12 Ocak 2016 Salı

Jamanak Gazetesi 1915 (IV)/Dr.Aylin Koçunyan*

1 Temmuz

İzmir'de Petrol Kuyusu

İzmir'deki gazetelerden alıntı yaparak,"Osmanischer Loyd",Babaköy yakınlarında çok önemli bir petrol madeni bulunduğunu yazıyor.

2 Temmuz

Japonya Öneriyi Reddediyor

Kopenhag'dan gelen telgraflar,Japon hükümetinin İtilaf Devletleri tarafından genel savaşa katılması konusunda yapılan öneriyi reddettiğini bildiriyor.Hükümet,Japonların Avrupa'da hiçbir çıkarı olmadığını imâ ediyor.

4 Temmuz

Mahsul konusunda vilayetlerden gelen haberler tatmin edici.Öyle ki savaş bu sene de sürse,ülkemiz yiyecek konusunda hiç sıkıntı çekmeyecek.Henüz geçen yılki mahsul Anadolu'daki tahıl ambarlarında duruyor ve işte yenisi de daha bolca yetişiyor.[...]

8 Temmuz

Evlenme Vaadiyle...

Beyoğlu,Kalyoncu Kulluk,İki Kuyulu Sokak'ta oturan Madmazel Araksi,üç gün önce tanıştığı Öjen adlı bir bayanla gezintiye çıkar.Yola çıktıkları sırada,Balıkpazarı taraflarında Raşid Efendi adında birine rastlarlar.Öjen ile Raşid bir aralık konuşurlar ve Öjen aracılığıyla Araksi,Raşid ile tanıştırılır.Raşid Efendi'nin daveti üzerine hep beraber Taksim Bahçesi'ne giderler.O sırada Raşid Efendi,Araksi'ye,kendisine âşık olduğunu ve onunla evleneceğini söyler.[...] Sonunda,geceyarısına doğru Araksi ve Raşid Efendi,Eminönü tarafında bir otele giderler.Raşid Efendi orada evlenme sözünü tekrarlar ve ertesi sabah kendisini evine götüreceğini söyleyerek Araksi'yi aldatır ve bekâretini bozar.Ertesi sabah Raşid Efendi sözünü tutmaz ve Araksi onu Beyoğlu karakoluna şikâyet eder.Bunun üzerine Raşid Efendi ile ilgili incelemeler sürüyor ve belgeler mahkemeye intikal ettiriliyor.

11 Temmuz

Jamanak Yazı İşleri'ne Açık Mektup

Geçen gün bir sokakta tesadüfen,varlıklı birinin cenaze töreni vesilesiyle düzenlenmiş birkaç görkemli çelenge rastladım.Bu çelenkler beni biraz düşündürdü.Bunlara dökülen parayı hayır kurumları ve girişimlerine bağışlamak daha iyi olmaz mıydı?Bence,artık gösteriş zamanı olmadığına göre,çelenk gönderenler ve cenaze sahipleri böylelikle daha büyük bir ruhsal tatmin hissetmiş olurlardı.[...]

Padişah Hazretleri İçin

Patrikhane tarafından gönderilen genelgeler uyarınca,dün akşam başkentin tüm Ermeni kiliselerinde,din adamları riyasetinde,Padişah Hazretleri'nin sağlığı ve dünya barışı için dualar okundu ve temennilerde bulunuldu.[...]

18 Temmuz

Her Gün Bakıyor...

İstanbul'da ilk kez,tanınmış öğretmen Jean-Paul Efendi,Merkez Postane karşısında bulunan Erzurum Han 9 numarada,eldeki çizgilere bakarak geleceği tahmin ediyor.[...]

23 Temmuz

Ermeni Cemaatinden Haberler

Osmanlı Anayasası'nın doğumgününü akşam görkemli bir şekilde kutlamak için bugün Patrikhane'de büyük hazırlıklar yapılmaktadır.Patrikhane bayraklarla süslendi ve gün içinde,tören vesilesiyle,kapalı kalacak.
Ortaköy'deki kız yetimhanesi,son zamanlarda bazı hayırsever bay ve bayanlardan 850 kuruşa yakın bir bağış aldı.Başka kimseler de et,yumurta,helva,tatlı gibi yiyecekler bağışlamaktadır.Yetimhane yönetimi,bu hediyelerin bir listesini çıkararak tüm hayırsever cemaat mensuplarına teşekkürlerini sunmaktadır.

26 Temmuz

Ermeni Cemaatinden Haberler

Kiliseye ait malların "tahsih-i kayıt" işlemleri kilise cemiyetleri tarafından düzenli bir şekilde yerine getirilmektedir.(1)

27 Temmuz

Sırp Sosyalistler Rusya'ya Karşı

Belgrad'da yayımlanan Sırp sosyalistlerin gazetesi "Radnitse Novie",Balkan devletlerinin bağımsızlığının son bulmaması için,İstanbul ve Boğazlar'ın hiçbir zaman Rusya'nın eline geçmemesini temenni ediyor.Eğer status quo muhafaza edilirse ve Türkiye eskiden olduğu gibi,Balkanlar'daki serbest ticarete karşı engeller çıkarmazsa,Balkan devletleri iktisadi tutsaklığa -ki aynı zamanda siyasi esaret anlamına da gelir- mahkûm edilmeyecek.Sırp gazetesi,Çanakkale'deki boğazların başkalarının eline geçmesinin Romanya için büyük felaket anlamına geleceğini yazıyor.Bu durumda,Romanya'nın bağımsızlığı gerçek olmaktan çıkacak.

Ermeni Cemaatinden Haberler

Dün sabah Cismani Meclis,Patrik riyasetinde haftalık oturumunu düzenledi ve gündemdeki sorunları ele aldı.Samatya Kilise Cemiyeti üyelerinden bazıları istifa etmiş olduklarından,Meclis ilk önce yönetimsel hesapları istedi ve sonra da istifalar konusunu değerlendirdi.Birkaç başka kilise cemiyetlerinden de istifalar vardı.Cismani Meclis,istifa edenlere görevlerini sürdürmeleri için telkinde bulunma kararı verdi.(2)
Milli Hastane'nin maddi durumu dün yine Cismani Meclis toplantısında dikkate alındı.[...] Hastane maddi açıdan o kadar kötü bir durumda bulunmaktadır ki karşısındaki bostanı kurtarmak için gereken birkaç kuruşu biraraya getirememiş ve sorun yüzüstü kalmıştır.Bilindiği gibi,bostanın davası için dâhili bir incelemenin yapılması gerekmekte;ancak Hastane bu vesileyle birkaç kuruş vermekten aciz olduğu için bu inceleme yerine getirilemedi.Cismani Meclis,bu durumu dikkate alarak,tanıdık cemaat mensuplarına çağrıda bulunarak ve onların vicdani ve insani duygularını harekete geçirerek resmen başvuruda bulunması için Patrik Hazretleri'ni görevlendirdi.

28 Temmuz

Ermeni Cemaatinden Haberler

Hükümetin talebi üzerine Patrikhane,fermana sahip kiliselerin bir listesini sundu.Bu listede,fermanı bulunmayan bazı kiliseler de yer alıyor.En son bilgilere göre,ilgili resmî merci aynı kiliseleri kendi mal varlığı kütüğüne kaydetmiş.Fermanı bulunmayan kilise malları için vergi koyma ve tahsil etme düşüncesi var.

29 Temmuz

Papa Hazretleri ve Savaş

İsveç Anni Val Stockholms Dagblad gazetesinden -[...] Papa,tarafsızlığını koruduğu için İsveç'i tebrik etti ve İtalya da tarafsız kaldığı için memnuniyetini ifade etti.[...] Papa meğer Rusya'yı Katolik Kilisesi'nin en büyük düşmanı olarak görüyormuş.Vatikan'ın sempatisini kazanmak için gösterdiği tüm çabalara rağmen Papa,İngiltere'ye karşı soğuk bir tavır takınmaktadır.

Ermeni Cemaatinden Haberler

Patrikhane yetkililerinden bazıları tekrar kayıtsızlık sergilemeye ve devamsızlık yapmaya başlamışlardır.Bu nedenle,oturumlarını belli bir süreden beri durduran Muhasebe İdaresi Komisyonu,bugünlerde tekrar toplanacak.Gündem maddesi,daralan cemaat hazinesinin durumu olacak.
Başkentteki bazı semtlerde,kilise cemiyetlerinin dağılmış bir hâlde bulunması ve Patrikhane'nin istifalarını reddetmesine karşın yetkililerin görevlerine devam etmek istememeleri nedeniyle,Cismani Meclis bir sonraki oturumda,cemaat düzenini güvence altına almak ve fertlerin işleriyle ilgilenmek üzere bu konuda bazı düzenlemeler yapacak.Büyük bir olasılıkla,istifaların yerine geçici atamalar yapılacak.

30 Temmuz

Ermeni Cemaatinden Haberler

Manevi isimler üzerine kayıtlı malların "tashih-i kayıt" işlemlerinin tamamlanması vesilesiyle aynı mallardan belli bir vergi alınacaktı.Ancak Patrikhane'nin tekrarlanan başvuruları üzerine,ilgili resmî merci tarafından Şura-yı Devlet'e bu işlem sırasında vergi alınmamasının mümkün olup olmayacağı soruldu.Şura-yı Devlet'in verdiği karar uyarınca,vergi affı çıkarılmış ve defterdarlık ve muhasebe birimlerine genelge gönderilmiştir.Ancak son düzenlemeler neticesinde,bu kategorideki vergilerin tahsili,semtlerde oluşturulan "maliye tahsil şubeleri" tarafından yerine getirilmektedir.Dün Patrikhane ilgili resmî merciye takrir göndererek,bu kategorideki malların "tashih-i kayıt" işlemleri sırasında vergi talep edilmemesi için "maliye tahsil şubelerine" genelge gönderilmesini talep etti.
İcare-i vahideli müstesna vakıflar (mesela ek kısımlarıyla Bayoğlu'ndaki "Splendide" kurumu,"Hıdivyal Palas Oteli" ve ek binaları,Sanasar Hanı) üzerine konan emlak vergisinin 1330 yılı sonuna kadar yüzde 4'ten yüzde 10'a yükselmesi sonucunda talep edilen yüksek meblağdaki farkın yarattığı sorun tekrar gündeme geldiğinden Patrik Hazretleri bu sabah Sanasaryan yönetimini oturuma davet etti.[...]
Kadıköy'deki Yoksullar Cemiyeti,360'tan fazla yoksul,hasta ve asker ailelerinin sorumluluğunu almış;buna karşılık tek gelir kaynağı kumbarasında toplanan paradır.Ancak bu kez,yoksullar adına açılan kumbaranın dolaşımı aynı semtteki karakol tarafından yasaklandığından,Patrikhane bu konuda Emniyet-i Umumiye Müdüriyeti'ne başvuracak.

31 Temmuz

Osmanlı Savaş Cephesinden

Amerikan raporları,müttefiklerin Çanakkale önünde korkunç kayıplara uğradığını yazıyor.[...] Avustralyalı yaralı subaylar,Amerikalı meslektaşlarına Türklerin cesaretine ve devamlılık ruhlarına hayran kaldıklarını beyan etmişler [...] 1000 kişilik Avustralyalı alaydan sadece 67 kişi dönmüş ve bunlardan hiçbiri de zarardan muaf değil.Binlerce Fransız ve İtalyan,Mısır'daki hastanelerde bulunuyor.Sonunda Amerikalı subaylar müttefiklerin Çanakkale'de yaptıkları saldırıların tamamıyla başarısızlıkla sonuçlandığına kanaat getiriyor.

Ermeni Cemaatinden Haberler

Sanasaryan Okulu yönetimi,dün de yazdığımız gibi,Patrik başkanlığında bir oturum düzenledi.Oturum sırasında,yönetimin idaresinde bulunan binaların vergi karşılığında işgal edilmesinin önüne geçilmesi için alınacak önlemler konusunda görüş alışverişinde bulunuldu.Yönetim maddi yardım sağlayacağı sözü vererek,bu konuda gerekli yazılı başvuruların yapılması için Patrik Hazretleri'ni görevlendirdi.

***

1-Muhtemelen kelimenin doğru şekli "tashih-i kayıt"tır.
2-Hazırlayanın notu:Bu art arda istifalar,aslında giderek cemaat yönetiminin işlemez hâle geldiğine işaret etmektedir.Dönemin İstanbul Patriği Zaven Der Yeğyayan,anılarında,1916 yılına doğru,Patrikhane'de birkaç görevliyle birlikte yalnızlaştığını,cemaat meclis üyelerinin giderek Patrikhane'nin yolunu unuttuklarını ve Osmanlı Meclisi'ndeki Ermeni mebusların dahi sorunlara duyarsız kaldıklarını anlatmaktadır.(Bkz.Zaven Der Yeğyayan,Badriarkagan Huşerıs [Patriklik Anılarım],Kahire:Nor Asdğ,1947,s.188-192.)

*Dr.Aylin Koçunyan,Jamanak Gazetesi 1915 (IV),Toplumsal Tarih,Sayı:259,Temmuz 2015,s.12-13.

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder