25 Ocak 2016 Pazartesi

Jamanak Gazetesi 1915 (IX)/Dr.Aylin Koçunyan*

29 Aralık

Son Durum

Günün en önemli sorunu,Balkan Cephesi'nde görülen faaliyettir.Albay Morat,Selanik'e durmadan yardımcı birlik ve mühimmat taşıyan İngiliz ve Fransızlara daha büyük bir güç toplama fırsatı vermemek için,Avusturya-Almanya-Bulgaristan ordusunun hemen Yunan Makedonya'sına saldırı yapması gerektiğini Berliner Zeitung'a yazmaktadır.Ve gerçekte,Tanin'in vermiş olduğu bilgiye istinaden,İngiliz ve Fransızlardan oluşan yeni bir birliğin karaya çıkarıldığı,Selanik'te büyük güçte bir savaş filosunun toplandığı ve Makedonya'nın başkenti etrafında bin topun yerleştirildiğine dair sözler dolaşmaktadır.Meslektaşımızın söylediği gibi,şiddetli muharebeler beklenmektedir.Ayrıca M. Skulidisi'nin belirttiği gibi,Yunan toprağı,ateş ve kılıç altında kalacak.
Yunanistan'da son günlere dek,gidişatın bu ağır durumla sonuçlanacağı umulmuyordu.Hattâ artık Sırbistan'a yardım etme niyetleri olmadığına göre,İngiliz ve Fransız ordusunun Yunan Makedonya'sında kalma gayesi bulunmayacağı düşünüldüğünden,birliğin Sırp Makedonya'sından çekildikten sonra Yunan toprağından da çıkacağı sanılıyordu.Ve hattâ bir an,Yunanistan ile İtilaf devletleri arasındaki ilişkiler o derece gerildi ki İtalyan "Ilektrikos" gemisinin Pire'de kiralanadığı ve Yunan başkentinden gitme kararı veren Müttefiklerin Atina'daki büyükelçilerinin emrinde bulunduğu sözleri dolaşmaktadır.Tasvir'in verdiği bilgiye bakılırsa,Yunanistan'ın durumu nihai olarak bu hafta zarfında kesinlik kazanacak.
İstanbul ajansının gönderdiği telgrafa göre,Yunanistan'ın Berlin Büyükelçisi M. Teotokis,kendisinin Kral Konstantin'e Almanya'da durumun ağırlaştığını,Alman halkının endişe içinde bulunduğunu ileten bir rapor yolladığını ve bu bilgilerin kralın fikrini değiştirdiğini yalanladı.Tam tersine,büyükelçi,kralın savaşın başından beri tek ve katıksız bir Yunan politikası izlediği beyanatını verdi.
İran'da bir hükümet krizi patlak vermiştir.Bilindiği gibi,Tahran yakınlarında Ruslarla kanlı çatışmalar meydana gelmektedir.Reuters ajansının dün ilettiği bir telgraf,bu hükümet değişikliğinin merkez hükümetlerinin diplomatik bir zaferi olduğunu söylemektedir.
Reuters ajansının bir başka telgrafı,Yunanistan ve İtalya arasında Arnavutluk sorunu konusunda mutabakat sağlandığını bildirmektedir.Buna rağmen,Roma'daki Tribuna gazetesi,Arnavutluk'un sahip olduğu Epirus'un kuzey kısmının da Yunanistan'daki son seçimlere katıldığını bildirmektedir.
[...]
Bulgar Meclisi üyesi Celâl Bey,yakalanan Sırp esirlerden Müslüman olanların özgür bırakılmalarını önerdi.Bu vesileyle Tasvir,bu önerinin Müttefikler tarafından kabul edilebilir olması gerektiğini belirtmektedir.

30 Aralık

İran'daki Hükümet Krizi Vesilesiyle

Hilâl'in dünkü sayısındaki başyazıdan okuyoruz:"İstanbul'daki telgraf ajansı,Londra'dan gelen ve İran'daki bakanlar kurulunun değiştiğini duyuran haberi bize iletmektedir.Geçmiş kabine istifasını vermiş,Şah ise kabul etmiştir.Aynı zamanda yeni bakanlar kurulunu kurması için ferman-ferma şehzadeye görev devredilmiştir.Bu haberi veren Reuters ajansı,bunun İtilaf devletleri tarafından kazanılmış diplomatik bir zafer olduğunu da eklemektedir.
Henüz bu haberin doğru olup olmadığını bilmiyoruz.Ancak bunun doğrulanmasını beklerken,Reuters ajansının zafer hakkında konuşma sabırsızlığını gösterdiğini belirtiriz.Bir yıl zarfında Tahran'da kabine yedi kez değişmiştir.İnsan yarın ne olacağını bilmez.Dün,Novoye Vremya'nın verdiği bilgilere göre,Şah "tamamıyla Türk ve Almanların eline düşerek" Kanm'a gitmeye hazırlanıyordu.Bugün ise,Reuters'in haberinin doğru olduğu kabul edilirse,dörtlü İtilaf yanlısı kabinenin istifası ve yeni kabinenin oluşumu,Rusya'nın koruduğu ferman-ferma şehzadeye devredilmiştir.Fakat yarın ne olacağını kim bilebilir?
İran'ın şimdiki durumunda dikkat çekici nokta,bu ülkede gerçekten merkezi bir hükümetin olmadığıdır.Tahran,iki akım arasında sarsılarak,taraflardan biri üzerinde nihai bir karar verememektedir.Örgütlenmiş hiçbir güç ve nüfuzu veya prestiji olmadığından,ülkedeki genel gidişat üzerinde herhangi bir tesir edememektedir.
Gölgelenmiş bu hükümetin yanı sıra şimdi İran'da iki ve hattâ üç hükümet vardır.Bu hükümetler İngiliz ve Ruslara karşı hararetli bir mücadele vermektedir.Merkezi ülkenin güney kısmı Kane'de bulunan bu hükümetlerden biri,millet temsilcilerinden oluşmakta ve İngilizlere karşı mücadele vermektedir.İran'ın güney kısmında ikâmet eden bütün etnik gruplar,az çok örgütlenmiş bir güç olan bütün Acem jandarma,İngilizleri Şiraz ve İsfahan'dan kovan bu hükümetin boyunduruğu altındadır.İkinci hükümet,Kirmanşah'ta oluşmuştur.Bunun başında,Ruslara karşı mücadeleyi örgütlemek için özellikle Tahran'dan gelen millet temsilcileri bulunmaktadır.Belli ki Tahran'daki Acem jandarma,bulunduğu yerdeki hükümete birleşmiş ve Kazaklarla çarpışarak onları ülkeden dışarı çıkarmıştır.Son olarak da üçüncü grup Tahran yakınında oluşmuştur.Bunun başında,tanınmış bir aşiret lideri olan ve Hazar Denizi'nden ilerleyen güçlerle çarpışan Emir Haşmed bulunmaktadır.
Bütün bu olgulardan,İran milletinin her yerde İngiliz ve Ruslarla gerçekten biraz kavga hâlinde olduğu açıkça görülmektedir.Bu koşullar içinde,Tahran'daki kabine değişikliği herhangi bir öneme sahip değildir.Ferman-ferma şehzade istediği kadar Rusya yanlısı olabilir.Böyle olmak için birçok maddi sebebi vardır;ancak şeref duygusu ve mevcudiyet arzusuyla girmiş olduğu o yoldan uzun zaman ülkesini geri döndüremez.Biz eminiz ki ferman-ferma,uzun zaman halkın bu algısına dayanamayacak ve birkaç gün geçmeden görevini bırakmaya hazırlanacak.Bunu birden çok kez yapmıştır.Yalnızca bu insanların milletin önünde onun adını zalimce kullanarak Şah'ın şahsıyla oynamaları çok üzücüdür.Bundan önce,sadece Rus yanlısı olması sebebiyle,Şah kendi babası Mehmed Ali'yi İran'dan dışarı çıkardı.İran halkı Rusya'ya sempati besleyenleri vatan haini olarak görmektedir.Şimdi,halkın silahla Rus ve İngilizlere karşı mücadele verdiği bir anda,onu Rus yanlısı gösteren o işlere Şah'ı teşvik etmek cinayettir.Bugün İran'da özellikle de İngilizler ve Ruslar sayesinde tam bir kargaşa hüküm sürmektedir.Merkezi hükümet kendi nüfuzunu kullanmaktan acizdir.Bunun sonucunda,Şah için korunaklı tek yol halkın sesini dinlemek ve ona karşı çıkmamaktır.Elbette Şah bu sesi duyacak.Aksi takdirde durum karmaşık bir hâl alacaktır."

Süre

Kendi askerlik görevlerinden kaçarak silahlı çete olarak gezindiklerinden ötürü cinayetle suçlanan ve isimleri bilinen şahıslardan kaçak durumda bulunan Arslanbey Köylü saatçi Avedis,Boğos,Ğazaros,Apraham,Tanyel,Mıgır,diğer Mıgır,Garabed,Nışan,Hrant,İsayel,Adanalı Dirayr adlı kişilerin Savaş Mahkemesi'nde yargılanmaları için başkanlık tarafından kendilerine on gün süre verilmiştir.Bu süre içinde şahsen teslim olmadıkları takdirde,ceza muhakemesinin özel maddelerinin hükümleri uyarınca bu şahıslar gıyaplarında yargılanacak,medeni haklardan yoksun bırakılacaklar;gayrimenkulleri haciz altına alınacak ve bu konuda herhangi bir dava açma hakları bulunmayacaktır.Kamu güvenliği yetkilileri onları yakalamaya ve bulundukları yerleri bilenler haber vermeye mecburdur.

31 Aralık

Başka Yerlere Taşınanların Borçları

Dâhiliye Nezareti'nden

Farklı yerlere taşınan şahıslardan alacakları olanların dikkatine
Farklı yerlere taşınan şahıslar için yürürlüğe giren 13 Eylül 1331 tarihli kanunun birinci maddesi uyarınca,terkedilmiş malları düzenleyen komisyonlar tarafından ayrı ayrı "mazbatalar" oluşturulacaktır.Sözkonusu şahıslardan alacakları olanlar (aynı yerde ikâmet edenler hakkında bile olsa),her bir şahıstan alacakları konusunda ayrı ayrı birer dilekçe yazarak,onu doğrudan bulundukları yerin komisyon başkanlığına göndermelidirler.Sözkonusu kanunun dördüncü maddesi uyarınca,her kategorideki bildiri yerlerinin bilinmesi için,komisyonun toplandığı şehirde bir ikâmet adresi göstermeli,kanun uyarınca dilekçelerine pul yapıştırmalıdırlar.Aksi takdirde dilekçeleri dikkate alınmayacaktır.Terkedilmiş malları düzenleyen komisyonlar aşağıdaki yerlerde oluşturulmuştur:
1-Adana,Mersin (komisyon Adana'dadır.)
2-Cebel-i Bereket (şehrin içinde.)
3-Kozan (şehrin içinde.)
4-Mudanya,Karacabey,Kirmastı (Mudanya içindedir.)
5-Gemlik,Orhangazi (Gemlik içindedir.)
6-Ertuğrul ve çevresi (Bilecik içindedir.)
7-Yozgat,Kırşehir,Boğazlıyan (Yozgat içindedir.)
8-Engürü,Keskin,Çorum (Engürü içindedir.)
9-Bafra,Çarşamba,Terme (Samsun içindedir.)
10-Ünye,Fatiş,Tirebolu (Ordu içindedir.)
11-Trabzon (valilik içindedir.)
12-Amasya,Gümüşhacıköy (Sivas merkezindedir.)
13-Merzifon,Havza (Merzifon içindedir.)
14-Tokat (Tokat içindedir.)
15-İzmit,Karamürsel,Yalova (İzmit içindedir.)
16-Adapazarı,Kendire,Geyve (Adapazarı içindedir.)
17-Eskişehir (şehrin içindedir.)
18-Sivrihisar,Mihalıççık (Sivrihisar içindedir.)
19-Kayseri (şehrin içindedir.)
20-Develi (vilayet içindedir.)
21-Halep (valilik içindedir.)
22-Maraş (şehrin içindedir.)
23-Ankara (şehrin içindedir.)
24-Konya (valilik içindedir.)
25-Erzurum (valilik içindedir.)
26-Bitlis (valilik içindedir.)
27-Ma'muret'ül-aziz (valilik içindedir.)
28-Diyarbakır (valilik içindedir.)
29-Niğde (vilayet içindedir.)
30-Karahisar-ı Sahib (vilayet içindedir.)
31-Edirne (Tekirdağ içindedir.)
32-İstanbul (İstanbul Hocapaşa göçmen gönderim bürosu.)
33-Urfa (vilayet içindedir.)

[...]

Japonların vatana ihanetle suçlanan 900 kişiyi Formoza Adası'nda ölüm cezasına çarptırdıkları Petersburg'dan telgrafla bildiriliyor.İhanetin niyeti,Formoza'yı Japonya'dan ayırmak,Mikado'yu öldürmek ve cumhuriyeti ilan etmekmiş.(Basın)

İstanbul-Berlin Arasında Hızlı Tren

İstanbul ve Berlin arasında,Ocak ayından başlayarak haftada iki kez gidip gelecek Balkan trenlerinin fiyat tarifesine ilişkin projenin yayımlanmış olduğu Berlin'den telgrafla bildiriliyor.Bu trenlerin yapımında,onüç demiryolu yönetiminin kârı var.Sırp Demiryolları Müdüriyeti,Semendire'de bulunan Alman Askerî Demiryolları İdaresi'ne tabi olacak.Genel hizmetin merkezi,Budapeşte'deki Macar Devlet Demiryolları İdaresi'nde olacak.Almanya'da biletler trenin gidişinden sekiz gün evvel yolcunun takip edeceği bir yolculuk notu ile birlikte verilecek.(Basın)

*Dr.Aylin Koçunyan,Jamanak Gazetesi 1915 (IX),Toplumsal Tarih,Sayı:264,Aralık 2015,s.12-13.

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder