7 Kasım 2013 Perşembe

Bilinmeyen bir darbe girişimi/Prof.Dr.Taner Akçam*

Tarihimizde epey askeri darbe ve darbe teşebbüsü var.Ama ben size daha önce hiçbir yerde duymadığınız,okumadığınız bir darbe girişimini anlatacağım.

1914 Eylül ayında Talat,Enver,Cemal ve Halil Menteşe başta olmak üzere İttihatçıların savaş yanlısı ekibi tarafından planlanan,ama daha sonra yapılmasına gerek kalmadığı için vazgeçilen bir darbe girişimi.

Aslında yıllardır yazmak istiyordum bunu.

Balyoz Darbe Planı sırasında yazacaktım;askeri darbe planlamalarındaki gelişme ve değişmeleri biraz şaka ile karışık anlatmak amacıyla.

Bugüne kısmetmiş.

Şimdi yazmamın nedeni,bu günlerin Birinci Dünya Savaşı'na resmen girdiğimiz günler olması.Pek kimse yazmadı;yazdı ise de ben görmedim.Unuttuk galiba...

Gerçi herkes bilir ama hatırlatmak babından tekrar edeyim:Ekim'in sonunda,bize hediye edilen ve adları "Yavuz" ve "Midilli" olarak değiştirilen iki Alman savaş gemisi Karadeniz'e açılır,Ruslara saldırır,sonra da Kasım başı ile birlikte sırayla Rusya,İngiltere bize savaş ilan ederler.

Biz de Cihad ilan ederek onlara karşı savaşa girdik.

Benim zamanımda okullarda "savaşa girmeye mecburduk";"biz istemiyorduk ama bizi zorla soktular" gibi masallar okuturlardı.

Ya da,"Alamancı Enver,kimseye haber vermeden memleketi savaşa sürükledi" falan gibi şeyler.Şimdi neler anlatıyorlar bilmiyorum.

Bunların hepsi palavra elbette.Ne biz zorla sokulduk savaşa ne de her şey Enver'in başının altından çıktı.Hele Enver'in başına buyruk hareket ettiği tam bir yalan.Onun bu denli günah keçisi haline sokulmasının bir nedeni Mustafa Kemal.

Enver'den nefret ettiği için böyle bir tarihyazımının ortaya çıkmasını teşvik etti.

Eklemek gerekir ki,Talat,Cemal ve Halil Menteşe gibi İttihatçılar da,anılarında savaşa niçin girdiğimiz konusunda epey yalan söylediler.

Savaşa niçin ve nasıl girdik konusunda tarihi hakikat nedir kısmı kendi başına ayrı bir konu.

Biz,1914 Eylül'ündeki darbe girişimi ve planına bakalım.

Okuyacağınız metin bir Alman belgesi.Hans Humann adlı Alman Askeri Ataşe tarafından kaleme alınmış.

Hans Humann,savaş yıllarında Alman Büyükelçiliği'nde görevli idi ve bugünkü deyimle,Osmanlı ve Alman "derin devletleri" arasındaki "gizli" bağlantıyı sağlıyordu.Taraflar resmi kanaldan iletemeyecekleri haberleri onun üzerinden birbirlerine iletiliyorlardı.

Humann'ın elinde bu nedenle son derece önemli,başka yerde kolayca bulunamayacak belge ve bilgiler mevcut.

Bu belgeler,yine büyük bir Türk dostu,Birinci Dünya Savaşı yıllarının Türk-Alman Dostluk Derneği'nin kurucusu Alman Ernest Jack arşivi arasında bulunuyor.Onun "Yükselen Hilal" adlı,Türklere övgü dolu kitabını çok kişi bilir.

Ernest Jack'in arşivi şu anda Amerika'da,Yale Üniversitesi'nde.

Darbe planını nasıl okumanız gerektiğine ilişkin ek bir bilgi daha vereyim.

1914 yaz ayları itibarıyla İttihat ve Terakki içinde açıktan savaştan yana olan ve savaşa girmek için çırpınan bir kanat vardı.Cemal Paşa biraz geç,Eylül başları gibi katıldı bu gruba.Grubun dört lideri Talat,Enver,Cemal ve Halil Menteşe idi.Doktor Nâzım ve Bahaeddin Şakir'in tutumları ise ayrı bir mevzu ama darbe işinde onlar da var,"kambersiz düğün olmaz" misali.

Hükümet içinde,başta Maliye Bakanı Cavid Bey olmak üzere savaşa girmek istemeyen ciddi bir ekip var ve hükümetin savaş kararı almasını geciktiriyorlar.Bu durum savaşa bir an önce girmek isteyen ekibi çok sinirlendiriyor.

Almanlar zaten,2 Ağustos 1914 tarihinde imzaladıkları gizli antlaşmadan beri çok sabırsızdırlar ve Osmanlı
hükümetinin bir an önce savaşa girmesini istemektedirler.

İşte darbe bu koşullarda,hükümetin savaş karşıtı kanadına karşı hazırlandı.

Biraz arkası yarın gibi oldu ama yer kalmadı,planı Perşembe günü aktarayım.

1914 Eylül ayında planlanan ama sonra uygulanmasına gerek görülmeyen bir darbe teşebbüsünden bahsediyordum.

İttihat ve Terakki hükümeti içinde iki grup vardı.Bir grup savaş yanlısı idi ve bir an önce savaşa girmek istiyordu.Diğer ekip ise ayak diriyordu.

Sonuçta,Talat,Enver,Cemal,Halil Menteşe gibi isimlerin başını çektiği İttihatçı ekip hükümet içindeki savaş karşıtlarını,savaşa girmeyi geciktirdikleri için askeri bir darbeyle tutuklamaya ve devre dışı bırakmaya karar verir.

Darbe Almanlarla beraber planlanır.Alman subaylar darbede doğrudan görev alacaktır.Ve Göben zırhlısı tüm harekâtta merkezi bir rol oynayacaktır.

Başından beri darbe teşebbüsünün içinde olan Alma subay Hans Humann planın ayrıntısını Berlin'e rapor eder.Sözü Humann'a bırakıyorum:

"Konuşulan plan aşağıdaki gibidir:

Bahriye Nazırı Cemal Paşa veya Admiral Souchon veya her ikisi birden Sadrazamı,Bakanları ve önde gelen politikacıları 'Göben'e [zırhlısına] davet ederler.Bahane:Deniz savaşı tatbikatı,torpil atışı.Bu tatbikatın süresi:İki saat,öyle bir süre ki kimse hayır diyemez.Davet edilenler arasında en önemlileri:Sadrazam (çünkü ondan devlet mührü alınacak),Maliye Bakanı Cavid Bey,ayrıca Dr. Nazım ve Bahaeddin Şakir.[Katılacak] diğer kişiler Enver ve Cemal Paşa tarafından belirlenecek.Davet edilenler,Göben güvertesinde şampanyalı kahvaltı ile karşılanacaklar.

Bu esnada bir Alman subay yönetiminde bir Türk taburu güvenilir Türk subaylarla birlikte Dolmabahçe Sarayı'nda hazır bulunacak ve bir de süvari birliği bulunacak.Taksim Kışlası'nda bir makinalı-tüfek birliği harekete hazır bekleyecek.

Dolmabahçe rıhtımında koşulsuz itaat edecek dört subay Cemal ve Enver'i bekleyecek.

Enver ve Cemal bir sandal ile Dolmabahçe rıhtımına yanaşacak ve dört subay kendilerine katılacak.

Sonra beraberce saraya gidecekler ve başmabeyinciye Padişah ile çok önemli bir konu hakkında görüşmek istediklerini söyleyecekler.

Padişah'a çıkacaklar ve Ordu'nun bu belirsizlik durumunu daha fazla kaldıramayacağını ve savaş istediğini söyleyecekler.Ordu devrimcidir ve [gerekirse] Padişah'a karşı da hareket etmeye hazırdır:Bir tabur ve süvari birliği Dolmabahçe'de hazırdır.Sadece kendilerinin (Enver ve Cemal'in) etkisiyle,kabinenin devrilmesi ve yeni bir kabinenin kurulması vaadiyle Ordu'yu durdurabilmişlerdir.

Sultan bu [isteğe] onay verecek ve bunun üzerine başmabeyinci ve [Padişah'ın] emir subayı Göben zırhlısının güvertesine gelecek ve Sadrazamdan devlet mührünü isteyecektir.Padişah Cemal Paşa'yı Sadrazam ilan edecektir,Enver ve Cemal açık bir araba ile süvari alayı eşliğinde,Padişah tarafından daha önce imzalanmış bir açıklamayı okumak üzere Bâb-ı Âliye geleceklerdir.

Görevinden alınmış bakanlar ve güvenilmez politikacılar güvenlik nedeniyle birkaç gün Göben'de muhafaza altında tutulacaklardır.Yeni Bakanlık için ismi düşünülenler:Sofya'dan Fethi Dışişleri Bakanlığı ve Mahmud Kâmil Bahriye Nazırlığı."

Darbe planı bu...uygulanmaya konmuyor ama.Nedeni ise savaşçı kanadın kabinede çoğunluğu elde edecek olması.

Yavuz ve Midilli (Göben ve Breslau) öyle iddia edildiği gibi,kimseden habersiz,Enver'in kendi kararıyla değil,İttihatçı hükümetin bilgi ve kararı dahilinde Karadeniz'e gönderildi.

Savaşa zorla sokulmadık,isteyerek ve canı gönülden katıldık.En büyük iki neden ise kapitülasyonlardan ve 1914 Şubatı'nda Ruslarla imzalanan Ermeni reform antlaşmasından yani bir anlamda Ermenilerden kurtulmak.

Sizleri bilmem ama yıllarca tarihimiz konusunda enayi yerine konulmuş olmamız benim çok ağrıma gidiyor...

*Prof.Dr.Taner Akçam,Bilinmeyen bir darbe girişimi,Taraf,4-7 Kasım 2013.

http://www.taraf.com.tr/taner-akcam/makale-bilinmeyen-bir-darbe-girisimi.htm
http://www.taraf.com.tr/taner-akcam/makale-bilinmeyen-bir-darbe-girisimi-2.htm


Hiç yorum yok:

Yorum Gönder