4 Mart 2012 Pazar

Stalin'le Görüşüyoruz/Dr.Rıza Nur

Stalin randevu verdi.Ali Fuad [Cebesoy],ben,Yusuf Kemal [Tengirşenk] Kremlin Sarayı'na gittik.Sarayın etrafı kale.Kalenin bir tarafı Moskova ırmağı.Kapıdan kapıya,delikten deliğe,çıktık.İzbe koridorlardan geçtik.Stalin'in odasına vardık.Oturduk,konuştuk.İki saat içinde her şeyde uyuştuk.Arzularımız oldu.Yalnız muahedeyi yazıp imzalamamız kaldı.Çıkarken Yusuf Kemal'e:"Ne haber?Ben demedim mi,Ruslarla muahede yapılamaz der dururdun..." dedi.Tabii laf yok.

Stalin'den Para İstiyoruz

Tuhaf bir şey oldu.Para isteyeceğiz Stalin'den.Odası gayet basit.Adi bir masası bir de iskemlesi var.Sağ yanında da duvarda bir telefon.O,yerinde,biz de masanın kenarında onun sol tarafında biraz öne doğru oturuyoruz.Üçümüz başbaşa gelip:"Ne isteyelim?" dedik.Ben:"Otuz milyon altın!" dedim.Arkadaşlarımın ikisi de "Biz istemeyiz".Ben isterim,isteyen bir dilenci,vermeyen iki dilenci.Bunda utanacak ne var.Millete istiyoruz.Kendime istemiyorum.Ben fazla isteyeyim de onlar utanır,vereceklerinden biraz fazla verirler" dedim.

Otuz Milyon İstedik Bir Milyona Sulh Olduk

"Biz İngilizlerle harp ediyoruz demektir.Bunda Sovyet Rusya'nın bir ordusu rolünü yapıyoruz.Bize çok para lazımdır.Harp masraflarını vermelisiniz.Yoksa harbe devam edemeyiz.Bu da sizin emperyalistlere karşı olan cephenizin bir kısmının yıkılması demektir" dedim.

Stalin:"Ne kadar para lazım?" dedi."Otuz milyon altın" dedim.Güldü.Galiba adam beni,altın nedir bilmez zannetti.Ve dedi ki:"Bu kadar para bizde yok.Bulmak da mümkün değil.Yarım milyon verebiliriz".Bense "Asla kafi değil" dedim.Ne ise vur aşağı,tut yukarı,bir milyon altına sulh olduk:

Stalin'e dedim ki:"Sizden çok memnunuz.Sizsiz muahede olmayacaktı.Geri gidecektik.Bu muahede sırf sizin işinizdir.Resmi murahhas [Georgiy Vasilyevich] Chicherin'dir.O yine eskisi gibi hareket ederse".Hassas teline basmışım.Stalin mağrur bir tavır aldı."Ben şimdi ona emrederim.Bu esaslar üzerine muahedeyi yapar" dedi.Bu söz büyüktü.

Stalin Gürcüdür.Gayet zeki gözü,hal ve lakırdısına çok zeki bir adam olduğu hissini veriyor.Hasılı Stalin bende fevkalade bir tesir hasıl etti.Demek Kars'da bana Mdivani'nin söylediği doğruymuş."İş yürümezse Stalin'le görüşün.O derhal yapar" sözü tastamammış.

Chicherin Yine Dayatıyor Tekrar Stalin'e Gidiyoruz

Keyifliyiz.İşler daima böyle hususi konuşmalar ile daha iyi hallediliyordu.İyi ki,Kars'tan beri Stalin hakkında edindiğim malumata ehemmiyet vermiştim.Chicherin'den müzakere randevusu istedik.Celse oldu gittik.Chicherin'i bir mangal dolusu ateşe tutulmuş balmumu gibi yumuşak bulacağız zannediyordum.A,adam yine üst perdede.Vakıa eskisi gibi sert değil ama,yine sert bir şey yapılamaz.Şimdi ben de meyus oldum.Demek Stalin bize madik attı.Bizimle eğlendi.Yusuf Kemal'in hakkı var.

Yusuf Kemal büsbütün ümitsiz.Bende de teselliye mecal,cesaret kalmadı.Bana dedi ki;"Aldın mı?Nasıl muahede olur muymuş?Ben bilirim".Diyecek bir şeyim yok.Fakat şimdi elimde Stalin'in izeetinefsine basıp Chicherin aleyhine sevketmek var.Dedim:"Yine Stalin'e gidelim de Chicherin'den şikayet edelim.Yine randevu istedik.Yine üçümüz gittik.Anlattık.Kızdı köpürdü.Öyle köpürdü ki,fena köpürdü.Telefonu aldı.Rusça bir müddet bir şeyler söyledi.Ve bize dedi ki:"Gidiniz sizi Chicherin çağıracak.Dediklerimin hepsini derhal yapacak".Teşekkür ettik çıktık.

Galiba Chicherin'le Stalin arasında bir zıddiyet vardı.Öyle hissediliyordu.Chicherin onu dinlemek,kendi işine karıştırmak istemiyor gibiydi.Nitekim bilahare böyle bir zıddiyetin olduğunu,fakat aynı zamanda Chicherin'in Stalin'den korkup titrediğini öğrendik.Chicherin zeki ve alim,fakat bir derece dervişmeşrep.Boynunda kravat ve yaka yok.Zaten Rusya'da bunlar o vakit kaldırılmıştı.Pantolonu asla ütülü değil.Zaten biz de öyleyiz.Resmi,hiç olmazsa siyah bir elbisemiz bile yok.

Chicherin Bizi Derhal Çağırdı

Gece uyumazmış.Zaten komiserlerin çoğu böyleymiş.Dolabında peynir,portakal,ekmek,mendil,gömlek,resmi evrak yanyana ve karmakarışık dururmuş.Bekarmış.Bir derece tabansızmış.Nihayet bundan iki yıl evvel Stalin bu Chicherin'i yemiş,bitirmiştir.Chicherin bizi derhal çağırdı.Müzakereye başladık.O nerede o eski Chicherin?Yağ,bal ve gayet nazik.Ortalık süt liman.Hah işte Stalin'e,yaşa be,diye bağıracağım geliyor.Baktım işler söktü.Çorap söküğü gibi de kolay gidiyor.Ne istemiş ve Stalin'le uyuşmuşsak,hatta daha fazlasını kabul edip yapıyor.Artık "Gümrü Muahedesi",1914 hududu gibi şeyler sanki hiç mevcut değildi.

*Dr.Rıza Nur'un Moskova-Sakarya Hatıraları,İstanbul,Boğaziçi Yayınları,1991,s.85-88.

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder