25 Aralık 2013 Çarşamba

Geçmişle Yüzleşmek:Bir Daha Asla!/Berat Seçkin Demirok*

Açık Toplum Vakfı ve Anadolu Kültür'ün ortak projesi olarak 25 Ekim'de Tütün Deposu'nda açılan "Bir Daha Asla:Geçmişle Yüzleşme ve Özür" sergisi,dünya tarihinden,devletlerin geçmişle hesaplaşma deneyimlerini konu ediniyor.

Tütün Deposu'nun birinci ve ikinci katlarında yer alan sergide;Fransa,Avustralya,ABD,Almanya,Britanya,Şili,Bulgaristan ve Sırbistan'ın geçmişle hesaplaşma deneyimlerine çeşitli temsillerle yer veriliyor.Fransa'yla ilgili bölümde,bağımsızlığını kazanana dek Fransız sömürgesi olarak kalmış Cezayir'in yaşadıkları sergileniyor.Fransa-Cezayir Savaşı 1954-1962 yılları arasında sekiz yıl sürmüş,bu süreç içerisinde Jean-Paul Sartre gibi aydınların yanı sıra 121 entelektüel bir manifesto yayınlayarak Cezayirlileri desteklemiş,1961'de De Gaulle'ün FLN (Ulusal Kurtuluş Cephesi) ile görüşmeye başlaması ve 1962 yılında Evian Antlaşması'nın imzalanması neticesinde savaş sona ermiştir.Aralık 2012'de Fransa Cumhurbaşkanı François Hollande,Cezayir'in Fransa tarafından sömürgeleştirilmesini "acımasızlık ve adaletsizlik" olarak nitelendirse de özür dilemekten kaçınmıştır.

"Çalınmış Kuşaklar" başlığı altında sergilenen Avustralya bölümünde,2007-2010 yılları arasında başbakanlık görevinde bulunan Kevin Rudd'ın;Avustralya tarihinde,onsekizinci ve yirminci yüzyıllar arası sömürgecilik politikaları dolayısıyla yaşadıkları acılardan ötürü,Aborjinler ve Torres Boğazı Adaları halkından özür dilediği konuşmasını yansıtan bir video sunuluyor.

İkinci Dünya Savaşı sırasında,7 Aralık 1941 tarihindeki Pearl Harbor saldırısı neticesinde,ABD'nde yaşayan Japonların toplama kamplarına gönderilmesi ise serginin ABD ile ilgili bölümünde yer alıyor.77 bini Amerikan vatandaşı olan 120 bin Japon,Başkan Roosevelt'in 19 Şubat 1942 tarihinde 9066 numaralı Başkanlık Kararnamesi'ni imzalamasıyla birlikte toplama kamplarına gönderilmiştir.George Bush Sr.,7 Aralık 1991 tarihinde bir özür mektubu kaleme almış,başka bir konuşmasında da yaşananlar için özür dilemiştir.1 Ekim 1993 tarihinde,bu sefer Demokrat Parti'den Bill Clinton,yaşananlar için bir özür mektubu yazmıştır.

Ve tabii ki Almanya...İkinci Dünya Savaşı esnasında Naziler,ezici çoğunluğu Yahudilerden oluşan 6 milyon insanı katletmişti.Sergi,Varşova Gettosu'nda yaşananlar özelinde bunu da hatırlatıyor ve Federal Almanya Başbakanı Willy Brandt'ın 7 Aralık 1970 yılındaki Varşova ziyaretinde,Varşova Yahudi Gettosu anıtının önünde diz çöktüğü ve bedenen özür dilediği anın fotoğrafı da sergide yer alıyor.

İngiltere Başbakanı David Cameron'ın,gerçekleşen olaylardan dolayı özür dilediği olay Kanlı Pazar.Bahsi geçen olay,30 Ocak 1972 tarihinde İngiliz ordusu ile İrlandalı göstericiler arasında meydana gelen ve 14 kişinin öldürüldüğü bir çatışmadır.Cameron'ın özür dilediği konuşması da video kaydı ile sergide yer alıyor.

Pinochet dönemi hak ihlallerinin gündeme getirildiği serginin Şili ile ilgili bölümünde,Salvador Allende yönetimine karşı darbe gerçekleştiren Augusto Pinochet'nin 18 yıllık iktidarı süresince gerçekleşen olaylar gösteriliyor.Pinochet'den sonra ilk demokratik seçimle iktidara gelen Patricio Aylwin,19 Mart 1991 tarihinde yaptığı televizyon konuşması ile Şili halkından özür dilemiştir.Darbenin planlanmasında ve hayata geçirilmesinde önemli bir rolü olan ABD ise resmi söylemini hâlâ doğrudan bir müdahale olmadığı yönünde tutuyor ve özür dilemekten kaçınıyor.

Todor Zhivkov döneminde Türkler;Türkçe konuşmanın yasaklanması,Türkçe kitapların toplatılması gibi uygulamalara ve sert asimilasyona maruz kalmış ve 360 bin kişi Türkiye'ye göç etmişti.Aslında 1998 senesinde Bulgaristan Cumhurbaşkanı Petar Stoyanov,dönemin Türkiye Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel'den özür dilemişti,fakat hukuki hesaplaşma gerçekleşmemişti.11 Ocak 2012 tarihinde ise,Bulgaristan Parlamentosu'nda,yirminci yüzyıl boyunca Türk azınlığa karşı yapılanlar için bir özür deklarasyonu,115 milletvekilinden 112'sinin evet oyu vermesiyle kabul edildi.Sergide bu süreçle ilgili de tafsilatlı bilgiler yer alıyor.

Bir başka Balkan ülkesi olan Sırbistan,Srebrenica Katliamı ve bunun için Sırbistan Parlamentosu'nun dilediği özür ile sergide yer alıyor.Srebrenica Katliamı,1995 yazında,Bosna-Hersek Savaşı'nın bir parçası olarak gerçekleşmiş,sözkonusu katliamda 8 bin Boşnak Müslüman erkek öldürülmüştü."Soykırım mı değil mi?" tartışmalarından birkaç yıl sonra 31 Mart 2010 tarihinde Sırbistan Parlamentosu Srebrenica'daki Suçu Kınama Deklarasyonu'nu kabul etti.

Sergide,ayrıca ziyaretçilerin kendi özür notlarını yazabilecekleri kâğıtlar ve yapıştırabilecekleri bir pano bulunuyor.Sergi 15 Aralık tarihine kadar ziyaret edilebilir...

*Berat Seçkin Demirok,Geçmişle Yüzleşmek:Bir Daha Asla!,Toplumsal Tarih,Sayı:240,Aralık 2013,s.15.

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder