"Yeni Türkiye"nin Ders Kitapları/Prof.Dr.Taner Akçam*

Agos gazetesi gene güzel bir iş yaptı.Serdar Korucu,önümüzdeki yıl okullarda okutulacak ders kitaplarından Süryani ve Ermenilere ilişkin yazılanlardan bize bir demet sundu!

Serdar'ın yazısından esinlenip,şu kitaplara bir de ben bakayım,dedim ve sadece "Ermeni Meselesi" diye dillendirilen konuyla sınırlı bir tarama yaptım.Aslında bu taramanın,tüm Hristiyanlar,Yahudiler,Aleviler ve diğer milletler için de yapılmasında fayda var.

Konuyu önemli kılan AKP'nin "Yeni Türkiye" projesi.Tayyip Erdoğan Cumhurbaşkanı seçimlerine bu sloganla girdi ve "Yeni Türkiye"ye ilişkin bir vizyon belgesi açıkladı.Davutoğlu hükümetinin programı da bu temelde yazıldı.Özetle,Cumhurbaşkanı ve Başbakanı ile AKP,"Yeni Türkiye"yi kurmak için kolları sıvamış durumda.

Ayrıca hükümete yakın duran bazı aydınlar,başta Ermeniler olmak üzere Hristiyan ve Yahudileri kurulmakta olunan "Yeni Türkiye"nin kurucu unsuru olmaya davet ettiler.Bu daveti kabul etmeyen Ermenilere ve özellikle bazı kanaat önderlerine epeyce kızıldı ve ağır eleştiriler yöneltildi.

Özellikle bu davet nedeniyle de,"Yeni Türkiye"nin kurucularının Ermeniler hakkında ne düşündüklerine,ders kitaplarında yazılanlar ışığında bakmakta büyük fayda var.Çünkü ders kitapları tam da zurnanın zırt dediği yerdir.

Ermeni Meselesi ve Misyonerler Ulusal Tehdit!

Ders kitaplarından çok şey öğrenebiliriz.Orada yazılanlar,bize hem "Yeni Türkiye" vizyoncularının Ermenileri nasıl gördüklerini anlatır hem de Türkiye'nin geleceğini kuracak genç nesilleri nasıl yetiştirmek istediklerini öğretir.

Ders kitaplarında verilen mesaj kesindir:Genç nesiller Ergenekon kafası ile yetiştirilmek isteniyor.İlkokul sekizinci sınıfta konuyla ilk defa karşılaşılan körpe genç beyinlere Türkiye'nin üç büyük ulusal güvenlik tehdidi ile karşı karşıya olduğu anlatılıyor.Ulusal güvenliğimize yönelik ilk tehdit "Ermeni Meselesi",ikincisi "Terörizm" ve üçüncü büyük tehdit "Misyonerler"!

Yanlış okumadınız!Malatya'da üç Hristiyan'ın katledilmesi ve Hrant Dink cinayetinin nedeni olan Ergenekoncuların ulusal güvenlik tehdit anlayışları "Yeni Türkiye"ciler için de aynen geçerli."Yeni Türkiye"ciler de,Ermeniler ve Soykırım iddiaları ile misyoner faaliyetlerini ulusal güvenliğimize yönelik en büyük tehdit olarak görüyor ve gençlerimizi bu bilgilerle yetiştiriyorlar!

Ders kitaplarında sadece,"Ermeni Meselesi" ulusal güvenliğe yönelik büyük tehdit olarak okutulmuyor,ayrıca Ermeniler,yabancı emellere alet olup kışkırtılanlar;vatanı bölmek isteyenler;Türklere ve Müslümanlara saldıran ve katledenler;hatta bu emellerine ulaşmak için "soykırım yalanı" uyduranlar olarak tanıtılıyorlar.

Elbette "Yeni Türkiye" vizyonu ile yola çıkanlar,ders kitaplarının en az bir yıl önceden hazırlanması gerektiği vb. gibi gerekçelerle,"henüz,'Yeni Türkiye' dersimizin o bölümüne gelmedik" diyebilirler.Ve bizden bir-iki yıl daha beklememizi,biraz daha sabretmemizi isteyebilirler.

Azla yetinmeyi seven birisiyim.AKP'nin onüç-ondört yıldır iktidarda olduğu vb. gibi kuvvetli bazı tezlerin arkasına sığınmadan,hükümetin,"kusura bakmayın,hemen değiştireceğiz" yollu bir açıklamasını kabul etmeye hazır olduğumu bildirmek isterim.Yeter ki kitaplarda yazılanlar için "kusura bakmayın" desinler.Çünkü yazılanlar için yapılabilecek tek şey özür dilemek ve kitapları piyasadan çekmektir.

Kurucu Unsur Mu Yoksa Bu Ülkede Nasıl Yaşıyorsunuz Sorusu Mu?

Ders kitaplarında yazılanlara bakarak,Ermenilere "Yeni Türkiye"de kurucu unsur olmalarını önerenlere şaşırmamak elde değil.Aslında bu yazılanlardan hareketle,Ermenilere bırakın kurucu unsur olma teklifi yapmayı,onlara çok başka bir soru sormak daha doğru olur.Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı değerli Ermeniler,gençlerini,sizi düşman ve tehdit olarak göstererek yetiştiren bir ülkede nasıl yaşıyorsunuz?Çocukların bile bu zihniyetle eğitildiği bir ülkede yaşamak nasıl bir şeydir?

İşin özeti şu:"Yeni Türkiye" vizyoncularının,Ermeniler üzerine söylediklerinde yeni hiçbir şey yok.Her şey eskisinin tekrarı.Bu tekrar sadece Esat Uras,Kamuran Gürün,Gündüz Aktan ve Yusuf Halaçoğlu gibilerin bayatlamış tezlerinin tekrarı ile sınırlı değil;askeri vesayet rejiminin Ergenekoncu zihniyetinin de bir tekrarı.Hepsi tek cümle:"Ermeniler düşmandır ve ulusal güvenliğimize yönelik bir tehdittir."

Konuyu daha fazla uzatmadan sözü ders kitaplarına bırakalım.

İlköğretim T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük

Kitap ilköğretim sekizinci sınıf için yazılmış,yazarı Salim Ülker.İki ayrı kitaptan oluşuyor.Birisi ders kitabı;diğeri öğrenci çalışma kitabı.Konu her iki kitabın da yedinci ünitesinde ele alınıyor.Ünitenin başlığı,"Atatürk'ten Sonra Türkiye:İkinci Dünya Savaşı ve Sonrası".Ders kitabının beşinci konusu "Türkiye'ye yönelik tehditler".Konu başlığında amacın şu olduğu söyleniyor:"Bu konuda ülkemize yönelik iç ve dış tehditlerin neler olduğunu,bu tehditlere karşı duyarlı olmamız gerektiğini öğreneceğiz."

Tehdidin amacı "devlet düzenini yıkmak" olarak tanımlanıyor.Peki,birinci ve en büyük tehdit ne?"Türk-Ermeni İlişkileri" ve çocuklardan tartışılması istenen soru,"Ermeni iddiaları karşısında ülkemizin haklılığını ortaya koymak için neler yap(ıl)malıdır?" Öğrenciler,"ülkemize yönelik iç ve dış tehditler karşısında üzerimize düşen görevler bulunmaktadır" denerek,"bu tehditler konusunda bilinçli olma(ya)" çağrılmaktadır.

Ders kitabında,Ermeni meselesinin bir ulusal tehdit olduğu öğretildikten sonra,öğrenci çalışma kitabı olarak hazırlanan kitapta da öğrencilere ödev veriliyor.Dokuzuncu etkinliğin başlığı "Türkiye'yi tehdit eden güçler ve Milli Güvenlik".Öğrencilere verilen ödev de şu:"Ülkemize yönelik aşağıda yer alan tehdit unsurlarına karşı devlet ve vatandaş olarak yapılması gerekenleri noktalı yerlere yazınız."

Birinci tehdit mi?Yanılmadınız,"Ermeni Meselesi".Ve öğrencilerden ayrıca "Ülkemize yönelik tehditlere karşı milli siyasetimiz doğrultusunda oluşturulan Milli Güvenlik Kurulu'nun temel görevlerini" araştırmaları isteniyor.

Bunları okuduktan sonra,Hrant Dink cinayeti gibi cinayetleri işleyen kişilerin nasıl ortaya çıktığı konusunda bir şey yazmamı beklemiyorsunuzdur herhalde.Cevabı basit çünkü:Onları okullarda biz yetiştiriyoruz!

Yarın diğer kitaplara bakalım!

Milli Eğitim Bakanlığı'nın 2014-2015 ders yılında okullarda okutulmak üzere hazırladığı kitaplarda 1915 üzerine yazılanlara yakında bakmaya devam ediyorum.Geçen yazıda,"İlköğretim T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük" adlı kitaba bakmıştım.Şimdi "Ortaöğretim Türkiye Cumhuriyeti İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük" kitabına bakalım.

Bu kitap,bir komisyon tarafından yazılmış;doğrudan Milli Eğitim Bakanlığı yayını.Kitapta,1909 yılında Adana'da 20 bin kişinin ölümü ile sonuçlanan Adana Katliamı,"Adana Ermeni Ayaklanması" olarak tanımlanmış.Dönemin İttihatçı hükümetinin bile kullanmadığı,İttihatçıların Taşnaklarla birlikte 1909 Ağustos ayında yayınladıkları ortak bildiri ile "devrime karşı yönelmiş,karşı devrimci bir katliam" olarak kınadıkları bir olaydan söz ediyoruz burada...Yani Yeni Türkiye'nin vizyoncuları 1909 İttihatçılarının bile gerisindeler.

Kitapta,bir sürü aslı astarı olmayan bilgi de var;ilk Ermeni sosyalist örgütü olan Hınçakların,"Ermeni Patriği Zaven Efendi tarafından 1877'de kuruldu(ğu)" bilgisi bu saçmalıklardan birisi.Ne yılı doğru ne Zaven'in kurucu olduğu.Hani nasıl olsa kimse bilmiyor,ne satarsan gider,uydur uydurabildiğin kadar durumu...

1915 Ermeni Olayları

Kitapta,"1915 Ermeni Olayları" başlığı ile Soykırım konusuna epey yer ayrılmış.Önce,Ermenilerin savaşta Ruslarla işbirliği yaptığı vb. gibi artık ezberlediğimiz ve içerikten yoksun bazı cümleler tekrar edildikten sonra,1914-1915 yılında Hınçak ve Taşnak örgütlerinin Anadolu'nun birçok yerinden isyanlar çıkarttığı anlatılıyor.Üstelik bu örgütler,"kendilerine katılmayan Ermenileri bile öldürmekten çekinmemişler";ve hatta "kurtulmak istiyorsan önce komşunu yok et" diye bir de talimat yayınlamışlar.Bu talimat üzerine Ermeniler "eli silah tutan Türk erkeklerinin cephelerde bulunması ile savunmasız kalan Türk köylerinesaldırarak birçok köyün halkını çoluk çocuk demeden" katletmiş.

Ermenilerin yaptıkları bununla da sınırlı kalmamış,ayrıca "Osmanlı kuvvetlerini arkadan vur(muş),Osmanlı birliklerinin harekâtını engellemiş,ikmal yollarını kesmiş,köprü ve yolları imha etmiş(ler)";bununla da yetinmemişler,"Rusya'ya casusluk yapmış ve bulundukları şehirlerde isyan ederek Rus işgalini de kolaylaştırmışlardır."

Bu satırları okurken bir şeyi de aklınızda tutun;sayıları çok ama çok azaltılmış olmakla birlikte,bugün Türkiye'de yaşayan Ermeniler var!

Ve kendinizi lütfen onların yerine koyun!

Kitaba göre,Çanakkale'de ölüm kalım savaşının verildiği bir sırada,Ermenilerin Ruslarla işbirliğinin engellenmesi için bazı önlemlerin alınması elbette kaçınılmazmış.

Tehcir yasası bu zorunluluğun ürünü olarak ortaya çıkmış ama tehcirin bir başka önemli amacı daha varmış.Ermenilerin hayatlarını korumak ve kurtarmak.Kimden mi?Yine Ermenilerden.Şaka değil,ciddi ciddi yazılan bu:"Bu yasa ile Ruslarla işbirliği yaparak katliama girişen Ermeniler,tehlike oluşturdukları için yaşadıkları illerinden güvenli bir Osmanlı toprağı olan Suriye'ye göç ettirildiler."

Cümlenin düşüklüğünün kusuruna bakmayacağız.Bu bilgi bir diğer kitapta da tekrar edecek.Osmanlı hükümeti,Ermenileri Ermeni çetelerinden kurtarmak için Suriye'ye sürme kararı almakla yetinmemiş,sürgün sırasında Ermenilerin güvenliği için her türlü tedbiri de almış.

"Osmanlı Devleti,savaş içinde olmasına rağmen göç ettirilen Ermenilerle ilgili tedbir ve önlemler almıştır.Göç ettirilen Ermenilerin vergileri ertelenmiş,diledikleri eşyalarını almalarına izin verilmiş,yol boyunca saldırılara karşı korumak ve ihtiyaçlarının giderilmesi için memurlar görevlendirilmiş,can ve mal güvenlikleri için karakollar kurulmuştur."

Kitap tabii ki,Kurtuluş Savaşı'nın diğer cephelerine ilişkin de bir sürü deli saçması bilgi ile dolu ama onlar üzerine yazmayı başkalarına bırakalım!Diğer ders kitabında neler yazılmış ona bakalım!

Ortaöğrenim Tarih Kitabı

Kitap,onuncu sınıflar için yazılmış ve Osmanlı yönetimindeki Ermenilerin hayatlarını anlatmakla işe başlıyor.Yapılan tam bir cennet tasviri;detaylarına girmek doğru değil;"bu kadar da olsun artık,boş ver",deyip geçmekte fayda var.Fakat, kitapta 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'na ilişkin ileri sürülen bir bilgi var ki,değme tarihçiye şapka çıkarttırır.Meğer Ruslara karşı 1877-1878 Savaşı'nın kaybedilmesinin sebebi de Ermenilermiş;Ermeniler isyan etmişlermiş ve Osmanlı ordusunu arkadan kuşatmışlarmış ve Osmanlılar savaşı bu nedenle kaybetmişler,denen aynen şu:

"Osmanlı Devleti'nde ilk defa,bu savaş sırasında Ruslar tarafından kışkırtılan,Ermeniler de isyan ettiler.Ermeni çeteleri Rus orduları ile birlikte hareket ederek Türk askerinin iki ateş arasında kalmasına neden oldular." Bu durum karşısında çaresiz kalan Osmanlılar ise ateşkes önerisinde bulunmak zorunda kalmışlar.

Bu bilgi daha önce herhangi bir kitapta tekrar edildi mi yoksa ilk defa burada mı dile getiriliyor bilemiyorum.Ama galiba,"Yeni Türkiye"de yeni olan,yalana kuyruk eklemektir,dersem çok hata yapmış olmayacağım.

1894-1896 ve 1909 Katliamları

Kitapta yer alan,Ermenilerin Fransız Devrimi'nden etkilenmedikleri,sadece Ruslar tarafından kışkırtıldıkları ya da 1877-1878 Savaşı sırasında Müslümanlara zulmettikleri gibi bir sürü deli saçması fikirlerle uğraşmayalım;Abdülhamid döneminde,1894-1896 yılları arasında muhafazakâr tahminle 80 bin,en geniş rakamla 300 bin insanın öldürüldüğü Ermenilere yönelik katliamlar hakkında söylenenlere bakalım.

Kitaba göre bu tarihlerde katliam falan olmamış.Hiç Ermeni de öldürülmemiş.Sözkonusu olan sadece Ermenilerin kışkırtılması imiş.Kışkırtılan Ermeniler ayaklanmışlar ve Osmanlı güvenlik kuvvetlerini ve Müslümanları katletmişler.İsyanlar,her yere yayılmış ve hatta Ermeniler "isyana katılmayan Ermenileri dahi" öldürülmüşler.

1909 Adana Katliamı hakkında verilen bilgi de farklı değil:"Ermeniler 1909'da Adana ve Dörtyol'da Müslümanlara saldırarak katliamlar başlattılar." İsyanın elebaşısı ise,"Ermeni piskoposu Museg" imiş ve "Osmanlı Devleti'nin isyanı bastırması üzerine Mısır'a kaç(mış)".Bu söylenenleri bilgi kategorisinden bile saymak mümkün değil.Yazılanlar,kitap yazarlarının ideolojik körlüğü ile değil,"ne söylersen söyle,yer bu millet,salla gitsin" şımarıklığı ile açıklanabilir.İstediğini yaz,yeter ki Ermeni'ye karşı olsun,yazarların düsturu bu.Nitekim bu şımarıklık olmasa idi,Osmanlı Arşivi'nin Adana Katliamı'na ilişkin çıkarttığı iki ciltlik kitaba bakabilirler;ortada iddia ettikleri Ermeni ayaklanmasının sözkonusu olmadığını öğrenebilirlerdi.

1915 Konusu

1915 konusuna gelince yazılanlar daha da tuhaflaşıyor.Tehcirin nedeni şöyle izah ediliyor;Sarıkamış yenilgisinden "sonra harekete geçen Ruslar;Van,Muş,Bitlis,Erzincan ve Trabzon'u işgal ettiler.Bu bölgedeki Ermeniler de Ruslarla birlikte hareket ederek işgal ettikleri yerlerde katliam yaptılar.Bugün Ermenilerin dünya kamuoyuna duyurmaya çalıştıkları 1915 olayları bu esnada yaşandı."

Yapılan da şu olmuş;Taşnak ve Hınçak örgütleri hem Ruslarla işbirliği yapıyorlarmış hem de katliamlar yapıyorlarmış,"Osmanlı Devleti (de) Ermenilerin Ruslarla işbirliğini önlemek ve katliamlarını durdurmak için Ermeni terör...cemiyetlerini" kapatmış.Ve Ermenileri "geçici olarak" Suriye'ye göç ettirtmiş.

Kitaba göre,Ruslar tarafından silahlandırılan Ermeniler,"Türk köylerine baskınlar yaparak katliama giriş(miş)" ve isyanlar çıkartmışlar.İsyanlar nedeniyle göçe mecbur olan Müslümanlara saldırmışlar ve katliamlar yapmışlar.Osmanlı hükümeti de bir karşı tedbir olarak,24 Nisan 1915'te "Ermeni komite merkezlerinin kapatılması,belgelerine el konulması ve komite elebaşlarının tutuklanması" için bir genelge yayınlamış.Soykırım diye anılan bu genelge ve buna bağlı olarak yapılan 2345 kişilik tutuklama imiş.

Fakat bu önlemler yeterli olmayınca Tehcir Kanunu çıkartılmış.Ve "bu kanunla,bölgedeki Ermenilerden sadece isyan hareketine karışanlar savaş bölgesinden alınıp ülkenin güvenli bölgelerine göç ve yerleşime tabi" tutulmuşlar.Aynı bölgelerde,yaşayan "Süryani,Keldani,Musevi ve Rum" gibi topluluklara ise hiç dokunulmamış.Kitap yazarları keşfettikleri bu büyük hakikati,"bunların göçe tabi tutulmamaları sadece isyana katılan Ermenilerin göç ettirilmesi dikkat çekicidir",cümlesi ile hatırlatmaktan gurur duyuyor gibidirler.

Söyleyecek söz bulamadığımı itiraf etmek zorundayım.1990'lı yıllar aklıma geldi.O yıllarda bu tür deli saçması iddialar çok moda idi.Gündüz Aktan,Şükrü Elekdağ ve Yusuf Halaçoğlu gibileri bu yalanları bilgi diye yayarlardı.Ben de kendilerine,Başbakanlık Osmanlı Arşivi'nin yayınladığı belgeleri okumalarını salık verirdim.Bu belgelerde sadece Edirne,Kütahya,Bolu,Kastamonu gibi Anadolu'nun her yerinden Ermenilerin sürüldüğünü anlatılmıyordu.Ayrıca,vali ve kaymakamlar yazdıkları cevabi tellerde,bölgelerinde hiç Ermeni kalmadığını da bildiriyorlardı.

Bu iddiaların açıktan yalan olduğu anlaşıldıktan sonra bu tür saçmalıkları tekrar eden kalmamıştı.Ama anlaşılan "Yeni Türkiye" kurucuları,vizyonlarını eski yalanlar üstüne kurmaya karar vermişler.Kitaba yakından bakmaya devam edeceğim!

Onuncu sınıflar için yazılmış "Ortaöğretim Tarih" kitabına,1915 konusunda yazılanlarla ilgili olarak bakmaya devam ediyorum.

Kitapta,gülseniz mi ağlasanız mı bilemeyeceğiniz bir tez var.Tehcir Ermenilerin güvenliğini sağlamak için yapılmış!Şaka değil,ciddi bir tez olarak ileri sürülüyor bu;tehcir,"Ermeni halkın can güvenliğini de sağladı." Peki,Ermenilerin can güvenliklerini tehdit edenler kimler?İnanmayacaksınız ama gene Ermeniler!Yani devletimiz,Ermenileri Ermenilerden korumak için tehcir kararı almış;niye mi "çünkü bu [Ermeni] çeteler terör eylemine ve isyana katılmayan Ermenileri de öldürüyorlardı."

Ermeni çetelerinin saldırı ve katliamları nedeniyle,hayatları tehlikeye düşen Ermenilerin,vatandaşını koruma bilincine sahip devletimiz tarafından daha güvenlikli olan yerlere taşınması eylemi olarak tehcir...

Her şey aklıma gelirdi ama bu asla...Herkesi,"Yeni Türkiye"cilerin hayalimize bile sığdırmaya başaramayacağımız derin vizyonlarının eseri olan bu muazzam teorileri karşısında şapka çıkarmaya davet ediyorum!

Sıkıntı veriyor biliyorum!Ama unutmayalım ki bilgi diye sunulan bu deli saçmalıklarını çocuklarımıza okutacaklar ve okutuyorlar.

Kitaptan bilgileri aktarmaya devam ediyorum:Osmanlı Devleti,yer değiştirme uygulamasına tabi tuttuğu Ermenilerin nakli sırasında ağır savaş şartlarına rağmen olağanüstü gayret göstermiş! "Dahiliye Nezareti yayımladığı yönetmeliklerle göçün nasıl yapılacağını en ince ayrıntılarına kadar" planlamış.Örneğin,"Yaşlılar,güçsüzler,körler,dul ve yetimler tehcire tabi tutulmamış";"göç ettirilen Ermenilerin yerleştirilecekleri yerlerde tarım arazilerinin verimli olmasına dikkat edilmiş yine buralarda güvenliklerini sağlamak için karakollar kurulmuş... gittikleri yerlerde eski meslek ve işlerini yapmalarına imkân sağlanmış."

Bunları okuyunca insanın,sürgün edilen Ermenilerin şanslı oldukları sonucunu bile çıkartması,hatta keşke onlarla birlikte ben de sürülseydim demesi bile mümkün.Hem güvenliğiniz sağlanıyor hem de o zor koşullara rağmen her türlü imkân tanınıyor!Daha ne istiyoruz değil mi?

Rakamlar ve Toplu Mezarlar

Kitabın sürgün ve ölümlere ilişkin verdiği rakamlar da çok ilginç.Yusuf Halaçoğlu'nun tüm tehcir sırasında 30 bin Ermeni'nin hayatını kaybettiği tezine biraz zam gelmiş gözüküyor;"tarafsız araştırmacıların verdiği rakamlara göre savaş ve hastalıklar dahil 300 bin Ermeni hayatını kaybetmiştir" deniyor.Ama Ermenilerin öldürdüğü ve göçe zorladığı Müslüman sayısı bunun çok ötesinde imiş.Ermeniler,600 bin Türk öldürmüşler;"Rus resmi belgelerine göre sadece Erzurum,Erzincan,Trabzon,Bitlis ve Van'da Ermeniler yaklaşık 600 bin Türk'ü katlettiler ve 500 binini de göçe zorladılar."

1915 konusundaki iddiaların en sonuncusu,bir komedinin son perdesi gibidir;"Osmanlı Devleti'nin Ermenileri yok etme gibi bir niyeti olsaydı göç sırasında ve sonrasında bu kadar önlem alması mümkün olabilir miydi?Kaldı ki öldüğünü iddia ettikleri insanların toplu mezarları nerededir?" Burada,Mardin'de bir mağarada bulunan ve bir toplu mezara ait kemiklerin,Yusuf Halaçoğlu tarafından kaşla göz arasında yok edilmesi hikâyesi aklıma geldi...Ama galiba en doğrusu,hükümete,toplu mezarlara ilişkin serbest kazı yapma iznini vermesi için başvuruda bulunmak...

Kitabın saçmalıkları burada da bitmiyor.Sürgüne giden Ermenilerin geri döndükleri,eski mallarını ve mülklerini geri aldıkları vb. de iddialar arasında yer alıyor.ASALA'nın Türk diplomatlara yönelik siyasi cinayetleri ve diasporanın Soykırım'ın kabul edilmesi için gösterdiği faaliyetler de kitapta özel olarak ele alınan konular arasında.

"Dört T" Nedir?

Kitaba göre,hem ASALA hem diaspora tüm eylemlerini "Dört T" planı çerçevesinde yaptı ve hâlâ da yapıyorlar...Bu "Dört T" şu;Tanıtım,Tanınma,Tazminat veToprak.Ve kitap Ermenilerin bu çabalarına karşı mücadele edilmesi gerektiğini anlatıyor.Türk hükümetlerinin yaptığı faaliyetler sıralanıyor.Bu faaliyetler arasında sayılanlar şunlar;"Ermenilerin soykırım iddialarına karşı Türkiye 2001 yılı sonunda 'Asılsız Soykırım İddialarıyla Mücadele Koordinasyon Kurulu'nu oluşturdu.Bu kurul Ermeni iddialarının asılsızlığı konusunda bilimsel çalışmalara başladı.Ayrıca Ermeni sorunu okulların müfredat programlarına alınarak gençlerin bilinçlendirilmesi süreci başlatıldı.Yine Yüksek Öğretim Kurulu (YÖK) 'Türk-Ermeni İlişkileri Milli Komitesi'ni kurdu."

Anladığım kadarıyla bu değerli kurumlar hâlâ faaliyette ve çalışmalarını sürdürüyor.Okutulan ders kitaplarının da bu değerli kurumlarımızın katkısı ile yazılmış olabileceği ihtimali de oldukça mümkün gibi geldi bana...

"Yeni Türkiye"nin Ötekisi Ermeni

Burada aktardıklarım,iki kitapta yer alan deli saçması fikirlerin sadece 1915 ile ilgili olanları.Bu bilgilerden hareketle söylenebilecek şudur:Her cennet cehennemini tanımlamak zorundadır.Her güzel geleceğe davet,kötü karşıtının ne olduğunu anlatarak yapılmak zorundadır.Geleceğe ilişkin her vizyon sahibi,bu vizyonuna engel olacak düşmanını tanımlama ihtiyacını duyar.Ders kitaplarında Ermeniler üzerine yazılanlardan çıkartılacak sonuç şudur;"Yeni Türkiye"nin bir düşmanı da Ermenilerdir.

Ermeniler ders kitapları ile düşman olarak tanımlanıyorlar.Geleceğimizi teslim edeceğimiz genç beyinler,"kışkırtılmaya açık,ülkemizi bölmek isteyen,düşmanla işbirliği yapmış" Ermeni imajı ile eğitiliyorlar.Soykırım iddiası ise zaten kim oldukları belli olan bu Ermenilerin emellerine ulaşmak için uydurduğu bir yalandan başka bir şey değildir.

AKP'nin "Yeni Türkiye" vizyonuna inanan ve ona dört elle sarılan aydınlara naçizane bir önerim var:Eğer gücünüz varsa,hükümetin bu kitapları geri çekmesini sağlayın!Bu kitaplarda resmedilen Ermeni imajından dolayı ve Ermeni meselesini ulusal güvenliğe yönelik tehdit olarak tanımlandığı için hükümetin özür dilemesini sağlayın!

Yardıma mı ihtiyacınız var?Elimden bir şey gelmez ama istediğiniz yardım olsun!Yeter ki bu iğrençlik son bulsun,bu iğrençliği yazan veya yazılmasına onay veren kafayla "kurucu unsur" olma muhabbeti üzerine konuşmaya gerek görmüyorum...O sizin sorununuz!

Türkiye'nin Ermenileri mi?Onlara tek sorum var:Bu ülkede nasıl yaşıyorsunuz?Gerçekten bunu nasıl başarıyorsunuz?

Kasıtla nefret suçu işlenmektedir!

Ders kitapları ile ilgili yazı serisi dün bitmişti!

Ama bir ilave daha yapmak ve yazıyı,"Ortaöğrenim Tarih 10" kitabından uzun bir alıntı ile bitirmek istiyorum.

Kitapta şunlar söyleniyor;"Rusya tarafından silahlandırılan Ermeniler,Türk köylerine baskınlar yaparak katliama giriştiler...Osmanlı Devleti'nin Çanakkale Cephesi'nde ölüm kalım savaşı verdiği sırada Ermeniler,topyekûn isyan için çalışmalarını hızlandırdılar.Ermeni örgütlerinin resmi gazetesi olan Ararat,Ermenilere yapacakları eylemleri açıklayan aşağıdaki beyannameyi yayımladı(Ağustos 1914)."

"Ararat" dergisinden alındığı iddia edilen beyanname 15 maddelik;kitapta tümünü yayımlamışlar.10 maddesini aynen aktarıyorum ve her bir maddeyi çok dikkatli okumanızı rica ediyorum:

"1-Kim olursa olsun her Ermeni asli ihtiyaçlarından bazılarını satmak suretiyle silahlanmalıdır.
2-Seferberlik ilanıyla silah altına çağrılan Ermeniler bu çağrıya uymayacaklar,Müslümanlar da dâhil çevrelerindeki halkı da orduya katılmaktan men edeceklerdir.
3-Her ne suretle olursa olsun silah altına alınmış olan Ermeniler ordudan firar edip Ermeni çetelerine ve gönüllü birliklerine katılacaklardır.
6-Cephe gerisinde iki yaşına kadar olan bütün Müslümanları gördükleri yerde ve her fırsatta katledeceklerdir.
7-Müslüman halkın yiyecek,mal ve mülkünü ele geçirecek veya yakıp yıkacaklardır.
8-Terkedecekleri ev,hububat,kilise ve hayır kurumlarını yakıp Müslümanları bunların suçlusu olarak ilan edeceklerdir.
9-Resmi devlet dairelerini kundaklayacak,Osmanlı zaptiye ve jandarmalarını katledeceklerdir.
10-Cepheden yaralı dönen Osmanlı askerlerini öldüreceklerdir...
14-Ermenilerin yaptıkları isyan,ihtilal ve katliamın faturasını Müslümanlara çıkararak bunu iç ve özellikle dış kamuoyunda neşredeceklerdir.
15-İtilaf devletleri hesabına casusluk ve rehberlik yapacaklardır."

Kitap,Ermenilerin bu "beyannameyi hemen uygulamaya" koyduklarını ve "Türk halkına en büyük zararı Birinci Dünya Savaşı yıllarında verdiklerini" iddia etmektedir.

"Ararat" dergisinden alındığı iddia edilen böyle bir beyannamenin gerçekten varolup olmadığı üzerine tartışma yapmak bile son derece anlamsız.Yani,"bulun bu belgeyi ve aslını yayınlayın;yoksa sizi yalancı ilan edeceğim" gibi bir söz sarfetmeyeceğim.

Çünkü yayımlayanlar da 15 maddelik böyle bir belgenin olmadığını biliyorlar!Sözü edilen belgeye ve içerdiği noktalara bu denli uzun yer vermemin tek bir nedeni var!

Burada kasıtlı yapılan bir eylem sözkonusudur.Böyle bir belge vardır diyen bir kişi ancak ve ancak 1933 ve 1945 yılları arasında Hitler'in Propaganda Bakanlığında Goebbels'in emrinde çalışan birisi olabilir.Bu belgenin yer aldığı bir kitap ancak ve ancak Nazi Propaganda Bakanlığı tarafından yayımlanır ve dağıtılır.Aksini iddia edeceklerin iddialarını seve seve dinlemeye hazırım.

Şimdi kendinizi,Ermeniler savaş sırasında tüm bu sayılan maddeleri gerçekten yaptı diye okuyacak olan bir Türk gencinin yerine koyun.Bu gencecik beyinler,Ermeniler hakkında ne duymaya,ne düşünmeye başlayacaklardır?

Eklemeye gerek yok ki bu kitaplar,zaten sayıları çok az kalmış Ermeni okullarında,Ermeni çocuklara da mecburi ders olarak okutulmaktadır.Bu kitapları okumak zorunda kalan bir Ermeni öğrencinin psikolojisi üzerine hiçbir şey söylemek istemem.

İşte bu nedenle iddia ediyorum.Burada açık bir kasıt vardır!Bunu yapan,ne yaptığını bilerek yapıyor.Kasti olarak,hem de sonuçlarını bilerek,bilinçli bir nefret suçu işliyor.Bu bir şeyi daha gösteriyor!1915'te bir milyonun üzerinde insanı imha eden zihniyet hâlâ işbaşındadır.Sosyal bilimciler arasında bu "Genocidal mentality-Soykırıma dönük zihniyet" olarak tanımlanmaktadır!

AKP'nin sessiz devrim yapmakta olduğunu söyleyen ve destek veren her kişi ve kuruluş,eğer insan haklarına saygı duyan demokratlar olmak iddiasındaysalar,bu kitaplarda yazılanlara karşı seslerini çıkartmak zorundadırlar.Bunu yapmadıkları müddetçe,"soykırıma dönük zihniyetin" destekçisi olmakla suçlanacaklarını kabul etmek zorundadırlar.

Son bir sözüm de geçenlerde "Atatürk İlkeleri ve İnkılâp Tarihi" dersinin kaldırılması için imza kampanyası başlatan aydınlarımıza.Anladığım kadar bu konularda duyarlılar,mesajımın onlara olmasının tek nedeni budur.

Kendilerinden imza kampanyalarına son vermelerini rica ediyorum.Önümüzdeki tablo itibarıyla uğraştıkları konu,son derece kenar ve ayrıntı bir husustur.Boş bir işle uğraşıyorlar hatta diyebilirim ki biraz gereksiz bir gösteri yapıyorlar.

Çünkü turpun büyüğü başka yerde.Turpun büyüğü tarih derslerinde.İnkılap Tarihi dersi kalksa ne olur,kalkmasa ne olur!Zaten daha kötüsünü tarih ders kitaplarında yazıyor ve okutuyorlar.

Değerli kampanyacılar,eğer eyleminize neden olan fikirlerinizde ciddi iseniz,derhal tüm tarih ders kitaplarının geri çekilmesi ve bu kitaplardan dolayı AKP hükümetinin özür dilemesi gerektiği kampanyasını başlatınız!İlk imzacınız ben olacağım.

2015,Soykırım'ın yüzüncü yılı yaklaşıyor.AKP ve ona yakın olan her kişi ve kuruluş bilmek zorundadır ki,"Ermeni sorunu" konusunda ağızlarını her açtıklarında artık önlerine bu kitaplar konacaktır.Bu kitaplar geri çekilmeden,başta bu kitapların zorla okutulduğu Ermeniler olmak üzere,kamuoyundan açıkça özür dilenmeden 2015 konusunda söylenebilecek tek bir söz bile yoktur!..


*Prof.Dr.Taner Akçam,"Yeni Türkiye"nin Ders Kitapları,Taraf,15-18 Eylül 2014.

http://www.taraf.com.tr/yazilar/taner-akcam/yeni-turkiyenin-ders-kitaplari-i/30814/
http://www.taraf.com.tr/yazilar/taner-akcam/yeni-turkiyenin-ders-kitaplari-ii/30821/
http://www.taraf.com.tr/yazilar/taner-akcam/yeni-turkiyenin-ders-kitaplari-iii/30833/
http://www.taraf.com.tr/yazilar/taner-akcam/kasitla-nefret-sucu-islenmektedir/30841/

"Balkanlar'daki kardeşlik söylemi,millet-i hâkimenin boyunduruk güzellemesidir"/Serdar Dinçer*

Birinci Dünya Savaşı'ndaki Almanya-Osmanlı ittifakını Alman belgeleri üzerinden inceleyen "Alman Belgelerinde Alman-Türk Silah Arkadaşlığı ve Ermeniler" isimli kitabın yazarı Serdar Dinçer'le,Balkan Savaşları'nın öncesini,sonrasını ve Ermeni Soykırımı'na giden yolunu konuştuk.

Birinci Dünya Savaşı'ndaki Almanya-Osmanlı ittifakını Alman belgeleri üzerinden inceleyen "Alman Belgelerinde Alman-Türk Silah Arkadaşlığı ve Ermeniler" isimli kitabın yazarı Serdar Dinçer,Alman Dışişleri Arşivi'ne bu kez Balkan Savaşları'nda Almanya'nın rolünü incelemek için girdi ve bu çalışmanın sonucu olarak Favori Yayınları'nın yayımladığı "Krupp'un Bitmeyen 'Balkan Savaşı',Sürgün ve Soykırım" kitabı çıktı.Dinçer'le,Balkan Savaşları'nın öncesini,sonrasını ve Ermeni Soykırımı'na giden yolunu konuştuk.

-Türkiye'de yaygın olarak zikredilen barış içinde olan halkların yaşadığı "Balkanlar" tahayyülünün içi boş bir romantizm olduğunu söylüyorsunuz.Neden böyle bir barıştan söz edemeyiz?

Egemen Türkçü-İslamcı tarih söylemi,Balkanlar'da ve tüm Osmanlı'da bütün din ve halkların kardeş kardeş yaşadığını ve bunu "emperyalist kışkırtıcılar"ın ve onların "gâvur beslemeleri"nin bozduğunu öne sürer.Bu kardeşliğin merkezindeki millet-i hâkime "hoşgörü"sü,bir boyunduruk güzellemesinden başka bir şey değil.Balkanlar'da da yüzlerce yıl boyunca "gâvur" diye aşağılanan,çocukları ordu için,sultan haremleri için toplanan,fazladan vergiler ödeyen ve günlük yaşamda sürekli "hoşgörülmeye" mahkûm olan halklardan söz ediyoruz.Batı Avrupa'daki kapitalist gelişme ve bunun getirdiği burjuva demokratik devrimleri,özgürlük,eşitlik söylemleriyle bu halklar yeni bir kişilik buldular.İnsan yerine konmak istediler.Bu da "hoşgören" Osmanlı'yı pek sinirlendirdi."Gâvur" emperyalistlerin "gâvur" işbirlikçilerine hâd bildirme eğilimi,açık devlet terörü öne çıktı.

-Osmanlı'nın şiddet uygulaması,emperyalist dediğiniz güçlerin işine mi geldi?

Elbette bu keskinleşme,emperyalist ülke egemenlerinin de işine geldi.Hepsinin kokuşan "leş"in çeşitli bölgelerinde çıkar alanları,yatırımları ve gelecek planları vardı.Örneğin,"Bulgar özgürlüğü"nün haşin savunucusu İngiliz liberali William Ewart Gladstone,aynı zamanda o bölgenin en büyük yatırımcılarından da biriydi.Silah ve savaşlar,emekçilerin yüzlerce yılda geliştirdiği,belki de eski akrabalıklardan kaynaklanan ve sonraki ihtidalarla sarsılan dayanışmayı,en azından birbirine tahammülü,ite kaka da olsa birarada yaşama kültürünü yerle bir etti.

-Avrupa merkezli tarih anlayışının "büyük vahşet ve şiddet"e sahne olmasıyla tanımladığı "Birinci Dünya Savaşı"nı,Balkanlar'dan bazı tarihçiler "Üçüncü Balkan Savaşı" olarak tanımlıyor.Balkan Savaşları,Balkanlar için bu kadar büyük vahşet ve şiddet anlamına mı geliyor?

Bu savaşlar bütün halklarda bir altüst oluş,dev sürgünler,katliamlara neden oluyor.Bir yörenin organik bir parçası olan yüzbinler sürülüyor,onların yerine ne o yöreyi,oranın iklimini,ürünlerini,üretim,tarım tekniğini bilen,ne de oranın dilini konuşan başka yüzbinler getiriliyor.Bu çaresizler kurtlara yem oluyor.Alman belgelerinde Balkanlar'dan Suriye'ye sürülen,bir Slav dilinden başkasını bilmeyen ve ortalıkta aç sefil dolanan,camilerde barınan binlerce insandan söz edilir.Sabahattin Ali,bir öyküsünde meyvecilikten geçinen ahalisi sürülen Çirkince (şimdiki Şirince) köyüne yerleştirilen mübadilleri anlatır.Bu mübadiller,Selanik yöresinden gelmiş ve tütüncülükte uzman,ancak meyve bahçeciliğinden anlamayan köylülerdir.Sonuç,açlık ve insanlarla,köy için korkunç bir yıkım.Balkan Savaşları ardından yollanan Alman belgelerinde de Selanik Limanı'nda açlıktan sıra sıra ölen ve ancak bir bölümü Türkiye'ye geçebilen yüzbinlerce insandan söz ediliyor.Bu insanlar,daha sonra Türkiye'de de süründürülecek,aç bırakılacak ve bir kısmı gönüllü olarak geri dönmeye kalkışacak.Bunların yerine Türkiye'den yollanan Rum sürgünler de Yunan patron ve ağalarına yem olacaklar.Balkan Savaşı bütün katılımcıların neredeyse iflası ile sonuçlanıyor.Osmanlı ve bütün Balkan maliyeleri,Batı finans kapitali ve devletlerinin kontrolüne giriyor.Yani savaşı hepsi kaybediyor ve kendilerini yeni bir savaşın eşiğinde buluyor.

-Bu süreçte "Türk soykırımı" yaşandığı söylenebilir mi?

Türkiye'de "soykırım" sözcüğünün tıpkı "faşizm" gibi çok düşüncesizce kullanıldığını düşünüyorum.Bizim solumuzun bitmeyen çocukluk hastalığı,"sol" palavracılık burada da kendini gösteriyor.Herkes önüne gelene "faşist" diyor.Bu "haşinlik",gerçek faşizmi,Hitler'i,Mussolini'yi,Pinochet'yi sıradanlaştırmaktan ve sonunda asıl faşist tehlikeyi gözden kaçırmaktan başka bir işe yaramaz.Bunun için de kavramlar içeriksizleştiriliyor,olayların ciddiyeti gözden kaçırılıyor ve yine karşı taraf için çalışılmış oluyor.Oysa olan önemli.Evinden barkından sürülmüş,en sevdiklerini kaybetmiş,ırzlara geçilmiş,organ gaspları yapılmış olmasıdır esas mesele.Soykırım hukukçusu değilim,fakat bence "soykırım" kavramını çok özel,bir halkın kültürüyle birlikte bütün varlığını ateşe atan,adı üstünde "soyunun kurutulmasına yönelik" kırımlar için kullanmak daha doğru.

-Alman belgelerinde nasıl görülüyor savaşlar?

Almanya yönetimi genel olarak Ermenilere,Ortadoğu Hristiyanlığına ve Polonya,Belçika,Fransa ve Sırbistan gibi komşu halklara karşı işlenen suçları "kolektifleştirme","Avrupa savaştayken olmuş böyle şeyler" deme havasında.Bu sebeple bol bol savaş tasviri yapılmış belgelerde,bir tür "üzüntü" gösterme hali.Diğer yandan,Alman Dışişleri Arşivi'nde de Balkan Savaşları'na ayrılmış "Vahşet" (Grausamkeiten) isimli dosyaları var.Ancak diğer belgelerde sergilenen manzaraları okuduktan ve Ermeni Soykırım belgelerinin çevirisinden sonra bir de bu dosyalara girip çeviriler yapmayı kaldıramadım.Bir de devamını bulamadığım yarım raporlar var.Bunları kitabımda kullanmadım,ancak çok önemli bilgiler var bazılarında.Örneğin 1913 baharında,yani Birinci Balkan Savaşı'nın ardından bir sürü heyecanlı telgraflaşma var.Konu,Edirne Hristiyanlarına uyguladığı kötü muamele nedeniyle Bulgarlarca tutuklanan Bahaeddin Şakir'in serbest bırakılması.Daha sonra Ermeni Soykırımı'nda belirleyici rol oynayacak olan bu adamın kurtarılması için Alman diplomatlar araya giriyor ve Şakir'in kurtarıldığı "müjdesi",Mayıs sonunda Berlin'e iletiliyor.Ancak bu raporun sadece ilk sayfası dosyada var,gerisi yok.

-Balkan Savaşları'nda Almanların payı nedir?

Bölgeye özgürlük bayrağıyla,ticaretle giren İngiliz ve Fransız sermayesi çok daha önceden etkin olmuş.Paylaşıma geç kalan ve hiçbir zaman burjuva demokratik devrimini tamamlayamayan militarist Almanya,silahları ve askeri danışmanlarıyla bölgeye giriyor.Egemenliği altında kurmak istediği "Orta Avrupa" sınırlarını Balkan ve Osmanlı'ya dek uzatıp buraya el atınca çatışma keskinleşiyor.Balkan halklarındaki "özgürlükçülüğü" destekleyen İngiliz ve Fransız etkisine karşı Alman sermayesi,Osmanlı'yı "bütünlüğüyle arzuluyor",etkili silahları ve haşin subaylarıyla millet-i hâkime ihtiraslarını "gıdıklıyor" ve bu,Abdülhamid'i de cezbediyor.Orient,Anadolu ve Bağdat Hatları,Alman-Osmanlı despotlarının izdivacının bel kemiğini oluşturuyorlar.Bu sebeple,Alman belgelerinde sürekli olarak Osmanlı'daki merkeziyetçiliğe,"bölünmez bütünlüğe" vurgu ve destek var.Özerklik,bağımsızlık istemlerine karşı da sonsuz bir alerji.

-Wilhelm'in militarist tavrı da savaşlarda etkili oluyor mu?

Alman devleti,baştan sona "Prusyalaşmış" bir asker devleti.Başındaki Wilhelm müzmin bir monarşist ve her yerde monarşistleri ve en saldırgan militarist çevreleri destekleme çabasında.Bunun için Abdülhamid'le kanları pek uyuşuyor.Abdülhamid'in yıkılmasını önlemek için maaş alamamış subaylara yüzbinlerce altın saymaya bile kalkışıyor.Önleyemeyince de "isyankâr" subaylara kanı bir süre ısınmıyor.Büyükelçi Marschall'ın ısrarlı raporları sayesinde başa gelenlerin de "iyi çocuklar" olduğuna ve Alman eğitimli subaylar kontrolündeki ordunun baş dayanak olacağına ikna oluyor.Yüzbinlerce mavzer siparişiyle Mauser firmasını ihya etmiş olan Mahmud Şevked Paşa'yı,ardından da onun yerine geçenleri kabulleniyor.Osmanlı'da da "özgürlük,demokrasi,toprak reformu" isteyen Ermeni "bozguncuları" ise bir türlü sevemiyor.Büyükelçi Marschall'ın Adana Katliamı'nı izleyen raporlarından birine göre Ermeniler "varolan en yalancı milliyetlerden biri".

-Ordu üzerindeki aynı etkiyi Balkanlar'da da görüyor muyuz?

Elbette,Wilhelm'in bütün bu manevralarında büyük savaşa hazırlık fikri belirleyici.Bütün tavrını,"Şu kadar tüfek yanımda,şu kadar tüfek karşıya kaydı" hesaplarıyla belirliyor.Bütün Balkanlar'da monarşilerin ve onları destekleyen askerlerin yanında yer alıyor.Bölgedeki liberal taleplere ve toprak reformuna yönelik her hareketin karşısında Wilhelm'i buluyoruz.Bunun için Sırbistan'da Pasic ve Yunanistan'da Venizelos hükümetlerine,buralardaki burjuva demokrasisi denemelerine bir türlü kanı ısınmıyor.Aram Andonyan'ın Balkanlar için dediği gibi,"Toplar bir ülkeye yalnız başına gitmez,beraberinde onları imal eden ülkenin manevi etkisini de götürür".Başta Sırbistan,Bulgaristan ve Yunanistan,Fransızların ürettiği Schneider topları kullanırken,Fransa'nın etkisi altındaydılar.Fakat Birinci Balkan Savaşı'nda Bulgaristan,Osmanlı'dan ganimet olarak Alman Krupp toplarını ele geçirdiği andan itibaren,büyük savaşta bile Almanya'nın yanına geçiyor.

-Yirminci yüzyılın başında Osmanlı'nın Anadolu'daki gayrimüslim toplumlara karşı yürütülen zorla göç ettirme ve katliam silsilesi,çoğunlukla Balkan Savaşları'ndaki hezimet ve Türklerin uğradığı katliamlarla gerekçelendirilir.Bu ilişkiyi kurmak ne kadar doğru sizce?

Coğrafyada Müslümanların yerlerinden edilme süreci,daha öncesine dayanıyor.1860'larda Kafkasya'dan Osmanlı'ya sürülen ve sayıları milyonu aşan Çerkesler var.Osmanlı egemenleri,bu sürgünleri kendi bölgelerindeki Hristiyanlara karşı kullandılar.Buna elli yıl sonra Balkanlar'dan gelenler ekleniyor.İttihatçılar da onları kullanıyor.Elbette bu sürgünlerin yarattığı psikolojik ortamla Ermeni Soykırımı arasında bir ilişki var.Biz bu acıları ciddiye almak zorundayız.Katliamcılar savaş ortamında bu psikolojiyi kullandılar.Bu olguyu "Bir sürgün başka bir kırımın gerekçesi olamaz" gibi pek "ahlaki" ama boş bir deyişle görmezlikten gelirsek,bu daha önce sürülmüşlerin acılarını soykırım inkârcılarının ajitasyonuna teslim etmek demek olur."Bir sürgünün bir başka sürgünün gerekçesi olamayacağı" söylemi elbette çok doğru.Olmaması gerekir ama bal gibi yapılıyor.Egemen kliklerin güdümündeki güruhlarla bu,hem de tekrar tekrar "gerekçe" olarak kullanılıyor.Fakat sonuçta,o acılar da sürgün belasıydı.Bu anlamda bir acı seçkinciliği ahlaksızlıktır.Bunun için o acıları da duyumsamamız,sahiplenmemiz ve acı,ceset tokuşturucuların,bu büyük riyakârlığın ayaklarını yerden kesmemiz gerekiyor.

-Bu nasıl yapılabilir?

Soykırımı bilmeyen insanlara bu acıyı anlatabilmemiz için kimi zaman sadece olguları saymak veya belgeleri önlerine koymak yetmiyor.İnanmıyorlar veya kabullenemiyorlar.Bunun için bu olguların yanı sıra,onların kendi dedelerinden,ninelerinden dinledikleri ve tahayyül edebildikleri kendi acılarını hatırlatmamız,onların kendi deneyimlerinden çıkarak soykırımı tahayyüllerini,duyumsamalarını sağlayabilmemiz gerekiyor.Bu kadim topraklarda,hep egemen ahlaksızlığı,hep insan,kadın ve hak düşmanlığı,hep rüşvetçilik,hep başıbozuk vurgunculuğu "ortak acıdır".Kendi "dindaş"ına,"soydaş"ına böylesine insafsız olabilenlerin,en savunmasız "gâvur"a hiç acımayacağını her dürüst insana anlatabilirsiniz.

-Ermeni Soykırımı'nın bu savaşlarla bağlantısının kurulması doğru mudur?

Doğrudan bir bağlantıdan bahsetmiyorum,ancak Ermeni Soykırımı böyle bir ortam yaratılarak gerçekleştirildi.Enver-Talat kliği,savaşı bu kafalarındaki "kökten çözüm" için fırsat bildi.Aram Andonyan'ın dediği gibi "genel ahlaksızlık" ortama hâkim kılınıyor.Savaşa dek toplumsal normları,saygı ölçülerini dikkate alan insanların savaşla canavarlaştığını görüyoruz.Bunun için Ermeni Soykırımı'nın belirleyici etkeninin patlatılan savaş olduğu,Soykırım'ın baş sorumlularının da ülkeyi bu ateşe atanlar olduğu görüşündeyim.Savaş en insaflı insanı bile canavarlaştırabiliyor.Bunun için önemli olan insanı canavarlaştıran koşulların önüne geçmemiz gerekir.Kim ki bu savaşları tetikliyor,o bu canavarlaşmanın da baş sorumlusudur.Bütün bir halk "kolektif sorumlu" ilan edilemez.Toplumu baştan çıkaran,canavarlaştıran egemenler ile baştan çıkarılan,sürüleştirilen,savaş mezbahasına sürülen yığınları aynı derecede sorumlu ilan etmek,asıl sorumluları,sorumluluğu,tepedeki çetenin kâr ve erk hırsını örtbas etmekle eş anlamlıdır.

"Türkiye,Türk olmak istiyor"

-Balkan Savaşları öncesinde,İttihat ve Terakki iktidarının Balkanlar'a yönelik Türkleştirme politikasından bahsedilebilir mi?

İttihatçıların Türkleştirme arzusu elbette ki mevcut.Bunun en iyi örneği,Arnavut isyanının patlaması üzerine İttihatçıların 1910'da yaptığı Arnavutluk seferi olabilir.Bu seferi Türk yanlısı gazeteci Ernst Jäckh,özel bir kitapla Almanya'da anlatmış.Güçlü Krupp toplarının Arnavut köylerini nasıl yerle bir ettiğini,köylerdeki ihtiyarların herkesin önünde nasıl dövülerek "edepli" hale getirildiğini,çok direnenlerin de nasıl sıra sıra "sallandırıldıklarını" fotoğraflarıyla birlikte "Maşallah!" diyerek anlatıyor.Jäckh,Ermenilerin imhasının ardından Enver'le birlikte yaptığı Suriye-Filistin gezisi üzerine,"Türkiye,Türk olmak istiyor" diye yazıyor ve devam ediyor:"Savaş,Türkiye'nin önce kendi bölgelerini fethetmesi gerektiği şartını kanıtlıyor ve yerine getiriyor.Bu Türk 'fethi',savaşı Suriye ve Mezopotamya'ya getiriyor.Mezopotamya düşecektir ve düşmeli!Arap Mezopotamya,kulaklarını doğrultacak ve gözlerini kaldırıp bakacak,Türk muzaffere yöneltecek.O ki,koca bir İngiliz garnizonunu esir almıştır.Öyle büyüktür ki,bu şimdiye dek bu savaşın Avrupa cephesinde hiçbir yerde başarılamadı.Maşallah!"

"Osmanlı'nın yüzlerce yıllık 'zor kültürü' var"

-Osmanlı'nın yönetim tarzından bahsedilirken,mütemadiyen Balkanlar'da zorla Müslümanlaştırma yapılmadığından ve Osmanlı'nın yerel kültüre ve dine dokunmadığından bahsedilir.Bu önerme doğru mu?

Osmanlı'daki "barış" söylemi,Medine Sözleşmesi'ne dek götürülür.Ancak bu sözleşmeyi kabul eden Medine Yahudilerine sonradan ne olduğu sorusunu kimse sormaz.Gerek o sözleşme ve gerekse Osmanlı'daki millet-i hâkime hoşgörüsü,zorun romantize edilmesinden ve hoşgörü olarak gösterilmesinden başka bir şey değildir.Adı üstünde,ancak üstün olan,egemen olan "hoşgörür"."Hoşgörülen" de diş gıcırdata gıcırdata buna razı olur."Zor"un da çeşitleri,dereceleri vardır.İlle de önüne geleni kazığa oturtmak gerekmez,bu iş çok daha "hoş" yürütülebilir ve bu alanda Osmanlı'nın gerçekten yüzlerce yıllık bir "kültür"ü var...

"Soykırım'a karşı çıkan" Metternich'in raporu

Almanya'nın 1915'te atadığı Osmanlı büyükelçisi Paul von Metternich,zaten iyi geçinemediği Talat,Enver ve Cemal paşaların kararlarına itiraz ederek,Ermenilerin tehcir edilmesine karşı çıkar.Enver Paşa,Metternich'in geri alınması için Alman Başkarargâhı'na başvuracaktır.Galiçya'ya "ortak savaş çıkarları" için yollanan yüzbin seçkin asker büyük olasılıkla Metternich'in geri çekilmesi karşılığında verilmiş malzemedir.Bunların üzerine Metternich,Almanya'ya yolladığı rapora şunları kaydeder:
"Geçen haftanın akışı içinde,Ermenilere zulmü,Enver Paşa,Halil Bey ve bugün Cemal Paşa ile ciddi şekilde konuştum ve huzursuzluk ve hiddetin dost dış dünyada ve Almanya'da da geniş çevreleri sardığına ve eğer bir son gelmezse,Türk hükümetine duyulan tüm sempatileri bitireceğine işaret ettim.Enver Paşa ve Halil Bey,daha başka tehcirler için bir niyet bulunmadığını iddia ediyorlar.Savaş zorunluluklarının,elebaşıların cezalandırılması gerektiğinin ardına saklanıyorlar ve yüzbinlerce kadın,çocuk ve yaşlının sefalete itildiği ve öldüğü ithamıyla yüzleşmekten kaçıyorlar.Cemal Paşa,baştaki talimatların doğru olduğunu,onların uygulanışının ama kötü organize edildiğini söylüyor.Bunun sonucu,kendinin yiyecek ve para ile hafifletmeye çalıştığı acıklı durumların egemen olduğunu inkâr etmiyor.Bu doğru.Onun Halep yakınındaki menzil yolunda,mültecilerin sefaleti sonucu salgın hastalıklar hakim ve o çare arayışında,mültecileri soyan birçok şahsı da astırdı.Cemal'in kurmay başkanı Albay Von Kress bana,sefaletin her tür tasvirle alay edecek ve her tür anlatıyı aşacak boyutlarda olduğunu söylüyor.Bunun yanı sıra ülkede,katliamları Almanların istediği şayiası yayılıyor.Ben çok sert konuştum.Protestoların bir faydası yok ve Türklerin,güya başka tehcir yapılmayacağı sözlerinin hiçbir değeri yok.Güvenilir kaynaktan,buradaki polis müdürünün verdiği bilgiye göre,bunun gizli tutulmasını rica ediyorum,kısa süre önce İstanbul'dan 4 bin kadar Ermeni'nin Anadolu'ya götürüldüğünü ve henüz İstanbul'da yaşayan 80 bin Ermeni'nin giderek boşaltılacağını öğrendim.Kaldı ki,zaten yazın 30 bin kadarı İstanbul'dan sürülmüştü ve 30 bin kadarı kaçmıştı.Durdurmak gerekiyorsa,o zaman daha sert araçlar gerekli..."

*Serdar Dinçer:"Balkanlar'daki kardeşlik söylemi,millet-i hâkimenin boyunduruk güzellemesidir",Röportaj:Emre Can Dağlıoğlu,Agos,12 Eylül 2014.

http://www.agos.com.tr/haber.php?seo=balkanlardaki-kardeslik-soylemi-milleti-hkimenin-boyunduruk-guzellemesidir&haberid=8090

Gazze'nin Anlatılmayan Hikâyesi/Robert Fisk*

Gelecekteki bir Filistin Devleti'nin sınırları olmayacak;her taraftan İsrail işgaliyle kuşatılmış,İsrail elindeki topraklarla çevrelenmiş olacak...

Bu öğleden sonraya [9 Temmuz 2014] kadar,ilk iki günün ölüm skoru 40'a 0,İsrail'in lehine.Ama şimdi anlatacağım Gazze hikâyesini önümüzdeki saatlerde kimseden duymayacaksınız.

Bu mesele,memleket meselesi.Sederot'taki İsrailliler Gazze'deki Filistinlilerin roket saldırısı altındalar ve şimdi Filistinliler hak ettikleri cezayı alıyor.Şüphesiz.Ama bir dakika,tüm bu Filistinliler,bu 1,5 milyon insan nasıl oldu da Gazze'ye tıkıldı?Pekala,bir zamanlar aileleri şimdi İsrail denilen yerde yaşamışlardı,değil mi?Ve İsrail Devleti kurulduğunda kapı dışarı edildiler ya da hayatlarını kurtarmak için kaçmak zorunda kaldılar.

Şimdi bir soluk alalım.1948'in başlarında Sederot'ta yaşayan insanlar İsrailliler değil,Filistinli Araplardı.Huj adı verilen bir köyde yaşıyorlardı.İsrail'e düşman da değillerdi.İki yıl önce,aynı Araplar Yahudi Haganah savaşçılarını Britanya ordusundan saklamışlardı.Fakat 31 Mayıs 1948'de İsrail ordusu Huj'a çıkageldiğinde bütün Arapları Gazze Şeridi'ne kovaladılar/sürdüler.Mülteci haline geldiler.İsrail'in ilk Başbakan'ı David Ben-Gurion bu olay için "vicdansız ve haksız bir davranış" yorumunu yaptı.Çok yazık.Hujlu Filistinlilerin geri dönmesine hiçbir zaman izin verilmedi.

Bugün,Huj (şimdiki adıyla Sederot) kökenli 6.000'den fazla Filistinli Gazze sefaletinde,bir zamanlar Huj olan yere ateş eden ve İsrail'in yok edilmesi gereken "teröristler" olarak gösterdiği insanların arasında yaşıyor.İlginç bir hikâye.

Aynı şey İsrail'in kendini savunma hakkı için de geçerli.Bunu bugün yine duyduk."Ya Londra halkı İsrail halkı gibi roket saldırıları altında olsa?Karşılık vermez miydi?" Aslında evet,ama biz Britanyalılar Hastings çevresindeki birkaç mil-kare mülteci kamplarına,daha önce Birleşik Krallık topraklarında yaşayan bir milyondan fazla insanı hapsetmiş değiliz.

Bu yanıltıcı argüman en son,İsrail'in Gazze'yi işgal edip 1,100 Filistinliyi katlettiği 2008'de kullanılmıştı.(Skor 1.100 Filistinliye 13 İsrailliydi)."Ya Dublin roket saldırısı altında olsaydı",diye sormuştu İsrail büyükelçisi.Kuzey İrlanda'daki Birleşik Krallık kasabası Crossmaglen,İrlanda Cumhuriyeti tarafından 1970'lerde roket saldırısı altındaydı.Yine de Kraliyet Hava Kuvvetleri,Dublin'i bombalayıp İrlandalı kadın ve çocukları öldürerek misilleme yapmadı.2008'de Kanada'da İsrail destekçileri aynı sahtekârlığa başvuruyordu."Vancover,Toronto ya da Montreal halkı,kendi şehirlerinin varoşları tarafından roket saldırısına maruz kalsaydı?Ne hissederlerdi?" Gel gör ki Kanadalılar Kanada'nın asıl yerlilerini mülteci kamplarına göndermemişti.

Şimdi gelin Batı Şeria'ya bakalım.Öncelikle,Benjamin Netanyahu Filistinli "Devlet Başkanı" Mahmoud Abbas'la görüşemeyeceğini çünkü onun Hamas'ı da temsil etmediğini söyledi.Daha sonra Abbas ulusal birlik hükümetini kurduğunda,Netanyahu Abbas'la konuşamayacağını onun "terörist" Hamas'la birleştiğini söyledi.Şimdiyse o zaman Hamas'ı temsil edemeyecek durumda olsa da Abbas'la ancak Hamas'la ilişkisini keserse müzakere edebileceğini söylüyor.

Bu arada,doksan yaşında ve neyse ki hâlâ dinç olan ünlü İsrailli solcu felsefeci Uri Avnery ülkesinin en yeni takıntısını farketmiş:IŞİD'in (Irak-Şam İslam Devleti) Irak/Suriye "hilafet"iyle batıya saldırarak Şeria Nehri'nin doğu kıyısına ulaşma tehdidi.

Avnery şöyle diyor,"Netahyahu dedi ki,'eğer Şeria Nehri'ndeki yerleşik İsrail garnizonları tarafından durdurulmazsa,Tel-Aviv'in kapısına dayanacaklar.'" Tabii ki işin aslı şu ki IŞİD Irak ya da Suriye sınırından Ürdün sınırını geçmeye kalktığı anda İsrail hava kuvvetleri tarafından ezilecektir.

Her halükârda bunun önemi şu ki,eğer İsrail (kendi topraklarını IŞİD'ten korumak için) ordusunu Ürdün'de tutarsa,gelecek "Filistin" Devleti'nin sınırları olmayacak;İsrail toprakları tarafından çevrilmiş,İsrail işgaliyle kuşatılmış olacak.

Avnery "Tıpkı Güney Afrika'daki Bantustanlar gibi" diyor.Diğer bir deyişle "yaşanabilir" Filistin Devleti asla olmayacak.Sonuç olarak IŞİD tıpkı Hamas gibi değil mi?Tabii ki değil.

Ama Netanyahu'nun sözcüsü Mark Regev böyle söylemiyor.Al-Jazeera'ye Hamas'ın "Irak'taki IŞİD,Lübnan'daki Hizbullah ve Boko Haram gibi radikal terörist örgütlerinden fazla bir farkı olmadığı"nı söylüyor.Saçmalık.Hizbullah Suriye içindeki IŞİD üyesi Sünni Müslümanlarla ölümüne savaşan bir Şii milis örgütü.İsrail'den binlerce kilometre uzaktaki Boko Haram ise Tel-Aviv'e yönelik hiçbir tehdit oluşturmuyor.

Ama siz mevzuyu anladınız.Lütfen aileleri Sederot topraklarından gelen 6.000 Filistinliyi sonsuza dek unutun.Gazze'deki Filistinliler Bağdat'ın Maliki'sini,Şam'ın Assad'ını ya da Abuja'daki Başkan Goodluck Jonathan'ı tehdit eden onbinlerce İslamcı ile bağlantılı.Daha da önemlisi,eğer IŞİD Batı Şeria'nın kıyısına doğru ilerliyorsa neden İsrail hükümeti kanunsuz bir şekilde Arap toprakları üzerinde İsrailli siviller için yerleşimler inşa ediyor?

Bu sadece işgal edilen Batı Şeria'da iğrenç bir şekilde öldürülen üç İsrailli ya da işgal altındaki Doğu Kudüs'te iğrenç bir şekilde öldürülen Filistinli ile ilgili değil.Ya da Batı Şeria'daki birçok Hamas militanı ve politikacısının tutuklanmasıyla ilgili değil.Ya da roketlerle.Alışıldığı gibi,bu mesele memleket meselesi...

*Robert Fisk,Gazze'nin Anlatılmayan Hikâyesi,Independent,9 Temmuz 2014;(çev.) Pelin Zorbay,Sendika Org.,11 Temmuz 2014;Toplumsal Tarih,Sayı:248,Ağustos 2014,s.12.

http://www.sendika.org/2014/07/gazzenin-anlatilmayan-hikayesi-robert-fisk/

Sabetaycılıktan Hareketle Türkiye'nin Tarihini Yeniden Yazmak Pek Makul Değil!/Etyen Mahçupyan*

-Efendim öncelikle siz Ermeni asıllı bir Türkiye entelektüeli,aydını olarak Ermeni kelimesinin zaman zaman terör,zaman zaman sorun ve tehcir kelimeleriyle anılmasından nasıl etkileniyorsunuz?

Burada tabii bunlara başka şeyleri de eklemek mümkün.Ermeni d.lü gibi kullanılan kavramlar da var.Dolayısıyla bir sıfat olarak bir sürü yerde kullanılıyor.Şimdi Ermeni cemaatinin bir refleksi var.Bunları duymazlıktan gelme ve bunları kendi kafasında bir kenara atarak kendi normal hayatını devam ettirmek gibi bir savunma refleksi var ve bu savunma refleksi bir anlamda ailelerde,çocuklara verilen bir refleks.Dolayısıyla edinilmiş olan,yaşanmışlıklardan gelen bir deneyim bu ve çok fazla sanki üzerinde durulmuyor.Ermeni olarak da siz bunu çok fazla kafanıza yazmıyorsunuz.

Çünkü öncelikle Türkiye'deki Ermeniler şunun epeyce farkındalar.Kendi çevrelerinde hakiki Türklerle beraber yaşayan insanlar,Ermeniler sonuç olarak.Ve onların içinde her türlü adamın zaten mevcut olduğunu görüyorlar.Bu zaten bir normalleşme getiriyor.Belki bu sayede de aslında istemediğimiz şeyleri duymuyoruz galiba biz biraz.

-Çocukluk döneminiz veya gençlik döneminizde nasıl etkilenirdiniz?Mesela ASALA eylemleri olurdu Türkiye'de,o zaman neler konuşulurdu?O zaman da mı yok sayardınız veya böyle insani olarak baktığınızda ne tür tepkiler verirdiniz?

Yani ben Ermeni cemaatinin içinden şimdi düşündüğüm zaman,yani orada o zamanlar neler,hangi hisleri duyardım diye baktığım zaman bir tür konuşulmamaktan gelen bir eziklik ve bir anlamda haklı olduğunu bilip söyleyememenin getirdiği bir his,aynı zamanda da bir utanç vardı.Bu ASALA'nın yaptıkları,yani tasvip etmediğiniz bir eylem var ortada.Tasvip edilmesi mümkün olmayan bir eylem.Fakat öte yandan da o eylemin arka planında kendi yaşadıklarınızı hatırlatan da bir tarafı var o eylemlerin.

Ve o yaşadıklarınızın görülmemesi,kabul edilmemesi,bir anlamda gizlenmesinin getirdiği de bir eziklik var.Bütün bunlar çok birleşerek,karmakarışık bir halde yaşandı hep Ermeni cemaatin de ve sonuç gene aynı şey oldu.Sonuçta gene çok fazla üzerinde durmamak,bunu konuşmamak,bunu belki sessizce sindirmek cinsli bir tercih yaşandı.

-Geçmişte Ermeniler açısından üzücü hadiselerin yaşandığı muhakkak.Peki bunu nasıl tarif etmek lazım?Yani bunu bir soykırım olarak tarif etmek mi lazım,yoksa başka bir şekilde mi ifade etmek lazım?Sizin kanaatiniz ne?Bir soykırım mıydı bu,yoksa başka bir şey miydi?

Şimdi,soykırım denen şey,eylemin yapılmış olduğu o insanların ne yaşadığından hareketle eğer tanımlanırsa,o zaman elimizde dört maddelik bir liste var.O dört maddelik listeyle olan biteni yan yana koyarsanız...Ve ben şunu söyleyeyim,mesela Mısır'dan,Filistin'den,İran'dan,Irak'tan sokaktan yüz tane adam çağırsanız doksan tanesi soykırım der,çünkü olanın etkilediği insanların yaşadığı şey oradaki dört şeye uyuyor.Fakat tarih buna indirgenebilecek bir şey değil.Problem bu ve Ermeni resmi görüşünün aksadığı veya yanlış olduğu veya eksik olduğu veya manipülasyona tabi tutarak baktığı taraf da bu.

Kendinizin maruz kaldığı olaydan çıkarak bir tanımlamaya gelebilirsiniz,ama bu tanım tüm tarihi anlatan,tüm tarihin bütün kaotik çeşitliliğini anlatan bir tanım olmayabilir.Ve Osmanlı tarihi Ermenileri aşan çok daha geniş bir tarih.Düşünün ki orada 1915-1917 yılları arasında Anadolu'daki insanların üçte biri yerlerinden olup başka yere taşınmak zorunda kalıyor.Bu zorla oluyor,isteyerek oluyor,şöyle veya böyle oluyor,bunun içinde Rumlar ve Yahudiler var,Çerkesler var,Arnavutlar var.Bir yığın başka milletler var...

Şimdi dolayısıyla daha büyük bir fotoğrafın içerisinde olan bir şey bu.Bir kere böyle bir yönü var.İkinci bir yön tabii ki o zamanki tarihin nasıl bir sıkışmışlık yarattığını görmemiz lazım.Bu sıkışmışlık şöyle bir şey,değişen,gelişen bir dünyanın yeni kavramsallaştırması karşısında aciz kalan bir Osmanlı İmparatorluğu var.Yani özgürlük,eşitlik gibi yeni kavramlar var ve bu Osmanlı'nın o ataerkil sistemine hiçbir şekilde uymuyor.Cemaatlerarası eşitlenme hiçbir şekilde Osmanlı'ya uygun bir şey değil.Böyle bir tarafı var işin...Bir de öbür taraftan Batılı devletlerin Osmanlı'yı parçalamaya yönelik olarak bakışları ve bundan faydalanma olayı var.Ee,şimdi bu ikisi arasında birdenbire milliyetçilik ve reform talepleri dolayısıyla bütün bir dönem Osmanlı açısından "nasıl ayakta kalabiliriz,nasıl bu topraklar üzerinde kendi bekamızı sürdürebiliriz" biçiminde bir soruya dönüşüyor ve Osmanlı entelektüeli bunun peşine gidiyor.

Önce Osmanlıcılık üzerinden gidiyor.Sonra İslamcılık üzerinden gidiyor,sonra nihayet Türkçülük üzerinden gidiyor ve Türkçülüğün siyaseti Türkleştirme siyaseti olarak çıkınca da,sonunda bu Tehcir olayı ve Tehcirin de ne tarafa doğru gittiğinin bilincinde olarak yapılması sözkonusu hale geliyor.

-Peki...Almanları soracağım.Birinci Dünya Savaşı'nda ve aslında öncesinde de Osmanlı ayakta kalabilmek için Almanlarla bir denge arayışına girdi.Acaba Tehcir konusunda Almanların bir tavsiyesi olmuş olabilir mi dönemin iktidarına?

Şimdi bu epeyce tartışılan bir şey.Ben Nisan ayı içinde Almanya'da bir çalışmanın içinde oldum ve orada da Alman tarihçiler bunu enine boyuna tartışıyorlar.Tabii ortada çok apaçık olan şöyle bir durum var.1914'te Osmanlı'nın Genelkurmay Başkanı bir Alman ve onun yanında bir sürü Alman çalışıyor.Teşkilat-ı Mahsusa'nın içinde bir sürü Alman subay var,vs...Dolayısıyla çok apaçık bir etkileşim olduğunu görüyorsunuz.Fakat Alman tarihçilerin şu ana kadar geldiği noktada şöyle bir şey var:Türkiye'deki Osmanlı içindeki hiçbir cemaatin çok da öyle kendi başına makbul bir cemaat olmadığını şu anda anlıyoruz.Ama o dönemin tarihine girdiğimiz zaman şunu söyleyebiliriz.O dönemin Ermeni aydınları bizim şu anda güvendiğimizden daha fazla güvenmişler Fransızlara,İngilizlere,Ruslara ve çok haklı çıkmamışlar.

-Örnek vermek gerekirse haklı çıkmamalarıyla ilgili olarak anımsadığınız tarihsel olaylar var mı?

Yani bir kere mesela Ayastefanos [Yeşilköy] Antlaşması'nda Ermenilerin lehine olan çok daha net bir anlaşma maddesi varken bu anlaşma maddesinde Rusların güvencesi altında bir Ermeni cemaati tanımlandığı için mesela Fransızlarla İngilizler buna karşı çıkıyorlar ve kendilerinin de dahil olacakları bir maddeye çeviriyorlar;Berlin Antlaşması'nın 61. maddesi bu.

Orada,reformlarda bir gerileme var,yani önemli olan anlıyorsunuz ki Ermenilerin talep ettiği özgürlük veya katılım vesaire gibi şeyler değil veya çifte vergiden kurtulma gibi şeyler değil aslında.Fransız,İngiliz ulusal politikasının Ruslarla olan dengesi çok daha önemli...Bunu çok net görüyorsunuz.Bir sürü verilmiş olan ve yerine getirilmeyen sözler,hatıratlarda ve siyasi tarihte yerini almış durumda...

-Bab-ı Âli Baskını'nda İngilizlerin sözlerinde durmadıklarından da söz ediliyor...

Buna benzer çok fazla şey vardır.Yani bu tabii şurada da haksızlık yapmamak lazım,mesela İngilizler dediğimiz zaman kim bu İngilizler...Acaba hangi İngiliz İngiltere'yi temsil ediyordu o dönemde?İngiltere monolitik görüşe sahip miydi,yoksa İngiltere'nin de kendi içinde Savunma Bakanlığı farklı mı davranıyordu?Başbakanlık farklı mı davranıyordu,vs.Aynen bizde olduğu gibi...Dolayısıyla kimin kimi kullandığı,kimin nereden menfaat sağladığının çok belli olmadığı bir dünyadan bahsediyoruz.Çok karmaşık bir yerden bahsediyoruz...Aynı noktada Bağdat Demiryolu Hattı'nın tartışıldığı,petrolün tartışılmaya başladığı ve Osmanlı'nın paylaşım mücadelesi içinde silah ticaretinin bir sürü insana inanılmaz paralar kazandırdığı bir dünyadan bahsediyoruz.

Dolayısıyla yani burada resmi görevlilerin de ne kadar kendi çıkarları için çalıştığı,ne kadar resmen çalıştığı falan son derece muğlak,böyle bir dünya bu.

-Bu bölgede bizden sonraki kuşakların daha kardeşçe,daha barış ortamı içerisinde yaşayabilmeleri için sizce nasıl bir formül üretilmeli,neler yapılmalı bundan sonra en azından?

Bunun aslında sosyo-psikolojide diyelim çaresi bellidir...Bu da birlikte geleceğe bakmak,ortak bir gelecek tanımı yapmak ve bu ortak gelecek için birlikte çalışmayı mümkün kılan projeler üretebilmek demek.Bunun da aslında ilginç bir şekilde alt yapısı şu anda mevcut bu bölgede.Bu bölgeyi sadece sınırdaşlık,sınır ilişkisi biçiminde almamak lazım.Kafkasya'nın bir bütün olarak şu anda kalkınması diye bir sorun var Kafkas ülkelerinin önünde ki buna yönelik birtakım projeler de yürüyor şu anda.Ermenistan,Azerbaycan,Gürcistan arasında...Ama o bölge bizim sınırlarımızın dışında olan bölge değil,bizim Kuzeydoğu Anadolumuzu kuşatan bir bölge.Ortak bir plato gibi de düşünülebilir.

Dünyanın bugün geldiği global sistematik bakış içerisinde de ve gene Avrupa Birliği'nin buna uygun olan yeni projeleri bağlamında da oranın bir bütün olarak bölgesel kalkınmasını sadece ekonomik değil,sosyal ve kültürel olarak da mümkün kılacak olan projelere doğru bakılabilir.Şimdi böyle yapıldığı zaman,zaten Türkiye'yi bu bölgenin lideri,otomatik olarak kendiliğinden lideri yapacak olan bir adım atmış oluyorsunuz.Çünkü Türkiye zaten Avrupa Birliği'nin parçası olmaya doğru gidiyor.Ve de öbür ülkelerle kıyaslandığı zaman zaten mukayesesiz olarak daha güçlü ve daha medeni ve daha Batılılaşmış,vesaire.Daha çok yol almış bir ülke.

Dolayısıyla oraya bölgesel bakış ve geleceğin birlikte kurulması ve o geleceğe yönelik bugünden ortak projelerin yola çıkartılması Türkiye'yi kendiliğinden bence bunun asıl taşıyıcısı haline getirecektir.Ve de o bölgeyi Türkiye'nin arka bahçesi haline getirecek olan bir şey bu.Diğer ülkelerin menfaati aleyhine değil,onların tamamen menfaati lehine olan bir şey,dolayısıyla da desteklenecek olan bir şey.Çünkü baktığınız zaman Azerbaycan'a,Ermenistan'a,Gürcistan'a gördüğümüz şey şu:Onlar Türkiye'nin üzerinden Batılılaşmanın,Avrupalılaşmanın ve de dünyaya entegre olmanın peşindeler şu anda.Türkiye'nin entegre olmadığı bir coğrafyada herhalde Ermenistan'ın veya Azerbaycan'ın dünyaya entegre olmasını beklemek çok abes olurdu.Dolayısıyla Türkiye'nin kaderi otomatik olarak bugün Ermenistan'ın kaderi.Otomatik olarak bugün Azerbaycan'ın kaderi.

Ve bu beraberlik sinerjik bir beraberlik,yani bu beraberlik yola çıkıldığı zaman biri kaybederken diğerinin kazandığı bir ilişki biçimi olmayacak.Bu,herkesin kazandığı bir ilişki biçimi olacak.O zaman da şunu söylememiz lazım...Soğuk Savaş dönemindeki klasik dış politika anlayışıyla bakılamayacak olan bir durumdan bahsediyoruz,çünkü o dış politika anlayışı ki halen maalesef bazı hariciyecilerimiz için geçerli.Ancak bir başkasının kazancı ya da kaybı üzerinden kendi ulusal kazancımızı tanımlayabildiğimiz bir bakıştı bu.Ama şu anki dünya herkesin kazanabileceği bölgesel avantajlar getiriyor.Bu bölgenin,başka bölgeler aleyhine kazanacağı bir adım.Ama bu bölge,dediğimiz zaman dört-beş ülkeyi birden kapsıyoruz şimdi artık...

-Soner Yalçın'ın "Efendi" adlı kitabında Talat Paşa Sabetaycı olarak tanımlanıyor ve şöyle bir tez geliştiriliyor.Ermeniler,zaten Türk toplumu içerisinde ticareti elinde tutan bir kesimdi.Onlardan boşalan bu alanı Sabetaycılar doldurdu,yani böyle bir ima var...

Şimdi burada neden-sonuç ilişkisi kurmak son derece tehlikeli ama varolan durumdan nasıl yararlanıldığı,bunun nasıl değerlendirildiğine baktığımız zaman sırf Sabetaycılar için değil,Yahudi cemaati için genel olarak tabii ki o boşluktan yararlandıklarını söylemek mümkün.Daha sonraki tarihsel malzemeye baktığımız zaman Yahudi cemaatinin çoğu zaman iyi çocuk rolünde davrandığını ve iyi çocuk rolünde davranmakla da kendine bazı imkânlar sağladığını biliyoruz.

Sabetaycılık,Yahudi cemaati ilişkilerinin ille de bir kırılma ilişkisi olmayabileceğini,geçişlilik taşıdığını da varsayabiliriz.Aynı şekilde Selanik bağlantısı yoluyla işte İttihatçıların da bir geçişlilik taşıdığını söyleyebiliriz,ama buradan çıkarak bir neden-sonuç ilişkisi kurmanın son derece sorunlu olduğunu düşünüyorum ben...

Yani Sabetaycılıktan hareketle Türkiye tarihini yeniden yazmak veya Cumhuriyet tarihini yeniden değerlendirmek bana çok anlamlı gelmiyor.Çünkü şunu da unutmamak lazım.Bir sürü Sabetaycının da kendi hayatlarının son dönemlerinde epeyce kenara itildiklerini ve hiç de bekledikleri muradı bulamadıklarını devletten biliyoruz.Yani devlet,onların tam da Türk olmadıklarını bir yere kaydederek devam etmiş en azından.Dolayısıyla bunun bir insani bağlamı olan,geçişliliği olan mikro tarih anlamı açısından hakikaten anlamlı şeyler üretebilecek olan fakat makro analizlere çok cevaz vermeyen bir bakış olduğunu söylemek lazım.

-ASALA ile ilgili analiziniz nedir?Çeşitli amaçlar için kullanılmış bir örgüt müydü,amaç başka mıydı?Sizin değerlendirmeniz nedir,geçmişe dönük olarak baktığınızda?

Her küçük örgüt bir miktar kullanılabilir.Ama ASALA'nın tamamen Ermeni cemaatinin içinden çıkmış olan ve kendilerine has bir ideolojik milliyetçi,Stalinist bir bakışın içinde kendilerini belirli bir hedefe doğru yönelten bir grup olduğunu biliyoruz.Çünkü onların bir sürü üyesi hâlâ yaşıyor ve onların nasıl düşünerek buraya geldiklerini biliyoruz.Ama şu her zaman söylenebilir.İstihbarat dünyasında herkes herkesi kullanır.Ve herkes bilerek veya bilmeyerek bir başkasına alet olabilir.

Dolayısıyla bu tür analizleri her zaman ex-post olarak,yani olaydan sonra yapmak mümkün.Fakat gene buradan çıkarak bir nedensellik analizi yapmak bana çok mantıklı gelmiyor.Bir şeyin kimin işine yaradığından hareketle,gerçekten de bir nedensellik bağı içinde bilinçli üretildiğini görüyoruz.Bu,tarik çalışması yapmak değil,tarihi anlamak değil.Tarihi anlamak sıfır noktasına,ilk noktaya geri dönüp oradaki insanların kafasındaki tercihlere bakarak niçin hangi yolu tercih ettiklerini,niçin oraya doğru sürüklendiklerini bulmayı gerektirir.Eğer o sözkonusu ettiğiniz analiz,ASALA'nın başlangıç noktasında onları doğrudan etkileyen ve belirli Türklere yöneltip başka Türklere yönelmelerini engelleyen bir etkiyi gösterebilirse bize tabii,o zaman bir tarih önermesi olarak ortaya çıkabilir.Ama ben böyle bir şey olabileceğini hiç sanmıyorum.

-Sizce ASALA'yı kim bitirdi veya nasıl bitti ASALA?

Gene kendi içinden bakın,aktörlerin tarihi biraz kendi içinden anlaşılır.Dolayısıyla ASALA'nın kendi içsel tarihine doğru girdiğiniz zaman anlamak mümkün.ASALA'yı kendisi bitirdi.Kendi kendisine bitti aslında...Çünkü başka birilerinin onlardan adam öldürerek öyle bir hareket bitirmesi çok mümkün değil,bizim bütün geçmiş sol-sağ çatışmalarımız adam öldürerek hiçbir şeyin olamayacağını,öldürdükçe onun arkasından yenilerinin gelebileceğini söylüyor.Dolayısıyla ASALA da aslında değişen dünya konjonktürü karşısında o yöntemin netice vermeyeceğinin ortaya çıkmasıyla Ermeni cemaati içindeki değişen o anlam dünyası sayesinde bitti.

Diğeri sizin söylediğiniz bu Susurluk bağlantılı...Biraz böbürlenmeye yönelik olan bakışlar bence bugünkü Türkiye'deki iç piyasaya yönelik olarak kullanılan bir retorikti.Yoksa gerçek tarihsel olayı anlatan bir retorik değildi.

Şunu da söylemek gerekir diye düşünüyorum.Tarihte olmuş olan şeyleri değiştirmeniz mümkün değildir.Bir Fransız filozofunun söylediği bir şey vardır.Tanrı'nın bile beceremeyeceği bir şey vardır ki o da olmuş olan şeyi olmamış hale getirmektir.Bu,biraz aşırı bir laf olarak gözükebilir ama sonuçta da tarihle ilgili bir şey söylüyor.Dolayısıyla baştan kaybedecek olan tezlerle masaya oturmamak lazım.Türkiye'nin de dünya kamuoyu önünde ve tarih nezdinde anlamlı bulunabilecek olan bir tezinin olması lazım ki üretilecek bir tez olsun.

İkinci söyleyeceğim şey bu bir masaya oturma ve konuşma meselesiyse,birinin kaybedip birinin kazanacağı davada kimse masaya oturmaz.Dolayısıyla herkesin kazanacağı ve herkesin kaybedeceği bir çerçevenin çizilmesi lazım.

Üçüncü söyleyeceğim şey,tarihe gerçekten dönersek eğer,zihniyet olarak önce şunu kabul etmemiz lazım.Türklerle Ermeniler birbirlerine çok fazla benziyorlar.Ve iki taraf da aşırı derecede milliyetçi.Bu,bir güç savaşıydı sonuçta.Güç savaşının sonunda çıkan sonuca soykırım denebilir,denmeyebilir de...O ayrı mesele...Ama zihniyet olarak baktığımız zaman birbirine çok benzeyen bakışlar olduğunu burada kabul etmemiz lazım.Bu da şunun için önemli...Bir yerde eğer birisi bir şey verecek,birisi bir şey alacak veya birisi özür dileyecek,birisi başka bir şey yapacaksa,başka bir platformda da bir eşitlenmeye ihtiyaç var.Bunu gönül rahatlığıyla yapabilmek için...

Dolayısıyla Türklerle Ermenilerin zaten birbirlerine çok benzedikleri,zaten çok benzer politikaların takipçisi olduklarını görmek,milliyetçilik çağının o ilk başlarında,o ortak psikolojik zemini sağlayabilir ve bu zemin üzerinden gerçekten tarihe bakma şansımız olabilir.O zaman da şöyle bir noktaya geliriz:Ne bütün Türkler iyi,ne bütün Türkler kötü;ne bütün Ermeniler iyi,ne bütün Ermeniler kötü.Çünkü tarih zaten böyle bir şeydir.Ve o zaman işte nesnel bir biçimde kim,neyi,niçin yapmış demeye başlayabiliriz.Bu ön kabuller olmadan tamamen ideolojik ve tamamen devlet manipülasyonuna tabi bir milliyetçiliğin aracı olur tarih...

*Etyen Mahçupyan,Sabetaycılıktan Hareketle Türkiye'nin Tarihini Yeniden Yazmak Pek Makul Değil!,Röportaj:Aydoğan Vatandaş,5 Mayıs 2005;Aydoğan Vatandaş,ASALA Operasyonları:Aslında Nasıl Oldu?;(ed.) Rana Gürtuna,1. bs.,İstanbul:Alfa Yayınları,2005,s.[117]-125.

İttihatçıların Ardında Alman Genelkurmayı'nın,Onların Ardında da Yahudi Sermayesinin Olduğu Söylenir!/Hrant Dink*

-Ermeni asıllı bir Türkiye aydını,bir Türkiye entelektüeli olarak,Ermeni kelimesinin zaman zaman terör,zaman zaman sorun ve zaman zaman da tehcir kelimeleriyle birlikte anılmasından nasıl etkileniyorsunuz?Bu sizin gündelik hayatınızı nasıl etkiliyor,geçmişte nasıl etkiledi?

Doğrusu çocukluğumda nasıl etkilendiğimi çok hatırlamıyorum.Yani esas olarak bizim kuşak,Türkiye'de yaşayan şu dönemin Ermeni kuşağı,çok birbirini takip eden ve çetrefilli süreçlerden geçti.Nedir bunlar?1970'li yıllardan başlayalım isterseniz.Önce bu Kıbrıs meselesi vardı biliyorsunuz.Kıbrıs'tan hemen sonra başlayan bir ASALA terörü vardı yurtdışında.Her gün bir yerde bir Türk diplomatı öldürülüyor ve siz Türkiye'de Ermeni olarak yaşıyorsunuz.Sonuçta ben de o zaman gençtim ve bayağı etkilendiğimi hatırlıyorum.Ama bu nasıl bir etkilenme derseniz,içinde bir miktar üzüntü var,sıkıntı var,yani bir miktar isyan var,niçin böyle şeyler oluyor diye.Yani niye biz bu konumlara düştük,niye Ermeni halkı bu konumlara düştü diye.Bu tür şeyler vardı.O süreçte mesela,ASALA sürecinde,bize içinde yaşadığınız toplumdan böyle ek bir baskı diyebileceğim ve bizi hakikaten rahatsız edecek bir şeyler de olmadı.Ama bizim psikolojik rahatsızlığımız,bunun için önemliydi.ASALA'nın hemen arkasından,biliyorsunuz,12 Eylül dönemi oldu.12 Eylül'den sonra Kürt sorunu başladı.Kürt sorunuyla birlikte Ermeni kelimesi çok kullanılmaya başlandı.Siz anımsayacaksınız aslında bir ara Kürt sorunu yoktu,aslında bir Ermeni sorunuydu bu.Dağlarda s.nnetsiz gerillalar yakalanıyordu ve bunlar elbette Ermenilerdi.Ermeniler,dolayısıyla Kürt kılığında gelmişlerdi ve tekrar Türklere karşı tarihi düşmanlıklarını yerine getiriyorlardı.

Bu tür inanılmaz bir medya kampanyası vardı.Hatta bu o kadar ileri gitti ki,örneğin PKK lideri Abdullah Öcalan'ın İçişleri Bakanı tarafından Ermeni d.lü olarak adlandırılmasına kadar gitti.Tabii siz böyle bir ortamda,artık Ermeni kelimesinin bir küfür haline dönüştüğü noktada yine Türkiye'de yaşıyor durumdasınız.Bunun da beraberinde getirdiği insanlar var.Çünkü aslında o anda medyanın tarif ettiği Ermeni değilsiniz siz.Siz hakikaten hak etmiyorsunuz o lafları.

Arkasından Karabağ meselesi başladı.Onun da Türkiye'de bir yansıması oldu.Derken işte bugünlere kadar geldik.Ermeni Soykırımı tasarılarının artık Amerika'da,Fransa'da şurada burada gündeme getirilmesi derken zannediyorum artık Ermenisiz bir yıl geçmedi.Böyle bir süreçte de biz Türkiye'de Ermeni olarak yaşadık.Ama sonuçta bu yaşanmışlıkta bir tür alışkanlık olduğunu size söyleyebilirim.Bir tahammül olduğunu söyleyebilirim.Bir tür tevekkül olduğunu da söyleyebilirim.Çünkü başka çaremiz yok,yani burası bizim vatanımız,binlerce yıldır burada yaşıyoruz,ülkemizi bırakıp nereye gideceğiz?Gidenler gitti zaten.Bizim okullarımız var,kiliselerimiz var,ancak kendimizi orada yaşatabiliyoruz.

-Dönün dense bu insanlara gelirler mi şimdi?Yani öyle bir ortam sağlansa...

Vallahi,gelirler mi sorusu bence erken bir soru.Önce bir kere dönün derler mi sorusunu Türkiye'nin kendi kendine sorması lazım.Bence eğer Türkiye,bu insanlara dönün diyebilecek bir noktaya geldiğini düşünüyorsa,zaten hayat değişiyor demektir.O zaman öbürlerinin gelip gelmemesi artık bir cevap teşkil etmez.Gelenler de olur,gelmeyenler de olur.Gelip yerleşenler de olur,gelip gezenler de olur,ama orada artık bir ruh halindeki insanlar için bir tür terapi ortaya çıkmış olur.Ama ben size başka bir şey söyleyeyim.Bir tanesi mesela çok iyi hatırlıyorum,denedi gelip yaşamayı,Amerikalı bir Ermeni'ydi,[Viktor Bedoyan] isminde.Geldi,Van'da bir otel [Vartan Oteli] kurmaya kalktı.Ama yaşatmadılar o adamı orada.

-Nasıl oldu bu efendim?

Geri gönderdiler hemen.Allem ettiler,kallem ettiler,ne oteli,ne çalışma ruhsatı verdiler.Çok inanılmaz mücadeleler yaptı,kendine bir Türk ortak aldı.Onun üstünden işyerini devam ettirmeye çalıştı.Ailesini de getirmişti.Orada yaşamaya kalktı,ama bunlar mümkün olmadı.Sonunda elinden otelini de aldılar.Bir başkası satın aldı ve adam gitti yani.Bu,aslında bir örnek denemeydi.Adam hakikaten niçin geldi,bunları ben bilmiyorum ama benim için bir örnekti,geldi,yaşamak istedi.Gelirler mi sorusunu hakikaten erkenden sormamak lazım.Önce biz kendi kendimize,"Acaba biz çağırsak iyi olur mu olmaz mı," diye sormamız lazım.Yani bu soruların hepsi kendimizle ilgili belki de...

-Geçmişte Ermeniler açısından son derece üzücü hadiselerin yaşandığı muhakkak.Ancak buna Soykırım demek mümkün mü ya da bunu nasıl ifade etmek lazım?

Bakın,ben Soykırım demiyorum ama bunun bir Soykırım olduğunu içselleştirmiş vaziyetteyim.Ben burada bu ülkede hiçbir zaman Soykırım diye bir kelime kullanmadım,bundan sonra da kullanmayacağım.Şunun için kullanmıyorum,birlikte yaşadığım insanların bu kelimeye hakikaten üzüldüklerini görüyorum ve onları üzmek istemiyorum.Bir kere bu var.Ama siz nasıl algılıyorsunuz bunu,derseniz...Bunu böyle içselleştirdiğim bir tarih bu.Ama bunun için de hiç kimseyle bir sorunum yok yani.Türklere bunu tanıyın,bunu kabul edin gibi bir derdim de yok.Ya da dışarıdaki ülkelere de yani aman bu işin çözümünü bulun,çünkü ben bunu çözülecek bir sorun olarak,bir sorun olarak görmüyorum.Anlaşılması gereken,algılanması gereken bir geçmiş olarak görüyorum ve algılanırsa bunun iyi olacağını düşünüyorum.Çünkü iyi bir tarih algılaması,iyi bir gelecek kurmak demektir.Benim kendi derdim de bu,onun için hiç bu tür şeylere de girmiyorum.Yani bu tür mekân işlerine,sayı işlerine,öldürme,kesme,biçme,bağırsak deşme,katil,katliam...Bu tür hiçbir şeye de girmiyorum.Yani benim terimlerim değil bunlar.Benim lügatim değil bunlar.

Ama benim lügatimde bunu içselleştirmiş bir vaziyetteyim ve şöyle düşünüyorum.Sonuçta hakikaten Anadolu'nun çok çalışkan bir halkı,çok üretken bir halkı,hakikaten bu topraklara çok şey katmış olan bir halkı,yok yere,gerçekten yok yere,anlamsız bir milliyetçilik kapışmasıyla,bu topraklardan,yaşadığı topraklardan,ilişkisi kesildi aslında kendi kaybetti ama kaybedenlerden biri de şu anda üzerinde yaşadığımız bu topraklar,bu vatan oldu.Ben bazen şöyle düşünüyorum.Yani bu halk eğer yaşasaydı,bu kadar üretken bir halk,bu uygarlığın üzerine bu kadar damgasını vurmuş bir halk yaşasaydı acaba bugün,bizim ülkemizin durumu ne olurdu?O üretkenlikler artacaktı.Düşünün!Yüz sene önce,doksan sene önce 1914'te Anadolu'da yedi dilde eğitim yapan kolejler var,yüksekokullar var,binlerce okul,kilise,esnaf var,zanaatkâr var.Yaşadıkları kentin ya da bölgenin motor gücü konumunda bu insanlar.Çünkü yerleşik bir toplumlar.Yerleşik toplumun üretken olması da çok doğal bir şey ama şimdi bu yok,işte bitti.Bence kaybeden bu topraklar oldu.Bu insanlar oldu.Ben biraz bu açıdan düşünüyorum.

Mesela biz bugün Avrupa Birliği'ne girmek için çaba gösteremiyoruz ama benim bir iddiam var.Bu halk yaşıyor olsaydı ve devam ediyor olsaydı bu ülkenin üretkenliği,inanın bence bugün Avrupa Birliği bize kendi yalvarıyor olurdu,biz sizinle birlik olalım diye.

-Bugün bu coğrafyayı,içinde bulunduğumuz bölgeyi,ABD yeniden şekillendiriyor,demografik yapı da bundan etkileniyor...Tabii o dönemin egemen gücü İngiltere'ydi büyük oranda...Yani Türkler bu karar mekanizmasının neresindeydiler?Ermenilerin başında gelenlerden birinci dereceden Türkleri mi sorumlu tutmak lazım?

Çok haklısınız.Yani benim her zaman yaptığım analizlerden bahsediyorsunuz ama tabii şu da var.Bunu söylerken de ya bu işlerin içerisinde sorumluluğu olan hiçbirini bir kenara koyup da bir sorumluluğu diğerinin üzerine yüklemek ve öbürünü oradan sıyırmak gibi bir derdim yok...Böyle bir kaygıyla hareket etmeden cevap veriyorum.Ama şunu çok net söyleyebilirim.Ben buna Almanları muhakkak katarım,Rusları kesinlikle katarım ve Amerika'yı da kesinlikle katarım.Bütün bunların hakikaten o zaman,yani bir fil gibi etrafı yıkıp geçen o yöntemlerinin çok etkili bir payının olduğunu düşünüyorum.

Hatta,bana sorarsanız,baş sorumluydular da derim.Bu açıdan.Ama tabii bunun içerisinde Türkler demeyelim,o zaman Osmanlı'nın ve İttihat-Terakki yönetiminin çok net olarak içindeki bu lider kadrolarının o  gün artık kafalarında oluşturdukları ve hakikaten buna ilişkin destek de buldukları politikayı hayata geçirmelerinde özellikle Almanların ve Avusturya-Macaristan İmparatorluğu'nun çok büyük rolünün olduğunu biliyorum.Bugün açıp belgeleri incelersek,ben çok belgelere giden bir insan değilim,ama eğer gitmek isteyenler varsa belgelere baktığınızda her şeyi görebiliyorsunuz çok net olarak.

Örneğin Abdülhamid,reform sözü veriyor Ermenilerle ilgili.Bunları yapmak için birtakım çabalar içerisine bazen giriyor ya da girmiyor.Ama girmemesinde bir bakıyorsunuz,Almanların ya da Avusturya'nın etkisi çok büyük.Bu reformları uygulamana gerek yok diyorlar mesela.Oysa belki o reformlar uygulansa bu kapışma o noktalara varmayacaktı.Ya da İngilizler ya da Fransızlar böyle,bu topraklara üstten bakan bir bakışla,dayatmacı bir bakışla,bir tür hamilik rolüne soyunarak,burada yaşayan birtakım Hristiyan kesimlerin hayatıyla oynayamayacaklardı.Aslında ne o politikanın hakkını yerine getiriyorlar ne de o politikadan da dönüyorlar.Dolayısıyla bence bu kırılma noktasının en büyük faili onlardır.Ben bunu Avrupalılara,gittiğim zaman,kendi yüzlerine de ifade ediyorum ve onlara çekinmeden siz geçmişte kadim iki halkın,birarada yaşayan iki halkın ilişkilerini tükettiniz diyorum.

Tanımlanan bu.Ve şimdi bunun bedelini ödemek zorundasınız diyorum ve ödeyeceğiniz bedel de bu ilişkilerin yeniden üretilmesine katkıda bulunmaktır.Ve bunun için bedel ödeme anlayışını,önce sorumluluğunuzu idrak edin,bakın tarihinize.Sorumluluğunuzu idrak edin.Ve bunun bedelini de,bu iki halkı nasıl tekrar birarada yaşatırız konusunda maddi insan kaynaklarınızı,teknolojinizi,her şeyinizi,bütün performansınızı bu bedele hitaben ödemek zorundasınız diyorum.

-Dün Mehmet Kamış'ın Zaman gazetesinde yazdığı bir makale [Mehmet Kamış,Suçlu Talat Paşa,Zaman,4 Mayıs 2005. http://www.zaman.com.tr/mehmet-kamis/suclu-talat-pasa_169939.html] vardı.Bugün de İbrahim Karagül Yeni Şafak gazetesinde bir yazı [İbrahim Karagül,Ermeni Tehciri,Selanik 'Dönmeleri',Bakü Petrolü ve Rothschild Ailesi,Yeni Şafak,6 Mayıs 2005. http://www.yenisafak.com.tr/arsiv/2005/mayis/06/ikaragul.html] yayınladı...Şöyle bir tez var.İttihat ve Terakki yönetimi büyük oranda bugün Sabetaycılar olarak ifade edilen bir grubun kontrolündeydiler.Bir diğer analiz de Alman ordusunun o dönemde arkasında Yahudi sermayesi olduğu...Ne diyorsunuz?

Çok başka bir tez değil bu.Çok başka bir tez değil...Bunun üzerine ben de daha önce birkaç kere yazdım.Buna Bağdat Demiryolu Hattı'nı da ekleyebilirsiniz sonuçta.Size Ermeni kaynaklarından ya da Ermenilerin tarihi içselleştirmesinden hareketle bir şey söyleyeyim.Yalnız bu tarihe ilişkin konuşmamızı bir tür anti-Semitizm olarak da değerlendirmeye çıkanlar olabilir,ama peşinen onlara da şunu söyleyeyim ki bu haksızlık olur.Ama tarihe baktığınız zaman,bugün Ermenilerin içselleştirdiği tarihe baktığınız zaman da hakikaten bir Alman militer gücünün arkasında da Almanya'daki Yahudi sermayesinin varolduğu dile getirilir.Bu araştırma konusudur.Bu konuda varsa belgeler,bilgiler ortaya çıkacaktır.Sonuçta Alman arşivleri bunun en önemli tanıkları olacaktır ve Almanlar da zaten artık başladılar,kendi tarihlerini bu açıdan sorgulamaya.İleride çok daha net şeyler ortaya çıkacak.Ben Sabetaycılık gibi şeylerin de içine çok girmek istemiyorum.Çünkü evet!Bahsettiğiniz İttihat ve Terakki liderlerinden birkaçının,Doktor Nâzım gibi falan,bunların Sabetay Sevi,yani işte Yahudilikten dönme Müslüman Yahudiler olduğunu söyleyen görüşler de var.

Ben bunu Yahudilerin Ermenilere düşman olduğu şeklinde bir algılamayla burada anlatmıyorum.Evet bu tür şeyler de var.Farketmez.İttihat ve Terakki içinde belki bir Ermeni de olabilirdi.Yani insan kendi icazetini kaybediyorsa,bundan sonra onun kim olduğu çok önemli değil zaten.Ama tarihe ilişkin bir şeyi daha size aktarabilirim,o da şu...Biliyorsunuz,bir Saray olgusu vardı ve Saray'a ekonomik olarak hâkim olma meselesi de esasında o dönem Osmanlı içerisinde yaşayan Ermenilerle Yahudiler arasında önemli bir yarışmaydı.Öyle ki kimi zaman Yahudiler,Saray'ın ekonomisine,ekonomik döner sermayesine bir tür sahip olabiliyordu.Bazen Ermenilere kızardı Padişah Abdülhamid,yayınlardı fetva.İşte,"Bundan sonra Osmanlı devlet ihalelerine Ermeniler giremiye!" gibi bir şeyler...Böyle Ermenilerle Yahudiler arasında Saray'ın döner sermayesine hâkim olma,ticarete hâkim olma gibi dipten giden bir yarışın olduğu da bir vaka...

Ekonomistler bunu ortaya çıkarırlar.Ama bu vakanın,bu olan biteni ne kadar etkilediği ya da etkilemediği doğrusu benim işim değil.Ama Ermeniler şöyle bir şey söylerler,onu açık yüreklilikle söyleyeyim."Aslında bizim başımıza gelenlerde Yahudilerin de parmağı vardı," diye bir cümleyi kullanırlar...Bunu da burada ifade ediyorum.

-Bundan sonra sizce ne yapmak lazım?Yani geçmişte ne yaşandıysa yaşandı,hepimiz üzülüyoruz buna,ama en azından bundan sonra bu bölgede bizden sonra gelecek olan kuşakların daha böyle barış içerisinde,kardeşçe,dostça yaşayabilmeleri için neler yapmak lazım?

Evet işte,onu söylüyorum...Biz ilişkilerimizi tükettik.Önce o ilişkilerimizi yeniden üretmemiz lazım.Bir kere ilk buradan başlamak lazım.İki halkın tekrar kendi ilişkisini üretmesi lazım.Siz biraz önce İbrahim'in yazısından bahsettiniz.Bugün bir de sevgili Fehmi'nin yazısı [Fehmi Koru,İki Damla Gözyaşı,Yeni Şafak,6 Mayıs 2005. http://www.yenisafak.com.tr/arsiv/2005/mayis/06/fkoru.html] vardı,aynı konudaydı,yanılmıyorsam bugündü.Evet,aldım,okudum onu da.Fehmi,ipucunu da vermişti zaten,anlamaya çalışmak karşı tarafı,empati kurabilmek bence çok önemli.

Ben kendi adıma Türk toplumunun durduğu noktayı anlamaya çalışıyorum.Yani niye bu kadar mesela Soykırım kelimesine karşı öfkeli,niye bunu kabul etmek istemiyor,bir türlü aklım almıyor.Bunları anlamaya çalışıyorum,yani.

Bazen kendimi onların yerine de koyuyorum ve bunda aslında çok insani bir duruş da seziyorum.Çünkü karşımdaki insan aslında iyi bir insan.Soykırıma karşı olan bir insan ve soykırıma hakikaten çok karşı olduğu için de kendi atalarının da hakikaten soykırımcı olamayacağını düşünüyor,çünkü kendisi değil ve istemiyor atalarının böyle bir şeye karışmasını...Bu çok anlaşılır bir duruş ve hatta saygı duyulması gereken bir duruş.

Ama mesela öbür taraftan Türkler de Ermenilerin bu ısrarını,yani "bu oldu,bunu kabul edin" ısrarını anlamaya çalışmaları gerekir,diye düşünüyorum.Çünkü orada da biz Ermenilerin şöyle bir duruşu sözkonusu:Biz atalarımıza bir haksızlık yapıldığını,bu haksızlığın ortada kaldığını düşünüyoruz ve bu haksızlığın ortada kalmaması gerektiğine inanıyoruz.Biz bunu o insanlara vicdan borcu olarak görüyoruz.İşte karşımdaki insanın da benim bu duruşumu hakikaten insani bir duruş olarak algılaması lazım,empati kurması lazım.Ve evet,yani onlar da iyi.Ben de onun yerinde olsaydım ben de aynı şeyi yapardım,demesi lazım.

Eğer bu empatiyi yapabilirsek,bazen ben buna onurlu duruş diyorum,yani bu iki onurlu duruşu,onurlu bir bileşkeye doğru kaydırmamız,akıtmamız mümkün olabilir.Bunu yapmak lazım.Bence Türkiye'nin şu anda en eksik yanı bu.Onun için ben şunu söylüyorum ki,bu işi çözecek olan tarih olmayacak.İddialar,ispatlar,belgeler,bulgular falan bunlar çözmeyecek.Yani hayatı bu kadar iddialar ve ispatlar içerisine alır sıkıştırırsanız,orada önemli bir kavramı unutursunuz.İnsanı unutursunuz demektir baktığınız zaman.Burada bir vicdan,bir ahlak sorunu var.Bu çok net ortada...

Ahlak ise gerçekten belge istemez.Ahlak başka bir şey.Şu anki bizim insani duruş halimizle ilgili bir şey yani.Bizler Allah'tan korkan insanlarız,bizler insanı seven insanlarız.Dolayısıyla bunlar hep bizim ahlakımız.Bu ahlak çerçevesinde baktığımız zaman karşındakinin durumunu,duruşunu anlamaya çalışmamız lazım.Anladığımızda iş zaten yarı yarıya bitmiş demektir.Ben Türkiye'nin bu noktalara geleceğini düşünüyorum.Yeter ki şu anda değişik bir bilgi kirletmesiyle bunun önünü engellemeye çalışanlar olmasa.O açıdan ümitliyim.Türkiye kendi içerisinde inanılmaz bir demokratikleşme süreci yaşıyor,sorgulama süreci yaşıyor.Özellikle halk,toplum,hakikaten her şeyi anlamaya çalışıyor.Bu anlama içerisine ben bir gün Ermenileri anlamanın da gireceğini düşünüyorum.O açıdan Türkiye eğer önü kesilmezse bu açılardan doğru bir yoldadır diye düşünüyorum.

-ASALA ile ilgili değerlendirmeniz nedir?"ASALA diye bir örgüt yoktu,Dışişleri'nde bir ekibin tasfiyesi için kullanıldı" şeklinde bir analiz var.

Hayır,bana yani hakikaten hiç içine bugüne kadar girmediğim bir analiz olarak geldi.Yani benim algıladığım ve bildiğim ASALA bilgimde,aslında yaşanmışlıklardan bildiklerim,okuduklarım,konuştuklarım içinde değil bu.Çünkü ben ASALA içinde yer almış ve daha sonra normal hayata geçmiş insanlarla daha sonra da konuştum.

-İsim verebilir misiniz?

Tabii,mesela Ara Toranyan var ki hani öldürüldü dendi mesela,bizim ülkücüler onu öldürmüşlerdi Paris'te.Hayır,ölmemişti adam.Ben gittim,konuştum adamla.Şu anda Fransa'da bir derginin [Nouvelles d'Arménie] editörlüğünü yapıyor.Ermenistan'da da var böyle insanlar,yani ayakları sakatlanmış bir arkadaştı.Onunla da görüştüm.Bunların hepsini gördüm,tanıdım gazeteci olarak tabii.ASALA sempatizanı olduğum için değil.Görüştüm.Olayı anlamak için.Bence olay,tamamıyla 1968 ruhuyla ilgili bir şey.Dünyanın her yerinde ulusal milliyetçilik dediğimiz kavramlar var,kendi gençlik örgütleri üzerinden.Ve radikal bir şekilde örgütlendiler,gerillalaştılar.Bunun için Ortadoğu çok bulunmaz bir antrenman vadisiydi,değil mi?Bekaa Vadisi.

Oralarda otuz-kırk kişi kadar ASALA...Ermeniler başladılar terör hareketine,ama çok güçsüz bir ekipti bu,onu da açıkça söyleyeyim size.Çok öyle arkasında büyük örgütlerin,büyük güçlerin olduğu bir örgüt değildi.Çünkü hakikaten birkaç eylemden sonra da,yani birkaç eylem derken küçümsemek için söylemiyorum,öldürülen diplomatların sayısını,birkaç yıl içinde diyelim isterseniz.Hakikaten o noktaya kadar geldi ki zaten genel toplum sistematiği içerisinde uluslararası camia içerisinde de meşruiyetlerini yitirdiler.Son Fransa'daki Orly Havaalanı Baskını onların aslında sonu oldu.Sonra kendi içlerinde kapıştılar bir miktar.Ve bitti ASALA...Bitti.O kadar güçlü bir şey değildi.

-ASALA'yı kim bitirmiş olabilir?

Yani şimdi yani...

-Hagop Hagopian mesela...

Ne ilgisi var yani.Hagop Hagopian'ın kendi içlerinde bir çatışmadan öldüğü çok net ortada.Yani Türkiye kendi illegal örgütlenmesiyle hiç ASALA militanı temizledi mi,bilemiyorum.Olabilir yani.Bu tür şeyler,tevessüller olduğu daha sonra değişik devlet adamları tarafından ifade edildi.Özel bir örgütle.Özel örgütler ve işte ülkücülerden yararlanma gibi.Ama ASALA'ya sorduğunuz zaman,yani bir-iki bomba patlamasında bir can kaybından söz edilmiyor.Ama ASALA'nın Türk devleti içindeki bir temizlik için kullanıldığı teorisine de gerçekten biraz,yani dilin kemiği yok derim,yani başka bir şey demiyorum.

-Çok teşekkür ediyorum...

Rica ederim...

*Hrant Dink,İttihatçıların Ardında Alman Genelkurmayı'nın,Onların Ardında da Yahudi Sermayesinin Olduğu Söylenir!,Röportaj:Aydoğan Vatandaş,6 Mayıs 2005;Aydoğan Vatandaş,ASALA Operasyonları:Aslında Nasıl Oldu?,1. bs.;(ed.) Rana Gürtuna,İstanbul:Alfa Yayınları,2005,s.[105]-115.

1915'te kolektif Kürt suçu yok ama sorumluluk orada duruyor/Dr.Hilmar Kaiser*

Ermeni Soykırımı üzerine çalışan başlıca akademisyenlerden Hilmar Kaiser'in İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları'nca İngilizce olarak basılan kitabı "The Extermination of Armenians in the Diarbekir Region" (Diyabakır Bölgesinde Ermenilerin Yok edilmesi) bugüne dek kullanılmamış Osmanlı belgelerine dayalı olan ilk vaka çalışması.Kaiser'le Soykırım sırasındaki güç ilişkilerini konuştuk.

Ermeni Soykırımı üzerine çalışan başlıca akademisyenlerden Hilmar Kaiser’in İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları’nca İngilizce olarak basılan kitabı "The Extermination of Armenians in the Diarbekir Region"(Diyabakır Bölgesinde Ermenilerin Yok edilmesi) bugüne dek kullanılmamış Osmanlı belgelerine dayalı olan ilk vaka çalışması olma özelliğine sahip.Kaiser,"tüm zamanların en büyük suçlularından biri" olarak nitelendirdiği Diyarbakır Valisi Dr. Reşid ve yörenin ileri gelen ailelerinin,Soykırım ve öncesindeki katliamlardaki payını,İttihat ve Terakki politikalarıyla ilişkili olarak,somut belgelere dayanan ayrıntılı bir araştırmayla yeni baştan değerlendirirken;soykırım tartışmasındaki yaygın görüşlere alternatif karmaşık bir güç ilişkileri modeli öneriyor.

-Ermeni Soykırımı araştırmalarında yeni bir paradigma olarak "vaka çalışması" modelini öneriyorsunuz.Bu modelin önemi nedir?

Seksenler ve doksanlarda İttihat ve Terakki'nin ve dolayısıyla Osmanlı hükümetinin bir konferans sırasında Osmanlı Ermenilerini yok etme kararı aldıklarını iddia eden bir paradigma yaygındı.Dadrian tartışmalı bir belgeye dayanarak kapsamlı bir tasarının varolduğunu savundu.Bense 1998'den beri bu görüşün kaynaksız olduğunu,hatta elimizdeki kanıtlarla çeliştiğini savunuyorum.Ben tehcirleri ve katliamları bir süreç,hatta Mart 1915'ten Eylül 1916'ya uzanan bir zaman diliminde gerçekleşen birkaç farklı süreç olarak görüyorum.Kadınlar,çocuklar,asimilasyon,Ermeni mülkleri gibi konularda farklı devlet politikalarının ne zaman başlatıldığını biliyoruz.Yani bana kalırsa planlı bir tasarı yoktu ve İttihat ve Terakki sonuçlarını tamamen öngöremeden,anlamadan bir politikaya başladı.

Bir diğer mesele İttihat ve Terakki ve Teşkilat-ı Mahsusa'nın doğası.Kimi yayınlarda bu iki oluşum Nasyonal Sosyalist Parti ile SS ve Hareket Birlikleri gibi algılanıyor.Ancak daha yakından bakılırsa İttihat ve Terakki çok fraksiyonlu bir örgüttü.Bir ucu da katliamlara,hatta zorla din değiştirmelere karşıydı.Teşkilat-ı Mahsusa'nın sözde merkezi rolüne gelince;bazı ana katliam bölgelerinde ve tehcir yollarında böyle bir şey olmadığını bilmek önemli.Teşkilat-ı Mahsusa'nın rolünü daha fazla araştırmak gerekiyor ama ona anahtar rol atfetmenin savunulur bir pozisyon olmadığı ortada.

Vaka çalışması yöntemi,Ermenilerin yok edilmesine dair genel hipotezleri test etmek açısından mühim.Farklı zaman dilimlerinde ve farklı yerlerden kanıt parçalarını birleştirip yöntemsel sorunları bir dizi genel ifadeyle birleştirmek kolaydır,vakalara yönelik yaklaşımsa genel bir yapı içindeki kimi öğeleri doğru tarihsel bağlamlarına yerleştirmeyi sağlar. 

-Ermeni Soykırımı'nda "Kürt sorumluluğu" tartışılan bir konu.İsmail Beşikçi'nin zaman zaman dillendirdiği bir tezi örnek olarak alırsak,"Bir sömürge olan Kürdistan'ın halkının 1915 ve öncesinde yaşanan katliamlardan sorumlu tutulamayacağını" savunanlar var.Kitap bu tartışmaya kapsamlı bir yanıt niteliğinde."Kürt sorumluluğu" hakkında ne düşünüyorsunuz?

Siyasi irade ve aşiret gruplarının,Ermeni siyasi rekabetini bertaraf etmek ve Ermeni mülklerine el koymaktan büyük çıkarları vardı.1915 ve öncesinde Kürt elitleri ile İttihat ve Terakki arasında bir flört vardı.Aslında kendi hesaplarına çalışırken İttihat ve Terakki'nin onlardan beklediği görevi de yerine getirmiş oldular.Bir açıdan da bunun çok ötesine gittiler.İttihat ve Terakki Ermeni mülklerini devlet için emval-i metruke olarak ayırıp hükümet politikalarını finanse etmek isterken gerçekte çok az Ermeni mülküne otoritelerce el konulabildi.Bu da Kürt nüfusun,özellikle de Kürt önderlerin bu mallara el koyduğu anlamına geliyor.

Kürt sorumluluğundan söz etmek ise birleşik bir Kürt siyasetini ya da siyasi organı ima eder.Böyle bir şey yoktu.Raman ve Haverkan gibi tekil aşiretlerin ve konfederasyonların rollerini daha iyi anlamalıyız.Başka bir deyişle milliyetçi algının ötesine geçip tepkilerdeki çeşitliliğe odaklanmalıyız.Türkmenler,Şiiler,Ezidiler,Şafiler,Hanefiler de işin içindeydi.Buna bir de Arap aşiretlerini ve elitlerini eklemek lazım.

Kürt nüfusun sorumluluktan kaçabileceğini düşünmüyorum.Bunun ne anlama geldiğini zaman gösterecek.Ancak ne kolektif bir Kürt suçu vardı,ne de Beşikçi'nin tarif ettiği gibi kolektif olarak Kürtlerin masumiyeti...Çoğu Kürt'ün içinde bulunduğu sefaleti,binlerce Kürt mültecinin muharebe bölgelerinden dönüşünü ve soğuk kışları da gözönünde tutmalıyız.  

-Kitabın merkezinde dönemin Diyarbakır Valisi Dr. Reşid ve onun sorumlu olduğu katliamlar var.Reşid Bey ne kadar ayrıksı bir karakterdi?

Reşid Bey İttihat ve Terakki içindeki en radikal uca dahildi.Trabzon'da Cemal Azmi Bey,Der Zor'da Zeki Bey,Bitlis ve Halep'te Mustafa Abdülhalik Bey (Renda) ve Van'da Cevdet Bey ile birlikte baş faillerden biriydi.Çocuklar dahil olmak üzere bütünlüklü fiziksel imhayı savunuyordu.Bu açıdan Holokost kıyaslamalarını sevmesem ve akademik çalışmalarımda onlardan kaçınsam da Heinrich Himmler ve onun Posen'da yaptığı konuşmayı düşünmekten kendimi alamıyorum.

Reşid Bey en az 200 bin Ermeni'nin ölümünden sorumluydu.Bu sayı bile gelmiş geçmiş en büyük suçlulardan biri olduğunu gösterir.Ancak Dahiliye Nezareti'nin bu bildik mezbaha alanına Ermenileri göndermeye devam ederek Reşid Bey'in katliamlarını yeni kurbanlarla beslemesi sayesinde başarılı oldu.Bu kitap bir vaka çalışması ancak bu vaka anahtar bir alanı ve başat katliam bölgelerinden birini içeriyor.

Yani Reşid Bey'in raporlarından birinin savaş sonrası İstanbul yargılamalarına dahil etmesini geçerli bir nedeni vardı.Ben bu kitapta sözkonusu raporu ilk kez tespit ettim.Yani,bu vaka çalışması bu belgelerin varolmadığına dair tezi açıkça yanlışlıyor.

Dahiliye Nezareti Reşid Bey'e resmen sahip çıktı ve onun katliam mangalarını finanse etti.Reşid Bey'in adamlarını yasadışı cinayet ve katliamlar için kullanacağını açıkça söylemesine rağmen yaptı bunu.Keşfettiğim ve kitapta yer verdiğim bir belge ve toplu katliam yapılmasını emreden Osmanlı Arşivleri'nde bulunan ilk resmi belgedir.

Öte yandan,Reşid Bey imhaya karşı olan Osmanlı muhalefetinin de odağındaydı.Mardin mutarassıfları Hilmi Bey ve Şefik Bey Reşid'e karşı çıktılar.Hüseyin Nesimi Bey ve Sabid Bey de öyle;ikisi de Reşid tarafından öldürüldü.Musul valisi Haydar direndi ve Almanları Reşid'e karşı uyardı.En önemlisi Zor mutasarrıfı Suad Bey Reşid ve yandaşlarının işledikleri suçlardan ötürü infazını istedi.Bunun belgesi de 1919'da İstanbul'daki yargılamalarda kullanıldı.Bu belge ilk kez bu kitapta bütünlüklü olarak tartışılıyor.

-İttihat ve Terakki ile Osmanlı iradesinin zaman zaman örtüştüğünü,zaman zaman da böyle bir özdeşlikten bahsetmenin zorlaştığını görüyoruz.Reşid Bey'i de dahil edersek bu karmaşıklığı nasıl tarif edersiniz?

Reşid Bey Diyarbakır'da idareyi tamamen modernize etti ve sadece ona karşı sorumlu olan ikinci bir idare yarattı.Yani yönetim aşırı derecede İttihat ve Terakki ile özdeş durumdaydı.Karşı çıkan hemen uzaklaştırılıyor ya da öldürülüyordu.Ama Reşid'in İttihat ve Terakki'nin en aşırı ucu olduğunu unutmayalım.Örneğin Suriye'de başka İttihat ve Terakki fraksiyonları katliamı reddettiler.

-Kitap farklı zaman dilimlerinde İttihat ve Terakki'nin Kürtler ve Ermenilere yaklaşımında değişikliklerden bahsediyor.Nasıl oldu da İttihat ve Terakki tepeden baktığı Kürtleri Ermeni malları ve canını onlara ikram edecek kadar benimseyebildi?Bir kırılma mı oldu?

İttihat ve Terakki'nin Ermeni politikası genel değerlendirmeleri sonu değişti;Diyarbakır'la doğrudan ilgili değildi.Eski müttefikler olan Ermeni Devrimci Federasyonu-Taşnaksütyun (EDF) ve İttihat ve Terakki arasındaki ayrılığın temel nedenlerinden biri toprak sorunuydu.Yani çalınan Ermeni topraklarının sahiplerine iadesi sorunu.Bu da çıkar sahipleri tarafından karşı çıkılan bir şeydi elbette.Örneğin Ziyaeddin'in ailesi gibi önde gelen Diyarbakır aileleri 1890'ın baş faillerindendi.

Ermeniler talepleri için uluslararası destek arayışına girince İttihat ve Terakki onları çoktan terketmiş,Ermenilere karşı Kürt elitlerini desteklemeye karar vermişti.Başka bir deyişle,İttihat ve Terakki eski düşmanı olan gerici elitleri desteklemeyi tercih etti ve otokratik Sultan'a karşı mücadele günlerinden devrimci yoldaşlarına ihanet etti.Bu baskıcı bir rejim için ilerici politikalardan vazgeçmek anlamına geliyordu.Bu karar Türkiye'yi sonraki onyıllarda yaralamaya devam edecekti.

Kürt ve Ermeni elitleri arasındaki sınıf temelli yerel işbirliği,Kürt elitleri müttefiklerine ihtiyaç duymadıklarını,hatta onlardan kurtulup mallarına konabileceklerini farkettiği anda sona erdi.Bu aşiretler bana İtalyan mafya ailelerini hatırlatıyor.Bir gün birlikte çalışıyor,ertesi gün birbirlerini öldürüyorlar.Ancak tüm aşiretler kendilerini cemaatlerinin,dinlerinin ve genel ahlakın koruyucusu olarak sunmaya da özen gösterdi. 

-Ermenilerin oldukça erken bir zamanda "kökü dışarıda hainler" olarak algılanmaya başladığını anlatıyor,ancak somut veriler ele alınırsa bu anlamda Kürtlerden pek farkları olmadığını söylüyorsunuz.Kürtlere karşı aynı retorik neden aynı tarihlerde gelişmedi?  

İttihat ve Terakki naif değildi;Bedirhanların ve diğer aşiretlerin yanlarında hangi güç olursa olsun kendi çıkarları için savaştığını biliyordu.Rusya da hem Ermeni hem Kürt kartını oynuyordu.Ancak Ermenilerin aksine Kürtlere karşı genel bir retorik yoktu.İttihat ve Terakki'nin çok seçeneği yoktu;Ermenilere saldırırken bir de Kürtlere saldırmayı göze alamazdı.Neredeyse hiç Türk'ün yaşamadığı bir bölgede İttihat ve Terakki bile olsan nüfus desteğine ihtiyaç duyarsın.

Kimi Ermenilerde bağımsızlığı isteyen romantik bir söylem gelişmiş olsa da,Ermeni liderleri,özellikle de kilise hiyerarşisi Osmanlı devlet sistemine tamamen entegre durumdaydı.Taşnaklar 1915'te de,son dakikaya dek savaşta Osmanlı'nın arkasındaydı.Liderleri tutuklanıp belediye otobüsü ile taşındı.Hiçbir devrimci örgütün tüm lider kadrosunu bir gecede tutuklayıp otobüsle götüremezsiniz.

Taşnaklar ve başka lider kadrolar Rusya'nın dostları olmadığını biliyordu.

-İttihat ve Terakki'nin Ermeni olmayan Hristiyanlara yönelik tavrı nasıl değişikliklerden geçti?

Korkarım Diyabakır'da baskın olan İttihat ve Terakki gücü,yani Pirinççizade ailesi ve Ziyaeddin Bey hiç değişmediler.1895'te katiller olarak yola çıktılar ve vahşetlerini 1908'de sürdürüp,1915'te de hayal etmesi güç bir düzeyde ve zalimlikte büyük ölçekli katliamlara öncülük ettiler.Elbette 1890 katliamları ve 1915 imhasının ilk hedefi Ermenilerdi,ancak 1908 öyle değil.Kitapta Kürtler ve Ezidilere nasıl saldırdıklarını ve 1915'te de gördüğümüz türden katliam ve tecavüzler yaptıklarını anlatıyorum.1915'te Reşid Bey diğer Hristiyanların da Ermeniden başka bir şey olmadığını iddia etti.Irkçı bir dünya görüşüne sahipti.

Merkezi otoriteler Reşid Bey'e engel olarak Tur Abdin'deki Süryanilerin hayatta kalmasını sağladı.Ancak bu adım çok geç atıldı ve o noktada bir sürü Süryani çoktan ölmüştü.Hem özsavunmaları hem de Haverkan Konfederasyonu'nun bir kısmının desteği sayesinde hayatta kaldılar.Yani Ezidi ve Kürt desteği Süryanilerin hayatta kalmasını sağlarken,Süryaniler de pek çok Ermeni'yi korudu.Hatta Ermenileri teslim etmektense ölmeyi tercih ettiler.

-Reşid'in Balkanlar'dan göçmenleri Ermeni illerine yerleştirme planları başarısızlığa uğramış.Bu başarısızlığın nedeni nedir ve bu durum bugün bildiğimiz anlamda Kürt sorununu nasıl etkiledi?

Çalışmada Reşid'in mültecileri yerleştirme planının boş bir hayal olduğunu gösterdim.Bölgeyi hiç tanımıyordu ve Boşnaklarla Arnavutlara yönelik bir sürü ırkçı önyargısı vardı.Onları "kirli" buluyordu,sadece Türkleri iskân etmek istedi.Ancak bu projeye yetecek kaynak ya da planlama yoktu.Bugünün Kürt sorunu Ermenilerin imhasının sonucudur.Reşid Bey Türklere yer açmaya çalışırken bölgede göçebe olan ya da mülteci olarak gelen daha çok Kürt yerleşimciye alan açtı.Bu Turancı ideoloğun bölgeyi güçlü bir Kürt merkezine çevirmiş olması bir ironidir.Başka açılardan olduğu gibi Reşid'in politikaları büyük bir başarısızlığa dönüştü.Sadece öldürmeyi,yağmayı,talanı becerebiliyordu.Diyarbakır'a atanmadan önce Irak'ta çoktan başarısız olmuştu;bu adam sadece yok etmeyi bilirdi,kimseye bir hayrı dokunmadı.

-Kitap İttihat ve Terakki ile Osmanlı otoritesinin kısmen yanlış yönlendirildiğini,kısmen iktidarsız olduğunu,kısmen de sorumluluk sahibi olduğunu anlatıyor.Peki Avrupa devletleri açısından durum neydi?

Almanların Diyarbakır'da,özellikle de güneydeki Zor sınırı ve Musul bölgesinde ne olduğuna dair genel bir fikirleri vardı,çünkü büyük bir askeri teçhizat o bölgeden geçiyordu.Geri kalan bilgiler büyük ölçüde kısmiydi ve örneğin 1915 Temmuz'undan sonra çok az yabancı Diyarbakır'a gidip hayatta kalmayı başardı.Reşid tarafından öldürülen İngiliz vatandaşı Albert Atkinson'ın kaybolması ve kuşkulu koşullarda ölen Amerikalı misyoner George Knapp vakası önemlidir.Kitabın temelini Alman,Amerikan,İngiliz,Fransız,Ermeni kaynaklarınca desteklenen Osmanlı belgeleri oluşturuyor.Bunun Ermenilerin imhasına yönelik,bugüne dek kullanılmamış Osmanlı kanıtlarına dayalı olan ilk vaka çalışması olduğunu düşünüyorum.

"Başbakan son sözünü söylemedi"

-Başbakan Erdoğan'ın "taziye mesajı"nı nasıl değerlendiriyorsunuz?Taziyenin ardından,2015'e doğru Türkiye ve Kürt siyasetini nasıl değerlendiriyorsunuz?

Kürt tarafının konumu tek bir insana bağlı değil.2012'de Diyarbakır'daki Kürt entelektüelleri üzerimde derin bir etki bıraktılar ve onların kendi tarihlerinin karanlık taraflarına yönelik doğru yaklaşımı bulacaklarına inanıyorum.Kürt halkının uzun yıllar baskı altında yaşadıktan sonra çaresiz insanlara,kadın ve çocuklara yönelik şiddeti haklı görmeye yanaşmayacağına eminim,Kürtler bu suça ortak olsun olmasın durum değişmeyecektir.

Başbakan'ın taziye açıklaması çok önemli.Aşırı Türk sağının savunduğu ve Türk tarihçiliğini,medyayı ve hükümet algısını domine eden eski paradigmadan kopuşa işaret ediyor.Başbakan'ın açıklamasında Osmanlı Ermenileri artık hak ettiklerini bulan teröristler,yabancılar olarak itibarsızlaştırılmıyorlar.Tam tersine,Osmanlı Ermeni nüfusu hak ettiği gibi hükümet politikalarının mağduru olan "bona fida" (iyi niyetli) Osmanlı vatandaşları olarak görülüyorlar.Ayrıca bu politikalar insani olmayan politikalar olarak tarif ediliyor.Yani Türkiye hükümeti Türkiye'deki o çok küçük ama sesi fazla çıkan azınlığın faşist söylemini reddetti.

Elbette herkes bu duruma sevinmedi.Türk aşırı sağı blöfünün açığa çıktığını ve artık somut delile benzer en ufak bir koza sahip olmadan tartışmayı kontrol edemeyeceğini farketti.Aynı şekilde,Ermenilerin yok edilmesini başka politik amaçlar için işe yarar bir araç olarak görenler de kayıp hissi yaşıyorlar.İnkârcı bir Türkiye'yle başetmek çok kolaydır,kendi tarihiyle güven içinde yüzleşen bir Türkiye'yi kontrol etmekse zordur.Fakat bu açıklama ne kadar önemli olsa da,hükümetin can alıcı meseleleri tam olarak ele almadığı ve daha fazlasının beklendiği yönünde yaygın bir uzlaşı var.Ancak Başbakan bu konuda son kez konuştuğunu söylemedi.Ben bu konuya geri döneceğine eminim.O noktada da,elbette Osmanlı Arşivleri'nden çıkacak yeni dosyalar üzerinde yapılan araştırmaların yeni sonuçlarını gözönüne alacaktır.

Gördüğüm kadarıyla Türkiye bu konuda her geçen gün daha çok inisiyatif alıyor.Akademik olarak en zorlayıcı tartışmalar Türkiye'de yapılıyor.Artık sansür yok.Kitabımda tek bir kelimeye dokunulmadı.Bir konferansta konuşurken söylediklerimi daha dolaylı ifade etmek aklıma bile gelmiyor.Gerçekten de katliamların en korkunç ayrıntıları artık Türkiye'de tartışılıyor ve gittikçe artan bir kamuoyu ilgisiyle karşılanıyor.Aynı zamanda,"Türk","Kürt","Ermeni","Alman" gibi etnik etiketler önemsizleşti.Yeni çıkacak yayınlardan umutluyum.

Öte yandan "Soykırım'ı tanıma" sorusu biraz eskidi.Dahiliye Nezareti'nin resmi verileri en az 1.3-1.4 milyon Ermeni'nin Osmanlı politikalarına bağlı olarak öldüklerini ya da öldürüldüklerini onayladığından "soykırım mı,değil mi?" sorusu bir tür akademik mesele oldu.Ermenilerin yaklaşık yüzde sekseni yok edildi,kalanın çoğunluğu öyle ya da böyle din değiştirdi.Bazı bölgelerde öldürme oranı yüzde doksanı aştı,kadın ve çocuklar bunun dışında değildi.Bütün bu bilgiler ışığında insanlar ne olduğuna dair çoktan bir fikir geliştirdiler.Türkiye'de bu suçları savunan ya da böyle insanlık dışı ideolojilerle ilişkilenmek isteyecek çok az kişi kaldı.Onlar da Türkiye'yi,hükümetini ya da nüfusunu temsil etmiyorlar.Kısacası,hükümetin akıllı ve yaratıcı inisiyatiflerle,kalan birkaç meseleyi de halledeceğine inanıyorum...

*Dr.Hilmar Kaiser,1915'te kolektif Kürt suçu yok ama sorumluluk orada duruyor,Röportaj:Evrim Kaya,Agos,28 Temmuz 2014.

http://www.agos.com.tr/haber.php?seo=1915te-kolektif-kurt-sucu-yok-ama-sorumluluk-orada-duruyor&haberid=7782

"İnsanlık suçu deyin ama Soykırım değil"/Doç.Dr.Ahmet Kuyaş*

Prof. Ahmet Kuyaş,1915 olaylarıyla ilgili olarak,"Tarihçi olarak soykırıma inanmıyorum ama 'insanlık suçu' denilecek ölçüde bir kabahat işlendiğini söylüyorum" diye konuştu.

-1915 olaylarına resmi tarihin dışında bakış açıları getiren "İmparatorluğun Son Döneminde Osmanlı Ermenileri" Konferansı amacına ulaştı mı?

Konferansın resmi görüşün dışında Türkiye'de belki bir tabuyu yıkmak açısından olumlu bir yanı oldu ama yeni bakış açıları ortaya koyduğu söylenemez. 

-Avrupa,Ermeni meselesini niye bu kadar dert ediniyor,Sosyalist Grubun Türkiye aleyhine çıkardığı karar,Avrupa Birliği karşıtlığını körüklemekten başka işe yaramadı.Konferans "Soykırım'ın tanınması"nı isteyenlerin değirmenine su taşımadı mı?

Hayır.Avrupa'da,Türkiye'nin Avrupa Birliği üyesi olabilmesi için "Ermeni Soykırımı'nı tanıması gerekir" yaklaşımı vardı zaten. 

-Almanya "Nazi Soykırımı" nedeniyle Yahudilerden özür dilemişti...

Aynısının Türkiye için olmasını isteyenler olsa da olmasa da farketmez diyenler var ama bu yaklaşımlar neler olup olmadığına ilişkin yaklaşımımda bir değişiklik yapmaz.

Avrupa Birliği yolunda engel

-1915-1916 olayları Osmanlı'nın son döneminde yaşanmış.Türkiye Cumhuriyeti bu kötü mirası üstlenmek zorunda mı?

Ulusal mesele diye 1915 olaylarına farklı yaklaşmak düşüncesini aklı almayan bir insanım.Benim için tarihte olan var,olmayan var.Avrupa Birliği yolunda Türkiye'nin yoluna taş koymaya çalışan politikalar kadar "kol kırılır yen içinde kalır" düşüncesiyle Ermeni olaylarını tartıştırmamak da yanlış.1915'te yaşananları diplomatların,politikacıların,tarihçileri,sosyologları,edebiyatçıları by-pass etmeden çok daha soğukkanlı bir şekilde savunmaları gerekiyor. 

-Osmanlı'nın son döneminde Ermenilerin İmparatorlukla bağlarını gevşeten olaylar da yaşanmış.İsyanlar,başkaldırılar,Doğu cephesinde Rusya ittfakı.Konferansta bunlar da tartışıldı mı?

Tabii.Ondokuzuncu yüzyılda Osmanlı İmparatorluğu yeni bir yapılanmaya giderken etnik meseleler nasıl ortaya çıktı,ne çözümler önerildi,Ermeni toplumunun savaştan önceki yaşayışa nerede uyum gösterip,ayrıldığı konusunda konuşmalar oldu.Ama çoğunluk 1915 üzerineydi.

-Anadolu'daki Ermeniler niye sürgün edilmiş? 

Savaştan önce Ermeni Taşnaksutyun Partisi'nin Erzurum'da bir kongresi var.İttihat ve Terakki gözlemci yolluyor."Almanlarla gizli bir anlaşma yaptık,savaşa gireceğiz Ermeniler olarak siz ne yapacaksınız" diye soruyor Osmanlı ileri gelenleri.Taşnaksutyun'un cevabı "tarafsızlık politikası yürüteceğiz" olmuş.1914 sonbaharı.Osmanlı ordusu teyakkuzda,seferberlik kararı alınmış.Vatandaşınız olan Ermeniler,devletine "Biz savaşmak istemiyoruz,tarafsız kalmak istiyoruz" diyorlar.Rusya'ya kaçan Ermenilerden Osmanlı'ya karşı dört alay kurulmuş.Bazı korkuların olması doğal.Ancak Ermeni vatandaşların siyasi kişiliği ağır basan insanlar tarafından belirli yönlere sevkedilmeleri dışında Osmanlı'ya karşı bir hareketi yok.Bir Ermeni köylüsünün ortalama bir Türk köylüsünden farkı yok.Ermeniler diye bir etnik grubun toplu olarak suçlanması yanlış bir şey.

Enver Paşa'nın emri

-Osmanlı bu ayrımı yapamamış...Doğu cephesini korumaya çalışırken Anadolu'daki Ermenileri topluca Güney cephesine,Suriye'ye sürmüş.Yolda hastalıktan kırılanlar da olmuş,saldırıya uğrayanlar da.Prof. Halil Berktay,Talat Paşa'nın telgraflarından yola çıkarak "katliam emri" verildiğini öne sürüyor...

Osmanlı Devleti bütün Ermenileri güvenilmez,gizli suçlu olarak görerek hepsini birden sürmek,ortadan kaldırmak istiyor.Ermenileri nasıl ki tümüyle suçlamak yanlışsa hükümetin tüm bakanlarını tehcir ve katliamdan sorumlu tutmak da yanlış."İkinci Dünya Savaşı'nda Yahudileri Almanlar öldürmedi,Naziler öldürdü" diyorsanız bazı İttihatçıların yaptıklarından ötürü "Ermenileri Türkler öldürdü" demeyeceksiniz."İttihatçılar öldürdü" de denemez.Osmanlı yönetiminin bir kısmının olanlardan haberi yok,hatta İttihatçılar arasında sürgüne karşı çıkanlar var. 

-Enver,Talat ve Cemal paşaların ortak sorumluluğu yok mu?İttihat ve Terakki'nin lider kadrosu onlar.Günümüzde AKP iktidarından söz ederken,Erdoğan ve Gül yönetiminden söz ediyoruz.Üçüncü bir isim olarak Bülent Arınç'ı da sayabiliriz.Siyasi sorumluluk tarihte öyle anılacak...

Doğru ama yıllar sonra bir Cemil Çiçek'in yaklaşımına bak bir de Abdullah Gül'ün,Tayyip Erdoğan'ın denilmeyecek mi? 

"'Müslüman olduk' diyenlere dokunulmadı"

-1915'te Ermenileri Anadolu'dan sürmek fikri kime ait?

Düşünce Enver Paşa'dan çıkıyor.Enver Paşa savaşın başında Doğu cephesinde.Ermenilerin savaş başlayınca arkadan vurma olasılığını görüp yer değiştirmenin gerekli olabileceğine dair sözleri var.Enver Paşa,Çanakkale'ye cepheyi ziyarete gittiğinde fikrini Hüseyin Cahit Yalçın'a çıtlatıyor. 

-Doğu'daki Ermeniler,savaş alanının dışına "korunma" duygusuyla çıkarılmış olamazlar mı?Soykırım niyeti olsa,1915-1916 koşullarında cephede ateş altında bırakılmazlar mıydı?Karşılıklı köy baskınları,katliamlar yaşanıyor.Türkler de katlediliyor.Osmanlı belki de bunu önlemek için Ermenileri sürdü!..

Hiçbir yere gitmeyenler var.Konya'da tehcir yok.Doğu Anadolu'da bazı Ermeniler "Müslüman olduk,dokunmayın" diyorlar."Sizi bir yere götürmüyoruz" deniyor.Soykırım olmadığını söyleyenlerden biriyim. 

-"Soykırım"a inanmıyor musunuz?

İnanmıyorum.Hitler döneminde bir Yahudi gaz odalarına gönderilmekten "Hristiyan oldum bana dokunmayın" demekle kurtulabiliyor muydu?Bir Ermeni "Müslüman oldum" deyip kurtulabiliyor.Ermenilerin hepsinin Suriye'ye gönderilmesi diye bir şey sözkonusu değil.Ama çok sayıda Ermeni öldürülüyor.Katliam var. 

"PKK de aynısını yaptı"

-1915 olaylarının adını ne koyarsınız?

Katliam diyorum.İsterseniz "insanlık suçu" deyin ama "Soykırım" değildir.İzmir'de,Suriye'de,Lübnan'da yaşayan Ermeniler var,onlara da kimse bir şey yapmıyor.Ama tehcir Doğu cephesiyle de sınırlı değil.Kocaeli Üniversitesi tarafından yayımlanmış bir belge gördüm,İçişleri Bakanlığı İzmit Mutasarrıflığına yazıyor,"Tekirdağ'dan gönderilen Ermeniler ilinize varmışlardır,onları geri gönderin" emri çıkarılmış.Eskişehir'i düşünün,cephe yok.Bütün Ermeniler kaldırılıp götürülüyor ve yaşayan kalmıyor.Onları koruyan valiler var.Tehcir emrini uygulamadı diye öldürülen yöneticiler var,Lice kaymakamı mesela.
Ermeni komitacıların köylerini bastığı olaylar da yaşanmış.PKK de yakın tarihte Güneydoğu'da bunu yaptı.Silahlı bir grup köy basıp kendi vatandaşlarını öldürünce arkadan misilleme geleceği belli.Devlet baskısı artacak,ortalık daha da karışacak diye Ermeni çetelerinin bastığı köyler de olmuş.

"Devlet onları ağır koşullarda yürüyüşe çıkardı"

-1915 olaylarından zarar gören,sürülen Ermeni nüfusu ne kadardır?Kaç kişi ölmüş olabilir,Orhan Pamuk,"bir milyon Ermeni öldürüldü" deyince kıyamet koptu...

Türk kaynakları 1 milyon 300 bin olarak veriyor savaş öncesi Anadolu'daki Ermeni nüfusunu,Ermeni kaynakları ise 1 milyon 900 bin kadar.Doğu'ya gittikçe fark açılıyor.1914 Osmanlı nüfus sayımının güvenilir olduğu söyleniyor ama kayıtlar konusunda ciddi sorunlarımız var.Sağ kalanlar nereye gitti,kaybolanlar var,Müslüman olanlar var.

-Yolda ölenler...

Hastalıktan kırılmayı "öldürme" olarak kabul ediyor genelde tarihçiler.Ben de o kadar haksız olduklarını düşünmüyorum.Çünkü son derece ağır koşullarda çoluk-çocuğun,kadınların,yetmiş yaşındaki ninenin dedenin Tokat'tan kalkıp da Halep'e giderken zaten o yolun yarısını yapamayacağını biliyorsunuz devlet olarak.O insanları "Yürüyüşe çıkarmak ölüme göndermektir" deniyor ki doğru.

"Talat Paşa suçlu ve bu gerçek değişmez"

-İstanbul'daki "Ermeni Konferansı"ndan bilimsel anlamda yeni bir tez,özgün bir tarih araştırması ortaya çıktı mı? 

"Türkiye'de görüşler sadece Türk Tarih Kurumu ya da ASAM'ın araştırmalarından oluşmuyor" ve "Dünyaya 'Hey!Biz de varız'" mesajı verildi,"Türkiye denilince aklınıza hep devletin ağzından konuşan Ankara'daki insanlar gelmesin" denildi.

-Yusuf Halaçoğlu,Hikmet Özdemir gibi isimler de çağrılsa,iyi olmaz mıydı?"Tek yanlılık" eleştirisi ortadan kalkardı...

Çağrılmayanlar kendi organizasyonlarını yaparlar.Katılanların hepsi aynı görüşte değil.Taner Akçam,"Soykırım'dır" diyor ben de "Soykırım değildir" diyorum.Galile,"Ne yapayım,dünya dönüyor" demiş ya,"Ne yapayım,Talat Paşa suçlu!" Avrupa Birliği'ne girelim ya da girmeyelim bu gerçek değişmez. 

Dünya Ermenileri ile barış

-Avrupa Parlamentosu'nda "Soykırım tanınmadıkça Avrupa Birliği üyeliğinin gerçekleşmeyeceği" kararı çıktı...

Saçma.Fransız Sosyalist Grubu Soykırım olduğuna nasıl karar vermiş.Türkiye soykırımla suçlanamaz ve bir şey talep edilemez.Ermeni meselesi iliğine kadar siyasallaşmış.

-Soykırım tanınırsa tazminat ve toprak istemleri gündeme gelmez mi?

Olacak şey değil.Günün birinde Başbakan gider Yerevan'daki Ermeni Anıtı'na çelenk bırakır mı bilmiyorum ama bu şekilde Ermenistan ve dünya Ermenileri ile barış sağlanır.Bir kısım yine de "Soykırım" diyecektir.Avrupalı ya da Avrupasız Türkiye'nin tarihiyle yüzleşmesi gerekiyor...

Kimdir?

1952'de İstanbul'da doğan Ahmet Kuyaş,Fransa'da tarih lisansı ve Kanada'da tarih doktorası yaptı.1997'den beri Galatasaray Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Bölümü'nde öğretim üyesi olarak görev yapıyor.Kuyaş,Galatasaray Üniversitesi Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Araştırma Merkezi'nin de başında bulunuyor.

*Doç.Dr.Ahmet Kuyaş,"İnsanlık suçu deyin ama Soykırım değil",Röportaj:Derya Sazak,Milliyet,3 Ekim 2005.

http://www.milliyet.com.tr/2005/10/03/siyaset/asiy.html