anatolyevich Medvedev,Sovyet döneminde "18 milyon kişinin cezalandırıldığı GULAG kamplarının yüzbinlerce kurbanı için dikilmiş anıta" çelenk koymuş.Medvedev,GULAG için "ülkemizin tarihinde trajik bir sayfa" demiş.Ancak yine Reuters'e göre "GULAG'ı insan öğüten makine gibi çalıştırmış" olan Stalin "halen Rus halkının en gözde liderlerinden" imiş.Demek ki 24 saat çalışan devasa yalan öğütme makinesine rağmen Rus insanlarının büyük bir kısmı hâlâ Stalin'i seviyor!Bu noktada insan ister istemez Engin Ardıç türünden kalemşörlerin CHP'ni eleştirirken söyledikleri gibi,bu baylara "olmazsa dışarıdan halk ithal edin" diyeceği geliyor!Elbette Engin Ardıç ve türü CHP'ni eleştirirken bizim gocunacak bir şeyimiz yok,bırakalım birbirlerini yesinler,ancak onun gibiler esas olarak sosyalizmle mücadele ederler.Hem sosyalizmi marjinal ilan edip dikkate almaya değmezmiş gibi gösterirler hem de nedense dönüp dolaşıp onunla uğraşırlar.Nitekim bu Ardıç denen yaratık Sabah gazetesindeki 28 Eylül tarihli yazısında hiç utanmadan ve ahlaksızca Sovyet insanlarına iftira attı:Savaştan sonra 1945-1946'da Sovyetlerde Stalin'in baskıları yüzünden "erkekler alkolik,kadınlar o..... oldular" diye yazdı.Ona göre Stalin yüzünden yaşamanın tadı tuzu kalmamış,çalışmanın da üretmenin de hiçbir keyfi ve anlamı kalmamış!

Bir an için bu adamların dediği doğru olsun.Savaş sonrası SSCB'nde bu adamlara göre en iyimser tahmin 18 milyon insan hapislerde.Buna bir de Sovyetlerin savaşta verdiği en az 20 milyon kişilik kaybı ekleyelim.Etti mi 38 milyon.Demek ki yaklaşık 38 milyonluk büyük çoğunluğu erkek olan bir nüfus ölmüş ya da ekonomik üretim ve çocuk üretimi dışında kalmış.O zaman böyle bir ülkenin nüfusunun artış hızında bir düşüş beklenmez mi?Hem hayatın da tadı tuzu kaçmış ise kim çocuk yapar ki!Örneğin bugünkü Rusya'da kapitalizme geçişten beri her yıl nüfusun bir milyon kadar azaldığını duymayan kalmadı.Acaba o zamanki SSCB'nde nasıl olmuş?İkincisi,nüfus bu kadar azalınca,savaşta yakılıp yıkılmış,dağılmış sanayiyi ve altyapıyı onarmak ve üretimi yeniden yoluna koymak da zor olmaz mıydı?Hele böyle hayattan bezmiş,"baskı altında inleyen" insanları nereye kadar çalıştırabilirsiniz ki?Yoksa her işçinin başına bir polis mi dikecektiniz?

Doğrusu bu kişilerin kendi söylediklerine kendilerinin inandıklarını varsayarsak,o zaman gerçekten ya sayı saymayı bilmiyorlar ya da hiç dayak yememişler demektir.Çünkü savaştan önceki ve sonraki SSCB nüfusu dolayısıyla bu nüfusun artış oranı bellidir.Bu dönemde SSCB'nde nüfus artış oranı savaş girmiş olan öteki ülkelerden (Almanya,İngiltere,Fransa,ABD vb.) daha yüksektir.SSCB nüfusu 1939'da 170 milyondan 1959'da 208 milyona çıkmıştır.(Bu sırada SSCB'ne eklenen Baltık ülkelerini vb saymazsak kabaca 200 milyon diyebiliriz).Eğer SSCB savaş kayıpları yanında bir de gerçekten onmilyonlarca insanı hapsetmiş ya da siyasal sebeplerle öldürmüş olsaydı böyle bir artış olamazdı.İkincisi,SSCB savaş sonrasında çok kısa sürede (üç-dört yıl içinde) savaş öncesi üretim düzeyini ve öteki ekonomik göstergeleri yakalamıştır.Yıkılan bütün şehirlerini ve sanayisini yeniden inşa etmiştir.Ayrıca yine bu sürede büyük harcamalar yaparak atom bombasına sahip olmuştur.Bütün bunları azalmış ve hayatından bezmiş bir nüfusla yapmak mümkün müdür?Ayrıca bu dönemde Stalin temel ihtiyaç maddelerinin fiyatlarını düşürme politikası izlemiştir.Yani reel ücretler sürekli artmıştır.O dönemi hatırlayan insanlar "havyarı kaşıkla yerdik" demektedirler.Bugün Rusya'da bırakalım havyarı,temel gıda maddeleri lüks haline gelmiştir.O dönemde Sovyet insanı asla yılgınlık içinde değildi,aksine savaştan zaferle çıkmıştı,başta Stalin olmak üzere önderlerine güveniyordu ve geleceğe umutla bakıyordu.F.hişelik gibi ahlaksızlıklar ancak SSCB dağıldıktan sonraki kapitalist restorasyon ve muazzam boyutlardaki maddi manevi yıkımın sonuçları olmuştur.

Daha 1989'da Gorbachevci Politbüro Stalin döneminin "kurbanlarının" sayısını belirlemek için Bilimler Akademisi tarihçilerinden Prof. Zemskov,Prof. Dugin ve Prof. Hlevnyuk'a görev vermiş ve arşivlere göndermişti.Bu tarihçiler kesinlikle komünist değillerdi.Onların bulgularına göre 1921-1953 yılları arasındaki tüm dönem boyunca siyasal denebilecek suçlardan dolayı yaklaşık 4 milyon kişi çeşitli cezalar almıştı,bunlardan yaklaşık 800 bini idam edilmişti.Toplam kamp ve hapishane nüfusu en yüksek olduğu 1950 yılında bile 2.7 milyonu geçmemişti.Ancak bu sonuç onmilyonlarca kurban isteyen kapitalist restorasyoncuları tatmin etmemiş ve bu nedenle araştırma sonuçlarının fazla yayılmaması sağlanmıştı.Daha sonra Yeltsin döneminde de yine arşivler güvenilir adamlara açıldı,ancak onların buldukları rakamlar da Yeltsincileri tatmin etmedi.Esasen bugün ABD'nde bile anti-komünist olmakla birlikte birazcık bilimsel ahlaka sahip tarihçiler arasında eski abartılı rakamların hiçbir inanılırlığı kalmamıştır.

Peki ya ABD?

Büyük toplumsal altüst oluşlar ve kendi toprağında savaş geçiren SSCB'ndeki hapishane nüfusunun en yüksek olduğu yıl 2.7 milyon olduğunu gördük.Peki acaba "özgürlükler ülkesi" ABD'nde durum nedir?İşte burada durum gerçekten içler acısı:Bizzat ABD Adalet Bakanlığı verilerine göre 30 Haziran 2007 itibariyle ABD hapishanelerinde bulunan tutuklu ve hükümlülerin sayısı tamı tamına 2,299,116 kişi.Hükümlülerin sayısı ise 1,528,041 kişi.Bunların yüzde 96'sı bir yıldan fazla hüküm giymiş.Evet mutlak olarak ve nüfusa oranla SSCB'nde mahkûm sayısı daha büyük ama unutmayalım:Biz bugünkü barış zamanı ABD'sinden söz ediyoruz!Buna göre ABD dünyada nüfusa oranla en fazla hükümlü ve tutuklu bulunan ülkeler arasında ve bazen birinci sırada yer alıyor.(İkinci sırada bekleneceği gibi şimdiki kapitalist Rusya yer alıyor)

Ayrıca ABD'nde yaklaşık 750,000 hükümlü çeşitli işlerde ucuz işgücü olarak çalıştırılıyor.ABD'nde asgari ücret saat başına 5.15 dolar iken,mahkûmlar bazen saat başı 40 sente çalıştırılıyorlar,üstelik sigortasız olarak.Honda otomotiv işçisine saatte 20-30 dolar ödemek yerine aynı işi hükümlülere saati 2 dolara yaptırıyor.Konica fotokopi makinelerini saati 50 sente hükümlülere yaptırıyor.California ve Oregon hapishanelerinde üretilen tekstil Çinlilerle rekabet edebiliyor.Victoria's Secret iç çamaşırları Güney Carolina hapishanelerinde yapılıyor.Mahkûm çalıştıran firmalar arasında TWA,McDonalds,DPAS,U.S. Technologies,Escod Industries,Microsoft,Dell,Toys R Us,vs. ayrıca Arizonalı çiftlik sahipleri yer alıyor.

Öte yandan ABD'ndeki bu hükümlü ve tutukluların ırklara göre dağılımı da hiç adil değil:ABD'nde Siyahlar ve Latinolar toplam nüfusun yüzde 25'ini oluşturdukları halde hapishanelerde nüfusun yüzde 63'ü onlardandır.Ne dersiniz acaba gerçekten bu gruplar suç işlemeye daha yatkın oldukları için mi daha yüksek oranda temsil ediliyorlar?Acaba bir ırkçılık ve ayrımcılık olabilir mi?Yanıtı okurlara bırakıyorum...

*Kıvılcım Çağla,GULAG Efsanesi ve Gerçekler,Sol,30 Eylül 2008.

http://haber.sol.org.tr/yazarlar/kivilcim-cagla/gulag-efsanesi-ve-gercekler-kivilcim-cagla-rusya-2178

"Osmanlı ile bazı Kürt aşiretlerinin ittifakı 1923’e kadar sürdü"/Dr.Alişan Akpınar*

Ahmet Türk'ün geçen hafta 1915'te yaşananlardan ötürü Ermenilerden,Süryanilerden ve Ezidilerden özür dilemesinin ardından konuyu kendisi de Kürt olan genç tarihçi Alişan Akpınar ile konuştuk.Akpınar'a göre 2015 yaklaşırken,Türkiye'de bu konuda hiç de olumlu bir havanın esmediği düşünülürse,Kürt aydınlarının ve Kürt siyasetçilerinin bu konuyu kolaycılığın dışında bir tutumla ciddiyetle incelemesi gerekiyor.

Önde gelen Kürt siyasetçilerden Mardin Bağımsız Milletvekili Ahmet Türk'ün geçen hafta 1915'te yaşananlardan ötürü Ermenilerden,Süryanilerden ve Ezidilerden özür dilemesi kamuoyunda geniş yankı buldu.Konuyu kendisi de Kürt olan genç tarihçilerden Alişan Akpınar ile konuştuk.

-Ahmet Türk'ün Ermeniler,Ezidiler ve Süryanilerden özür dilemesi çok yeni bir olay değil aslında.Kürt siyasetçilerden bu tür ifadeleri son yıllarda neden daha sık duyuyoruz?

Öncelikle son yılların önemli tartışma konularından biri de "Ermeni sorunu".Yıllar önce bu konu böylesine yoğun ve açıkça konuşulamıyordu.Kürt siyasetçileri bu nedenle konuyla ilgili görüşlerini son yıllarda açıklamaya başladılar.Konunun öznelerinden biri de Kürtler olunca bu açıklamalar kaçınılmaz oluyor.2000'lerin başından itibaren,"Aslında katliamı Kürtler gerçekleştirdi" söylemi servis edilmeye çalışılıyor,bu noktada Kürt siyasetinin sessiz kalmaması gayet normal.

-Kürt siyasetçilerden gelen bu tür özür ifadeleri Kürt kamuoyunda nasıl karşılanıyor?

Türkiye'de Kürt siyasi hareketine yakınlık duyan Kürtlerin bu konudaki yaklaşımı aslında yapılan açıklamalarla örtüşüyor.Genel olarak Ermenilere ve diğer gayrimüslim unsurlara yönelik,yakın tarihte bazı katliamların gerçekleştiği ve bazı Kürt aşiretlerinin de bu işin içinde yer aldığına dair yaygın bir kanı var.Bunun yanı sıra birçok Kürt,aile büyüklerinden bu konuda çok sayıda hikâye dinlemiştir.Ayrıca Kürt sorunu bağlamında azınlık haklarıyla ilgili Kürt kamuoyunda gelişen duyarlılık da işin içine katılırsa samimi bir ilgi ve üzüntüden söz edebiliriz.Ancak bu konuda canlı bir tartışma,araştırma ve inceleme süreci yaşandığını söylemek zor."Ermenilere ve diğer gayrimüslimlere karşı katliamlar yapıldı,bazı Kürtler bu işin içinde yer aldı ama işin sorumlusu Osmanlı Devleti'dir ve bu Kürtler kullanılmıştır" şeklinde bir genel görüşün olduğu söylenebilir.

-Türk milliyetçisi eğilimleri ağır basan siyasetçiler ya da akademisyenler zaman zaman Ermeni Soykırımı'yla ilgili olarak kabaca "Kürtler yaptı biz yapmadık" anlamına gelen ifadeler kullanıyorlar.Kürtlerin özür dilemesi bu eğilimi daha da güçlendirir mi?Kürt kamuoyunda "İhale bize mi kalıyor" kaygısını doğurmaz mı?

Öncelikle belirttiğim gibi 2000'lerin başından itibaren böyle bir söylem servis edilmeye başlandı.Buradaki temel nedenlerden biri ihaleyi Kürtlere bırakmak.Öte yandan bu konuyla ilgili biraz okumaya başlarsanız,yapılan katliamlara dair birçok bilgi edinirsiniz.Dolayısıyla bu konuyla ilgilenen milliyetçi cenahtan tarihçiler artık inkâr etmek yerine,"Evet Osmanlı savaş koşulları nedeniyle bir tehcir gerçekleştirmiştir ama anlatılan katliamları Kürtler yapmıştır" şeklinde bir söylem geliştirmeye başladılar.Kürt siyasetçileri bazı açıklamalar yapmış olsa da,bu söyleme genel olarak tepki duyuluyor ve  "Asıl sorumluluk Osmanlı Devleti'nin ve dolayısıyla Türklerindir,bazı Kürtler kullanılmıştır" görüşü sıkça tekrarlanıyor.Elbette bu konuda ısrarla yazıp çizen bazı Kürt aydınlarının haklarını saklı tutarak söylüyorum bunu.

-Özellikle İsmail Beşikci'nin vurguladığı "1915'te Kürtlerin iradesi yoktu,kullanıldılar" diye özetleyebileceğimiz görüş hakkında ne düşünüyorsunuz?

Bu konuda iki itirazım var aslında.Birincisi,çok fazla tekrarlanan bir hata bu;Kürtler derken hangi Kürtlerden bahsediyorsunuz?Bugün olduğu gibi bundan yüz yıl önce de Kürtler homojen bir topluluk değildi,üstelik o dönemde onları temsil eden bir devlet ya da güçlü bir siyasi organizasyon da yoktu.Örneğin Kürtler derken,o dönemde Dersim bölgesinde yaşayan Alevi Kürtleri mi kastediyorsunuz,yoğun bir şekilde İstanbul'da yaşayan Kürt aydınlarını mı yoksa Kürdistan'ın orta ve güney bölgelerinde yaşayan Sünni Kürt aşiretlerini mi?Bu farklı cenahların Ermeni meselesindeki konumu çok farklı.Örneğin Kürt aydınları,Hamidiye Alayları'nın II. Abdülhamid'le yaptıkları ittifaka karşılar ve Kürtlerin kurduğu ilk gazete olarak kabul edilen "Kürdistan" gazetesinde bu konuda bir çok yazı yazıyorlar.Bazı Kürt aşiretlerinin 1894-1896 arasında gerçekleştirilen Ermeni katliamlarına katılmalarını şiddetle kınıyorlar ve "Abdülhamid'e uyup elinizi masum insanların kanına bulamayın" diye çağrıda bulunuyorlar.

İkinci itirazım;ben bir kullanılmadan çok bir işbirliği görüyorum.Bu konuda çok incelikle bir tarihsel arkaplan okuması yapmak ve doğru bir tarihsel zemin oluşturmak gerekiyor.Bunu yaptığınızda,Hamidiye Alayları'na bağlı aşiretlerin kullanılmaktan çok devletle,ortak çıkarları bağlamında gerçekleştirdikleri bir ittifaktan söz etmek mümkün.

-'93 Harbi sonrası 1878'de yapılan uluslararası anlaşmada,"Osmanlı Devleti Çerkeslerin ve Kürtlerin doğu vilayetlerinde Hristiyan ahaliye yönelik yağma ve katliamlarını önlemekle yükümlüdür" mealinde bir madde yer alıyor.Bu çerçevede Kürt-Ermeni ilişkilerini nasıl değerlendiriyorsunuz?

Bu madde,Osmanlı Devleti'nde büyük bir paniğe yol açtı çünkü Osmanlı bürokratları tıpkı Balkanlar'da olduğu gibi Anadolu'da da bir Ermeni devleti kurulacağı endişesine kapıldılar.Buna kendi aralarında "Anadolu'nun Karadağlılaşması" diyorlar.Yani önce ıslahat yapılır,sonra özerklik gelir ardından da bağımsızlık.Anadolu'yu Osmanlı'nın son dayanak noktası olarak gören Osmanlı bürokrasisi ıslahat taleplerini reddetti.Islahatlardan umudunu kesen bazı Ermeni grupları silahlı mücadeleye karar verdi ve bu durum Osmanlı bürokratlarında "Biz dememiş miydik,işte Balkanlar'da da böyle yapıp topraklarımızı elimizden aldılar" kanısı uyandı ve bu karşılıklı güvensizlik ortamı 1894-1896 katliamlarının yolunu açtı.

Aslında Kürtlerin durumu da gayet ilginçtir.'93 Harbi sonrası uluslararası anlaşmalar orta ve güney Kürdistan'daki Kürt aşiretleri ve dönemin önemli Kürt lideri Şeyh Ubeydullah nezdinde de büyük bir tepkiyle karşılandı ve "Topraklarımızda bir Ermeni devleti kurulmasına asla izin vermeyeceğiz" dediler.Şeyh Ubeydullah önderliğindeki Kürtler 1880-1882 arasında,bölgede bir Kürt devleti kurmak için ayaklandılar.Şeyh Ubeydullah,İngiltere,Rusya gibi büyük devletlerden yardım istedi ama tam tersi bir tutumla karşılaştı ve ayaklanmayı Osmanlı bastırdı.Bu durum Kürtlerdeki,bölgede bir Ermeni devleti kurulacağı fikrini iyice pekiştirdi ve bunu engellemek için Osmanlı'yla işbirliği yapmaktan başka çare kalmadı.Sömürgeci güçler,bu gerilimin Anadolu'da yaratabileceği katliamları umursamadan,bu gerilimi kullanarak bölgede siyaset yapmayı sürdürdüler.Tarihsel koşullar Osmanlı ile bazı Kürt aşiretlerini,Anadolu'da bir Ermeni devleti kurulması fikrine karşı ittifak içine girmeye itti.Bu nedenle bir kullanılma durumundan çok ittifak durumundan söz etmek gerektiğini düşünüyorum.Nitekim genel olarak Hamidiye Alayları'na bağlı Kürt aşiretleriyle,Osmanlı'nın girdiği bu ittifak 1923'e kadar devam etmiştir.

2015 yaklaşırken Kürt aydınları kolaycılığa kaçmamalı

-Kürt siyasetçilerin yaptığı bu tür bireysel çıkışlar dışında Kürt siyasetinin "özür" konusunda örgütlü ve kitlesel bir tutum takınması  gerçekçi bir beklenti midir?

Kürtler bu konuda inkârcı bir tutum içinde değiller.Hatta bana sorarsanız asıl sorun "Evet,Osmanlı yaptı ve bizi de kullandı" şeklindeki görüşün hiç tartışılmadan kolayca benimsenmesi.Ermeni katliamlarına katılmayan hatta karşı çıkan Ermeni komşularını koruyan onlarca farklı örnekten de söz etmek mümkün.Bana kalırsa Kürt aydınlarının bu konuda ciddi bir araştırma,inceleme ve canlı bir tartışma sürecine ihtiyacı var.Bu konuyu kolaycılığa kaçmadan incelikli bir şekilde konuşmak tartışmak ve gündemleştirmek gerekiyor.Özellikle 2015 yaklaşırken ve Türkiye'de bu konuda hiç de olumlu bir havanın esmediği düşünülürse Kürt aydınlarının ve Kürt siyasetçilerinin bu konuyu kolaycılığın dışında bir tutumla ciddiyetle incelemesi gerekiyor.

Kürt kamuoyunun kitlesel bir özre asla uzak olduğunu düşünmüyorum.Dediğim gibi Kürt siyasi hareketi ve ona yakınlık duyan Kürtlerde bu konuda ciddi bir duyarlılık var ve böyle bir girişim rahatlıkla gerçekleşebilir.Ancak bunun için ve bu girişimin gerçekten işe yaraması için,bu konuyu gündemleştirmek,tartışmak ve çekinmeden düşünceleri ortaya koymak gerekiyor.Örneğin Kürt bölgelerinden gönderilen Ermenilerin malları şu anda hangi aşiretlerin ve kimlerin ellerinde?Bunlar,olaya nasıl bakıyorlar?Bu gibi çok ciddi ve yanıtlanması gereken onlarca soru ve sorun var.Kürt kamuoyunun konuyu geniş bir şekilde gündemine alması gerekir.Yoksa simgesel bir girişimin ötesine geçmez.Bunu önemsiz bulduğumdan değil ama konuyu sahiden konuşmaktan söz ediyorum...

*Dr.Alişan Akpınar,"Osmanlı ile bazı Kürt aşiretlerinin ittifakı 1923’e kadar sürdü",Röportaj:Ferda Balancar,Agos,8 Şubat 2013.

http://www.agos.com.tr/haber.php?seo=osmanli-ile-bazi-kurt-asiretlerinin-ittifaki-1923e-kadar-surdu&haberid=4301

"Bugün Kürtlerin durumu yüz yıl önceki Ermeniler gibi"/Raymond Kévorkian*

"1915,Diyarbekir ve Kürtler" konferansı için gelen Ermeni tarihçi Raymond Kévorkian,şu sıralar tüm dünyanın gözlerinin üzerinde olduğu Kobani'nin de tarihini 2011'de yazdığı kitapta anlattı.Kévorkain,bugünkü Kürtlerin durumunu,1915 öncesi Ermenilerin yaşadığı "dışlanmaya" benzetiyor.

Hilafet ilan edip "İslam Devleti" kurduğunu açıklayan Irak-Suriye İslam Devleti'nin hedefi olarak dünyanın gündemine gelen Kobani'nin Ermeniler için anlamını 2011 yılında yazdığı "Ermeni Soykırımı" kitabında anlatan tarihçi Raymond Kévorkian,İsmail Beşikci Vakfı'nın düzenlediği "1915,Diyarbekir ve Kürtler" konferansına katılmak için İstanbul'a geldi.Kévorkian'a göre bugün Kürtlerin merkezi yönetime karşı durumu yüz yıl önceki Ermeniler ile aynı.Raymond Kévorkian'ın ISİD'in ilerleyişi ile ilgili aklına takılan en önemli soru ise Der Zor'da yıkılan Soykırım anıtıyla ilgili:Kim ISİD'e bu anıtı yıkma fikrini verdi?

-Suriye'de resmi adı "Ayn el-Arab" olan,Kürt nüfusunsa "Kobanê" dediği bölge yüz yıl önce ne durumdaydı?

O zamanlar çok küçük bir kasabaydı.Bugünkü gibi bir şehirden bahsedilemiyordu.Sanıyorum bölgede o dönem Arapça konuşan topluluklar ağırlıklıydı.

"Kobani'ye Kobani Demek Gerek"

-Türkiye'de bu nedenle bir isim tartışması sürüyor.1915'e ait kaynaklarda da "Arab Punar" yani Arapça "Ayn el-Arab" denilen bölgeye bugün orada yaşayan Kürtler "Kobanê" diyor.Hangi ismi kullanmak gerek?

Yerel nüfusun çoğunluğu Kobani olarak adlandırıyorsa Kobani diye kabul etmek gerekir. 

-Kürtler bu bölgede ne zaman yoğun nüfusa sahip oldu?

Özellikle 1925'te Türkiye'de yaşananlar nedeniyle ülkeden kaçan Kürtler bu bölgelere sığındılar.Fransız yönetimi onları buraya yerleştirdi.Sulama kanalları yaptılar,şehirler kurdular.Tıpkı Kamışlı gibi.Bu bölgelerde eskiden böyle şehirler yoktu.Kobani'nin de ben 1925-1929 döneminde kovulan ya da gitmek zorunda kalan Kürtlerin bölgeye gitmesiyle geliştiğini düşünüyorum. 

-Kitabınızda bu bölge 1915'te Ermeniler için "transit hatlar"dan biri olarak belirtiliyor.Oradaki Ermenilere ne oldu?

O dönem tehcir yolları ya Rasulayn ya da Arab Punar'a (Kobani) varıyordu.Bitlis,Muş ve Diyarbakır'dan tehcir edilen kafileler buradan geçiyordu.Arab Punar'dakiler daha sonra ya Rasulayn'a ya da batıda yer alan Mumbuç'a (Münbiç) aktarılıyordu.Halep'in kuzeyindeki Mumbuç'ta büyük kamplar vardı.Tehcir edilenlerin kalabalık şehirde saklanmamaları için Halep'e gitmeleri yasaktı.Şehir dışında bulunan Karlık ve Sebil'de tutuluyorlardı.

"Fırat'ın Bir Yakası Hayat,Bir Yakası Ölümdü"

-Sonra nereye gönderildiler?

Büyük çoğunluk sonrasında Meskene'ye,"Fırat Çizgisi" dediğimiz bölgeye gönderildiler.İlk önemli kamp Rakka'nın karşısında bulunan Fırat'ın sağındaki bölgedeydi.Bazı Ermeniler o dönemin kaymakamına para vererek Rakka'da yerleşme izni aldılar.Çünkü onlar da biliyordu ki;Fırat'ın bir yakasında kalmak yaşamak,diğer tarafı ölmek demekti. 

-Bugün ISİD'in merkezi olan Rakka bir zamanlar Ermeniler için yaşama tutunma merkezi miydi?

Evet,bugün ISİD'in merkezi olsa da o zamanlar 1500 Ermeni yaşıyordu.Sonra da orada yaşamaya devam ettiler,evlendiler.Bu nedenle Rakka doğumlu Ermeniler vardır. 

-Kobani'de doğan Ermeni nüfus da vardı.Ermenistan'da yaşayan gazeteci Harout Ekmanian'ın Kobani doğumlu babası Bedros Ekmanian'ın 1950'li yıllara dayanan hatıralarına göre bölgede iki kilise ve iki okul bulunuyordu.Ermeni nüfus bölgeye ne zaman yerleşti?

Kobani,Rasulayn,Kamışlı,Der Zor,Rakka gibi yerlerin tamamı hem tehcirin geçiş yolları,hem toplama kamplarıydı.Buralar daha sonra Fransız manda yönetiminin Ermenileri yerleşmeye teşvik ettikleri alanlar oldu.Bunun iki nedeni vardı:İlk neden Ermenilerin sadece bir bölgede bulunmamasını sağlamaktı.Eğer tüm Ermeniler Halep'e gitseydi o zaman orada yoğun bir Ermeni nüfus olacaktı.Bir diğer nedense bu toprakları elde tutmanın yolunun insanları yerleştirmek olmasıydı. 

-Ancak nüfus yerleştirme süreci Fransız yönetimi ile sona ermedi.Sonrasında da devam etti değil mi?

Şunu unutmamak lazım,Şam'daki yetkililer tarafından sınıra yerleştirilen Arap topluluklar oldu.Diğer etnik grupların arasına bilerek yerleştirildiler.Bunun için bugün Irak Kürdistan'ı ile Suriye Kürdistan'ı arasında kesinti bulunuyor.Fırat'ın üstüne inşa edilen barajlar ve bölgeye taşınan Araplarla bu alanı böldüler.Özellikle de stratejik olan alanlara yönelik bu politika benimsendi.Örneğin petrol kuyularının bulunduğu Haseke bölgesinde hâlâ Arap nüfus yoğun.Zaten bu da ISİD'in orada nasıl tutunduğunu,taban bulabildiğini gösteriyor. 

"Kim ISİD'e Soykırım Anıtını Yıkma Fikrini Verdi?"

-Ermeniler bir zamanlar doğdukları topraklarda ISİD'in ilerleyişini nasıl takip ediyorlar?Özellikle de Ermenilerin Auschwitz'i diye anılan Der Zor'daki anıtın yıkılması nasıl bir etki bıraktı?

Bugün olup biteni Ermeniler yakından izliyor.Özellikle de Der Zor'daki Soykırım anıtının yıkılmasını takip ettiler.Bazı Ermeniler bu gelişme üzerine şu soruyu sordular:ISİD'e kim bu anıtı yıkma fikrini verdi? 

-Bu soruya sizin yanıtınız var mı?

Siz benim yerime cevabını verebilirsiniz.Belki... 

-Bugünkü şiddetin destekçileri kadar 1915'tekiler de tartışmalı.Sizin de katıldığınız konferansta Kürtlerin Ermeni Soykırımı'ndaki tutumu konuşuldu.Kürtler ve Türkler arasında bu konudaki tartışmaya nasıl bakıyorsunuz?

İki taraf da yaşananları kendi işine geldiği gibi yorumluyor.Türk yetkililer "Kürtler bizim emirlerimizin dışına çıktılar.Tam olarak uymadılar" diyor.Ama şunu bilmemek için çok saf olmak lazım;inisiyatif ve kararlar İttihatçı merkez tarafından alındı.

-Konferansta "Kürtler arasında yerleşik halk Soykırım'a katılmadı" dediniz ancak çıkar elde etmediler mi?

Kürtler bunu ekonomik çıkarlar sebebiyle yaptılar.Fakat İttihatçıların sahip olduğu gibi bir stratejileri yoktu.

-Peki ya yerleşik Türklerin Kürtlerden farklı bir tutumu var mıydı?

Hayır.Türk ya da Kürt olsun yönetim yerleşik nüfusa ekonomik olarak kazanç bıraktı.Onları bu yolla sürece katılmaya teşvik etti.Ama yine de elde edilen kazancın büyük bölümüne merkez el koydu.Yönetim ayrıca bu süreçte "hain Ermeni" figürünü de yarattı.İnsanlar arasında bu da etkili oldu.İttihatçılar dindar olmasalar da dini referanslar kullandılar.

-Bugün yüzleşme sürecinde Kürt hareketinin önde gittiğini görüyoruz.Sizce neden?

Kürtler kendi yaşadıklarının 1915 öncesinde Ermenilerin başına gelenle aynı olduğunu farkettiler.Kendilerinin de sosyal yapıdan bir iç düşman olarak dışlandıklarını gördüler.

-Yani empati mi kurdular?

Evet,Kürtler bir iç süreç yaşadı.Gerçekten de bugün baktığınızda Kürtler merkezi yönetime karşı yüz yıl önce Ermenilerin olduğu konumla aynı durumdalar.Bunu anlamaları,bu adımları atmalarına neden oldu.Bugün katıldığımız toplantı da bu süreci ortaya koyuyor.İsmail Beşikci de Kürtler için "sosyal yapıdan dışlanma"yı ilk dile getirenlerdendi.

-2012 yılında Aras Yayıncılık'tan çıkan "Ermeniler" kitabınız için İstanbul'a geldiğinizde gazeteci Aris Nalcı'ya "Karanlık bir odaydı geçmişimiz,şimdi anahtar deliğinden giren bir ışık var" demiştiniz.Bugünkü durum nasıl?

Bardağın yarısı boş ya da dolu olarak görülebilir.

-2015'in yüzüncü yıldönümü olması nedeniyle beklentiniz var mı?

Ben hiçbir şey beklemiyorum.Ben gözlemliyorum,bazen gülümsüyorum.Bazen mizahla izlemek lazım bazı şeyleri...

*Raymond Kévorkian,"Bugün Kürtlerin durumu yüz yıl önceki Ermeniler gibi",Röportaj:Serdar Korucu;(çev.) Burçin Gerçek;(fot.) Berge Arabian,Radikal,26 Ekim 2014.

http://www.radikal.com.tr/kultur/bugun_kurtlerin_durumu_100_yil_onceki_ermeniler_gibi-1221316

Ermeni Soykırımı'nı tanımanın ve özür dilemenin zamanı gelmedi mi?/Av.Kemal Burkay*

1915'teki Ermeni Katliamı'nın ve tehcirin üzerinden nice on yıllar geçti.İki yıl sonra bu acılı olayın yüzüncü yılı dolacak.Bir buçuk milyon Ermeni'nin büyük bölümü,yaşlı,genç,çocuk,erkek-kadın demeden kırımdan geçirildi,gerisi göçertildi ve bunların da bir bölümü sürgün yollarında açlık,susuzluk ve hastalıktan hayatlarını yitirdiler.

Bu tam bir soykırımdı ve şoven,ırkçı İttihatçılar tarafından gerçekleştirildi.Kırım ve tehcir kararını İttihat ve Terakki hükümeti aldı,askeri ve mülki güçleri eliyle hayata geçirdi.Maşa olarak da yer yer,Ermeni mal ve mülklerine konmak isteyenleri ve kriminal unsurları kullandı.Bu cüretkâr eylem,o güne kadar eşine az rastlanan bir insanlık suçu idi.

Ne yazık ki o dönemde karşılıklı cephelere ayrılmış ve başlattıkları Birinci Dünya Savaşı'yla birbirlerinin boğazına sarılmış olan büyük güçler,Ermeni halkına yaşatılan bu trajedi karşısında sessiz kaldılar.Alman emperyalistleri gibileri ise İttihatçı canilere destek verdiler.

Ermeni halkı yüzyıllar,binyıllar boyu bu ülkenin,Anadolu'nun diğer halklarıyla;Kürtlerle,Rumlarla,Türklerle,Araplarla,çoğu zaman aynı kent ve kasabada,aynı köyde iç içe,yan yana yaşadı.Bu halkların bir bölümüyle dini inançları farklı olsa da,bu fark iyi komşuluk ilişkilerine engel olmadı.Aralarında dostluklar,kirvelikler yaşandı.Ermeniler bu ülkenin tarım,ticaret ve sanat hayatında iyi üreticiler ve ustalar olarak temayüz ettiler.

İttihatçıların işlediği insanlık suçu aynı zamanda yüzyıllarca sürmüş halklararası bu dostluğu bozdu,ülkenin ekonomik hayatına büyük darbe oldu.

Ermeni Tehciri'ni Rum mübadelesi izledi.

Osmanlı'nın son döneminde darbelerle yönetime el koyan ve İmparatorluğun kaderini ele alan İttihatçıların işledikleri tek suç bu değildi.Onlar,hallerine bakmayıp savaştan yararlanarak yayılmacı tutkularla Orta Asya'ya yönelik Turan seferlerine çıktılar.Bu maceracı anlayışla yaşlı,yorgun İmparatorluğu Almanların yanında savaşa soktular.Bu macera salt Çanakkale'de 250 bin cana mal oldu.Sarıkamış'ta ise 80 bin can,Enver maceracısının akıl almaz hırsıyla kar ve soğuktan donmaya sürüklendi.Bu sorumsuz ve vicdansız,onların arkasından,"Zaten öleceklerdi!" demeyi ihmal etmedi.

Bu ülkede,geçmişte ve bugün,bazılarının insan canına verdiği değer böyledir...

Ama bu anlayışla sefere çıkanların umudu kursaklarında kaldı.Tersine bu macera,zaten yaşlı bir ağaç gibi sonuna yaklaşmış İmparatorluğun sonunun hızlanmasından başka işe yaramadı.İttihatçılar geride büyük kırımlar ve acılar bıraktılar.Onlardan sonra gelenler ise ne yazık ki bunun hesabını sormadılar.Ne İttihatçıların soykırıma uğrattığı Ermeni halkından ne de biçilen buğday başağı misali ölüme gönderilmiş ülkelerinin diğer insanlarından bugüne kadar özür dilediler.Oysa yaraların sarılması ve benzer acıların bir daha yaşanmaması bununla mümkündü.

Bu yapılamadığı için İttihatçı anlayış Cumhuriyet döneminde de devam etti.Kemalistler,Anadolu ve Trakya'nın çok renkli coğrafyasından tek renkli bir ulus yaratmak için akıl almaz bir mühendislik projesine giriştiler.Bu yeni acılara,çatışmalara,özellikle de bir dizi Kürt ayaklanmasına yol açtı.12 Eylül faşist rejimi ise ülkeyi bir yangın yerine çevirdi.Şimdi toplum bu yangına son vermeye,şiddet sarmalından kurtulmaya çabalıyor.

Tam da böyle bir aşamada,ırkçı-şoven bir anlayışın 98 yıl önce Ermeni halkına yaşattığı trajediyi anıyoruz.Bu ülkenin,adalet duygusuna değer veren,vicdan sahibi tüm onurlu insanları,Ermeni halkına yaşatılanlardan her zaman acı duydular ve bu eylemi lanetlediler.Ama bu ülkenin yöneticileri ne yazık ki bugüne kadar gerekeni yapmadılar.Tam tersine,bir savunma güdüsüyle kırımı ve tehciri örtbas etmeye çabaladılar;hatta suçu Ermeni halkına yüklemeye çalıştılar.

Sözkonusu insanlık suçunun adını koymanın ve özür dilemenin zamanı geldi de geçti.Bakalım hangi yönetim beklenen onurlu açıklamayı yapmayı başaracak?Böylesine cesur ve çağa yaraşır bir davranış,aynı zamanda hem içerde özgür ve barışçı bir toplum inşa etmek,hem de Ermeni halkı dahil,tüm komşularla iyi,çağdaş,barışçı ilişkiler kurmak için gereklidir.

Suçu elbet geçmişteki zalimler işlediler,bugünkü kuşakların günahı yok.Ama mağdurlardan özür dilemek hepimizin görevi.Bu bizi suçlu kılmaz,küçültmez,ancak onur verir.

Dilerim ki bu ülkenin yöneticileri,aydınları ve hepimiz,2015 yılına varmadan bunu başaralım...

*Av.Kemal Burkay,Ermeni Soykırımı'nı tanımanın ve özür dilemenin zamanı gelmedi mi?,Denge Kurdistan,24 Nisan 2013.

http://www.dengekurdistan.nu/authors.aspx?an=1905&aid=1

"Türklük Sözleşmesi" anayasanın üstünde/Barış Ünlü*

Ankara Üniversitesi SBF'nden siyaset bilimci Barış Ünlü,yeni anayasa tartışmalarına "Türklük Sözleşmesi" kavramıyla katkıda bulunuyor:"Değiştirilmesi teklif dahi edilemeyen asıl maddeler Türklük Sözleşmesi'nde yazılıdır."

Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi öğretim üyesi Barış Ünlü,ağırlıklı olarak siyasal tarih üzerine çalışan bir siyaset bilimci.Ünlü ile Express dergisinin Mart sayısında yapılan geniş söyleşinin odak noktasında "Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucu anlaşması olarak Türklük Sözleşmesi" yer alıyordu.Bu söyleşiden yola çıktık ve Ünlü ile,"Türkler-Ermeniler","Türklük halleri-Ermenilik halleri"nden 2015'e uzanan bir söyleşi yaptık.

-Öncelikle "Türklük Sözleşmesi"nden başlayalım.Nedir "Türklük Sözleşmesi"?

"Türklük Sözleşmesi" dediğim metaforik sözleşme Türkiye Cumhuriyeti'nin maddi ve düşünsel temellerini oluşturuyor.Aslında sözleşmenin ilk ve daha geniş versiyonu İslami bir sözleşmeydi.II. Abdülhamid tarafından ortaya konan bu ilk versiyon,İslam kardeşliği temelinde yeni bir toplumsal çimento planladı.Buna göre,resmi mezhep olan Sünnilik çerçevesinde Müslüman tebaa birleşecekti.Aleviler ise Sünniliğe asimile edilmeye çalışılacaktı.Planlanan bu Sünni birliği,dışarıda Hristiyan büyük güçlere,ama daha önemlisi içerideki gayrimüslim unsurlara karşı oluşturuldu.Bu unsurların başında da bilindiği gibi Ermeniler geliyordu.Ancak II. Abdülhamid Ermenilerden kurtulmayı başarabileceği bir konjonktür yakalayamadı.Zaten çokuluslu imparatorluğu ayakta tutma umutları da henüz tam anlamıyla tükenmemişti.

-İttihat ve Terakki'nin "Türklük Sözleşmesi"yle ilişkisi neydi?

İşte İttihat ve Terakki bu umutların tükendiği Balkan Savaşları ve Birinci Dünya Savaşı'nda gayrimüslimleri tasfiye etmek için gerekli olan şartları yakalamış oldu.Bilindiği gibi 1910'larda Türkçülük artık en güçlü ve rakipsiz ideolojiydi İttihatçılar arasında.Ancak bunu İslami bir tonda yürütmek,çoğu zaman da Türkçülüğü İslam maskesi arkasında gizlemek zorundaydılar,çünkü Türkler dışındaki Müslüman unsurlar henüz Türkleşmemişti ve Türkçülüğe razı olmaları mümkün değildi.1915 Soykırımı işte bu İslami çerçevede planlandı ve yürütüldü.Kurtuluş Savaşı da büyük ölçüde Rumlara ve Ermenilere karşı yapıldı.Burada çok önemli olan Ermenilerden ve Rumlardan kalan malların,mülklerin,zenginliklerin,iş sahalarının Müslümanlar arasındaki paylaşımıydı.

-"Türklük Sözleşmesi" bir tür "İslami Sözleşme" mi?

Evet,böylece "İslami Sözleşme"ye geliyoruz.Bu metaforik sözleşmeye göre,Ermenileri tasfiye işine görev verilen bütün Müslümanlar katılacaktı;katılmayanlar ise susacaktı,ebediyen susacaktı.Buna karşı çıkılmadığı takdirde,Ermenilere ve Rumlara yapılanlardan bahsedilmediği sürece,Müslüman kişi potansiyel olarak burjuva,hâkim,general,profesör,toprak sahibi,sendikacı,gazeteci,öğretmen vs. olabilecekti.Karşı çıkıldığı takdirde ise,sözleşme dışına atılacaktınız;hiçbir yere gelemeyecektiniz ve başınıza bir sürü bela gelecekti.Sözleşme,yazılı olmasa da açıktı.

-Cumhuriyet de bu sözleşmeyi sürdürdü mü?

Cumhuriyet'in 1924'le birlikte yaptığı,bu İslami sözleşmeyi biraz daraltmak,yani Türkleştirmekti.Özellikle Şeyh Said İsyanı'ndan sonra sözleşmeye yeni bir madde eklendi.Ermenilerden konuşulmadığı gibi,Kürtlerden ve Kürtlere yapılanlardan da kimse söz etmeyecekti.Söz etmezseniz,her türlü başarıya ulaşabilirdiniz hayatınızda,kendiniz ve aileniz için.Eğer söz ederseniz,siz ve aileniz bittiniz demektir.İşte değiştirilmesi teklif dahi edilemeyen asıl maddeler bunlardır Cumhuriyet tarihinde.Anayasalar bu sözleşmelere kıyasla önemsiz belgeler.Türklük Sözleşmesi'nde vurgulamak gereken noktalardan biri şu:Siz İslami ve Türklük sözleşmelerini aktif olarak imzalamamış olabilirsiniz.Yani Ermenileri ve Kürtleri sürmemiş,öldürmemiş olabilirsiniz ya da onlardan geriye kalan mal-mülke konmamış olabilirsiniz.Eğer sözleşmeyi pasif olarak izlemişseniz,yani sözleşmeye ses çıkarmazsanız,sözleşmeye dahilsiniz.Ve sözleşmenin her türlü imtiyazından yararlanabilirsiniz.Aktif olmak şart değil,pasif katılımcı da olunabilir.İşte bu sözleşme,Türkiye'deki sınıf yapısının,burjuvazinin,resmi ideolojinin,yargının,sosyal bilimlerin üzerinde yükseldiği ve onu sürdürdükleri kurucu anlaşmadır.Dolayısıyla son derece güncel bir meseledir.Tarihte kalmış bir şey değildir.Türkiye tarihinin ve bugününün en önemli ve en açıklayıcı meselesidir.

-Türk'ü,"Türklük"ü nasıl tanımlıyorsunuz?

Türklük,bu sözleşme sayesinde doğmuş,ama bu sözleşmenin farkında olmayan bir duygulanma/duygulanamama,düşünme/düşünememe,görme/görememe,duyma/duyamama,empati kurma/empati kuramama dünyası.Türklük,üzerine düşünülmeyen,farkında olunmayan,sorunsallaştırılmayan,görelileştirilmeyen bir varoluş hali.Türklük,Türk olmanın imtiyazları,avantajları,duygusal ve düşünsel limitleri üzerine düşünememe durumu.Diyelim bir Türk liberali,bir meseleye yaklaşırken bir liberal olarak yaklaştığını,yani evrensel değerlerle baktığını düşünür.Bir Türk liberali olarak baktığı ve dolayısıyla bir sürü şeye de bakamadığı aklına gelmez.Bu sorun Marxistlerde daha da çarpıcı.Sınıfsal yaklaşıyorum,enternasyonalistim,kimlik siyaseti yapmıyorum,dediği ölçüde Türktür.Enternasyonalist olmanın ilk şartı başkasındaki Kürtlüğü değil,kendindeki Türklüğü görmek.Duygularının,düşüncelerinin,ilgi alanlarının Türklükle ne kadar gölgelenmiş olduğunu idrak etmek.Tabii Türklüğün lümpen,seçkin,İslami ve sosyalist halleri farklı.Katı,sıvı ve gaz halleri gibi.Ortak noktaları ise,Türklükleri ve Türklük imtiyazları üzerine düşünmemek.

-Peki,Türk'ün ötekisi kim?Ermeni mi?

Türk'ün ötekisi sadece Ermeni değil bence.Bu dinamik bir mesele.Kimi zaman Ermeni,kimi zaman Rum,kimi zaman Yahudi,kimi zaman Kürt,kimi zaman "emperyalist Batı" olabilir.Veya hepsi birarada.Bunların hepsi yeterince içselleştirilmiş ötekiler ve kullanıma hazır halde bekliyorlar,bekletiliyorlar.Konjonktüre göre biri diğerinin önüne geçebilir.Ama tabii Ermeni meselesi kitlesel suç ortaklığının en büyük ve yaygın olduğu sorun olduğu için,Türklerdeki Ermeni korkusu ve nefreti çok daha yaygın denebilir.

-Kürt siyasetinin Ermeni meselesi hakkındaki tutumunu nasıl değerlendiriyorsunuz?Son olarak Abdullah Öcalan'ın Milliyet gazetesinde yayımlanan "İmralı notları"nda söylediği Ermeni ve gayrimüslim karşıtı sözleri kamuoyunda tartışma yarattı.

Genel olarak Kürt hareketinin Ermeni meselesi hakkında Türkiye'deki en ileri hareket olduğunu düşünüyorum.Bildiğim kadarıyla Soykırım'ı kabul eden,Ermenilerden özür dileyen,1890-1915 arasında Ermenilere yapılanlarla ilgili Kürt sorumluluğunu üstlenen sayısız Kürt var.Bu da Kürt hareketi sayesinde oluyor.Abdullah Öcalan'ın sözlerine gelince,bu anlamda ve daha pek çok alanda Kürt hareketinin Öcalan'ın çok ilerisinde olduğu tahmin edilebilir.Sonuç olarak son yıllarda Türkiye'de olumlu gelişmeler oluyor;hem siyaseten hem de insan ilişkileri anlamında.Ermenilerle Kürt ve Türk solcuları yakınlaştılar,aralarında daha sıcak,dostane ve güvenli ilişkiler kuruldu.Öcalan bunlardan cezaevi ve tecrit koşullarında uzak kaldı.Ayrıca Öcalan'ın pragmatik bir siyaset adamı olduğu da biliniyor.Biraz önce bahsettiğim İslami sözleşmeye,yani Türklük sözleşmesinin ilk ve geniş versiyonuna göz kırptığını düşünüyorum.Böylece hem AKP'yle hem de genel olarak Türklerle daha iyi ilişkiler kurmak istiyor olabilir.Son olarak da,bu topraklarda çok yaygın olan komplo teorisyenliği var.Öcalan'ın sözlerinde bütün bu faktörler birlikte etkili olmuş olabilir.

-AKP ve Başbakan'ın Kürt sorununu "İslam kardeşliği" temelinde çözme isteği göze çarpıyor."Türklük Sözleşmesi"nden yeniden "İslami Sözleşme"ye dönüş mü sözkonusu?

Evet,Türkçülük Müslümanları Türk yapma projesiydi.Bütün Müslümanların Türkleşmesi umut edildi ve sonra da öyle olduğu iddia edildi.Gayrimüslimler bunun dışında tutulmuşlardı doğal olarak.Doğal olarak diyorum,çünkü ilk İslami sözleşme zaten onlara karşı yapılmıştı.Ancak Kürtlerin bir kısmı,sözleşme daraltılıp Türkleştirildiğinde buna direndiler.Şimdi yaşadığımız ise,sözleşmenin tekrar genişletilip İslamileştirilmesi çabası.Yani "1923'ten sonrasını unutalım,çünkü çok büyük yanlışlar yapıldı.1923 öncesine dönelim ve din kardeşliği etrafında birleşelim" çağrısı yapılıyor.Tayyip Erdoğan ve AKP'nin böyle düşündüğünü biliyoruz.Öcalan'ın son sözleri de buna göz kırpıyor sanki.Tabii Kürtler buna razı olurlar mı?1920-1923 arasında "İslami Sözleşme" etrafında Türklerle anlaştılar ve Mustafa Kemal'in başkanlığını desteklediler.Sonra başlarına neler geldiği malum.Yine benzer bir şey yapacaklarını zannetmiyorum.Sonuçta çok bilinçli bir kitleden ve hareketten bahsediyoruz artık.Ancak şu da unutulmamalı ki,Kürtler büyük ölçüde kendi hakları için mücadele ediyorlar.Türkler başkanlık sisteminde ezilir diye,kendi olası kazanımlarını feda etmezler diye düşünüyorum.

"2015'e doğru iki yıl çok uzun sürecek"

-2015'e,Ermeni Soykırımı'nın yüzüncü yılına giderken Türkiye'de devlet ve kamuoyunda farklı bir söylemin gelişebileceğini,bir tür "yüzleşme"nin gerçekleşebileceğini düşünüyor musunuz?

2015'te neler olur kestiremiyorum.Bir yandan çok az kaldı,bir yandan da Türkiye'de bu iki yıl çok uzun sürecek.Barış süreci,başkanlık tartışmaları,seçimler ve ardından 2015...Hiç beklenmedik şeyler olabilir.Ancak Türkiye'nin Ermeni meselesiyle yüzleşmesi Kürt meselesiyle yüzleşmesinden çok daha zor.Çok daha zor,çünkü 1915 kitlesel bir sorumluluğu içeriyor.İslamcılar,dindar insanlar,Kürt meselesinin tarihinden kendilerini sorumlu tutmuyor olabilirler.Ki tabii ki herkes gibi onlar da sorumlu.Ancak Ermeni meselesinden bu kadar kolay kurtulamazlar.Kimilerinin dediği gibi bu sadece birkaç İttihatçının planladığı bir şey değil.Suçu onlara atalım ve yüzleşelim...Bu olamaz,çünkü tarihsel olarak yanlış.Abdülhamid döneminden başlayarak Türk-Kürt bütün bir ülkeyi ve neredeyse bütün toplumsal sınıfları kapsayan bir sorumluluk var burada.Ermeni meselesinde çığır açıcı araştırmalar asıl yirmibirinci yüzyılda yapılacak.1915'ten kim nasıl faydalandı,hangi toprakları,hangi bağları,hangi işyerlerini,hangi iş sahalarını kimler nasıl sahiplendi?Müslümanlık,ırkçılık ve Türk milliyetçiliği ile maddi çıkarlar nasıl birleştirildi?Bu kadar büyük zulümler karşısında bu kadar büyük bir sessizlik,ilgisizlik ve bilgisizlik nasıl yaratıldı?Bütün bunlar yavaş yavaş ortaya çıkıyor ve böylece İslami ve Türklük sözleşmelerinin meşruiyeti kayboluyor,kaybolacak.Bu süreçte belki bu kez gerçekten demokratik ve eşitlikçi bir sözleşme de yapılabilir halklar arasında...

*Barış Ünlü,"Türklük Sözleşmesi" anayasanın üstünde,Röportaj:Ferda Balancar,Agos,22 Mart 2013.

http://agos.com.tr/haber.php?seo=turkluk-sozlesmesi-anayasanin-ustunde&haberid=4737

Türklüğün halleri:Barış Ünlü'yle Türklük sözleşmesi ve Türkiye entelektüelliği üzerine*

-"Türklük Sözleşmesi" olarak adlandırdığınız mutabakatın bu toprakların asıl kurucu metni olduğunu söylüyorsunuz.Bu sözleşmeyi,Kemalizmle rabıtanın da ötesine geçen bir duyuş,düşünüş ve davranış dünyası olarak mı açıklıyorsunuz?

Türklükten kastettiğim farkında ve bilincinde olmadığımız belli bir duygu,düşünce,davranış,görme,duyma,ilgilenme,bilgilenme dünyası.Ya da olumsuzdan gidersek,duygulanmama,düşünmeme,davranmama,duymama,görmeme,ilgilenmeme,bilgilenmeme dünyası.Türklük Kemalizmle ve milliyetçilikle yakından ilgili,hatta onların çocuğu,ama bir kere doğduktan sonra,onlardan özerk bir hayatı da olmuş.Özerk bir hayat sürdürebiliyor,çünkü dediğim gibi,farkında olunmayan,üzerine düşünülmeyen bir varoluş hali Türklük.Tabii Türklüğün farklı halleri var.Bir İslamcının,bir milliyetçinin,bir Kemalistin veya bir sosyalistin gösterdiği Türklük halleri arasında büyük farklar var.Buna Türklüğün katı,sıvı ve buhar halleri olarak da bakılabilir.Ancak,çok çarpıcı bir ortak noktaları da var.Türkiye'de Türkler,Türklük halleri ve Türklük imtiyazları üzerine düşünmez.Bu nedenle,kişi Türklüğü üzerine düşünmediği ölçüde Türktür diyorum.Dikkat edersek,günlük hayatımızda bunun çok sayıda örneğini hiç beklenmedik kişilerde gözlemleyebiliriz.Diyelim son derece liberal ve demokrat bir akademisyen,Kürt milletvekilleri Meclis'te Kürtçe konuşunca sinirlenir ve "bu kadarı da fazla,ortamı geriyorlar" der.Burada ilginç olan,o kişinin bunu söylemesi değil bana göre.Bunu bir liberal veya demokrat olarak söylediğini zannetmesi.Yani,bunun Türklüğüyle alakalı olabileceğini aklına dahi getirememesi.Çünkü kendini ve benliğini kozmopolit ve ulusötesi görüyor ve görmek istiyor,ama öyle değil işte.O nedenle o kadar zekâ,okuma ve yılların emeği "bu kadarı da fazla" derken boşa gidiyor.Kendi benliği üzerine düşünse,düşünce ve duygularının oluşumu üzerine akıl yürütse,bunları görelileştirebilecek.Etnisite ve kimliği sadece Kürtlere dair meseleler olarak değil,aynı zamanda kendine dair meseleler olarak görmesi gerekiyor.Başka bir deyişle,sadece Kürtlerin etnisitesi yok,senin de var.Sen de o etnisite ve kimliğin çerçevesi içinde duyuyor,görüyor ve düşünüyorsun.Türklüğünün farkına varsa,özgürleşecek ve çok daha yaratıcı olacak.Ayrıca,"ben biliyorum,çünkü etnisite gözlüğünden değil,bilimle,evrensel değerlerle bakıyorum" paternalizminden de kurtulacak.Ama farkedemiyor,çünkü çok zor.Zorluğu başka ülkelerde de görüyoruz,en başta da ABD'nde...Bu ülkede kendini ırkçılıktan tamamen azade gören liberal ve sosyalist beyazlar kendi beyazlıklarının farkına ancak 1990'larda varabildiler ve bunun üzerine yazmaya başladılar.Yani,ikiyüz-üçyüz yıllık bir gecikme diyebiliriz.Türklük meselesi üzerine düşünmeye başladığımda,benzer şeylerin başka ülkelerde de olması gerektiğini düşündüm ve sonra "whiteness studies" diye büyük bir literatürün olduğunu gördüm.Sonra da biraz bu literatürü okumaya çalıştım.Gerçekten de beyazlık dedikleri şey benim Türklük olarak gördüğüm şeye çok yakın.Üzerine düşünülmeyen bir duygulanım,düşünüş ve imtiyazlar dünyası.Charles Mills,ABD'nin her anlamda beyazları kayıran metaforik bir "ırksal sözleşme" üzerine kurulu olduğunu söylüyor.Her beyaz bu sözleşmeyi imzalamamış olabilir,ama her beyaz bu sözleşmeden yararlanır.Ben de "Türklük Sözleşmesi" derken Mills'den ilham aldım.Diyelim,1913-1925 arasında tamamlanmış olan Türklük Sözleşmesi,Türklere ve Türkleşeceklere maddi,manevi büyük imtiyazlar sunacağını açıkça ilan etti.Türkleşmeyi kabul etmeyen Kürtlere ise büyük ceza kesilecekti.Sözleşmenin dışına itilmiş,mallarına ve canlarına el konulmuş Ermenilerden ve Kürtlerden bahseden Türklere de büyük cezalar kesilecekti.Sözleşmeye göre,illâ aktif imzacı,kraldan fazla kralcı olman gerekmiyordu.Pasif bir şekilde sözleşmeye uyarsan,yani sözleşmeye itiraz etmezsen,başına bir şey gelmeyecekti ve birçok pozisyona gelebilecektin.Türklerin neredeyse tümü ve bazı Kürtler bu sözleşmeyi çok iyi anladı.Böylece cumhurbaşkanı,bakan,profesör,burjuva,general,hâkim,polis oldular.Bu imtiyazlar dünyası aynı zamanda bir beklentiler dünyası.Bu imtiyazların farkına varılmadığı ve imtiyazlar sorun haline getirilmediği sürece de,devletle ve muktedirlerle suç ortaklığı içine girmek kaçınılmaz oluyor.Örneğin,"Türk olmasaydım bu noktalara gelemezdim" diye düşünen kaç Türk gördünüz?Türkleşen Kürtler bunu -açıkça söylemese bile- düşünür.Onlar bu konularda doğal olarak çok bilinçli.Ama Türklük imtiyazları Türklerin büyük çoğunluğunun aklına dahi gelmez.Kürt olmanın dezavantajları gelir,ama Türk olmanın avantajları gelmez.Bunu söylemeye çalışıyorum.

-Bu konsensüsler düzlemini ve imtiyazları reddetmenin olanakları nasıl yaratılabilir?

İmtiyazları reddetmek kolay değil tabii,ama imtiyazları farketmek de bir o kadar önemli bence.ABD'nde beyazlığı farketmek,beyazlık deri rengi gibi son derece görünür bir şeyle ilgili olduğu için,nispeten daha kolay.Ama beyazlığınızdan vazgeçmek de aynı nedenle daha zor,hatta belki de imkânsız.Türkiye'de Türklüğü farketmek daha zor,çünkü bunu görmek için derinin altında neler olup bittiğini görmek gerekiyor.Ama farkedildiğinde de,reddetmesi daha kolay,çünkü Türklük büyük ölçüde kültürel bir habitus meselesi.Ancak,benim beklentim imtiyazlardan vazgeçmek değil açıkçası.Zaten Kürt hareketi Türklerin imtiyazlarını büyük ölçüde sarstı.Artık eskisi gibi kendinden emin bir şekilde,enternasyonalist veya kozmopolit edalarında Türklük yapmak o kadar kolay değil.Kürtler artık birçok yerde var.Akademide,yayın dünyasında,siyasette...Ordu,polis,yargı ve başka kritik devlet organları hariç.Oralarda Kürt kimliğiyle barınmak imkânsız.Sonuçta,Türklerin özgüvenleri ve imtiyazları epey sarsıldı.Benim asıl beklentim,kişilerin duygularının ve düşüncelerinin Türklükle gölgelenmiş olabileceğini düşünmeye başlamaları.Yani "ben liberal olduğum için veya Marxist olduğum için böyle düşündüğümü ve duygulandığımı zannediyordum,ama belki de Türk olduğum için öyle düşünüyordum ve duygulanıyordum" demeleri."Bir liberal değilim,bir Türk liberaliyim" ya da "bir Türk Marxistiyim" demeleri...Çok basit bir şey aslında bu.Sünnilik durumuyla da benzer ya da erkeklik durumuyla ve imtiyazlarıyla.Mesela,Türkiye'de radikal bir kişi Alevilik hakkında ateist olduğu için bilgisiz olduğunu düşünebilir,yani dinle ilgisiz olduğunu düşünerek,oysa Sünni olduğu için bilgisiz ve ilgisizdir.Bence bunlar hakkında düşünmek,düşünce hayatını çok zenginleştirecektir,çünkü kendinden kurtulma anlamında büyük bir özgürlük ve yaratıcılık alanı açacaktır.Kişi ilgisizliklerini,bilgisizliklerini,duyarsızlıklarını sorunsalllaştırmalıdır.Bu yapılırsa,Türklüğün,erkekliğin ve Sünniliğin düşünceleri ve duyguları sınırlandıran ve fakirleştiren halleri ortadan kalkabilecektir.Bildiğim kadarıyla,cinsiyet meselesinin bir parçası olarak erkeklik artık çalışılmaya başlandı.Bu anlamda,Alevilik meselesinin bir parçası olarak Sünnilik ve Kürt meselesinin bir parçası olarak Türklük de çalışılmaya başlanmalı.Türklük çalışmaları eğer ciddi olarak başlarsa,bunun çok yararlı olacağını düşünüyorum.O zaman,farklı Türklükler üzerine daha nüanslı analizler de yapılacaktır.

-Güney Afrika'da Apartheid'a karşı mücadele eden ve işkencede öldürülen siyah hareketin (Black Consciousness) liderlerinden Steve Biko'nun sözleri akla geliyor.Biko,birçok beyaz-Marxistin ırk meselesiyle yüzleşmemek için sınıf siyasetini öne sürdüklerini söylüyordu.Türkiye'de sınıf siyaseti yaptıklarını iddia edenlerin büyük bir kısmı için de geçerli görünen bir eleştiri bu.Biko'dan ilhamla sol siyasetin açmazlarını nasıl yorumlamalı?

Evet,beyazlık ve siyahlık meseleleri üzerine çok düşünülmüş ve yazılmış ülkelerden biri de doğal olarak Güney Afrika.Steve Biko ve arkadaşlarının beyaz liberallere ve Marxistlere yönelttiği eleştiriler,beyazları derinden sarstı.Söylediklerinin özeti,"siz ilk önce beyaz,sonra liberal ve Marxistsiniz.Ayrıca,son derece paternalist ve konformistsiniz" idi.Marxizmden gidersek,sınıf analizinin ırk meselesinden bir kaçış olarak kullanıldığını iddia ettiler.Gerçek Marxist olamıyorlardı,beyazlıklarını sorgulamıyorlardı,çünkü bunu yaparlarsa devleti,ailelerini ve cemaatlerini karşılarına alacaklardı.O nedenle,gerçek bir Marxist olmak yerine,Marxizmi bir kaçış yolu,hatta bir kariyer olarak görenler oldu.Dolayısıyla,Biko'nun eleştirdiği,Marxizmden ziyade,Marxistlerdir.Türkiye solu için de benzer şeyler şüphesiz ki iddia edilebilir.Türklüğü üzerine düşünmediği ölçüde,kendini safi Marxist veya sosyalist gördüğü ölçüde,Türk kalmış,Türkiye solu olamamış bir solumuz var.Kürt ve Ermeni meselelerinden,bunların gereklerinden kaçmak için Marxizm çok uygun bir yoldu.Şerefli bir yol,kaçışı kaçış olarak göstermeyen bir yol...Düşünce tarihimize baktığınızda,Ermeni ve Kürt meseleleri üzerine solcular tarafından yazılmış kaç eser biliyorsunuz,son on-onbeş yılı dışarıda tutarsak?Tarihte şüphesiz ki bunun istisnaları vardı.Bugün ise durum çok daha iyi.Artık şovenler ve Kemalist sol,Türkiye solu içinde bir azınlık olarak kaldı.Özellikle son yıllarda ulusalcılığın ve Kemalizmin aldığı büyük darbeler solcuları bu konularda daha eleştirel hale getirdi.Ama özeleştirel değil tabii.O ayrı bir sorun.Türkiye solunda kendini eleştirmek,yani solu eleştirmek anlamında kendini eleştirmek,çok nadir.Yapanları "şimdi sırası mı,iktidarı eleştirmek varken yine solu eleştirdi" diye eleştiriyorlar.Onlara kötü gözle bakıyorlar.Bu noktada şu da sorulabilir:Türkiye solu diye bir şey var mı?Düşünsel anlamda etkisini yitirdi.Bunda kendi günahı çok büyük.Çünkü hazır kalıplara ve klişelere fazla güvendi,diğerlerinin yaptığı eleştirileri ve çalışmaları "liberal bu,emperyalizmin,İslamcılığın ekmeğine yağ sürüyor" diye küçümsedi.Sonuç malûm.Öte yandan,siyasette çok etkisiz ve sayısal olarak çok küçük bir insan kümesi bu.Ayrıca,toplumun ezici çoğunluğu son derece milliyetçi,muhafazakâr ve devletçi.Dolayısıyla,daha mütevazı olmak gerekiyor diye düşünüyorum.Bundan kastım da,Türkiye'yi değiştirip dönüştürmekten ziyade,Türkiye'de varolan bütün düşünce ve zihniyet kalıplarını,kendimizinkiler dahil,yıkıcı bir eleştiriye tabi tutmak.Ne varsa yıkmaya çalışmak.Türklüğü,Sünniliği,erkekliği,milliyetçiliği,Kemalizmi,muhafazakârlığı,aileyi...Son yıllarda Türkiye solunu toplumla bağı yok diye çok eleştirenler oldu.Bence bu çok yanlış bir eleştiri.İki nedenle:Birincisi,toplumla daha fazla bağı olsa ne olacak,iktidara mı gelecek?İkincisi,tam tersine,toplumla çok fazla bağı,ortak paydası var.Türklük gibi,Sünnilik gibi,bir tür muhafazakârlık gibi,erkeklik gibi,yabancı düşmanlığı,homofobi gibi...Türkiye'de topluma uzaklaşmak gerekiyor biraz.Bunun sonucunda hiç değilse verimli ve yaratıcı bir düşünce hayatımız olur.Liberal-muhafazakâr ideolojik hegemonya da böylece yıkılabilir.

-Güney Afrika üzerine bir sohbetimizde "utanç entelektüel hayata yön veren temel duygu" diyordunuz.Türkiye'ye bakınca,utanç,cesaret ve entelektüel kopuşa dair ne düşünüyorsunuz?

Türkiye'de entelektüel denen insan türü üzerine çok az düşünülmüş,yazılmış.Bana öyle geliyor.Aydın denen türe dair çok şey var,ama entelektüel denen türe dair çok az.Belki de entelektüelimiz az olduğu için.Yani kendi devletine,kendi cemaatine,çoğunluğa karşı çıkmış,büyük risk alarak "doğruyu söyleme" faaliyetine kendini adamış,azınlıkların ve güçsüzlerin yanında yer almış okur-yazar insan türü.Bu tür insanlar nasıl ve neden ortaya çıkar,hangi duygu onları entelektüel olmaya iter,ne kadar özerk,ne kadar angaje olmalıdırlar?Bu tip sorular önemli.Özellikle Frankofon dünyada çok tartışılmış,hâlâ da tartışılıyor.Ama bizde neredeyse hiç yok.Örneğin,utanç ve onunla ilişkili suçluluk duygusu kişiyi entelektüel yapan önemli itkiler olabilir.Güney Afrika gibi ırklararası uçurumun Apartheid döneminde çok derin olduğu bir ülkede bunun özellikle böyle olduğunu düşünüyorum.Beyaz entelektüellerin bir bölümü,kendi imtiyazlarından büyük bir utanç,siyahların sefaletiyle ve ezilmişliğiyle ilgili de büyük bir suçluluk duydular.Bu onları büyük fedakârlıklarda bulunmaya itti.Apartheid'ın yıkılmasına hayatlarını adadılar.Kimi hayatından,kimi ailesinden,kimi özgürlüğünden,kimi itibarından vazgeçti.Cesaret şüphesiz ki önemli,ama buna vurgu bizi entelektüel meselesi üzerinde düşünürken fazla ileri götürmez.Zaten entelektüeller hep cesaretleriyle övülür.Ama cesur insan çoktur.Çoğunluğun ve devletin değerlerini korumak adına hayatını kaybeden aydınlara da mı entelektüel diyeceğiz?Dolayısıyla,entelektüelin ayırt edici özelliği cesaret değildir bana göre.İllâ cesaret diyeceksek,farklı tür cesaretlerden bahsetmeliyiz.Fiziksel cesaret -yani hayatını veya özgürlüğünü riske atma- en çok görülendir.Ama moral cesaret çok az görülür.Yani,"doğruları söyleyerek" kendi çevreni,kendi aileni bile karşına alıp başkasının davasına sahip çıkmak,kendini ona adamak,kendi benliğinden vazgeçip başka biri olmak cesareti.Bunu çok az insan gösterebiliyor.Demek ki,daha büyük bir cesaret sözkonusu.Utanç da bu cesareti göstermeye iten duygulardan biri olabilir.Ama başka duygular da vardır şüphesiz.Entelektüellik üzerine düşünmek bu açılardan verimli olabilir.

-Utanç ve cesaretin kesiştiği noktayı yakalamışken,İsmail Beşikci ve Mehmet Ali Aybar gibi,Türkiye solunun marjında kalmış iki entelektüel üzerine çalışmalarınız var.Bu iki entelektüeli biyografilerini ihmal etmeden nasıl değerlendirmeliyiz?

Bu iki isim de biraz önce bahsettiğim entelektüellik tanımına uyan istisnai isimler bana göre.Tabii entelektüellik her entelektüele göre değişir,yani her entelektüelin farklı kaygıları,duyguları ve aşamadığı sınırları vardır.Dolayısıyla,entelektüellikten bahsederken genelden özele,özelden de genele gidip entelektüellik ve entelektüeller üzerine daha iyi düşünebiliriz.Mehmet Ali Aybar,kendi kuşağındaki sosyalistler arasında istisnai bir yer tutar.Aybar,sosyalizmin özgürlükçü ve güleryüzlü olması gerektiğinden,horlanmanın en az sömürülme kadar önemli olduğundan,reel-sosyalizmin sosyalizm olmadığından bahsetti.Çekoslovakya işgaline kararlı bir şekilde karşı çıktı.Bunlar Türkiye sosyalist siyasetinden hızlı bir şekilde dışlanmasına yetti.Doğruyu söylediği için dışlandı,bu kadar basit bana göre.Zaten merhum Sadun Aren bana bunu aynen böyle söylemişti.Ancak,burada özeleştiri yapmıyordu Sadun Bey."Aybar doğruyu söyleyerek yanlış yaptı" demişti.Aybar bu anlamda sol içinde bir entelektüel vazifesi görmüştür.Kendi köyünü kararlı bir şekilde eleştirdi,köyü de bununla yüzleşemediği için onu köyün dışına attı.1970'lerde yanında çok az insan kaldı.Ama tarih elbette ki onu haklı çıkardı.Bugün çoğu solcunun kabul ettiği eleştirileri ve tespitleri,o kırkbeş yıl önce dile getirmişti.Ancak bugün bile hakkı yeterince teslim edilmiyor.Gün Zileli bu anlamda ahlaklı bir duruş sergiledi bence.O zamanlar Aybar'a sol jargonla saldıranlardandı,ama sonra bunun aslında kendi acizliğiyle ilgili olduğunu itiraf etti.Ancak,Aybar'ın da sınırları vardı elbette.Osmanlı-Türk bürokrasisinin (bey takımı diyordu) egemen sınıflığına,baskıcılığına,gericiliğine yaptığı onca eleştiriye rağmen,örneğin Ermeni meselesine büyük ölçüde standart bir Türk gibi bakmıştır.Yani,Türklük duygu ve düşünsel refleksler dünyasından çıkışını tam olarak tamamlayamamıştır,çünkü muhtemelen o da Türklüğünün farkında değildi.İsmail Beşikci bu anlamda çok ilginç.Beşikci üzerine biraz okudum ve çalıştım.Ayrıca,kendisini yakından tanıma şansım da oldu.Beşikci,bana göre,Türklüğü tamamıyla terketmiş bir insandır.Bunu yapabilen tanıdığım tek insan.Düşünceleri,duyguları,refleksleri Türklük dediğim şeyden tamamen azâde.Beşikci denince akla cesaret gelir,"Kürt vardır" diyen insan gelir,bunun için onyedi yıl hapis yatan insan gelir.Ama bence asıl önemli olan,Türklüğünün farkına varıp ondan istifa etmesidir,tabiri caizse.Bütün o fiziksel cesareti,sahip olduğu bu moral cesaret sayesinde gösterebildi.Ve bu nedenle Türk dünyasından,devletiyle,sağıyla-soluyla,akademisiyle bütün bir Türk dünyasından hızla dışlandı.Beşikci'nin kimi görüşlerini ve tavırlarını eleştirebilirsiniz,ama o eleştiriyi yapmadan önce bunları kavramak gerekiyor.İlk önce neyle karşı karşıya olduğumuzu anlamalıyız,ondan sonra istediğimiz gibi eleştirebiliriz.Entelektüel üzerine düşünmekten bunu kastediyorum.Ama maalesef bu pek olmuyor Türkiye'de.Örneğin,Beşikci hakkında az çok bir şeyler bilen ve düşünmüş çok az solcu ve akademisyen var.Üzerine yapılmış çalışma da çok az.Bunu,söz gelişi,Noam Chomsky,anlamakta zorlanabilir.Beşikci'ye olan bu ilgisizlik Türklük dediğim duygu ve düşünce dünyasıyla yakından ilgili.Kürtler eğer akademide olabilseydi,durum farklı olurdu.İnsanlar genelde cesur insanları sever,ama moral cesaret gösterenler fazla sevilmez.Çünkü onlar konfor bozar,insanların rahatını kaçırır.Batılıların konfor zonu (comfort zone) dedikleri alandan çıkış yaptıkları için,çıkış yapamayanların ve yapmak istemeyenlerin tepkisini çekerler.

-Entelektüeli biraz da Avrupa-merkezcilik açısından eleştirmek gerekiyor gibi.İlk siyah-köle devrimini,Haiti Devrimi'ni örnek verebiliriz.Hegel'in Haiti Devrimi'nden mülhem köle-efendi diyalektiğini öne sürdüğünü artık sosyal bilimciler kabul ediyor.Ve böylece,Batı ve beyazlar dışında bir tarihin devingenliğini görmüş oluyoruz.Bu tartışmalar Osmanlı-Türkiye tarihyazımının emperyal (yer yer kolonyal) tasarımının eleştirisi için de çeşitli argümanlar sağlamıyor mu?

Haiti Devrimi gerçekten de çok ilginç ve öğretici bir olay.Bir kere devrimin kendisi çok ilginç.Kölelerin gerçekleştirdiği ilk ve son devrim tarihteki.Liderleri var,ama son tahlilde devrimi başarıya ulaştıran kölelerin kararlılığı.Yani,büyük ölçüde aşağıdan bir devrim.Aynı zamanda,Fransa'ya karşı girişilmiş ve kazanılmış ilk anti-kolonyal savaş.Dipnot Yayınları bu sene Carolyn Fick'in bu meselelere vurgu yapan değerli kitabı "The Making of Haiti:The Saint Domingue Revolution From Below"u yayımlayacak.Öte yandan,devrim bize Avrupa ve evrenselciliği hakkında da çok şey öğretiyor.Devrim olanca önemine ve radikalliğine rağmen,o dönemde ne Fransız aydınlanma düşünürlerinin ilgisini çekebildi,ne de onlardan sonra yazan Batılı beyaz Marxistlerin.Beyaz Marxistler siyahların yaptığı bu devrimi ciddiye alamadı uzun süre.Ne de olsa beklenen proletarya devrimiydi.Özetle,Haiti Devrimi'ni incelemek Avrupa-merkezciliği ve beyazlığı incelemek anlamına da geliyor.Son yirmi yılda bu yapılmaya başlandı.Bahsettiğiniz Hegel/Haiti bağlantısını ise Susan Buck-Morss inceledi.Kitabı da yakında Metis'ten yayımlandı.Filozofun köle-efendi diyalektiğini Haiti Devrimi'nden ilham alarak yazmış olabileceği Hegel uzmanlarının aklına ikiyüz yıl gelmedi.Körlüğün bu kadarı nasıl açıklanabilir?Bizim tarihimizde de bu tip körlükler çok.Osmanlı-Türkiye merkezinin dışındaki periferilere ilgi hep yetersizdi.İlgi olduğu zamanda da merkezin bakış açısıyla yazıldı.Tabii Türklük Sözleşmesi de mesela Ermeni ve Kürt meseleleri hakkında yazmayı yasaklamıştı.Ayrıca,Marxizmin kendine has bir oryantalizmi de var bildiğimiz gibi.Marx,Hindistan'daki İngiliz kolonyalizmine nasıl baktıysa,bizim Marxistler de uzun süre Kürdistan'daki "müstemleke yöntemleri"ne öyle baktılar.Yani,ilerici bir rol atfederek.Ama asıl önemlisi şu:Marxistler onyıllarca nasıl oldu da Türkiye toplum yapısı ve devrim stratejileri hakkında Ermeni ve Kürt meselelerine hiç değinmeden ya da şöyle bir değinerek,onlarca kitap yazabildiler?Oysa,bu iki mesele olmadan Türkiye tarihine,toplum yapısına,resmi ideolojiye,ezici sağcılığa dair hiçbir şey anlaşılamaz."Türklük Sözleşmesi" üzerinde durulmadan köylülerin,göçmenlerin,işçilerin,akademisyenlerin Türk devletini ve sağ siyaseti neden bu kadar kararlı bir şekilde desteklediği anlaşılamaz.Marxist oryantalizm,Türk oryantalizmi,Türk merkezciliği ve Türklük el ele verdiler.Ama son yıllarda bunlar olumlu anlamda değişiyor.

-Haiti Devirimi'nden ve anti-kolonyal hesaplaşmalardan bahsetmişken "Yeryüzünün Lanetlileri"ne değinmemek olmaz...Frantz Fanon üzerinden Cezayir,İsmail Beşikci üzerinden Kürdistan tarihi üzerine çalışmalarınız var.Cezayir ve Kürdistan,Osmanlı ve kolonyal geçmişleriyle ortak bir tarihi barındırıyorlar.Osmanlı kuruluşu tartışmalarını eleştirel ve dünya-merkezci perspektifiyle ele aldığınız doktora çalışmanızı ("Osmanlı-Bir Dünya İmparatorluğunun Soykütüğü") gözönünde bulundurursak,farklılaşan ve benzeşen yönleriyle ondokuzuncu yüzyıldan günümüze Cezayir ile Kürdistan'ın karşılaştırmalı tarihini yazmak ne derece mümkün?

Cezayir ve Kürdistan 1830'lardan önce Osmanlı'nın,modern-öncesi Osmanlı'nın diyelim,büyük ölçüde özerk olan periferileriydi.1830'da Cezayir hızla modernleşen,merkeziyetçileşen ve milliyetçileşen Fransa'nın eline geçti.1830'larda ve 1840'larda Fransa Cezayir'deki direnişi büyük ölçüde aştı ve işgali tamamladı.Kürdistan'da ise aynı yıllarda eski Osmanlı gitti ve yerine modernleşen,merkeziyetçileşen Osmanlı geldi.Bedirhan İsyanı'nın bastırılması burada kritik bildiğimiz gibi.Ahmet Kardam'ın ayrıntılı kitabından öğrendiğimize göre,Osmanlı bu gelişmeye "Kürdistan'ın Fethi" ve "Vaka-i Hayriye" diyor.Fransa ve Osmanlı-Türkiye'nin merkeziyetçi,asimilasyoncu ve gaddar metodlarına karşı da yavaş yavaş Cezayir ve Kürt milliyetçilikleri,milletleri doğuyor.Hem Cezayir'de hem de Kürdistan'da uzun süre dini görünüm alan milliyetçi isyanlar 1930'larla birlikte giderek sekülerleşiyor.Cezayir'de kitlesel isyan 1954'te başlarken ve sekiz yılda başarıya ulaşırken,Kürdistan'da 1984'te başlıyor ve halen devam ediyor.Şimdi tabii hem Fransa ve Türkiye arasında hem de Cezayir ve Kürdistan arasında çok büyük farklar var.Ama mukayese edilirlerse,önemli ve ufuk açıcı benzerlikler de bulabiliriz.Bir kere,hem Osmanlı'nın hem de Türkiye Cumhuriyeti'nin Fransız düşüncesinden,idari sisteminden ve laikliğinden çok etkilendiğini biliyoruz.Bu benzerlikler Cezayir ve Kürdistan'daki politikalara da yansımış olabilir,ki ben öyle düşünüyorum.Bu iki merkeziyetçi ve milliyetçi metropole karşı,ezilen ve horlanan Cezayirliler ve Kürtler benzer direniş yöntemleri geliştirdiler.Özellikle Frantz Fanon ve İsmail Beşikci'nin Cezayir ve Kürt direnişlerini iki toplumu nasıl dönüştürdüğüne dair tezleri şaşırtıcı benzerlikler gösterir.Üzerine düşünülebilecek bir başka benzerlik,Cezayir ve Kürt silahlı direnişlerinin Fransız ve Türk düşünce hayatlarında yarattığı büyük sarsıntı ve bu sarsıntıyla başetme yolları.Haiti Devrimi'nde tam anlamıyla sınıfta kalan Fransız evrenselciliği,Cezayir savaşını görmezden gelemedi ve kendini sorgulamaya başladı.Post-yapısalcılık ve post-modernizmin doğuşunda Cezayir şokunun çok etkili olduğunu savunan sosyal bilimciler var bugün.Cezayir savaşındaki olağanüstü şiddet de,bu şiddete karşı nasıl bir tavır alınacağı konusunda Fransız entelektüelleri ikiye böldü.Bu bölünmenin en ünlü simaları Camus ve Sartre'dır bildiğimiz gibi.Camus adaletten önce annesinin canına önem verdiğini söylerken,Sartre Cezayirlilerin gösterdiği şiddeti tamamen meşru ve hatta,Fanon'dan da etkilenerek,iyileştirici buluyordu.Özetle,Cezayir savaşı Fransız düşünce hayatını derinden sarstı,Fransız aydınlanmasının çelişkilerini,körlüklerini ve ikiyüzlülüklerini halının altına süpürülemeyecek şekilde ortaya çıkardı.Aynı şekilde,Kürt hareketi de Kemalizm dediğimiz Türk milliyetçiliği,modernleşmesi ve hümanizminin gaddarlıklarını ve ikiyüzlülüklerini ortaya çıkardı.Kürtler,Kürt meselesini Türk düşünce hayatına dayattı.Bugün Kemalizm çöküyorsa ve düşünce dünyamızda post-Kemalist bir dönemdeysek,bunda Kürt hareketinin Türk entelektüellerinde yarattığı şok önemli rol oynadı.Aynı şekilde şiddet de Türk solcularının nasıl tepki vereceklerini bilemedikleri bir fenomen olarak önümüzde duruyor.Diyelim,on asker öldürüldüğünde birçok ilerici yazar şiddeti kınarken ve şiddetle bir yere varılamayacağını söylerken,operasyonlarda öldürülen yüzlerce gerilla hakkında şiddet karşıtı bir şey duymak çok zor oluyor.Roboski'de olduğu gibi,siviller öldürüldüğünde tepki veriliyor,ama gerilla öldürüldüğünde hiçbir tepki yok.Demek ki,bizim düşünce hayatımız aslında şiddet karşıtı değil.Çelişkiler ve ikiyüzlülükler var.Bu konuda son olarak belki şu söylenebilir:Kürdistan'ın aksine,Cezayir bağımsızlığını yaklaşık elli yıl önce kazandı.Bağımsızlık sonrası yaşananlar ise,post-kolonyal tecrübeler ve tehlikeler açısından Kürt hareketine bir şeyler öğretebilir.Örneğin,Fanon devrim süresince (1954-1962) yaşanan toplumsal değişimlerin,diyelim Arap kadınının özgürleşmesinin,geri döndürülemez boyutta olduğunu söylüyordu.Ama yanıldı.Kadınlar hızlı bir şekilde tekrar kapatıldı,İslamcılık hızla yükseldi ve İslamcılığa karşı da siyasal iktidar diktatörleşti.Tabii burada Kürt hareketinin bağımsızlık kazanamaması ve mücadelenin çok uzun sürmesi,Kürt toplumundaki olumlu değişimleri,Cezayir'e kıyasla,çok daha köklü ve güçlü yapmış olabilir.Diyelim PKK,1992'de başarılı olsaydı ve ulus-devletini kursaydı ne olurdu?Kürt sivil siyaseti ve kadın hareketi,Kürt aydınları o dönemde yeterince güçlü olmadığı için,hızla bir diktatörlük kurulurdu muhtemelen.Ama bugün bu zor.Olası bir bağımsızlık anında,otoriterleşme eğilimlerine aşağıdan kararlı bir direniş geleceği tahmin edilebilir.Tabii,burada bazı benzerliklerden bahsettim.Farklılıklar da ilginç.Önemli olan,bu mukayeselerin tarihçi açısından ufuk açıcı olabileceği...

*Türklüğün halleri:Barış Ünlü'yle Türklük sözleşmesi ve Türkiye entelektüelliği üzerine,Röportaj:Eren Barış,Express (133),Şubat-Mart 2013,s.24-27.

http://www.academia.edu/4972729/Baris_Unlu_ile_Turkluk_Sozlesmesi_Uzerine_Soylesi_EXPRESS_-_133_