20 Mayıs 2015 Çarşamba

Jamanak gazetesi 1915 (II)/Dr.Aylin Koçunyan*

1 Mayıs

Rusya

"Ruskoye Slovo",Kiev'de,askeri bölge komutanının Musevi gazetelerinin yayınını yasakladığını yazıyor.

2 Mayıs

Vossische Zeitung yazıyor

"Beş hafta süren uzun hazırlıklardan sonra,Çanakkale'ye karşı ikinci saldırı tamamen başarısızlıkla sonuçlandı.Osmanlı ordusu Sultan'ın tahta çıkış yıldönümü vesilesiyle ona bundan daha nadide bir hediye sunamazdı.İtilaf devletleri tam bir yenilgiye uğradı.Osmanlı ordusunun bu parlak zaferi,Çanakkale'ye karşı yapılacak saldırılara son verebilir.Zaten biz her koşulda geleceğe tamamen güveniyoruz.Biz Almanlar,bizi Osmanlılarla birleştiren silah arkadaşlığı ve onlarla yan yana elde ettiğimiz zafer için gurur duyuyoruz.Ortak dava için dökülmüş kan öyle bir ayrılmaz bağ olacak ki herhangi bir ayrılık denemesini mümkün kılmayacak."

Ermeni cemaatinden

Maarif Vekâleti'nin tekrarlanan talepleri üzerine,Maarif Komisyonu kilise meclislerine kendi okullarının durumunu gösteren bir istatistik hazırlamalarını ve teslim etme sürecini hızlandırmalarını önerdi [...] Ermeni okullarının öğretmen,öğrenci ve görevli sayısı ile ders programlarının muhteviyatını gösteren istatistikler,gelecek perşembe veya cumartesi Maarif Vekâleti'ne sunulacak.

4 Mayıs

Baron Reuter'in intiharı

Telgraflar,Ajans Reuter'in sahip ve müdürü Baron Reuter'in intihar ettiğini duyuruyorlar.Bu konuda "Défense nationale" şunları yazıyor:[...] Herbert Reuter,İngiltere'nin elinde alet olmayı kabul etmişti.Greyi,Sazonovi,Izvolski ve benzerleri gibi,Baron Reuter'in de Avrupa'yı saran savaşta sorumluluk payı vardı.Merhum intihar etmeden önce iki mektup yazmış,ancak İngiliz hükümeti bunların muhteviyatını gizli tutuyor [...]

5 Mayıs

Halkın silah ve cephaneyi askeri otoritelere teslim etmesi hakkında kanun

Takvim-i Vekâyi'den:
[...] Verilen sürenin dolmasından sonra,silahlarını teslim etmeyenler,kim olurlarsa olsunlar,orduya düşmanlık yapmış ve savaş alçaklığı işlemiş addedilerek ölüm cezasına çarptırılır.Sadece komutanlar tarafından vatanı savunmaya ve düşmana karşı dayanışmaya çağrılan fertler kendi yanlarında silah bulundurabilirler [...]

7 Mayıs

Patrik Hazretleri dün Adliye Nezareti'ne giderek,Nazır İbrahim Bey ve mezahipler müdürü Beha Bey'le görüştü.

İntihar teşebbüsü

Gedikpaşa Kilisesi sokağında,Hovhannes Ağa'nın tutmuş olduğu apartmanda oturan ve Kuleli İdadisi'ne giden bir öğrenci dün intihar teşebbüsünde bulundu.Ancak gelen yardımlar sayesinde teşebbüsü engellendi.

10 Mayıs

Talat Bey'in hizmetlerinin ödüllendirilmesi

Dâhiliye Nazırı Talat Bey,Sultan'ın iradesiyle,altın madalya ile ödüllendirildi.Talat Bey,mevcut savaşın ilk gününden beri bütün askeri sorunlarda takdire şayan bir hizmet ve vatanseverlik göstermiştir.

12 Mayıs

Sultan ve Galiçya zaferi

Sultan Hazretleri,Avusturya İmparatoru Franz Joseph'e bir telgraf göndererek,Avusturya-Macaristan ordusunun Galiçya'da Ruslara karşı kazandığı büyük zafer dolayısıyla kendisini kutlamış ve İmparatora altın imtiyaz savaş madalyaları hediye etmiştir [...]

14 Mayıs

Milli Hastane'de Hampartsum Bayramı

Hampartsum Bayramı dün Milli Hastane'de kutlandı.Patrik Hazretleri çarşamba gecesi hastanede sabahladı.Dün sabah,Surp Pırgiç Hastanesi'nin şapelinde ayin yaptı ve bayram vesilesiyle verdiği vaazda,hastanenin kalkınması için yardım eli uzatan cemaat hayırseverlerinin rolünün önemine ve insani duygularına vurgu yaptı.
Vaaz sırasında Patrik Hazretleri,Ermeni milletinin vatanına olan sorumluluklarını hatırlattı,tavsiyelerde bulundu ve merhum hayırseverlerin anısını kutsadı [...]
Verilen yemek çok mütevazıydı:Soğuk et,enginar,sütlaç,tatlı.Yapılan düzenleme uyarınca,yemek boyunca kadehli konuşma yapılmadı [...]
Osmanlı hükümeti,takdire şayan bir devamlılıkla,Milli Hastane'nin sandığına aylık ekmek ve et bedelini ödeyerek,kurumun oldukça zor yönetimini kolaylaştırmaktadır [...]
Patrik Hazretleri,Milli Hastane'nin ve onunla birlikte Ermeni milletinin yaralı Osmanlı askerlerine gösterdikleri özenin vatanseverliğin yeni bir kanıtı olduğuna vurgu yaptı.

Hastanenin yaralıları

Milli Hastane'deki Osmanlı yaralıları,aynı kurumun uzman başcerrahı Doktor Malkhasyan Efendi'nin özenli tedavisi altında bulunmaktadır.
Hemen hemen her gün,askeri erkândan ve Müdafaa-i Milliye ile İttihat ve Terakki'den temsilciler hastaneye gelerek onları ziyaret etmektedir [...]

17 Mayıs

Yaralıların yararına

Bank-ı Osmani-i Şâhâne müdürü M. Gerges Cartali'nin girişimiyle,kurum müdürlüğü hem İstanbul'da hem de taşrada bağış süreci başlattı.Bu süreçten elde edilecek gelir,Osmanlı Bankası yönetimi adına yaralılara bazı nesneler hediye etmekte kullanılacak.Bağışlar uyarınca şimdiye dek şu nesneler gönderildi:Kızılay'a 498 çift terlik ve birçok hastaneye 24 bin sigara ve 500 parça iç çamaşırı,100 sabahlık,12 bin sigara,100 yatak çarşafı,oldukça çok sayıda termometre ve cerrahi aletleri yıkamak için kaplar,12 bin sigara [...]

23 Mayıs

Emniyet-i Umumiye Müdüriyeti,güncel savaş koşulları nedeniyle,Osmanlı ülkesinden çıkacak yolcuların kimliklerinin yanı sıra vesika almalarının da mecburi olduğunu duyurdu.Bu kararın amacı,polisin yolcuların seyahat sebepleri ve kişiler hakkında gerekli incelemeleri yapabilmesini sağlamaktır [...]

Ermeni cemaatinden

Patrikhane marhasalıklara yeni talimatname göndererek,kiliselerine ait ferman,yapım yılı veya bulundukları koşullarla ilgili gerekli ayrıntıları göndermelerini istedi.Patrikhane'nin talimatı göndermesindeki amaç,gerekli başvuruların yapılmasıyla yerel yönetimlerin marhasalıkların ehliyetini tanımalarını sağlamak ve zorlukları engellemektir.

25 Mayıs

Ermeni Cismani Meclisi dünkü oturumunda kilise cemiyetlerinin sorunlarını ele aldı.Feriköy,Ortaköy,Samatya ve Eyüp'teki kilise cemiyetlerindeki üyeler,birer bahane ileri sürerek istifa etmişlerdi.Cismani Meclis istifaları değerlendirerek,kabul etmedi [...]

27 Mayıs

Almanya'da

İtalya'nın savaş ilan etmesi Berlin'de Alman halkı tarafından sükûnet içinde karşılandı.İtalya'nın katılımının savaşın sonucu üzerinde nihai bir etkisi olmayacağı,ancak sadece kavganın devamını uzatacağı sanılıyor.İtalya'nın savaş açısından değeri,özellikle Trablusgarp'ta kendi teşvik ettiği savaş sonrasında hemen hemen hiç önemsenmiyor.İtalyanların çağdaş savaş araçlarının dehşetine uzun zaman zorlukla dayanabileceği düşünülüyor [...]

30 Mayıs

Osmanlı Askeri Müzesi ve Sinema Ayasofya,Topkapı Sarayı

Önceki Osmanlı savaşlarından anılar,çağdaş savaştan kesitler,Yeniçeri ve Nizam-ı Cedid giysileri görülmeye değer.Sinemanın bugünkü temsili:Savaştan kesitler,Viyana'daki Şönbrun Sarayı,Mısır'daki Avusturya birlikleri,General MacKenzie,Arşidük Frederik,Lemberg yakınlarındaki Avusturya Genelkurmayı,Tuna Nehri'ndeki Avusturya savaş gemileri,Belgrad ve Zemlin,Avusturya'da Rus Kazaklar,esirler,askeri fırınlar,Galiçya'da madalya dağıtımı,Rus esirler,zarar görmüş Mitrovitsa,Trieste,denizaltı hayatı,Çanakkale'de batmış savaş gemileri,Amerikan filosu ve diğer savaşlardan 44 görüntü.Müzeye giriş 4 kuruş.Sinemaya giriş ücreti 3 kuruş.

31 Mayıs

Ekmek sorunu belediyenin beyanatı

Fırıncılardan bazılarının İstanbul halkının ekmeğini hazırlamak üzere meslek odalarından aldıkları unu taşraya yolladıkları haber alınmıştır.Bu beyanatla,ilgililere bu fırıncıların savaş mahkemesine çıkarılacağı ilan edilir.Fırıncılar Odası'nın fırıncılara İstanbul halkına ve Kızılay hastanelerine yetecek kadar un tedarik etmesine rağmen,akşamları yer yer bazı fırınlarda ekmek bulunmadığı görülmektedir.Halkın ihtiyaçlarını güvence altına almak için her çabayı sarfeden belediye bu duruma karşı gerekli önlemleri almaktadır [...]

Not

"Ermeni cemaatinden" başlığı altında çıkan haberlerde kullanılan "Maarif Komisyonu","Milli Hastane","marhasalık" ve "Cismani Meclis","kilise cemiyetleri" gibi terimlere açıklık getirmek gerekecektir.İstanbul Ermeni Patrikhanesi'ndeki alt kurumlar,Kırım Savaşı sonrasında,17 Mart 1863 tarihinde Bab-ı Âli tarafından ilan edilen Millet-i Ermeniyân Nizamnamesi ile yeniden düzenlenmiştir.Nizamname uyarınca,Patrikhane bünyesindeki Meclis-i Umumi,İstanbul ruhban sınıfı tarafından seçilmiş yirmi ruhani temsilciden,taşradan seçilmiş kırk temsilciden ve İstanbul semtlerindeki kilise cemiyetleri tarafından seçilmiş seksen kadar temsilciden oluşuyordu.Ruhani ve Cismani meclislerin yanı sıra,nizamname,uzmanlık alanlarına göre,Cismani Meclis'in altında çalışan Maarif Komisyonu,Tesisat Komisyonu,Muhakeme Komisyonu (diğer komisyonlardan farkla Muhakeme Komisyonu Ruhani Meclis'e bağlıydı),Manastırlar Komisyonu,Muhasebe İdaresi Komisyonu,Vasiyet İdaresi Komisyonu,Hastane İdaresi Komisyonu (II. Mahmud fermanıyla 1834'te hizmete başlayan Milli Hastane veya Yedikule Surp Pırgiç Ermeni Hastanesi) gibi alt organlar da öngörüyordu.Taşra genel meclisleri ve taşra ruhani ve cismani meclisleri İstanbul'daki cemaat yönetiminin taşradaki uzantılarıydı.Marhasalar taşra genel meclislerine başkanlık ediyordu.Böylelikle nizamname,her alt organın bir üstüne karşı sorumlu olduğu bir sorumluluklar halkası tanımlıyordu.Sözgelimi marhasalar Patriğe karşı,komisyonlar Cismani Meclis'e,Ruhani ve Cismani meclisler İstanbul Patriğine,Patrik ise Meclis-i Umumi'ye karşı sorumluydu.

Daha ayrıntılı bilgi için bkz. Aylin Koçunyan,"Nizâmnâme-i Millet-i Ermeniyân Anayasa Mıydı?,Toplumsal Tarih,Sayı 216 (Aralık 2011),s.46-52.

*Dr.Aylin Koçunyan,Jamanak gazetesi 1915 (II),Toplumsal Tarih,Sayı:257,Mayıs 2015,s.12-13.

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder