10 Şubat 2012 Cuma

Bir İstisna Mı Yoksa Devlet Politikası Mı?:Ermeni Kadın ve Çocukların Müslümanlara Dağıtılması/Osman Köker*

1915 baharından başlayarak uygulanan tehcir sırasında,kocaları ya da babaları sevkedildiği,öldü(rüldü)ğü ya da Osmanlı ordusunda askerlik görevini yapmakta olduğu için "sahipsiz kalan" Ermeni kadın ve çocukların Müslümanlara dağıtıldığına ya da sistemli olarak Müslümanlaştırıldığına dair Başbakanlık Osmanlı Arşivi'nde birçok belge var.Bunların bir kısmına ulaşmak için arşivde uzun araştırmalara girmeye bile gerek yok.Başbakanlık Osmanlı Arşivi'nin yayınlarından ya da internet sitesinden bile bazılarına ulaşmak mümkün.

Dahiliye Nazırı Talat Paşa'nın Halep Valiliğine 9 Ağustos 1915 tarihinde yolladığı emirde,sahipsiz kalan kız ve erkek çocukların teker teker Müslüman köylerine dağıtılması isteniyor.Yine Talat Paşa'nın 30 Nisan 1916 tarihinde çeşitli vilayet ve mutasarrıflıklara gönderdiği telgrafta,bu uygulamaya "erkekleri askerde olan Ermeni aileleri"nin de dahil olduğu açıkça belirtiliyor.Bir başka belgede Ankara Vali Vekili Atıf,"Kalecik'te bulunan 257 ve Keskin'de bulunan 1.169 Ermeni'nin çok büyük bir kısmının Müslüman köylerine dağıtılacak olan kadın ve çocuklardan ibaret olduğunu" Dahiliye Nezareti'ne bildiriyor.Arşivde yine Müslümanlığa geçen Ermeni kızlarının bir suiistimale meydan vermeden Müslümanlarla evlendirilmelerinin uygun olduğuna ve Müslümanlığa geçtikten sonra evlendirilen veya güvenilir Müslümanlara emanet edilen kadın ve çocukların,eğer Ermeni anne-babaları ölmüşse mal-mülklerinin kendilerine [dolayısıyla onları alan Müslüman ailelere] verilmesine dair,Talat Paşa'nın emirlerini içeren telgraflar da var.

***

Belge I:

Dahiliye Nazırı Talat Paşa'nın,kimsesiz Ermeni çocuklarının Müslüman köylerine dağıtılmasına dair Halep Valiliği'ne yolladığı 9 Ağustos 1915 tarihli emir:

Bab-ı Ali
Dahiliye Nezareti
Emniyyet-i Umumiyye Müdiriyyeti
Şifre
Kalem-i Hususi:4963
Mahremdir
Haleb Valisi Bekir Sami Bey'e

C. 15 ve 20 Temmuz sene [1]331.Erkekleri olmayan Ermeni a'ile ve kadınların büyük şehirlere tevzi'i münasib olamaz ancak küçük yaşta ve bi-kes kalan kız ve erkek çocukları müteferrik suretde İslam karyelerine verilebilir.

Fi 27 Temmuz sene 1331
Nazır
BOA.DH.ŞFR [Başbakanlık Osmanlı Arşivi Dahiliye Nezareti Şifre Kalemi] nr. 54-A/325.

***

Belge II:

Ankara Vali Vekili Atıf'ın,Kalecik ve Keskin'deki Ermenilerin çok büyük kısmının Müslüman köylerine dağıtılacak olan kadın ve çocuklardan ibaret olduğuna dair,22 Eylül 1915 tarihinde Dahiliye Nezareti'ne gönderdiği bilgi:

Bab-ı Ali
Dahiliye Nezareti
Mahreci
Şifre Kalemi
Ankara
4 Eylül sene [1]331 tarihli ve 125 numrolu şifre telgrafnameye zeyldir.

Gayr-i ez sevk merkez-i vilayetteki Ermeni nüfusu kadın ve çocuk olmak üzere yedi yüz otuz üçe baliğ olup bunlar da yevmi iki yüz elli kadar kafile kafile Eskişehir tarikiyle mıntıka-i mu'ayyeneye gönderilmekde olduğu ve Kal'acık'da bulunan iki yüz elli yedi ve Keskin'deki bin yüz altmış dokuz Ermeni nüfusdan çok kısmının kura-yı İslamiyye'ye tevzi'i icab eden nisvan ve sıbyan kabilinden bulunduğu ma'ruzdur.

Fi 9 Eylül sene [1]331
Vali Vekili
Atıf
BOA.DH.EUM.2.Şb. [Başbakanlık Osmanlı Arşivi Dahiliye Nezareti Emniyet-i Umumiye Müdüriyeti İkinci Şube] 68/79

***

Belge III:

Müslümanlığa geçen Ermeni kızlarının Müslümanlarla evlendirilmelerinin uygun olacağına dair,18 Ağustos 1915 tarihinde Dahiliye Nezareti'nden Niğde Mutasarrıflığı'na gönderilen telgraf:

Bab-ı Ali
Dahiliye Nezareti
Emniyyet-i Umumiyye Müdiriyyeti
Şifre
Hususi:5112
Bi'z-zat hall olunacakdır.
Niğde Mutasarrıflığı'na

Ermeni kızlarından ihtida edenlerin su-i isti'male kat'iyen meydan verilmemek şartıyla İslamlara tezvici münasibdir.

Fi 5 Ağustos sene [1]331
Nazır
BOA.DH.ŞFR nr. 55/92

***

Belge IV:

Erkekleri sevkedilen ya da "askerde olan" Ermeni ailelerinin Müslüman köylerine dağıtılıp mahalli adetlere alıştırılmalarına,genç ve dul kadınların evlendirilmelerine,çocukların "bizim" yetimhanelere yerleştirilerek ya da Müslümanlara dağıtılarak mahalli adetlerle yetiştirilmelerine dair,30 Nisan 1916 tarihinde Dahiliye Nazırı Talat Paşa'nın çeşitli vilayet ve mutasarrıflıklara ve Harbiye Nazırı Enver Paşa'ya gönderdiği telgraf:

Bab-ı Ali
Dahiliye Nezareti
İskan-ı Aşayir ve Muhacirin Müdiriyyet-i Umumiyyesi
Umumi:158
Şifre
Adana,Erzurum,Edirne,Haleb,Hüdavendigar,Sivas,Diyarbekir,Ma'muretü'l-aziz,Konya,Kastamonu,Trabzon vilayetleriyle,İzmit,Canik,Eskişehir,Karahisar-ı Sahib,Mar'aş,Urfa,Kayseri,Niğde mutasarrıflıklarına
Bir sureti Başkumandan Vekili Enver Paşa Hazretlerine(I)

1-Erkekleri sevkedilip veyahud 'askerde bulunup' da kimsesiz ve velisiz kalan a'ileler' ecnebi ve Ermeni bulunmayan kura ve kasabata müteferrikan tevzi' ve muhacirin tahsisatından i'aşeleri te'min edilerek adat-i mahalliyye ile istinaslarına.

2-Genç ve dul kadınların tezviclerine.

3-On iki yaşına kadar olan çocukların bizim darü'l-eytam ve öksüz yurdlarına tevzi'ine.

4-Darü'l-eytamların mevcudu kifayet etmediği takdirde sahib-i hal Müslümanlar nezdine verilerek adab-ı mahalliye ile terbiye ve temsillerine.

5-Bunları kabul ve terbiye edecek sahib-i hal Müslümanlar bulunmadığı takdirde muhacirin tahsisatından ayda otuz kuruş i'aşe masrafı verilmek şartıyla köylülere tevzi'ine gayret edilmesi ve suver-i sabıka dahilinde vaki' olacak icra'at ve teşebbüsatdan aded ve erkama müstenid olarak pey-der-pey ma'lumat i'tası.

17 Nisan sene [1]332
Nazır
(I)Enver Paşa Hazretlerine;Zeyl
Fi 17 Nisan sene [1]332.Vilayat ve elviyeye vuku'bulan tebliğat zire derc olunmuştur.
BOA.DH.ŞFR nr. 63/142

***

Belge V:

Müslümanlığa geçen,evlenen ve güvenilir kimselere emanet edilen Ermeni çocukların mallarının "korunması" ve ailelerinden miras kalanların "kendilerine" verilmesine dair,11 Ağustos 1915 tarihinde Dahiliye Nazırı Talat Paşa'nın çeşitli vilayet ve mutasarrıflıklara gönderdiği telgraf:

Bab-ı Ali
Dahiliye Nezareti
İskan-ı Aşayir ve Muhacirin Müdiriyyeti İstatistik Şu'besi
Umumi:451
Şifre
Adana,Ankara,Erzurum,Bitlis,Haleb,Hüdavendigar,Diyarbekir,Suriye,Sivas,Ma'muretü'l-aziz,Musul,Trabzon,Van vilayatıyla,İzmit,Urfa,Eskişehir,Zor,Canik,Kayseri,Mar'aş,Karesi,Kal'a-i Sultaniyye,Niğde,Karahisar-ı Sahib mutasarrıflıklarına,
Adana,Haleb,Mar'aş,Ma'muretü'l-aziz,Diyarbekir,Trabzon,Sivas,Canik,İzmit Emval-i Metruke Komisyon Riyaseti'ne

İhtida eden veyahud izdivac edenlerle beray-ı teslim ve terbiye şayan-ı i'timad zevat nezdine bırakılan çocukların emlak-i zatiyyeleri ibka ve murisleri vefat etmiş ise hisse-i irsiyyeleri i'ta olunur.

Fi 29 Temmuz sene [1]331
Nazır
Tal'at
BOA.DH.ŞFR nr. 54-A/382

---------------------------------------------------------------------------

*Osman Köker,Toplumsal Tarih,sayı:197,Mayıs 2010,s.43-44.

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder