İsrail Şiddetinin Kökenleri/Tony Cliff*

Geçmişe Filistin'deki kendi deneyimlerime baktığımda bugünkü dehşetin küçük başlangıçlardan itibaren nasıl geliştiğini görebiliyorum.Siyonizm;"Yahudi Ayrılıkçılığı" ve "Yahudi Anavatanı" inancı devlet şiddeti içinde gelişti.Ailem 1902'de Filistin için Rusya'yı terkeden birkaç bin kişilik gruba katılan öncü Siyonistlerdi.

Bir Siyonist olarak yetiştim,ama Siyonizm o zamanlar bugün gördüğümüz çirkin yüzüne sahip değildi.Ne var ki Araplar ve Siyonistler arasında köktenci bir ayrım her zaman olagelmiştir.Aynı ayrım Siyonistleri ve diğer insanları geldikleri ülke üzerinden ayırır.Ondokuzuncu yüzyıl Rusya'sına bakarsanız bu açıktır.1891'de Çar II. Aleksandr suikaste uğradı.Ertesi yıl Rus aşırı sağı Yahudilere karşı bir pogrom örgütledi."Bir Yahudi öldür,Rusya'yı kurtar" dediler.Sosyalistler buna Çarizm ve Sağ ile savaşta birlik önererek tepki verdiler.

Ama ikinci bir tepki daha vardı -Siyonizm.Siyonistler şunu öne sürdü:"Yahudiler kimseye değil,yalnızca kendilerine güvenebilirler." Bunun ardından ilk gruplar Filistin için Rusya'yı terkettiler.Bundan sonraki her pogrom aynı iki tepkiyi yarattı.Bir kısım genel devrimci harekete katılırken diğerleri ayrılmayı seçti.

Siyonistler Filistin'e geldiklerinde ayrılıklarını vurgulamaya devam ettiler.(...)

1944'de Tel-Aviv pazarının yanında yaşıyorduk.Bir sabah eşim genç bir adamın gidip ürünlerini satan bütün kadınlarla konuştuğunu gördü.Bazılarını rahat bıraktı ancak bir kısmının sebzelerinin üzerine mum döktü ve yumurtalarını ezdi.Güney Afrika'dan yeni gelmiş olan eşim buna inanamadı ve "Neler oluyor?" diye sordu.Olan gayet basitti.Adam malların Arap ya da İbrani ürünü olup olmadığını kontrol etmiş ve Arap olanları yok etmişti.Şimdi;bu davranış hâlâ küçük ölçekteydi ve bazı Siyonistler hâlâ solcu gibi konuşuyorlardı.Örneğin Siyonist yayıncılar Lenin ve Trotsky'nin eserlerini basıyorlardı.Yerleşimcileri yasal yollarla çıkartarak ele geçirdi ve Siyonistler binlerce işsiz Arap'a karşı sistemli bir ayrımcılık uyguladı.Araplar nüfusun yüzde 80'ini oluşturmasına rağmen biri bile benim okuluma gelmedi.Ebeveynlerim aşırı Siyonistlerdi.Babam bana şunu söylemişti:"Bir Arap'a bakmanın tek yolu ona bir silahın arkasından bakmaktır." Asla bir Arap ile aynı evi paylaşmadım.Siyonistler kendi sendikalarını oluşturdular.İki farklı politik fondan beslenen Histadrut.Birinin adı "İbrani Emeğinin Savunması" iken diğerinin adı "İbrani Ürünlerinin Savunması" idi.Bu fonlar Yahudi teşebbüslerinde Arapların çalışmasını ve Arapların ürettiği malların Yahudi pazarına girmesini engellemek için kullanıldı.Onlar (Araplar) Siyonist ticarete zarar verecek hiçbir şey yapmamışlardı.

Ama Araplara karşı olan kin merkezi düzeyde güçlü kalmaya devam etti.Hiçbir Arap asla kibbutz hareketine ya da sözde "Sosyalist" kolektif çiftliklere girmedi.Yahudilerin sahip olduğu toprağın çoğunluğu yönetmeliği Arap malikleri yasaklayan Yahudi Ulusal Fonu'na aitti.Bu ise bütün Filistin'den Arapların sürülmesi anlamına geliyordu.1946'da Filistin'den ayrıldığımda 300 bin nüfuslu Tel-Aviv'de bir tek Arap bile oturmuyordu.Nottingham'a,nüfusu Tel-Aviv ile aynı düzeyde olan bir şehre gittiğinizi ve hiç İngiliz bulamadığınızı düşünün.

Açıkça belli ki Siyonistler ile Araplar arasında bir nefret var.Siyonistler çoğunluğa güvenmeyen azınlık yardıma ihtiyaç duydular ve bunun için daima Filistin'i daha önce kontrol etmiş emperyalist güçlere baktılar.Bu ilk başlarda belirgin değildi.Siyonist liderler Alman idarecilere sürekli Filistin'de gelişecek bir Siyonizm'in onların çıkarlarına uygun olacağını söylüyorlardı.

Devrimci Sosyalistler için anahtar işçi sınıfını Nazilere karşı örgütlemek olmalıdır.Siyonistlerin itirazı şudur:"Yahudiler Hitler'in kurbanlarıdır" ve dolayısıyla bütün Almanlar Yahudilerin düşmanıdır.1933'de Alman işçiler Hitler'e karşı bir kitle mücadelesi olmadan yenildiklerinde Siyonizm son derece güçlendi.Bir hareket bir kez kesin bir momentuma ulaştıktan sonra eğer daha büyük bir ölçekte yeni bir hareket ortaya çıkmazsa durdurulamaz.Eğer Yahudiler Almanlara güvenemiyorsa,onlar için güçlü Siyonist bir devletin tek cevap haline gelmesini doğal karşılamak gerekir.1917'de İngiltere Filistin'i işgal ettiğinde,Siyonist liderler muhafazakâr Dışişleri bakanı Balfour'a yazarak İngiltere'nin çıkarlarının Filistin'de güçlü bir Siyonist varlığı gerektirdiğini öne sürdüler.Ayrıca İkinci Dünya Savaşı'nda,Amerika'nın ana emperyalist güç olduğu açık hale gelince başta Ortadoğu'dakiler olmak üzere Siyonist liderler odaklarını Washington olarak değiştirdiler.Siyonistler eğer satılık değillerse daima kiralıklardı.Siyonizm'in mantığı yani Yahudi olmayan tüm nüfustan ayrı olma hali ister Rusya'da,Polonya'da ister Filistin'de olsun emperyalizme bağımlılığa neden oldu.Nazizm ve onun yükselişi önemlidir.Alman işadamları Hitler'i Yahudilerden korktukları için değil Alman işçi sınıfından korktukları için desteklediler.Hem Yahudiler hem de Alman işçiler Hitler'in kurbanlarıydı.

Filistin'e dönersek Siyonist zorbalık gelişiyordu.1948'de ilan edilen İsrail Devleti yüzlerce Filistinliyi evlerinden süren bir terör dönemi sonucunda varolabildi.Devlet Deir Yasin köyünde yapılan 240 sivilin öldürüldüğü "sınırlı" bir katliam ile doğdu.Erkek,kadın ve çocuklar boğazlandı,bazıları henüz canlı iken köyün kuyusuna atıldı.Orası iyi bildiğim bir yerdi evimden sadece birkaç mil uzaktaydı.O zamandan beri bedel ödeyen sadece Araplar değil.İsrail'in daimi müttefik arayışı onu hızlı bir şekilde dünyanın en gerici rejimlerinin askeri ekipman sağlayıcısı haline getirdi.

Moshe Dayan,İsrail Savunma Bakanı 1966'da iki ayını Güney Vietnam'da ABD'nin kukla hükümetine rehberlik ederek geçirdi.İsrail,Şili'ye,Ian Smith Rodezya'sına ve ABD Başkanı Carter'ın insan hakları ihlalleri nedeniyle silah ambargosu uyguladığı tüm ülkelere silah sağladı.İsrail polisi İran Şahı'na önerilerde bulunurken,İsrailli bilimadamları Güney Afrika için nükleer silah geliştirdiler.Bazı insanlar baskının daima ilerlemeye yol açacağını öne sürüyor.Yahudiler korkunç bir baskıyla karşılaştılar ama bu onların ilerici ya da devrimci olmalarını garantilemedi.Aslında güçsüzlükle birleşen baskı gericiliğe yol açar.Siyonizm'in çekirdeği tüm ilerici güçlerden Rusya'daki devrimci güçlerden Ortadoğu'daki anti-emperyalist güçlere ayrılma anlamına geldiğinden hikâyenin gerisi doğal olarak gelişti.Bugün İsrail,Lübnan'da açıkça faşist bir organizasyon olan Falanjistlerle işbirliği yapıyor.

Şaşırmıyorum 1930'larda Begin'in (şimdi İsrail Başbakanı) örgütü Irgun'un Hitler selamı verip kahverengi gömlekler giymesini hatırlıyorum.1935'de İsrail'in asla sivilleri öldüreceğine inanmazdım.Araplara ayrımcılık uyguluyordu ama hepsi buydu.Ama bugünün acımasız dünyasında her ayrım genişliyor ve "Yahudi Ayrılıkçılığı" ayrımı bugün Lübnan'da gördüğümüz dehşeti ortaya çıkartıyor.Bu canavarlıklar Siyonizm'in doğasıdır.Dahası korkarım gelecekte Siyonistlerin çok daha kötüsünü yaptıklarını göreceğiz... 

*Tony Cliff,İsrail Şiddetinin Kökenleri,Tony Cliff Arşivi.

https://tonycliffarsivi.wordpress.com/tag/siyonizm/

Doğu Trakya Rumlarına Yönelik Sürgün ve Soykırım (1908-1922)/Konstantinos A. Vakalopoulos*

1-Osmanlı İmparatorluğu'nda ezilen Rumların dramı,1908'deki Jön Türk Devrimi ile 1922 sonlarında Lozan Konferansı'ndaki mübadele kararı yılları arasında yaşandı.Gerçi değişik biçimlerde de olsa daha önceleri de imha ve kökükünü kazıma planları oldu.İlk önce Doğu Trakya'dan başlayan sürgünler,Osmanlı hakimiyeti altındaki Rumların sonunun başlangıcı oldu.Doğu Trakya Rumlarına ilk öne ve 1912 ve 1913'teki Bulgar-Türk savaşının sonuçları yansıdı.Bu durum 1914 yılı yazında Küçük Asya'da(1) devam etti ve Pontoslara yönelik,1916'dan beri devam eden soykırımla birlikte tamamlandı.Küçük Asya'daki koşulları 1908 ile 1918 arası dönemde Doğu Trakya,Küçük Asya ve Pontos'da yaşayan Rum halkın durumu dikkate alınmadan anlamak mümkün değildir.Genel olarak Trakya Rumlarının tarihine vahşi sürgünler ve yıkıcı gelişmelerin eşlik ettiği tespiti yapılabilir.

Stratejik öneme sahip olan Doğu Trakya,350 bin kişilik Rum nüfusuyla Bulgarlar ve Türklerin toprak taleplerinin çatıştığı hassas bir bölge olagelmiştir.Dikkate alınması gereken bir başka faktör de bölge Rumlarının çıkarlarını savunmakta güçlük çeken Yunanistan'ın objektif olarak güçsüz bir devlet olmasıdır.

Buna bir de Rumların 1914'ün karmaşık ortamında Türklerle "gönüllü" mübadele (tabii ki,köklerinden koparılma) görüşmelerine zorlanması eklendi.Bunun sonucunda Doğu Trakya Rumlarının sürgünü ve soykırımı vardı.Küçük Asya Rumlarına ve daha sonra da Pontos'takilere dönük tehcir ve soykırımın köklerinin Doğu Trakya bölgesine uzanması belirleyicidir.

Doğu Trakya'da 1912'den sonra gözlemlenen hakimiyetin hızlı değişimi,yanı sıra Bulgarlar ve Türkler arasında onyıllar boyu süren rekabet ve Rumların o dönem hak iddia edilen bölgede Türklerin veya Bulgarların hakimiyetlerini sağlamalarının önünde rahatsızlık faktörü olarak görülmesi,çok sayıda Rum unsurun kökünü kazımaya dönük nihai kararın alınmasında esas nedenleri oluşturmaktadır.Bunun içindir ki,1913 yılının ikinci yarısından sonra Doğu Trakyalıların fiziksel imhası hayata geçirildi.

Küçük Asya Rumları,Doğu Trakyalıların memleketlerinden atılma ve köklerinden koparılışlarını Yunan gazetelerinden öğrendiler.Kısa bir süre sonra kendilerini de aynı akıbetin beklediğinden habersizdiler.Trakyalılara dönük 1912'den itibaren gerçekleşen zorla göç ettirmeler,sonraları Bulgarların akıl almaz zulümlerine yol açtı.Bu,1913 yılının ortalarında Jön Türklerin istilası ile birlikte müthiş boyutlara ulaştı.Yunan hükümeti bunun karşılığında Türkleri Makedonya ve Ehiros'tan zorla göç ettirmekten imtina etse de Müslümanların sözkonusu bölgeden göç etmeleri Jön Türkler tarafından teşvik edildi.Böylece Doğu Trakya ve Küçük Asya Rumlarının göç etirilmesini hakl çıkaracak sebepleri olmuş olacaktı...

2-Her şey kitlenin ruh halini çok iyi bilen Jön Türkler tarafından itina ile planlandı ve hazırlandı.

Birinci Dünya Savaşı Jön Türklerin Doğu Trakyalılara yönelik gerçek niyetini açığa çıkardı.Doğu Trakya Rumlarını Türkleştirme çabası boşa çıkınca veya hayata geçirilmesinin zor olduğu kanıtlanınca Jön Türkler,Rumları memleketlerinden atmak için yoğun ama başarıyla sonuçlanan bir çaba içerisine girdiler.Baskı ve zora dayalı yöntemlerin yanı sıra ağır vergilendirme,soygun,mallarına el koyma ve ticaret yasaklarıyla korku ve panik yaratılması amaçlanıyordu.Acımasızca sürdürülen zorla göç ve sürgünler,çekilen acılar,istenilen sonucu yaratırken,Doğu Trakya ve Küçük Asya Rumlarının yurtlarından kovulmasnın gerçek fikir babası ve uygulaycısının Alman Ordusu Genelkurmayı olduğunu da görmek gerekiyor.

Çünkü Türklerin müttefiki olan Almanya;Rumları,hem askeri operasyonların hem de Türkiye'nin etnik olarak homojenleştirilmesinin önünde engel olarak görüyordu.

Almanlar Jön Türklere verdikleri direktiflerle zemini öyle bir hazırlamışlardı ki,yerli halk yurtlarını terketmekten öte başka bir şey düşünemez olmuştu.Plan,ilk etapta Jön Türk planlarının orluklarla karlılaştığı büyük kentlerin dışında kalan bölgelerin boşaltılmasını öngörüyordu.Bu yüzden Karadeniz'in sahil ölgelerinde (Midia,Agathoupolis) ve Propondis [Propontis],(2) Çanakkale ve diğer küçük merkezlerde halk bir araya getirildi ki,gemiyle Yunanistan limanlarına sevkiyatı kolaylıkla gerçekleşebilsin.

Jön Türkler tarafından köylerinden ve kasabalarından sürülen Rumların içinde bulunduğu koşullar vahşi ve insanlık dışıydı.Korku ve paniğin yanı sıra aralıksız bir terör ve katliam eşliğinde,Tekirdağ kıyılarında ve Karadeniz'de bulunan kent merkezlerinden sürüldüler.Kurbanların eziyet çekmedikleri tek bir gün bile yoktu.Bu yaşananları Yunanca yayınlanan kitabımda(3) metropolitlere,konsoloslara ve olaylara tanıklık eden sıradan insanlara dayanarak ayrıntılı olarak analiz ettim.Köklerinden koparılan dönemin tanıkları yaşadıklarını,onları göçe zorlayan acıları ve koşulları,geçtikleri her köy ve kasabada anlattılar.Sürgünler,önceden bildirilmeden ve kayıtsız-şartsız uygulandı.Doğu Trakyalıların malları,mülkleri,hızlı bir hukuksal süreçle Epiros,Bosna ve özellikle de Makedonya'dan gelen muhacirlerin üzerine geçirildi.Sürgünlerin yanlarına hiçbir şey almalarına izin verilmedi ve birçok yaşlı insan bitkinlikten,açlıktan ve de sahil kesimlerinde yapılan zorlu yürüyüşler sırasında vuku bulan katliamlar nedeniyle öldü.

Tehcir,içinde yaşayan ölüler bulunan kafilelerle gerçekleşiyordu.Kamuoyuna hiçbir zaman yansımayan korkunç sahneler yaşanıyordu.Buna karşın döneme dair Yunan tarihyazımı,yeterli resmi ve gayriresmi veriler olmasına rağmen,Doğu Trakyalıların sürgününe pek değinmemiştir.

Yunan devlet yetkililerinin bu dramatik olaylara yönelik diplomatik tepkisi dikkate şayan olmasına rağmen Avrupalı büyük güçlerin zaafları sonucu etkisiz kalıyordu.Yunanistan'ın Avrupalı diplomatlara sürekli rapor sunmanın ötesinde başka bir "baskı aracı" yoktu.Yunan Parlamentosu'nun 14 Mayıs 1914'te Türkiye'yi kınamasına ve hatta savaşla tehdit etmesine rağmen Yunan kraliyet sarayının müdahale etmesi dış politikanın başlıca sorunu olan Ege adaları meselesinin yını sıra,Yunan elitleri arasındaki görüş farklılıkları nedeniyle de engelleniyordu.

Yunan Parlamentosu,Türkiye'de 1908'den beri gerçekleşen sürgünlerle ancak 1921'deki üç oturumunda ilgilendi.Resmi Yunan politikası Avrupa ülkelerindeki temsilciler ve özellikle de İstanbul'daki Yunan Büyükelçisi Dimitrios Panal üzerinden yürütülüyordu.Kendisi defalarca protestoda bulunmasına rağmen 1914 Mart'ından beri,Babıali ve Avrupa'daki meslektaşları karşısında zor durumdaydı.Osmanlı hükümeti onun sürekli protestolarını,Avusturya-Macaristan'ın İstanbul Büyükelçisi Pallavicini tarafından yapılan açıklamalara dayanarak örtbas ediyordu.Pallavicini,Rumlar ve Türkler arasında derin bir uçurumun olduğunu tespit etmişti ve iki halkın gelecekte de biraraya gelebilmesini imkânsız olarak görüyordu.Buna karşın gerçek ve doğru bir izlenim olarak,Bulgarlar ve Türkler arasında bir anlaşma olabileceğini düşünüyor ancak gerek Rusların etkisiyle gerekse Bulgarların Türkler tarafından Doğu Trakya'dan sürülmeleri nedeniyle buna da şüpheyle yaklaşıyordu.

3-Jön Türkler,Doğu Trakya ve Küçük Asya Rumlarının ne pahasına olursa olsun köklerini kazımak ve Yunanistan'la Makedonya ve Epiros'taki Müslümanlar karşılığında Rum halkın mübadele edilmesi üzerine müzakere etmek istiyorlardı.

Türk politikası,Yunanistan'ın kuzey kesimlerindeki Müslümanların göç ettirilmeleri ile Rumların Türkiye'den sürgün edilmeleri sanki aynı karaktere sahipmiş gibi göstermeye çalışıyordu.Bunun içindir ki,Jön Türkler Müslümanların göçünü "sınırdışı etmek" olarak tanımlayarak yurtdışını yanıltmayı umuyor,böylelikle hem Rumları her türden zora dayalı yöntemle sürgün ederek,hem de Müslümanların Rum çoğunluğu yaşadığı bölgelere göç ve yerleşimini teşvik ederek Türkleştirme programını hayata geçirmeye çalışıyorlardı.

Yunan hükümeti Mayıs 1914'te Yunan ve Türk yöneticiler tarafından azınlıklara eşit davranılması amacını güdecek Yunan ve Türk Komisyonu oluşturulmasını önerdi.Çünkü Doğu Trakya ve Küçük Asya'ya Müslümanların yerleştirilmesine,oradaki Rumların ise sürülmesine karşı duyulan korku boşuna değildi.Buna rağmen Türkler,Yunanistan'ı Osmanlı vilayeti olan Aydın'daki(4) (Yunanca:Aidiniou) Rumlara karşılık Makedonya ve Epiros'taki Müslümanların değiş-tokuş edilmesini kabul etmeye zorladılar.Bu işleme Doğu Trakya Rumları da dahildi.Tekirdağ'daki Yunan Konsolosu,22 Mart 1914'te Türklerin,Doğu Trakya'ya bir milyondan fazla Makedonya Müslümanını yerleştirme planlarını bildirdi.Bu dönemde 100 bin Müslüman,çoktan Tekirdağ bölgesindeki Rum ve Bulgar köylerine yerleştirilmişti bile.(5)

Makedonya Türklerinin 1914'teki göç veya yerleşimleri sırasında Türk tarafı sürekli olarak Yunanların Türklere karşı keyfi davrandıkları suçlamasını dile getiriyordu.Buna karşın Yunan tarafı da keyfi uygulamaların çok az olduğunu,Müslümanların evlerinin,okullarının,servetlerinin zorla ellerinden alındığı suçunun Doğu Trakya'dan ve Küçük Asya'dan gelme Rum mültecilere mal edilmeye çalışıldığını belirtiyordu.Bu tür şiddet eylemleri,Makedonya ve Batı Trakya'nın Seres [Serez],Pravistas [Pravista],Dramas [Drama],Ladaga,Avrethisar,Karatsa-Ampot,Kilkis [Osmanlı döneminde Kılkış],Selanik ve Kavali gibi kentlerinde gerçekleşti.

Müslüman nüfusun Makedonya'dan büyük göçünü,esas olarak Jön Türklerin propaganda hedefiyle bağlamak gerekiyor.Müslümanlar kendilerini yeni yerleşim yerlerinde verimli alanların beklediği ve Doğu Trakya Rumlarından kalan evlere yerleşecekleri vaadiyle kandırıldılar.Jön Türkler böylelikle,özellikle Doğu Trakya'nın yanı sıra Küçük Asya'nın sahil kesimlerinin de Türkleştirilmesini hızlandırmak istiyorlardı.

Bu nedenle de Osmanlı hakimiyetinden ayrılmış ve Türkler açısından kaybedilmiş olarak görülen bölgelerde yaşayan Müslüman nüfusun hiçbir sınırlama olmaksızın,kitlesel göçünü kolaylaştırdılar.Bu nüfus politikası nedeniyle,özellikle de Birinci Dünya Savaşı sırasında,Doğu Trakya'nın etnik yapısında köklü bir değişim yaşandı.Türklerin yenilisinden sonra İç Anadolu veya Küçük Asya'ya sürülen 100 bin Doğu Trakyalı Rum'un sadece yaklaşık yarısı,54 bini geri dönebildi.Geri kalanı angarya veya hastalıklar sonucu çile çekerek acılar içinde öldüler.Birinci Dünya Savaşı sırasında Doğu Trakya'daki sürgünler,göçler ve şiddet eylemleri nedeniyle kaç kişinin yaşamını yitirdiği henüz tam olarak açığa çıkarılabilmiş değil.

Dünya Savaşı sonrasında mültecilerin tekrar uyum sağlamaları ve bakımını üstlenen Ekümeniklik Patrikliği Merkezi Komisyonu'nun verilerine göre 232 bin Doğu Trakyalı Rum memleketlerinden göç etmeye zorlandı.Bunlar arasında Beyoğlu (Pera),Makrohori (Makrohorion:Bakırköy) ve Metron/Tsatalzas'dan [Metron:Çatalca] 38.896 kişi de vardı.Zorla göç ettirilenlerin 193.403'ü Edirne (Adrianopel) eyaletindendi.1918 ve 1920 arası Edirne'den sürülen Rumların yarıdan fazlası,yani 106.493'ü geri döndü.Yine İstanbul eyaletinin idari bölgelerinden zorla sürülenlerin 30 bini de aynı şekilde geri döndüler.Zorla sürülenlerden 86.910'u ise Yunanistan'da kaldı.Ancak Dünya Savaşı öncesi ve sırasında 223 bin ile 233 bin arası Doğu Trakyalı mülteci Yunanistan'dan kaçış yolları aradı...

***

1-Birçok Yunan yazar gibi yazar da Küçük Asya deneyiminden İyonya Yarımadası'nı anlıyor ve böylelikle de burayı Karadeniz sahilinin güneyindeki Pontos bölgesine sınır yapıyor.
2-İstanbul ve Rodosto arasında kıyı alanı [Yunanca:Rhaedesto/Redesto;Türkçe:Tekirdağ].
3-Sözkonusu olan kuzeydeki Rum topraklarına dair üç ciltlik bir araştırma (Makedonya,Epiros,Trakya)...Trakya ile ilgili cilt şu isimle yayımlandı:Konstantinos A. Vakalopoulos,Istoria tou voreiou ellinismou:Thraki [Kuzey Rum topraklarının tarihi:Trakya],2. bs.,Selanik,1991.
4-Eyalet,başkenti İzmir de dahil olmak üzere tüm tarihi İyonya'yı kapsıyordu.
5-Ancak Dünya Savaşı,zora dayalı nüfüs mübadalesine ilişkin bu projeyi yarıda bıraktı.Proje,Aralık 1922'deki Lozan Barış Antlaşması'yla birlikte tekrar yürürlüğe kondu.Türkler Rum nüfusun en geç 13 Aralık 1922'ye kadar Anadolu'yu terketmesine dönük nihai emirler verirken,Milletler Cemiyeti tarafından görevlendirilen Dr. Fridtjof Nansen ve İngiliz Dışişleri Bakanı Lord Curzon da hâlâ Anadolu'dan Rumların tahliye edilmesini öneriyorlardı.Türk Delegasyonu’nun Lozan’daki Başkanı İsmet İnönü bunun üzerine Türklerin eski talebi olan nüfus mübadelesini tekrar ortaya attı.Lozan’da 23 Ocak 1923’te imzalanan Yunan-Türk Anlaşması’nın sonucunda sözkonusu nüfus dağılımına ilişkin çok orantısız bir durum ortaya çıkmıştı.Yunan vatandaşı 350 bin Müslüman ile Osmanlı vatandaşı 1.6 milyon Rum Ortodoks değiş-tokuş edilecekti.Yunanistan ekonomik ve sosyal nedenlerle Küçük Asya’dan yeni göçler yapılmasına karşı düşüncelerini dile getirdi.

*Konstantinos A. Vakalopoulos,Doğu Trakya Rumlarına Yönelik Sürgün ve Soykırım (1908-1922);(çev.) Panos&Chirista Eliades;Devrimci Karadeniz,26 Haziran 2014;Takibat,Tehcir ve İmha/Osmanlı İmparatorlu'nda 1912-1922 yılları arasında Hristiyanlara yönelik yaptırımlar;(der.) Tessa Hofmann,İstanbul:Belge Yayınları,s.179-186.

http://devrimcikaradeniz.com/2014/06/26/dogu-trakya-rumlarina-yonelik-surgun-ve-soykirimi-1908-1922/

"Bugün bu kadar şiddet ve acı varsa,neden 1915'in kapanmayan yarasıdır..."/Namık Kemal Dinç*

Dün İsmail Beşikçi Vakfı'nda gerçekleşen,Avukat Erdal Doğan,sivil toplumcu Osman Kavala'nın konuşmacı olarak katıldığı "1915 Diyarbakır:Kürtler Sözlü Tarih Projesi" panelinde proje koordinatörü Namık Kemal Dinç de Diyarbakır'daki sözlü tarih çalışması hakkında bilgi verdi.

İsmail Beşikçi Vakfı tarafından yürütülen "1915 Diyarbakır:Kürtler Sözlü Tarih" çalışması kapsamında,dün Beyoğlu'ndaki vakıf binasında "1915 Diyarbakır:Kürtler Sözlü Tarih Projesi Saha Deneyimi" paneli yapıldı.Avukat Erdal Doğan'ın "Hukuk ve Ermeni Soykırımı",Osman Kavala'nın ise "Sivil Toplum ve Ermeni Soykırımı" konusunda konuştuğu panelin son oturumu ise Diyarbakır'da gerçekleştirilen sözlü tarih çalışmasının proje koordinatörü Namık Kemal Dinç'e aitti.

Katılımın yoğun olduğu panel,yaklaşık üç saat sürdü.

"İnsanların alınıp başka bir yere götürülmesi de soykırım tanımı için yeterli"

1948 tarihli Soykırım Suçunun Önlenmesi ve Cezalandırılması Sözleşmesi'nin ruhu ve ahlakı bakımından Türkiye toplumuna yansıması hakkında konuşan Doğan şunları kaydetti:"Ben 2000'lerin başında,1915'te yaşananların soykırım olduğu konusunda kişisel olarak netleşirken,çevremde benim gibi düşünen çok az hukukçu arkadaş bulmuştum.Soykırımın tanımında yer alan 'insanlığa karşı suç' eylemine baktığımızda,Türkiye'de sadece devlet tarafından değil,gruplar tarafından da işlenen çokça insanlığa karşı suç oluşturabilecek eylemin olduğunu görüyoruz.İnsanlığa karşı suçlarda sayı önemli değil.'Bizden şu kadar insan,onlardan şu kadar insan öldü' tartışması sözkonusu değil,1948 tarihli sözleşmeye göre kimsenin ölmesi de gerekmiyor,insanların alınıp başka bir yere götürülmesi de soykırım tanımı için yeterli olabiliyor.İşte Türkiye'de karşılıklı ölüm mevzunun sebep olduğu ideolojik kirlenmeden aydınlarımız gibi,hukukçularımız da kendini arındıramadı.Ama bu son yıllarda yavaş yavaş değişiyor."

1948 tarihli sözleşmeye göre "fail" tanımının çok net olduğunun altını çizen Doğan,"Soykırım konusunda tanım içindeki sorumlulukla alakalı üçüncü maddede iştirak edenler de asli failler gibi değerlendirilmiş.Yani planlayanlardan olmasalar bile soykırıma katılanlara doğrudan sorumluluk yüklenmiş.Bizde ise büyük insanlık suçları için 'Planlayan şu ama biz sadece yardım ettik,kullanıldık' deniliyor.Zirve Yayınevi Davası'nda da tetikçiler böyle diyor.Ama tetikçi olarak da asli failsin,tetikçi olununca sorumluluk gitmiyor.Bu bizi korkutmasın,geçmişle yüzleşme açısından çok güç verebilecek bir husus bu" dedi.

"Rejim,soykırım hukuku üzerine inşa edilmiş"

Hukukçuların Ermeni Soykırımı gibi,rejimin üzerini örtmeye çalıştığı konularda çalışırken çok fazla sıkıntı yaşadığını anlatan Doğan,"Şu anki rejim,soykırım hukuku üzerinden inşa etmiş kendisi.Örneğin,medeni kanunumuza göre,tapular herkese açık görünüyor ama aslında tapular herkese açık değil.Tapulardan kolay kolay evrak alamazsınız.Türkçe olmayanlar,Milli Güvenlik Kurulu'nun kararıyla,Türkçeleştirilmiyor.Hukukçu olarak bunlara ulaşmak ve sahiplerini öğrenmek konusunda bu yüzden sıkıntı çekersiniz.Avukatlar,öyle Amerikan filmlerindeki bilgi toplayamaz.Devlet,avukattan korkar,gider bir yerleri deşer,gizli sandıkları açar...Toplumsal mutabakatla değil de,tepeden ilan edildiği için Cumhuriyet işte böyle hukukunu inşa ediyor" şeklinde sözlerini bitirdi.

"Bundan sonra sivil toplum ne yapabilir?" 

Erdal Doğan'ın ardından söz alan Osman Kavala ise sivil toplumun günümüzde ne yapması gerektiği üzerine,bir sivil toplumcu olarak kafa yorduğunu belirterek "Türkiye'ye baktığımızda geçmişte yaşanan acıların bir daha yaşanmayacağına dair bir hava varken,işte Kürt meselesinde bir uzlaşma varken,işte soykırım yapacak gayrimüslim nüfus yokken,sivil toplum ne yapabilir?Biz niye Ermeni Soykırımı'na dair çalışacağız?Ana amacımız nedir?Bunu ben de düşünüyorum" dedi.

Kavala,Türkiye kamuoyundaki "diaspora Ermenileri" algısına değinerek,diğer ülkelerin meclislerinden geçirilmeye çalışılan Ermeni Soykırımı yasa tasarılarının bunu pekiştirdiğinden bahsetti:"1915 Soykırımı'ndan sonra Ermeniler açısından bir dağılma olmuş,'diaspora' denilen bir kavram ortaya çıkmış.Diaspora,hakları için çeşitli kampanyalar yürütüyor.Türkiye dışında bir Ermeni varlığı,Türkiye'ye karşı Soykırım'ı tanıtma kampanyalarıyla aktif bir mücadele vermekte.Bu da ister istemez meseleyi,sadece bir iç mesele olmaktan çıkarıyor,Türkiye ve dışındaki Ermenilerin de katıldığı bir sorun haline geliyor.Diaspora Ermenileri tarihi bir adaletsizliği gidermek için,başka ülkelerin hükümetleri ve meclisleriyle Türkiye'ye karşı bir baskı kurma stratejisi yürütüyorlar.Bu konuda da bazı çelişkiler olabiliyor.Mesela,Irak'ı işgal eden emperyalist Bush yönetiminin kongresinde 1915'in soykırım olup olmadığı tartışılıyor.Yani Amerikalı siyasetçiler Irak'ta kendi yaptıklarına bakmadan,bir tarihi yargılama misyonu içine giriyor.Bunun Türkiye'ye yansıması da olumlu olmuyor tabii."

Kavala,bu durumda sivil toplum kuruluşlarının ne yapması gerektiği üzerine düşündüğünde vardığı sonuçlardan bahsederken İsmail Beşikçi Vakfı'nda gerçekleştirilen panelin önemine de değindi:"Bizim yapmaya çalıştığımız şey,bunun esas olarak bir iç meselemiz olduğunu anlatmak.Türkiye toplumunun daha adil bir toplum olması için ve eşit vatandaşlık kavramını geliştirmek için,bunun gerekli olduğunu anlatmaya çalışıyoruz.Dolayısıyla,bunu 1915'te Ermenilere yapılan bir haksızlık ve onların adalet taleplerini yerine getirmek amaçlı bir şey olarak değil;kendi kendimize,bu ülkede yaşayan insanların daha medeni bir toplumda yaşaması açısından bir şey olduğunu anlatmaya çalışıyoruz.Her ne kadar bunun adı uluslararası kavramlar açısından 'soykırım'sa da,yurtdışından gelen Soykırım'ı kabul ettirme faaliyetlerinin dışında da faaliyetler yapmaya çalışıyoruz.Örneğin,İsmail Beşikçi Vakfı'nın bugün burada panelini de gördüğümüz sözlü tarih çalışmaları olsun,şahsi hikâyeler olsun...İşte bunlar,Türkiye'deki insanların tarihi anlaması açısından son derece önemli,etkileyeceği öğeler.Çünkü Türkiye'de bir unutturma kampanyası var.İşte buna karşı,yerel olarak yapılan çalışmalar,sözlü tarih çalışmaları,hatıratlar son derece önemli olabiliyor insanların düşüncelerini değiştirmeleri açısından."

"Diaspora Ermenileri kendi anavatanlarıyla ilişki kurabilmeli" 

Diaspora Ermenileri ile Türkiye toplumu arasında başlayacak bir diyalogun 1915'i anlama açısından çok faydalığı olacağının altını çizen Kavala,Türkiye toplumunda Hrant Dink'in katledilmesinin ardından artmaya başlayan duyarlılığın diaspora Ermenileriyle ilişkiler açısından oldukça faydalığı olduğunu kaydetti:"Bizim açımızdan,Türkiye'nin daha demokratik bir toplum olması,özgürlüklerinin artması ön planda iken,diaspora açısından da öncelik,bir tarihi haksızlığın bir an önce giderilmesi.Şimdi bu iki önceliği bağdaştırmak mümkün olabilir mi?Ben olabileceğini düşünüyorum.Diasporanın bugün Kürtlerin yoğun olarak yaşadığı tarihi Ermenistan'la ilişkisi bu bağlamda çok önemli.Yakın zamanda birkaç toplantıya katıldığımızda gördük ki,diasporadan arkadaşlar,Soykırım'ın tanınmasından daha öncelikli olanın kendilerinin anavatanlarıyla daha normal,daha sıkı bir ilişki içinde olmalarını sağlamak olduğunu söylüyorlar.Çünkü kimliklerini devam ettirmeleri açısından anavatanlarıyla ilişkileri gerekli bir unsur.Diasporadan bazı arkadaşlar,bugüne kadar Türkiye'ye gelmemişler.Çünkü,geçmişte Türkiye'yi 'fail ülke' olarak,toplumu da 'fail toplum' olarak görmüşler.Yani biz nasıl 'diaspora'yı 'kötü Ermeniler' olarak görüyorsak,onlardan da bazıları geçmişte bizi böyle gördü.Sanırım Hrant Dink cinayetiyle ve sivil toplumun duyarlılığını göstermesi sonrası,diasporadaki bazı bahsettiğim türde önyargılar değişmeye başladı.Dünyanın farklı yerlerinde yaşayan Ermeniler daha çok Türkiye'ye gelmeye başladı ve yalnızca kendi memleketlerini 'turist' olarak ziyaret etmiyorlar,orada insanlarla da konuşuyorlar.Böylelikle bir değişim başlıyor.Bu durum,hem konuşan diasporadan insanın hem de konuşulan Türkiye toplumundan insanın tavırlarını da değiştiriyor.Bugüne kadar 'diaspora' diye kafasında şekil muhafaza edenler,karşılarında kendilerine benzeyen,ortak kültürel değerleri olan insanlar görünce,bir değişim yaşanıyor tabii."

"Surp Giragos Kilisesi'nin ibadete açılması iyi bir başlangıç"

Diasporayla kurulacak diyalogun yanı sıra,Türkiye toplumunun Ermeni kültürünü öğrenmesinin de 1915'le gerçekçi bir yüzleşmeyi beraberinde getireceğini belirten Kavala "Bu bağlamda Soykırım söylemiyle birlikte,Türkiye'de yaşayanların Ermeni kültür mirasını sahiplenmeleri ve içselleştirmeleri önemli.Örneğin Surp Giragos Kilisesi'nin restore edilip ibadete açılması bu açıdan çok önemli bir gelişme.Kökenleri Ermeni olan ama şu an Hristiyan olmayanlar kiliseye gidiyorlar,kilise bir kültür merkezi gibi çalışıyor.Surp Giragos'a benzer Türkiye'de birçok eser var,bunların öne alınması çok önemli.Bir de tabii,ikibin yıllık kültürel mirasla birlikte,modern Ermeni entelektüel birikimi var.Yirminci yüzyılın başında İstanbul,Tiflis gibi Ermenilerin kültür merkezi konumunda idi.Soykırıma uğrayanlar içinde İstanbul'da yaşayan çok önemli yazarlar,şairler var.Ne yazık ki bizler bugüne kadar bunları da öğrenememişiz.Bunları da öğrenmenin önemli olduğunu düşünüyorum" dedi.

Türkiye toplumunun Ermeni toplumuna dair kültürel değerleri içselleştirilebildiği taktirde,Ermeni Soykırımı'nı 'Türk' ve 'Ermeni' kategorilerini aşacak bir şekilde değerlendirilebileceğinin altını çizen Kavala,"Bu şekilde soykırımı toplumda adil olmayan-haksız insanların,adil olanlara karşı yaptığı bir suç olarak da görmeye başlarız.Yani soykırımın sadece Ermenilere karşı değil,Türkiye toplumunun bir kesimine karşı da yapıldığını düşünebiliriz.Sonuç olarak da,bu şekilde belki,ölenlerin de niye öldüklerine dair derin bir anlam ortaya çıkar" şeklinde konuşmasını tamamladı.

"Kürtlerde 1915'te yapılanları anlatma isteği var"

Son olarak "1915 Diyarbakır:Kürtler Sözlü Tarih" çalışması hakkında bilgi veren Namık Kemal,nasıl böyle bir çalışma yapma gereği duyduklarından bahsetti:"Ekim 2013 itibariyle başlayan bir çalışmadan bahsediyoruz.Türkiye açısından Ermeni meselesi,özellikle Hrant açısından sonra giderek artan bir şekilde tartışılıyorken,Kürtler arasında da bir tartışmanın yaşandığını gördük.Kamuoyuna fazla yansımasa da,Kürtlerde çok daha başka bir tartışma düzeyinin olduğunu da farkettik.Batı tarafında Kürtler içinde bu meseleyi daha çok aydınlar konuşurken,doğu tarafında da sıradan halktan insanların çok daha fazla konuştuğunu hissettik.Anlatma istediğini gördük.İşte,bunu farkettikten sonra,nedenleri üzerine eğilme gereği duyduk.Kürtler niye bu kadar tartışma,iç dökme,özeleştiri verme gereği duyuyordu?"

Diyarbakır'da Kürtçe,Zazaca ve Türkçe olarak yapılan 60 görüşmeyle sınırladıkları çalışmaları süresince çeşitli okumalar yaptıklarını da belirten Dinç,"Kürtlerin geçmişte ve yakın zamanda yazdıklarında,hatta şu anda modern Kürt edebiyatında Ermenilerin izlerini gördük.Yani hep o hafıza tekrar tekrar ortaya çıkıyor.Bir görüşmede bize şöyle bir şey dendi,Türkçesiyle:"Ermenilerle Kürtlerin kökü aynıdır"

"Diyarbakır konuşma konusunda cesaretli" 

Çalışmaları için Diyarbakır'ı seçmelerindeki sebepleri sıralarken Dinç şunları kaydetti:"Tarih boyunca hep bir merkez konumunda olmuş.Diyarbakır,aynı zamanda Osmanlıların,bölgeye açıldığı önemli bir merkezdir.1915 açısından da öyledir;o sırada meşhur bir Çerkes vali vardır,Dr. Mehmed Reşid Bey.Bu vali 1915'te vali olarak,katliamların organizasyonlarında çok önemli bir konumdadır.Bugünün de Diyarbakır'ı Amed olarak,Kürtler açısından bir başkent konumundandır.Diyarbakır'da konuşmaya dair bir cesaret var.Aslında Diyarbakır,1915'te savaş alanının dışındadır.Osmanlı'nın merkezi gücü o yıllarda Diyarbakır'da konumlanmıştır."

Çalışmaları sırasında sözlü tarih yöntemini kullanmalarının,Kürtlerin yazılı tarihinin pek olmaması nedeniyle işlerini kolaylaştırdığını anlatan Dinç,"Belki de sözlü tarih,devleti olmayanların,resmi tarihin dışında kalanların,dışlanmış oların sesi olarak bize yardımcı oluyor" derken,çalışmalarının "tüm Kürtler ve Kürdistan'a dair genellemeler yapmak açısından" yeterli olmadığını vurguladı.

"1915,bu topraklarda şiddetin zirve yaptığı bir dönem"

Dinç,konuşmasına şöyle devam etti:"Diyarbakır'da çok canlı bir hafızayla karşılaştık.Aşırı şiddet yüklü hikâyeler dinledik.Ermenilerin topluca katledildiği yerlerin her birinin ismi var.En meşhuru Duden.Mesela Kürt anneleri çocuklarının o bölgelere gitmesini 'Orada cinler,periler var' diye yasaklamışlar.1915'in bu topraklarda şiddetin zirve yaptığı bir dönem olduğunu gördük.Kendi çıkardığım bir sonuç olarak söylüyorum:Bugün bu kadar şiddet,acı,kötülük varsa,1915'in kapanmayan yarası nedeniyledir.Hafızalara dönersek,parçalanmalar olduğunu da eklemeliyim.Kimle görüştük?1915'i yaşayanların çocuklarıyla,torunlarıyla,torunlarının çocuklarıyla...Dolayısıyla,hikâyelerin içinde yer yer parçalanmışlıkları gördük.Ama farklı hikâyelerden bunu tamamlama içerisinde de olduk."

"Diyarbakır'da 1915 için farklı kavramlar kullanılıyor"

Dinç,Diyarbakır'da özellikle yaşlılarla konuşulduğunda,bugün 1915'te yaşananlar için kullanılan "Soykırım","1915 Katliamı" kavramlarının kullanılmadığını farkettiklerini de şöyle anlattı:"Onlar özellikle Kürtçe olarak farklı kavramlar kullanıyorlar.Bence bizim yaptığımız çalışmanın en kıymetli yanlarından biri de bunu göstermiş olması.Soykırım-1915 Katliamı demiyorlardı,örneğin 'Kırkırın','Fermana fıllan','Ferman','Dema Bırıni','Terka fıllan' gibi kavramları kullanıyorlardı...Kökeni üzerine tartışmalar olsa da 'Fılle',Kürtlerin Ermeniler için kullandığı bir kelime.'Ferman' ise Osmanlı İmparatorluğu'nda 'Padişahın emri' anlamına gelir.Bence 'Ferman' kelimesi olayın faillerine dair de bir şey söyleyen bir kavram.'Kırkırın' ise yine 'kökünden yok etme' anlamına geliyor."

Yaptıkları araştırmalar sonucunda ortaya çıkan en önemli sonuçlardan birinin de Kürtlerin hiçbirinin Ermenilerin yaşadıklarına dair en ufak bir "Oh olmuş","İyi ki Ermeniler gitmiş,burası bize kaldı,Kürdistan oldu" tavrında olmadığını görmeleri olduğunu anlatan Dinç,"Herkes 'Bu çok büyük bir zulümdü,bunun altında da Kürtler kaldı,Kürtlerin aklı başına geldi' demekteydi.Ermeniler katledilirken Kürtlere 'Biz akşam yemeğiyiz,siz de bizden sonraki öğünsünüz' demişler,Kürtler bunun farkında" dedi.

"1915'te 'Bejik' adlı kelle avcıları vardı" 

Lice'de yaptıkları bir görüşmede bir Diyarbakırlının kendilerine "Biz 1950'lerde caminin avlusunda oturur çay içerdik,'Hemololo' lakaplı bir adam da gelir oturur,1915'te ne kadar Ermeniyi nasıl öldürdüğünü anlatırdı" şeklinde bir anekdot da anlattığını belirten Dinç,konuyu 1915 Soykırımı'ndaki milislere getirdi:"Yine o dönemde erkekler ilk başlarda devlet tarafından öldürülürken,arta kalan kadınlar ve çocuklar da Kürtçe 'Bejik' (Kelle avcısı) denilen,bugünkü koruculara benzetilen insanlarca öldürülüyor.Bugün Kürtlerin özeleştirel pozisyonda olması çok önemli yani."

"Kürtler ve Ermeniler ilişkisinde kirvelik kavramına bakılmalı"

1915 öncesi Ermeni-Kürt ilişkilerine dair de bölge halkından çok fazla öykü dinlediklerini belirten Dinç,özellikle kirvelik ilişkisine dikkat çekti:"1915 öncesi de önemli.Kürtler 1915 öncesinde Ermenileri överek anlatıyorlar.Sevgiyle 'Nasıl iyi insanlardı,birlikte yaşardık' diyorlar.Bu bağlamda 'Kirvelik' kavramı da Kürt-Ermeni ilişkilerinde dikkate değer.Bunun da altının çizilmesi lazım.Toplumun kendine göre bir yaşayış tarzı var,siyaset ve devlet işin içine girmese bu hukukunu devam ettirip yaşaması mümkün...Kirvelik,iki toplumu birbirine yaklaştırıyor.Ama burada 1915 öncesinde Ermeni ve Kürtlerin çok sorunsuz yaşadığını söylemiyorum,sadece anlatılarda bunun çok öne çıktığını,Kürtlerin buna sığındığını ifade ediyorum."

Kürtler açısından Ermeni Soykırımı konusunda "Sembolik yüzleşme" kavramından da bahseden Dinç,"Hukuken yüzleşme Türkler açısından mümkün olmadığı gibi,Kürtler açısından mümkün olmadı tabii.Ama 'Sembolik yüzleşme' dediğimiz bir şey var.Yani görüştüğümüz insanlar,bu katliama eşlik etmiş insanların,Ermenilerin mallarına-mülklerine el koymuş insanların torunlarının hiçbir zaman iflah olmadığını,her zaman başlarına bir kötülük geldiğini,lanetlendiklerini söylediler" şeklinde sözlerini bitirdi...

*"Bugün bu kadar şiddet ve acı varsa,neden 1915'in kapanmayan yarasıdır...",Haber:Özgün Çağlar,Agos,25 Haziran 2014.

http://www.agos.com.tr/bugun-bu-kadar-siddet-ve-aci-varsa-neden-1915in-kapanmayan-yarasidir-7523.html

Yüzyıllık tedirginlik/Ümit Kurt*

Doksandokuz yıl önceydi.24 Nisan'da,bu topraklarda yaşayan bir halkın soyunun kırılması amacıyla bir ölüm yolculuğu başlatıldı.Sonuçta yüzbinlerce insan öldü,yüzbinlercesi kökünden kopartılıp dünyanın dört bir yanına savruldu.O halkın bu topraklardaki izleri büyük ölçüde silindi.Ama tamamıyla değil.Ermeni Soykırımı'nın üzerinden yıllar geçerken,bu topraklarda ancak Ermeni Hristiyan kimliklerinden vazgeçerek hayatta kalabilenlerden yeni nesiller doğdu.Şimdi sayılarının bir milyona vardığı konuşuluyor.Yavaş yavaş hikâyelerini anlatmaya başladılar.

Biz de bu hafta Ermenilerin Müslümanlaştırılma sürecini tarihçi Ümit Kurt'la konuştuk.ABD'nde Clark Üniversitesi'nde Holokost ve Soykırım Araştırmaları Merkezi'nde doktora yapan Kurt,Antep Ermenileri üzerine çalışıyor.Murad Uçaner'le birlikte Adıyaman'ın Besni ilçesinde Müslümanlaştırılmış Ermenilerle sözlü tarih çalışması da yapmış olan Kurt'un kitapları arasında Prof.Dr.Taner Akçam'la birlikte yazdıkları "Kanunların Ruhu:Emval-i Metruke Kanunlarında Soykırımın İzini Sürmek" adlı kitap da var.Kurt,"Müslümanlaştırılmış Ermeniler,artık 'gâvur' olarak görülmek istemiyor" diyor.

-Ermenilerin Müslümanlaşması ne zaman başladı?

Abdülhamid dönemine,ondokuzuncu yüzyılın üçüncü çeyreğine kadar götürülebilir.1895-1896 dönemindeki Ermeni katliamlarından hem önce hem sonrasında...Bu katliamlar,Ermenilerin reform taleplerinin sertçe bastırılması.O dönemde Ermeniler doğu Anadolu'da,Kürt ve Çerkes toplulukların,aşiretlerin saldırısına uğruyor.Hasatları talan ediliyor,evleri yakılıyor.Bir taraftan İstanbul'a merkeze vergi ödüyorlar,bir taraftan Kürt aşiretlere haraç.Kaçırılan Ermeni kızlarına tecavüz ediliyor.Bazı Ermeniler bu ortamda ihtida yolunu yani Müslüman olmayı seçiyorlar.İhtida ettiğinde hem o kadar çok vergi vermiyorsun,hem güvenlik sorunun kalmıyor.İhtida,bu anlamda,gadre uğrayan Ermeniler için hayatta kalma stratejisi. 

-Ermenilerin Müslümanlaştırılması,1915 döneminde nasıl gerçekleşiyor?

Zaten Abdülhamid döneminden kalma ihtida deneyimleri var.Tehcirin ölüm olduğunu gören Ermenilerin ihtida talepleri Haziran'da ortaya çıkıyor.Talat Paşa,22 Haziran 1915 tarihli bir telgrafla,bireysel ve toplu tüm ihtidaların kabulünü ve bunların tehcirden muaf tutulmasını emrediyor.Buna göre Müslüman olan Ermeniler Suriye'ye tehcir edilmeyecek ama Anadolu içinde yerleri değiştirilecek,dağıtılacaklar.Ama bu telgraftan sadece üç hafta sonra,politika değişiyor.Talat Paşa sırf tehcirden kurtulmak için ihtida ettiklerini belirtip,"İhtida etseler de tehcir edin" diyor.Çünkü,yüzde 5-10'luk oranı tutturamayacaklarını görüyor.

-Nedir yüzde 5-10 oranı?

İttihat ve Terakki'nin tehcir sırasında uyguladığı bir nüfus politikası ve etnik mühendislik projesi var.Anadolu coğrafyasının Türk-Müslüman bir kimlik çerçevesinde homojenleştirilmesini amaçlıyor.Buna göre,tehcirden muaf tutulan Ermeniler,Anadolu'da gönderildikleri yerdeki Müslüman nüfusun yüzde 5'ini geçmeyecek.Mesela Adana'da ihtida edenler belli köylere dağıtılacak ama o köylerdeki nüfusun yüzde 5'ini geçmeyecek.Eğer Suriye'ye gidenler ihtida etmişse,oradaki Müslüman nüfusun yüzde 10'unu geçmeyecek.Zaten tehcir başladığında,Halep'e giden Ermenilerin sayısı 400 bine yakın olduğu,yüzde 10'luk barajı  hayli hayli geçtiği için ikinci,üçüncü yere tehcir edilir,bir çöl bölgesinden diğerine gönderilir bu insanlar.Kitlesel ölümler ondan sonra başlar.

-Talat Paşa'nın "İhtida etseler de tehcir edilecekler" kararı uygulanıyor mu?

Osmanlı arşivlerinden bulduğum bir belgeye göre Ağustos 1915'ten itibaren Kastamonu,Konya,Karasi,Urfa,Eskişehir ve Edirne'den gelen bütün ihtida talepleri reddediliyor.Ama ihtida,İttihat ve Terakki döneminde,bir başlatılıp bir ara verilen bir süreç.İhtidayla ilgili tek bir mevzuat,tek bir uygulama yok.5 Kasım 1915'te,ihtida kurallarının belirlendiği bir talimatname hazırlanıyor.Buradada da "Merkezin tek tek güvenlik soruşturmasından geçirerek kalmasına izin verdiği Ermenilerin ihtida talebi kabul edilecek" deniliyor.

-İhtida nasıl gerçekleşiyor?

İttihat ve Terakki döneminde Adliye Nezareti altında mezhep ve din değiştirme işlemlerini yürüten bir birim var.Bu nezaretten bir bürokrat geliyor.Önce ihtida edecek kişiye bir Müslüman ismi veriliyor ve Kelime-i Şahadet getirmesi isteniyor.Yanlarında din adamı da oluyor.Grup halinde seremoniyle ihtida edebiliyorsunuz.Ya da bireysel olarak Müslüman olunabiliyor.Bu kişiler Müslüman olduktan sonra da sürekli güvenlik soruşturmasından geçiriliyor.Bir adam hapisten çıkar,sonra her gün polise gidip imza atması gerekir ya,onun gibi,hep istim üstündeler ve neredeyse her hareketleri izleniyor.

-Sizin Besni'de görüştüğünüz Ermeniler oraya nasıl gelmişler?

Besni Adıyaman'ın küçük bir ilçesi.1915'ten sonra,yaklaşık kırk Ermeni çocuk orada toplanmış.Kimisi Malatya'daki yetimhaneden kimisi Adıyaman'daki yetimhaneden getirilmiş.Adam,"Tarlada çalıştıracak adam lazım" diyor,getiriyor çoçuğu.Çocukların çoğunu kendi aralarında evlendirmişler.Bugün bu insanlar Ermeni olduklarını biliyor.Etraftakiler de biliyor.Ama,konuşulmuyor.Herkesin bildiği ama konuşulmayan bir hikâye.Sessiz bir diyalog.

-Şimdiki kuşak,Ermeni olduğunu nasıl öğrenmiş?

Herkes onlara,çocukluklarından itibaren "gâvur" diyor."Nereden geliyor bu gâvurluk" diye merak edip öğreniyorlar.Ya da birisi askeri liseye gitmek  istemiş.Babası "Bizi asker etmezler" dermiş."Niye" diye soruyor.Çok sorunca da bir şekilde anlatıyorlar.Ama kesik kesik anlatıyorlar.Sorulduğunda birkaç damla gözyaşı döken var.Vücudundaki,o zamandan kalma  yarayı gösteren var.

-Bu insanlar,Müslüman kimlikleriyle barışık mı?

Barışık.Ben başka bir bölgeden,imamlık yapan Ermeni biliyorum.İnandığı şeyin,1915'te yapılanlara külliyen karşı olduğunu,Müslümanlığın o olmadığını düşünüyor."Bu kitaba inanan biri bunları yapamaz" diyor.Yapılan şeyin bir kırım,imha olduğunu biliyorlar.Ermenilerin böyle bir gadre maruz kalmasının nedeninin ise tamamen ekonomik olduğunu düşünüyorlar."Zanaatkârlık,zenginlik,askerlik yapmamak..." diyorlar.

-Şu anda Ermeni kimlikleriyle ilgili bir korku hissediyorlar mı?

Tabii ki.Sebebi,hâlâ inkâr siyasetinin devam etmesi.Hâlâ bu insanların,ülkenin vatandaşı gibi değil,rehineymiş gibi görülmeleri.Güvercin tedirginliği sadece Hrant Dink'e özgü değil,Müslümanlaşmış Ermeniler için de geçerli.Bu insanlar dedelerinin,nenelerinin can korkusu yüzünden ihtida ettiklerini biliyorlar.Kendileri de hâlâ aynı korkuyu yaşıyorlar.Çekincenin diğer sebebi,toplumdaki ayrımcılık."Gâvur" olarak kodlanıyorlar."Camiye  gidiyorum 'gâvur geldi' diyorlar" diye anlatıyorlar.Ama ben,önümüzdeki dönemde insanların kişisel hikâyelerini daha çok anlatacağını,bu gerçeği daha çok bağıracaklarını düşünüyorum.

-Müslümanlaştırılmış Ermenilerin yaralarının sarılması için beklentileri ne?

Edindiğim izlenim,bu insanlar ciddi biçimde geçmişle yüzleşme ve kendi Ermeniliklerini keşfetme ihtiyacı duyuyorlar.Bunun da ötesinde hiçbir ayrıma tabi tutulmadan eşit vatandaş statüsünde yaşamak istiyorlar.Talepleri "gâvur" olarak nitelendirilmemek,devlet tarafından kodlanmamak.

-Anadolu'da Müslümanlaştırılmış Ermeni nüfusun bu kadar çok olması kendisini Türk sananlara ne düşündürmeli?

En başta "Türk" kimliğinin tamamen inşa edilmiş ve başka kimliklerin yokluğu üzerinden varolduğunu düşündürmeli.Yani aslında Türk,"varlığını" Ermeni'nin,Rum'un,Süryani'nin "yokluğuna" borçlu.Bugün nereden baksanız bir milyona yakın Müslümanlaştırılmış Ermeni'den bahsediliyor.Dolayısıyla Anadolu dediğimiz coğrafyanın Türkleştirilmiş bir coğrafya olduğunu unutmamamız gerekiyor.

G.nelevden çıkarılan kardeş

-Ermeni kadınların zorla evlendirilmesi ne kadar yaygın?

30 Nisan 1916 tarihli bir talimatname var.Buna göre aile reisinden mahrum kadınlar ve çocuklar Ermeni ya da yabancının olmadığı köy ve kasabalara dağıtılacak.Bunun,ikinci maddesinde de genç ve dul kadınların,tezviçleri yani evlendirilmeleri emrediliyor.Bu arada Osmanlı arşiv belgelerinde benim rastladığım,1915'te tehcir sırasında Ermenilerle evlenmek isteyen memurların ve diğer Müslümanların yazdığı çok sayıda talep dilekçesi var.Mesela,Kayseri'nin Gigi köyünde Maria'nın tehcir edilmesi gerekiyor.Ama Emval-i Metruke Komisyonu'ndaki bir memur,Maria'yla evlenmek istiyor.Başvuru yapıyor,Maria'nın ihtida ettiğini anlatıyor ve onunla ilgili tehcir kararının kaldırılması için dilekçeler yazıyor.Hatta tehcir edilmişse bile bulunmasını,kendisinin bulunduğu yere gönderilmesini istirham ediyor.

-Ermeni kadınlar o adamlarla evlendiklerinde nasıl bir hayatları oluyor?

O kadar dramatik olay var ki.Örneğin,kadının bütün ailesi,gözünün önünde öldürülmüş.Ve bir Müslüman adam onunla zorla evlendirilmiş.Evlendikten sonra Müslüman kocalarından şiddet görenler,kaçanlar,hamile kalınca çocuğunu düşürenler,çocuğa kıyamayıp doğurup sonra kaçanlar,çocuğunu bırakıp gidemeyenler...

-Bu kadınlar bir şekilde Ermeni toplumuna döndüklerinde nasıl karşılanıyorlar?

Müslümanla evlenmiş ve hele bir de ondan çocuk yapmış kadınlar,Soykırım sonrası Ermeni toplumunda fazla kabul görmüyor,ne yazık ki dışlanıyorlar.Onlar da mecburen Müslüman olarak yaşamaya devam ediyor ya da intihar ediyor.Bir olay var onu asla unutamam.Kilis'te tehcir sırasında jandarma ve zabitanlar için kurulan bir g.nelev var.Orada da Ermeni kadınlar var.Bir gün bana California'dan bir e-mail gelmişti,Edward Karamanukyan'dan.Karamanukyan'lar Antep'in o dönem en zengin ailelerinden.Bu adamın dedesi,kızkardeşini Kilis'te 1918'de Mütareke'den sonra o g.nelevden almış.Edward,bana bu hikâyeyi anlamıştı.

Halide Edip,çocukları Türkleştirdi

-Tehcir sırasında yetim kalan Ermeni çocuklarla ilgili nasıl bir politika izleniyor?

Maarif Nezareti tarafından çıkartılan talimatnameye göre "12 yaşının altındaki çocuklar 'talim ve terbiyeleri' için devlet yetimhanelerine yerleştirilecek." Geriye kalan çocuklar,nüfuzlu ailelere dağıtılacak.Diğerleri de,Müslüman köylerine,fakir ailelere otuz kuruş aylık bağlanarak dağıtılmalı.

-Aylıkla,çocukları evlat edinme teşvik ediliyor yani...

Evet.Ayrıca,aileler köle pazarlarından,özellikle anne-babası zengin olan çocukları alıyorlar,çünkü,evlat edinen aile o çocuğa kalan malı-mülkü de alıyor.Ama tabii Müslüman aile,Ermeni çocuğu kendi çocuğu gibi görmüş,"yetim kalmasın" diye almış da olabilir.Böyle motivasyonlar da olabilir.

-Yetimhanedeki "talim-terbiye"den kasıt ne?

Çocukların Türkleştirmesi.Örneğin,Halide Edip'in rolü burada başlar.Beyrut'ta Cemal Paşa'nın kurduğu Ayn Tura Yetimhanesi'nin direktörüdür.Orada çocuklara Türkçe öğretir,Türk kültürüne göre yetişmelerini sağlar.Ermenice konuşmak bu yetimhanelerde yasaktır.Çocukların zaten 12 yaşın altında olması da Tükleşmesi için gerekli.Yoksa ihtida etse bile Ermeniceyi,ana-babasını unutmayacak,Ermeni bilincini koruyacak.

-Anne-babaları ölüm yolculuğuna çıkarılırken,devlet bu çocuklar için neden yetimhaneler kuruyor,evlatlık mekanizmaları oluşturuyor?

Bir kere ucuz emek!Tarlanda çalışıyor hizmetkârlık yapıyor.Kuru ekmeğe muhtaç.Müslümanlaştırırsan,Türkleştirirsen,vatan için çalışacak potansiyel nüfus.Ayrıca,bu çocukları evlat edinenler,dediğim gibi mirasına da konuyor."Ermenileri sürdüm,öldürdüm,bitti" diye bir şey yok.Koca bir emval-i metruke (terkedilmiş mallar) meselesi var.Bunun halletmek için oluşturulmuş bir devlet mekanizması var.Çocuklar da bunun bir parçası...

*Ümit Kurt,Yüzyıllık tedirginlik,Röportaj:Tuğba Tekerek,Taraf,21 Nisan 2014.

http://www.taraf.com.tr/yazilar/tugba-tekerek/yuzyillik-tedirginlik/29519/
 




 

Birleşmiş Milletler 1985 Whitaker Raporu/Prof.Dr.Taner Akçam*

İngiliz hukukçu Benjamin Whitaker 8 Haziran 2014'te vefat etmiş;bilinen bir isim değil Whitaker.Adı,1985 yılında Soykırımın Önlenmesi ve Cezalandırılması konusunda Birleşmiş Milletler'in,Ayrımcılığın Önlenmesi ve Azınlıkların Korunması Alt Komisyonu için hazırladığı rapor vesilesiyle duyulmuştu.

Rapor iki açıdan önemlidir.Birincisi,Ruanda ve Yugoslavya gibi uluslararası ceza mahkemelerinde görülen soykırım davalarının kararlarına önemli bir temel teşkil etti.İkincisi,raporun Ermeni Soykırımı ile ilgili bir boyutu da vardır.

İkinci boyut aslında biraz magazin konusu sayılabilir.

Soru şudur;acaba,Birleşmiş Milletler 1915'te Ermenilere yapılanların bir soykırım olduğu yolunda bir karar almış mıdır?

Türk hükümet[ler]i,yıllardır Birleşmiş Milletler'in hiçbir komitesinde Ermeni Soykırımı konusunda bir oylama yapılmadığını ve bir karar alınmadığını iddia eder durur.Devletimizin sıradan,ilkel yalanlarından birisidir bu.

Whitaker Raporu Ermeni Soykırımı'ndan bahseder ve Alt Komisyon'ca oylanarak kabul edilmiştir.

Raporun tümünü şu adresten indirmek ve okumak mümkündür:(http://www.preventgenocide.org/prevent/UNdocs/whitaker/section2.htm)

Birinci bölümde soykırıma ilişkin tarihsel arka plan bilgisi verilir.Kavramın gelişimi ve kapsamı anlatılır.24. paragrafta ise "maalesef Nazi sapkınlığı (aberration)yirminci yüzyıldaki tek soykırım örneği değildir",dendikten sonra tarihten bazı örnekler verilir.

Yıl sırasına göre sayılan soykırım örneklerinin başında,Almanların Güneybatı Afrika'da işledikleri Herero soykırımı (1904) ile Ermeni Soykırımı (1915-1916) yer alır.

Whitaker Ermeni Soykırımı'na ayrıca uzun bir dipnot ayırır.(13)

Dipnotta,"en az bir milyon [insan],muhtemel Ermeni nüfusunun yarısından fazlası öldürülmüştür" dedikten sonra başvurulacak bazı kaynakları sıralar.

Yapılan oylama sonucu,14 lehte,bir aleyhte ve dört çekimser oyla rapor kabul edilir.

Bu rapora dayanarak,Ermeni Soykırımı' Haziran nın Birleşmiş Milletler tanımına göre soykırım sayıldığını rahatlıkla söyleyebiliriz.

Rapor daha sonra Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'na gelmedi.Bunun nedeni de Soğuk Savaş koşullarında Soykırım sorunu ile uğraşılmak istenmemesiydi.

Whitaker Raporu'nun yeniden gündeme gelmesi,Bosna ve Ruanda'da yaşananlardan sonra olacaktır.

Çünkü,raporun soykırımda kasıt unsurunun nasıl tespit edilebileceğine ilişkin söyledikleri çok önemlidir.Ve hukuki bir metin olarak bağlayıcılığı vardır.

Bilindiği gibi,bir kitlesel imhanın soykırım sayılıp sayılmayacağında en önemli husus,işlenen suçta "dolus specialis" denen özel bir kastın,imha kastının olup olmadığıdır.Eğer bu kastı gösteren yazılı belgeler yetersiz ise veya bulunamıyorsa,bu durumda kasıt nasıl ispatlanacaktır?

Whitaker Raporu'nda bu konuya değinmiş ve kastın belgelenmesi konusunda şunu önermişti:"Bir mahkeme [soykırım için şart olan] zorunlu kastı kâfi sayıda belgeden sonuç çıkartmak yoluyla elde edebilmelidir ve belli durumlarda bu [kasıt],sanığın mantıki olarak eyleminin sonuçlarının farkında olduğunun tahmin edilebildiği,belli derecede suç oluşturan ihmalkârlık ve kayıtsızlık eylemlerini (pervasızlıkları) ve savsaklamaları içerebilir."

Yani eğer bir hükümet,karar ve eylemlerinin sonucu insanların öldüğünü görüyor ve biliyorsa ve ama buna rağmen hiçbir önlem almayarak sözkonusu eylemlere devam ediyorsa kasıt unsuru oluşmuş sayılır.

Whitaker'in bu önerisi,resmi uluslararası hukuk dokümanı niteliğine sahip olduğu için,Ruanda ve Yugoslavya uluslararası ceza mahkemeleri tarafından,soykırım konusunda esas alınmış ve buna uygun kararlar verilmiştir.

İşte Türkiye'nin varlığını bile duymak istemediği rapor budur.

Raporu hazırlayan Benjamin Whitaker [9 Haziran 2014'te] vefat etmiş,toprağı bol olsun...

*Prof.Dr.Taner Akçam,Birleşmiş Milletler 1985 Whitaker Raporu,Taraf,26 Haziran 2014.

http://www.taraf.com.tr/yazilar/taner-akcam/birlesmis-milletler-1985-whitaker-raporu/30146/

Danimarka belgelerinde Soykırım'ın izleri/Matthias Bjørnlund*

Bir süredir armenocide.de sitesinde,1922-1945 yılları arasında Halep'te 1915'teki Soykırım'dan kurtulan Ermeniler için faaliyet gösteren Milletler Cemiyeti Kurtarma Evi ve Yetimhanesi'nde kalan Ermenilere ait dosyalar yayımlanıyor.Taner Akçam,Dicle Akar Bilgin ile birlikte bu çalışmayı yürüten Danimarkalı tarihçi Matthias Bjørnlund'la Danimarka devletinin ve halkının 1915'teki tutumlarını ve Halep'teki yardım kuruluşu konuştuk.

-1915'te Danimarka'nın rolü nedir?

Danimarka devleti ve hükümeti,Ermeni Soykırımı süresince izleyici konumunda.Özellikle Danimarka Dışişleri Bakanlığı ve Danimarka halkı,genel olarak süregelen yok etme sürecinden haberdarlar,fakat Danimarka ufak ve tarafsız bir ülke olduğundan,siyasi çevrelerde Ermeniler lehine ciddi bir müdahalenin lafı edilmiyor.Soykırım'dan sonrası için de bu geçerli.Bazı noktalarda,Milletler Cemiyeti ve bazı diğer güçler,İskandinav ülkelerinden Batı Ermenistan/Doğu Anadolu'daki katliamlardan kurtulan Ermeniler için askeri ve insani sorumluluk almalarını istiyor.Fakat bu gerçekçi bir istek değil.İskandinav ülkeleri,basitçe kendilerinin böyle bir sorumlulukları olduğunu öngörmüyorlar ve tepkileri,"hayır,teşekkürler" oluyor.

-Bu tavrın sebebi nedir?

Çünkü İskandinav ülkelerinin askeri güçleri zayıftı.Tecrübeli ve yüksek motivasyonlu Türk birliklerine karşı Anadolu'da şansları olmayacağı bir gerçek.Yenileceklerini,Danimarka,İsveç ve Norveç hükümetleri biliyorlardı.Bu yüzden,bu işin bir parçası olmak istemediler."Ermeni meselesi"ne dahil olurlarsa kazanacakları bir şey olmadığını düşünüyorlardı.

-1915 süresince Batı'nın sessizliği,İskandinavya için de geçerli diyebilir miyiz?

Tüm Batı,olanlardan haberdar diyebiliriz.Fakat İngiltere,Rusya ve Fransa için,savaşı kazanmak daha öncelikli bir konu.Ayrıca Doğu Anadolu veya Suriye,1915'teki katliamları ve ölümleri durdurmak adına müdahale etmek için çok zor,hatta imkânsız bir yer.Zaten İttihat ve Terakki'nin imha sürecini tamamlamak için  Der Zor gibi uzak bir bölgeyi seçmesi de tesadüf değil.Fakat Almanya'nın Osmanlı müttefiki olarak Soykırım'ı durdurmak için yapabileceği çok şey vardı ama onlar da öncelikle savaşı kazanmak istiyorlardı.

-Danimarka halkı veya Osmanlı'daki görevlilerinin tavrı,devletlerinkinden biraz farklı değil mi?

Birinci Dünya Savaşı sürecinde,Danimarka'daki ve diğer İskandinav ülkelerindeki hareketlere baktığımızda,durum biraz farklı.Misyonerler,yardım görevlileri,diplomatlar ve Osmanlı İmparatorluğu'nda görevli bulunan diğer insanlar,kurtarıcı ve tanık olarak görev alıyorlar.Ülkeye döndüklerinde bu konu hakkında bilinirliği artırıyor ve yardım için para topluyorlar.

-Bunların en ünlüsü Karen Jeppe.Peki,Jeppe kimdir?

Karen Jeppe,Danimarkalı bir öğretmen.Soykırım öncesinde ve sonrasında Urfa'da Danimarkalı Ermeni Dostları ve bir Alman organizasyonu için çalışıyor.1909'da Adana Katliamı'ndan kurtulan Ermenilere yardım ediyor.Misak ve Lucia isminde iki Ermeni yetimi evlat ediniyor.1921'de Soykırım'dan kurtulan Ermeniler için çalışmaya Halep'e gidiyor ve Milletler Cemiyeti için çalışmaya başlıyor.1924'te bir miktar toprak kiralıyor ve Ermeniler için burayı tarım alanına dönüştürüyor.Halep'te bir yetimhane ve kurtarma evi,altı tarım kolonisi,okullar ve "Beyaz Ev" adlı dinlenme evini kuruyor.1935'te sıtmadan ötürü Halep'te ölüyor.

-Halep'te neden bir kurtarma evi ve yetimhane kuruluyor Ermeniler için?

Kurtarma evi ve yetimhane,Millet Cemiyeti'nin emriyle 1922'de Jeppe tarafından kuruluyor ve yönetiliyor.Bu organizasyonun işlevi,kurtarılan Ermeni kadınlarının ve çocuklarının kalabilecekleri,eğitim alabilecekleri,kurtarılan akrabalarını bulabilecekleri ve sonrasında istedikleri yere gönderilecekleri bir yer olması.Danimarkalı bazı yardım örgütlerinden para alıyorlar.İstanbul'da,buna benzer,İngiliz doktor W.A. Kennedy ile Amerikalı hemşire Emma Cushman tarafından kurulan Milletler Cemiyeti'ne ait bir kuruluş daha var.Milletler Cemiyeti'nin Norveçli görevlisi Fridtjof Nansen de kurtulan Ermeniler için benzer girişimlerde bulunuyor.

-Bu kuruluş ne zaman kapanıyor?

1945'te Danimarkalı Ermeni Dostları,Halep'i terkettiğinde,Halepli Ermenilere devrediliyor ve bir noktadan sonra,kurtarma evi boşaltılıyor veya satılıyor.Jeppe ve kuruluşu tarafından işletilen Halep'teki bazı mülkler halen kullanılıyor.Örneğin Halep'teki Karen Jeppe Koleji,kuruluşun eğitim projelerinden birisinin sonucu.

-Burada kaç kişi yaşıyor?

1920'lerden 1930'a kadar,Jeppe'nin Halep'teki kurtarma evi ve yetimhanesinde ikibin Ermeni yaşıyor.Jeppe'ye göre,1927'de 1.700 Ermeni kurtarılıyor ve her biri için dosya açılıyor.İsimleri,fotoğrafları ve hikâyelerinin yer aldığı bu dosyaların İngilizce'leri şu anda armenocide.de sitesinde yayımlanıyor ve Türkçe'ye çevirmek için çalışıyoruz.Burada kalanlardan bazıları,daha sonra Halep'te iş buluyor.Bir kısmı Lübnan,Sovyet Ermenistan'ı,Fransa,ABD veya Kuzey Amerika'ya gidiyor.Ermeniler için klasik bir hikâyedir,birçoğu akrabalarının izinden,iş veya güvenlik için tüm dünyaya dağılıyorlar.

-1923'ten sonra da gelenler oluyor mu?

Evet,hem de çok sayıda.Bazı kadın ve çocuklar sınırdışı edilirken,eşleri Türk ordusuna alınıyor.Bazen eşleri arkalarından geliyor.

-1915 sonrasında Suriye'de Ayntura gibi Türk yetimhaneleri kuruluyor...

Ayntura gibi Türk yetimhanelerinin amacı,Ermenileri Türkleştirmeye çalışmak.Çoğunlukla Ermeni yetimler,bu süreçte öldürülüyorlar.Batı'daki Ermeniler tarafından kurulan yetimhaneler ise sadece Ermeni çocuklarının hayatları değil,dilleri,dinleri,kültürleri,yani Ermenilikleri de kurtarılmaya çalışılıyor.

"Meryem'in hikâyesi beni çok etkiledi"

-Kurtarılan Ermenilerin dosyalarında okuduğunuz hikâyelerden en çok hangisi etkiledi sizi?

Birçoğu elbette ki...Birisi,kurtarma evinde 577 numaralı dosyada yer alan Meryem'in hikâyesi olabilir.Hakkında hiçbir detay yok.Sadece Soykırım'dan kurtulanlardan biri o.Soyadını unutmuş.Nereden geldiğini,kime köle olarak satıldığını,nasıl bir cehennemin içinden çıkıp geldiğini hatırlamıyor.Dosyada onun hakkında yer alan son kelimler şöyle:"Kendisi geldi.Besleme." Bir şekilde bunu başarıyor.Oraya kendisi ulaşıyor.Bu irade ve iyileşme gücüne olan hayranlığımı anlatacak söz bulamıyorum...

*Matthias Bjørnlund,Danimarka belgelerinde Soykırım'ın izleri,Röportaj:Emre Can Dağlıoğlu,Agos,17 Haziran 2014.

http://www.agos.com.tr/haber.php?seo=danimarka-belgelerinde-soykirimin-izleri&haberid=7457

1915'in yanlışları 1965'te başlar.../Alin Ozinian*

Ermeni Soykırımı'nın yüzüncü yılı olan 2015’e bir yıl kala,ümitler ve beklentilerin yanı sıra "diplomatik manevra" yapma arayışları da yükselmiş durumda.

Türkiye,Ermenistan ve hatta diasporada bu böyle.Yüzüncü yıla girerken Ankara tedirgin,medya nasıl bir konum alacağını bilemiyor.Herkes atağın nedense diaspora Ermenilerinden geleceği konusunda emin ve ne yapılacağını bekliyor.Kaç ülke daha Soykırım'ı tanır,Obama bu sefer hangi kelimeyi kullanır?


Dışişleri Bakanı Davutoğlu,1915 olaylarına ilişkin Ermeni iddialarıyla mücadelenin,diplomasi boyutundan hukuki boyutuna,kamu diplomasisinden akademik çalışmalara yurtdışındaki Türk diasporasının da dahil olduğu,farklı kulvarlarda eşgüdümle çalışılacak bütüncül strateji gerektirdiğini belirtirken,eşzamanlı olarak Başbakan Erdoğan,1915'te canını kaybedenlerin torunlarına taziye sundu.Basın bunu "yanlış" anladı,"tarihi","miladi" açılım dedi.Türkiye'deki Ermeni cemaatinin büyük kısmı da tabir-i caiz ise "zil takıp oynayacak derecede" orantısız sevinç gösterilerinde bulundu.

Ermenilerde bir dedikodudur aldı başını gitti."Türkler diplomasiyi iyi bilirler".Hal böyle olunca karşı taraf durur mu?Hemen bir ay sonra Ermenistan Cumhurbaşkanı Sargsyan'dan bir çıkış geldi."Türkiye'de gelecek seçimlerde seçilecek cumhurbaşkanını kim olursa olsun yüzüncü yılda mutlaka Ermenistan'a davet ediyorum,biz düşman değiliz."

Türkiye-Ermenistan (Ermeniler) ilişkilerinde "Nisan sezonu" böyledir.Ezberler bozuluyormuş gibi yapılır.Mayıs sonu gerçek hayata yavaş yavaş geri dönülür.Resmi devlet tezleriyle,"vatansever" tarihçiler ile kanınıza küçük yaşta zerkedilen "gerçekler",bir taziye,üç oturma eylemi,beş ılımlı yazıyla toplumdan ne yazık ki temizlenemiyor.Üretilen "düşmanlıkları" normale çevirmek düşünülenden zor ve aslında herkes bunun farkında.Ama nereden başlamalı,nasıl bir yol izlenmeli?Belki de normalleşebilmek için sadece vukuatların değil,söylemlerin ve inkârların da kronolojisine bakılmalı.1915'in ellinci yılıyla ilgili bir kitap yayımlandı.Adı "1965:1915'ten 50 yıl sonra,2015'ten 50 yıl önce".Gazeteci Aris Nalcı ve Serdar Korucu'nun bir çalışması.Bu çalışma "yanlışların" nerede başladığını anlayabilmemiz için güzel bir kaynak.

Kitabın en güzel tarafı çıkış noktası:1915 ile Türkiye nasıl tanıştı?Lübnan'da organize olan bir grup Ermeni'nin öncülüğünde başlayan ve tüm dünyaya yayılan "1915'i tanıyacaksınız" söylemi ve bu çerçevede şekillendiğine "inandığımız" diaspora.Ve tüm bu temellerin atıldığı 1965.

1965 aynı zamanda Ermeni Soykırımı'nın kitlesel olarak anıldığı bir tarih.Diaspora ellinci yıl mitinglerine hazırlanırken,Ermenistan'da da eylemler var,ama Sovyetler'e "1915"i anlatmak,Ermenistan'da bir anıt mezar inşa etmek,hatta 24 Nisan'ı resmi yas günü ilan "ettirebilmek" sanıldığı kadar kolay değil.O günlerde Sovyet Ermenistan da,vatan gibi bir yer değil çünkü...

Kitap bir basın taraması aslında. Ermenilerin 1965'te dünyanın dört bir yanında düzenledikleri anma etkinliklerini bugüne aktarırken,dünya kamuoyunda ve basınında nasıl yer aldığına yer verirken bir taraftan da 1915 gerçeği ile ilk kez bu kadar "sert" ve "yalın" yüzleşmek zorunda kalan Ankara'nın ve Türk basınının durumununa ışık tutuyor.1965'te Türkiye'deki Türkçe ve Ermenice yayımlanan gazetelerden makale ve haberler,gazetelerin yurtdışındaki temsilcilerinin özel dosyaları,köşe yazıları,manşetler,karikatürler ile 1965'in ruhuna ulaşmak mümkün bu kitapla.Ama ulaşılan yer ne yabancı ne de eski.Aksine çok tanıdık.

"Sözde Soykırım"ın mimarları:Suçlayıcı ve konuyu tartışmadan kendi içinde kapatan "sözde Soykırım" ifadesi
1965'te,tam da Türkiye ile Ermeniler arasındaki soykırım tartışması başladığında Cumhuriyet gazetesinde kullanılmaya başlanmış.Çaresizlikten doğan bir çaba ile yaratılmış bir antidot olarak düşünsek de literatüre gayet sağlam yerleşmiş ve bugün bile "aktüelliğini" koruyabilen bir ifade aslında.

"Tarihi tarihçilere bırakma" kaçamağı:Trajikomik ama "Tarihi tarihçilere bırakma" fikri de 1965'te ilk defa kendini gösteriyor."Elli yıl öncesine bakmanın ne anlamı var?","olan,olmuş,ileriye bakalım..." sözleri dışında içerideki Ermeniler için yeni kimlik tanımlarına da gidilmiş."Müslüman olmayan Türkler","Türk Ermenileri ilelebet Türk kalacaktır" gibi...

"Dış mihrak" takıntısı:O yıllarda,1915'in anılması basının her alanında bir "dış mihrak" argümanı ile açıklanmaya çalışılmış.Ana eksene Rumları (Kıbrıs sorunu) koymak ile beraber bu tip vurgulamalar zaman zaman İsrail ve Mısır için de yapılmış."Sol" tarif edilen kanat da bu zihniyette."Ermenileri kışkırtanlar","emperyal güçler","Amerikan oyunları" deniyor,o yıllarda Aziz Nesin'den en sağcı yazarlara kadar herkes "dış mihrak" argümanına sarılmış.

"Biz yapmadık onlar yaptı":Bugün hâlâ karşılaştığımız "taarruz" yöntemi de eskilere dayanıyor.Aslında "Biz yapmadık onlar yaptı" söylemi 1965'te yine revaçta."Ermeni mezalimi" oldukça sık hatırlatılıyor,CHP milletvekilleri başta olmak üzere Meclis'te Ermeni tahrikleri ile ilgili "gündem dışı" konuşmalar yapılıyor.

Azınlıklardan "sadakat" ispatı:Bugün bile devam eden sadakat ispatı 1965'te de ısrarla talep ediliyor.Birçok köşe yazarı "Tüm bu olanlara en doğru karşılığı Ermeni vatandaşlarımız verecektir" diye yazınca,Türkiye'de yaşayan Ermenilerden sadakat yeminleri gelmeye başlıyor.Gazetelerde,Türkiyeli Ermenilerden gelen "vatana bağlılık" mektuplarına yer veriliyor.Yazarlarının büyük bölümünün Ermenileri ne kadar sevdiğinden,Ermenilerin Osmanlı'ya ne kadar büyük hizmetlerde bulunduğundan da sık sık vurgular yapılınca Ermeni cemaat mesajı alıyor ve Türkiyeli otuz kişilik bir Ermeni,heyeti, iki buçuk metre boyunda kırmızı beyaz karanfillerle 500 liraya yaptırdıkları büyük bir çelengi Taksim Cumhuriyet Abidesi'ne koyup,Türkiye'ye ve Mustafa Kemal'e bağlılıklarını dile getiriyor.Tabii bu hareket,dönemin gazetelerinin kanaatine göre 80 bin Ermeni nüfusunu temsil ediyor.

Kitap,ezberlerimizin ne kadar eskiye dayandığı hatta elli yıl sonra bugün bakışımızın,anlayışımızın aslında hiç değiş(e)mediği konusunda güçlü argümanlar sunuyor.Bunlardan bence en önemlisi,Ankara'nın,diaspora Ermenilerine en iyi cevap olarak görülen Türkiyeli Ermeniler fenomeni.Azınlık statüsündeki Ermeniler "biz memnunuz,hiçbir sıkıntımız yok" dediklerinde hem dünyaya cevap verilmiş hem de içerideki Ermenilere "memnun olmalısınız yoksa..." mesajı verilmiş oluyordu.Tüm bunların 1915 bir tarafa,"Vatandaş Türkçe konuş!" kampanyalarını,6-7 Eylül Olayları'nı,Varlık Vergisi döneminden sonra cereyan ettiğini de unutmamak gerekiyor.

"Ya sev,ya terket" mantığı,"diğer" Ermenileri "hain" ilan etme alışkanlığı,kalemleri kılıçlara dönüşen "rejim bekçisi" köşe yazarları...ve daha birçok "eski alışkanlığımız" ve ezberimiz ile yüzleşeceğimiz bir çalışma...

*Alin Ozinian,1915'in yanlışları 1965'te başlar...,Zaman Yorum,15 Haziran 2014.

http://www.zaman.com.tr/yorum_1915in-yanlislari-1965te-baslar-_2224519.html