11 Nisan 2013 Perşembe

Enver Hoxha/Nazif Kuyucuklu**

Enver Hoxha,yirminci yüzyıla adını yazdırmış küçük bir Balkan ülkesi olan Arnavutluk'un büyük bir lideridir.Büyüklüğü ve ilginçliği,ulusal ve uluslararası düzeydeki uygulamalarından ileri gelmektedir.Ulusal olanı,Enver Hoxha'nın henüz kabile aşamasında hayatını sürdüren bir topluluğu birleştirip,onu ulusal bir bilinç aşamasına yükseltmiş olmasıdır.Bunu yaparken de,koşulların da etkisiyle sosyalist bir yoldan yürümüş,kaynakları tek elde toplayarak Arnavutluk'u eskisiyle kesinlikle karşılaştırılamayacak bir düzeye getirmiştir.Uluslararası olanı,ülkelerin belirli büyük devletlerin ve çıkarların çevresinde gruplaştığı ve çeşitli bakımlardan bağlı ve bağımlı olduğu bir dünyada,Arnavutluk'u,sosyalist bir ülke olduğu halde,bu grubun veya grupların dışında tutmuş,daha doğrusu bunların dışına çıkarmış olmasıdır.O kadar ki,Enver Hoxha "kapitalist,emperyalist" olarak nitelediği büyük Batılı ülkeler yanında,büyük sosyalist ülkeleri,bu arada özellikle Sovyetler'i de "sosyal emperyalist ve revizyonist" olarak nitelemiş ve suçlamış,ülkesine yabancı sermayenin girmesini kesinlikle önleyebilmek amacıyla,ülke anayasasına bu yönde hüküm koydurmuştur.Böylece Arnavutluk,bu özelliğiyle dünyada "tek" ülke olmuştur.

Enver Hoxha'nın ulusal ve uluslararası bu niteliklerinin,herhalde yetiştiği ve yaşadığı ortamda,karşılaşmış olduğu koşullarda oluşmuş olduğunu düşünmek gerekir.Çünkü,Hoxha önce bugün,Arnavutluk'un bir ili olan Gjirokastër'da 1908'de orta halli bir esnaf ailesinin çocuğu olarak doğduktan sonra,daha çocukluğunda ülkesinin çalkantılarını,bağımlılığını ve baskıcı yönetim düzenini görmüştür.Bunun için 1924'te Kral Zogu'ya karşı,burjuva demokratik hareketini yürüten Fan Noli'ye katılmıştır.Halk Partisi olarak ortaya çıkan bu hareket,ülkede toprak reformu,eğitim reformu ve sağlık reformları va'detmiştir.Ancak,iktidar olduktan çok kısa bir süre sonra,Yugoslavların da yardımıyla Kral Zogu'nun darbesiyle iktidardan uzaklaştırılmıştır.Zogu yönetimini,okumakta olduğu Korçë Fransız Lisesi öğrencileriyle birlikte protesto ettiği ve bunu düzenlediği suçuyla tutuklanıp hapishaneye gönderilmiştir.Enver Hoxha'da sosyalist ve komünist düşünce,devlet bursuyla hukuk öğrenimi için Fransa'ya gittiği zaman gelişmiştir.Fransa Komünist Partisi'nin yayın organı olan "L'Humanité" ile yakın ilişkiler kurmuş ve bu gazetede ülkesinde Kral Zogu yönetimini eleştiren yazılar yazmıştır.Tabii bursu da kesilmiştir.Bundan sonra,Arnavutluk konsolosluğunda iş bularak Bruxelles'de öğrenimini sürdürmek istemiş,fakat anti-Zogist olduğu ortaya çıkınca buradan da ayrılmak durumunda kalmış ve Arnavutluk'a dönmüştür.Bundan sonra ise,komünist düşünceyi benimsemiş olarak,çalışmalarını örgütlenme alanında yoğunlaştırmıştır.1939 Nisanı'nda ülkesinin İtalya tarafından işgaline karşı,önce Korçë'da,sonra da Tiranë'da çalışmalarını sürdürmüştür.1941'de Arnavutluk Komünist Partisi kurucularının başında olmuş,1942 Eylülü'nde de işgale karşı "Milli Kurtuluş Cephesi"ni oluşturmak amacıyla meşhur "Pezë Konferansı"nı düzenlemiştir.Bundan sonra bu hareketin başında olarak ve muhaliflerini elimine ederek,Konferans kararları doğrultusunda adım adım ülke topraklarının kurtarılmasına doğru yürümüş,henüz tam kurtuluşa erişilemeden,1944'te Përmet'de "Birinci Kurtuluş Kongresi"nde devlet biçimini "halk demokrasisi" olarak nitelemişti.

Enver Hoxha'nın uluslararası niteliğinin de yaşanarak oluştuğunu söylemek gerekir.Önce,Yugoslav komünist hareketi,sonra da kurtuluşa erişilince bizzat Yugoslav yönetimiyle sıkı ilişkiler içinde bulunulmuş,1948'den sonra ise,Yugoslavya terkedilerek Sovyetler'le,daha sonra da 1960'larda Sovyetler bırakılarak Çin'le sıkı ilişkilere girilmiştir.1970'li yıllarda da Çin terkedilmiştir.Yani sürekli bir arayış ve oluşum içinde olunmuştur.Fakat arananın ne olduğu kesin olarak ortaya çıkmamış olmakla birlikte,bugün uygulamanın "kendi olanaklarıyla kalkınma" olduğu görülmektedir...

*Nazif Kuyucuklu 

**20. Yüzyıl Siyasi Tarihi:Çağdaş Liderler Ansiklopedisi,(yay. haz.) Orhan K. Akyıldız ... [ve diğerleri] ; önsözler Şahin Alpay ... [ve diğerleri],İstanbul:İletişim Yayınları,1986,c. 2,s.[610-611].

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder